Zapisz si─Ö na m├│j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre┼Ťciach!

Ostatnio, w odcinku numer 18, zaprezentowa┼éem wprowadzenie do tematu, t┼éumacz─ůc mi─Ödzy innymi takie kwestie jak r├│┼╝ne podej┼Ťcia do inwestowania, czy w og├│le potrzeb─Ö zdefiniowania w┼éasnej strategii. Wspomnia┼éem r├│wnie┼╝ dlaczego nie da si─Ö prosto przenie┼Ť─ç na rynek finansowy naszej intuicji i ┼╝yciowego do┼Ťwiadczenia. Wreszcie przedstawi┼éem podej┼Ťcie rynkowe oparte na algorytmach, wskazuj─ůc jego wady i zalety.

W tym odcinku omawiam w szczeg├│┼éach proces budowy i cykl ┼╝ycia algorytmicznej strategii inwestycyjnej, czy te┼╝ systemu transakcyjnego, jak kto┼Ť woli. Jest to krytyczny element naszej rynkowej egzystencji, od kt├│rego zale┼╝y czy wdra┼╝ana strategia ma szans─Ö spe┼énia─ç nasze oczekiwania.

UWAGA! To jest druga cz─Ö┼Ť─ç cyklu materia┼é├│w o budowaniu strategii kr├│tkoterminowej. Cz─Ö┼Ť─ç pierwsza dost─Öpna jest pod tym linkiem a cz─Ö┼Ť─ç trzecia pod tym linkiem.

UWAGA! Do podcastu za┼é─ůczona jest prezentacja poni┼╝ej na tej stronie. Alternatywnie mo┼╝na te┼╝ j─ů ods┼éucha─ç i ogl─ůdn─ů─ç na YouTube.

W tym odcinku

  • Po co i jak ustali─ç cel strategii
  • Jak zrealizowa─ç obrany cel stawiany przed strategi─ů
  • Implementacja strategii i testy wst─Öpne na ograniczonym zbiorze danych historycznych
  • Rozbudowane testy strategii: jak je przeprowadzi─ç, wskaz├│wki i pu┼éapki
  • Co to jest inkubacja i w czym mo┼╝e pom├│c
  • Wdro┼╝enie strategii na rynek oraz konserwacja i monitorowanie
  • Kiedy wycofa─ç strategi─Ö z rynku

Wszystko co tu znajdziesz, traktuj jako co najwy┼╝ej inspiracj─Ö. Podchod┼║ do wszystkiego krytycznie. Weryfikuj. Trust, but verify. ­čśë

Budujemy strategi─Ö transakcyjn─ů, krok po kroku

Przewodnik krok po kroku przedstawiaj─ůcy jak poprawnie budowa─ç i testowa─ç kr├│tkoterminow─ů strategie transakcyjn─ů na podstawie pomys┼éu Larry Connorsa.

Czytaj dalej Ôćĺ

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci─Ö do komentowania i zadawania pyta┼ä, bezpo┼Ťrednio na tej stronie poni┼╝ej, lub na mojej stronie na FacebookÔÇÖu lub moim profilu TwitterÔÇÖowym.

Alternatywnie mo┼╝esz zada─ç pytanie g┼éosowe, nagrywaj─ůc si─Ö na SpeakPipe. Pami─Ötaj tylko, ┼╝e masz 90 sekund na nagranie.

Bardzo zależy mi na Twoim głosie, za który już teraz z góry bardzo dziękuję.

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp


Witam was serdecznie w 20. odcinku podcastu System Trader. Ten odcinek jest kontynuacj─ů odcinka numer 18, cz─Ö┼Ťci─ů mini cyklu o budowie i etapach ┼╝ycia strategii inwestycyjnej.

W pierwszej cz─Ö┼Ťci tego podcastu opowiada┼éem o tym, co to jest w og├│le strategia inwestycyjna. Co to jest system transakcyjny? Po co nam to jest potrzebne? Dlaczego bardzo wa┼╝ne jest to, aby proces, w kt├│rym budujemy taki system transakcyjny, by┼é jak najbardziej wiarygodny, sprawdzony i zweryfikowany?

Je┼╝eli b─Ödziemy budowa─ç co┼Ť w oparciu o z┼éy plan, to tak jakby┼Ťmy budowali w oparciu o plan, kt├│ry kompletnie nie trzyma si─Ö kupy. Wtedy nie mo┼╝emy oczekiwa─ç, ┼╝e ten zbudowany dom, b─Ödzie spe┼énia┼é nasze oczekiwania. Podobnie ma si─Ö to tutaj gdyby przenie┼Ť─ç to na grunt tradingowy. Je┼╝eli zbudujemy nasz─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů, nasz system transakcyjny w oparciu o proces, kt├│ry jest z┼éy, to nie mo┼╝emy oczekiwa─ç, ┼╝e ta strategia b─Ödzie mog┼éa p├│┼║niej spe┼énia─ç nasze oczekiwania.

Wypisa┼éem sobie proces budowy i cykl ┼╝ycia w siedmiu punktach. To nie znaczy, ┼╝e to jest wyryte w kamieniu i tego nie mo┼╝na modyfikowa─ç. Jest to takie podej┼Ťcie, kt├│re ja zaczerpn─ů┼éem na bazie wielu lat swojego do┼Ťwiadczenia. Czerpa┼éem r├│wnie┼╝ gar┼Ťciami z wielu ┼║r├│de┼é publicznie znanych. Ludzie du┼╝o m─ůdrzejsi ode mnie wypracowali pewne regu┼éy i zasady tego, jak powinno si─Ö podchodzi─ç do budowania strategii inwestycyjnych.

W tym konkretnym podej┼Ťciu, kt├│re tutaj prezentuj─Ö, dla mnie takimi dwiema osobami, kt├│re wywar┼éy najwi─Ökszy wp┼éyw jest Robert Pardo. Nie musz─Ö chyba go nikomu przedstawia─ç. Mia┼éem ogromn─ů przyjemno┼Ť─ç przeprowadzi─ç z nim wywiad w odcinku numer 19. Tu┼╝ po zaprezentowaniu pierwszej cz─Ö┼Ťci o budowaniu i testowaniu strategii inwestycyjnych. Jest to osoba bardzo kluczowa, poniewa┼╝ jest to facet, kt├│ry ma ogromny wk┼éad w to, jak wygl─ůda handel algorytmiczny we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie. Jest tw├│rc─ů podej┼Ťcia tzw. walk forward analysis.

Kolejn─ů osob─ů, kt├│ra du┼╝y wp┼éyw wywar┼éa na to, jak wygl─ůda m├│j osobisty r├│wnie┼╝ proces budowy system├│w transakcyjnych, to jest Kevin Davey. Cz┼éowiek m┼éodszego pokolenia, kt├│ry r├│wnie┼╝ du┼╝o czerpa┼é na Robercie Pardo, ale kt├│ry nieco upro┼Ťci┼é oraz zmodyfikowa┼é ten proces i ma nieco inne podej┼Ťcie.

Ja na bazie tych dw├│ch podej┼Ť─ç wypracowa┼éem jeszcze co┼Ť swojego. Tak naprawd─Ö powinni┼Ťcie to traktowa─ç jako ┼║r├│d┼éo inspiracji do Waszego w┼éasnego podej┼Ťcia. To, co jest bardzo kluczowe, to to, aby wszystko, co robicie na rynkach, by┼éo w pe┼éni zgodne z waszymi przekonaniami.

Proces budowy strategii

Jak wygl─ůda proces budowy i cykl ┼╝ycia strategii transakcyjnej czy te┼╝ systemu inwestycyjnego?

1. Cel.
2. Pomysł.
3. Implementacja i testy na małym zbiorze danych.
4. Rozbudowane testy, na przykład work for analysis czy Monte Carlo.
5. Inkubacja i tak zwany handel papierowy.
6. Wdro┼╝enie na rynek i konserwacja.
7. Wycofanie strategii z rynku.

Krok 1: Okre┼Ťlenie celu

Wyobra┼║my sobie, jak ci─Ö┼╝ko by┼éoby nam dojecha─ç do jakiego┼Ť miasta, je┼╝eli nie mamy w og├│le okre┼Ťlonego celu, gdzie chcemy jecha─ç. Jedziemy po prostu gdzie┼Ť. Wiemy, ┼╝e jedziemy gdzie┼Ť na p├│┼énoc Polski jad─ůc z Krakowa, ale je┼╝eli nie okre┼Ťlimy celu, to ci─Ö┼╝ko nam powiedzie─ç, gdzie w og├│le dotrzemy. Je┼╝eli by┼Ťmy wyznaczyli sobie jaki┼Ť cel, to musi by─ç on realistyczny. Gdyby┼Ťmy wyjechali samochodem z Krakowa i powiedzieli, ┼╝e kierujemy si─Ö na p├│┼énoc, po czym jako cel obraliby┼Ťmy sobie Biegun P├│┼énocny, to ci─Ö┼╝ko by┼éoby oczekiwa─ç, ┼╝e tym samochodem tam dotrzemy. Podobnie jest w tradingu.

Musimy okre┼Ťli─ç cel, jaki chcemy osi─ůgn─ů─ç na rynku finansowym. Nast─Öpnie musimy ten cel zamkn─ů─ç w takich ramach, kt├│re sprawi─ů, ┼╝e ten cel jest realistyczny. Jako tak─ů dygresj─Ö tutaj przytocz─Ö takie powiedzenie, kt├│re podobno przepisuje si─Ö Abrahamowi Lincolnowi. Prezydent Stan├│w Zjednoczonych powiedzia┼é: ÔÇ×Gdybym mia┼é 8 godzin na ┼Ťci─Öcie drzewa, sp─Ödzi┼ébym 6 na ostrzeniu siekiery.ÔÇŁ.

To jest do┼Ť─ç wymowne. Pomimo, ┼╝e on mia┼éby 8 godzin na ┼Ťci─Öcie drzewa, to nie znaczy, ┼╝e od razu by si─Ö rzuci┼é na ┼Ťcinanie tego drzewa. Wcze┼Ťniej jednak, du┼╝o wi─Öcej czasu sp─Ödzi┼éby na przygotowaniu si─Ö do tego┼╝ ┼Ťci─Öcia drzewa. Chodzi o to, ┼╝e wszystko, co robimy, musi by─ç zaplanowane. Taki cel tradingowy, mo┼╝e wygl─ůda─ç w ten spos├│b: ÔÇ×Chc─Ö zbudowa─ç strategi─Ö na kontrakt terminowy S&P 500, kt├│ry b─Ödzie generowa┼é roczn─ů ┼Ťredni─ů stop─Ö zwrotu 30% i b─Ödzie mia┼é obsuni─Öcie na kapitale nie wi─Öksze, ni┼╝ 25%. Dodatkowo, daj─Ö sobie na to wszystko dwa tygodnie czasu.ÔÇŁ. Brzmi do┼Ť─ç ambitnie, nie to jednak jest najistotniejsze w tej chwili. ­čśë

To, co jest istotne, to, ┼╝e my z g├│ry sobie okre┼Ťlamy taki cel. Cel jest ambitny, ale do zrealizowania. Maj─ůc ten konkretny cel, mo┼╝emy i┼Ť─ç dalej.

Krok 2: pomysł na strategię

Jak ju┼╝ mamy cel, to musimy znale┼║─ç jaki┼Ť pomys┼é, jak ten cel osi─ůgn─ů─ç. Jak nasza strategia b─Ödzie wygl─ůda┼éa? Musimy wymy┼Ťli─ç pomys┼é na nasz─ů strategi─Ö. Je┼╝eli chodzi o ┼║r├│d┼éa pomys┼é├│w, to mo┼╝e by─ç ich mn├│stwo. Mo┼╝e by─ç to w┼éasna obserwacja rynku, ksi─ů┼╝ki, magazyny, Internet. Tych ┼║r├│de┼é wiedzy jest ca┼éa masa. Problem jest nie taki sk─ůd, a raczej jak przetworzy─ç nadmiar tych r├│┼╝nych ┼║r├│de┼é, z kt├│rych mo┼╝emy czerpa─ç inspiracj─Ö, co do realizowania naszego pomys┼éu na strategi─Ö. ┼╣r├│d┼éem mog─ů by─ç te┼╝ inni traderzy czy te┼╝ inne strategie.

Bardzo dobr─ů metod─ů budowania nowych strategii, jest modyfikacja istniej─ůcych. Osobi┼Ťcie wiele takich pomys┼é├│w w┼éa┼Ťnie w ten spos├│b realizuj─Ö. Bior─Ö strategi─Ö, kt├│ra jest na rop─Ö, a nast─Öpnie t─Ö strategi─Ö przerabiam i wykorzystuj─Ö na rynku kontrakt├│w terminowych na Russell’a 2000. Jak najbardziej jest to dopuszczalne podej┼Ťcie. Szczeg├│lnie te┼╝ dla os├│b, kt├│re by─ç mo┼╝e s─ů pocz─ůtkuj─ůce i nie maj─ů zbyt wielu pomys┼é├│w. W ten spos├│b mog─ů si─Ö fajnie uczy─ç, jak budowa─ç w┼éasn─ů strategi─Ö.

Bardzo dobr─ů metod─ů budowania nowych strategii, jest modyfikacja istniej─ůcych

Ostro┼╝nie z programowaniem genetycznym

Innym ┼║r├│d┼éem pomys┼é├│w, mo┼╝e by─ç generator, oparty chocia┼╝by o tak zwane algorytmy programowania genetycznego. Poruszy┼éem troch─Ö ten temat w pierwszym odcinku tego mini cyklu. S─ů to takie algorytmy, kt├│re na wej┼Ťciu otrzymuj─ů dane rynkowe, notowania, a na wyj┼Ťciu mamy seri─Ö cz─Östo wielu tysi─Öcy gotowych strategii do wykorzystania. Bardzo pi─Öknie to brzmi, natomiast to nie znaczy, ┼╝e wszystko jest tak proste.

Gdyby to by┼éo tak proste, to ka┼╝dy by sobie zakupi┼é taki program, a p├│┼║niej wykorzysta┼é strategie, kt├│re otrzyma┼é na wyj┼Ťciu i handlowa┼é. Nie oznacza to, ┼╝e korzystanie z takiego oprogramowania jest kompletnie pozbawione sensu.

Natomiast, to nie znaczy, ┼╝e to wszystko jest tak proste. Szczeg├│lnie, je┼╝eli jest si─Ö pocz─ůtkuj─ůc─ů osob─ů. By─ç mo┼╝e komu┼Ť si─Ö za┼Ťwieci lampka, mo┼╝e tutaj jest jaki┼Ť skr├│t i zamiast samemu co┼Ť wymy┼Ťla─ç, kupi─Ö sobie oprogramowanie, kt├│re wygeneruje dla mnie strategi─Ö. Bardzo bym ostrzega┼é przed takim podej┼Ťciem.

Katalog pomysłów

Zach─Öcam do tego, ┼╝eby tworzy─ç na bie┼╝─ůco w┼éasny katalog pomys┼é├│w, w postaci r├│┼╝nych filtr├│w, wej┼Ť─ç, wyj┼Ť─ç, metod zarz─ůdzania pozycj─ů czy te┼╝ ca┼éych system├│w. Jak ju┼╝ mamy jaki┼Ť katalog r├│┼╝nych kawa┼ék├│w systemu, tak naprawd─Ö jest to rekonfigurowanie tych cegie┼éek i de facto budujemy nowe twory. Jak mamy 100 cegie┼é, to nie znaczy, ┼╝e za ka┼╝dym razem mamy wybudowa─ç taki sam mur. Za ka┼╝dym razem mo┼╝emy wybudowa─ç co┼Ť innego. W┼éasny katalog pomys┼é├│w, warto p├│┼║niej wykorzystywa─ç do budowania nowych strategii, jako ┼║r├│d┼éo pomys┼é├│w.

Taka og├│lna zasada, jaka powinna nam przy┼Ťwieca─ç przy budowaniu strategii, to to, aby d─ů┼╝y─ç do prostych rozwi─ůza┼ä. Jest taka s┼éynna zasada tak zwanej brzytwy Ockhama. Chodzi o to, ┼╝e bardzo dobre rozwi─ůzania s─ů proste i dzia┼éaj─ů. Wbrew pozorom, du┼╝o pro┼Ťciej zrobi─ç co┼Ť skomplikowanego, co dzia┼éa albo wydaje nam si─Ö, ┼╝e dzia┼éa. Du┼╝o trudniej jest zbudowa─ç co┼Ť prostego, co dzia┼éa. Jak mamy co┼Ť prostego i dzia┼éa, to mamy du┼╝o wi─Öksz─ů szans─Ö, ┼╝e to naprawd─Ö b─Ödzie na realnym rynku dzia┼éa┼éo. W przeciwie┼ästwie do zrobienia jakiego┼Ť skomplikowanego potwora, kt├│rego by─ç mo┼╝e sami p├│┼║niej nie rozumiemy i kt├│ry b─Ödzie fajnie dzia┼éa┼é na danych historycznych. Mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e to b─Ödzie k┼éopot, by to zadzia┼éa┼éo na realnym rynku.

Je┼╝eli chodzi jeszcze o te pomys┼éy na strategi─Ö, to trzeba wiedzie─ç, ┼╝e mog─ů one ewoluowa─ç. To nie jest tak, ┼╝e skupimy si─Ö na jednym pomy┼Ťle na strategi─Ö i jak nie wyjdzie, to trzeba zrezygnowa─ç. W pewnym sensie mo┼╝emy, swoim dzia┼éaniem, nieco symulowa─ç dzia┼éanie takiego algorytmu genetycznego. B─Ödziemy pr├│bowa─ç r├│┼╝nych sposob├│w realizowania naszego celu. Ten pomys┼é b─Ödzie ca┼éy czas ulega┼é r├│┼╝nym zmianom, poniewa┼╝ to, co na pocz─ůtku wydawa┼éo nam si─Ö, ┼╝e b─Ödzie dzia┼éa┼éo, jednak nie spe┼éni naszych oczekiwa┼ä. Dlatego ten nasz pomys┼é na zrealizowanie strategii, b─Ödzie musia┼é r├│wnie┼╝ ulega─ç pewnym modyfikacjom. Na tym etapie, taka elastyczno┼Ť─ç, jak najbardziej jest dopuszczalna.

Linda Bradford Raschke - wywiad

Bardzo pouczaj─ůcy wywiad z kobiet─ů, kt├│ra z wielkimi sukcesami handluje na rynkach ju┼╝ 40 lat!

Czytaj dalej Ôćĺ

Przyk┼éadowo, mo┼╝emy stwierdzi─ç, ┼╝e jak dodamy sobie profit target, to, ┼╝e kasujemy zyski, przyniesie w tym konkretnym przypadku nam jakie┼Ť korzy┼Ťci. By─ç mo┼╝e warto zastosowa─ç jakiego┼Ť stop loss’a, a by─ç mo┼╝e warto zrobi─ç w og├│le Stop and Reverse, czyli de facto b─Ödziemy ca┼éy czas w rynku. Jak zamykamy pozycj─Ö d┼éug─ů, to od razu otwieramy pozycj─Ö kr├│tk─ů. Chodzi o to, ┼╝e ten pomys┼é na tym etapie mo┼╝e jak najbardziej ewoluowa─ç.

Jak ju┼╝ przyst─ůpili┼Ťmy do implementacji naszego pomys┼éu, pr├│buj─ůc osi─ůgn─ů─ç nasz cel, to bardzo istotne jest, aby nie wykorzystywa─ç wszystkich danych historycznych, jakie mamy w posiadaniu. Je┼╝eli budujemy system transakcyjny oparty o notowania dzienne na kontrakty na WIG20 i za┼é├│┼╝my, ┼╝e bierzemy na tapet─Ö 20-letni okres notowa┼ä, to nie powinni┼Ťmy budowa─ç od razu naszego systemu na ca┼éym zbiorze danych. Tylko musimy wzi─ů─ç sobie ma┼éy wycinek, 10-30%, nie wi─Öcej ni┼╝ po┼éow─Ö i na tym zbiorze, powinni┼Ťmy budowa─ç nasz─ů strategi─Ö. Na tym ma┼éym wycinku danych, na tych 2-7 latach mo┼╝emy naprawd─Ö si─Ö powy┼╝ywa─ç. Mo┼╝emy modyfikowa─ç kod, ponownie testowa─ç, modyfikowa─ç r├│┼╝ne wej┼Ťcia, wyj┼Ťcia, filtry, zarz─ůdzania pozycj─ů. Tu jest to OK, o ile ten zbi├│r danych b─Ödzie ca┼éy czas sta┼éy.

Realne założenia

Tu jest te┼╝ wa┼╝ne, ┼╝eby od pocz─ůtku mie─ç realne za┼éo┼╝enia, przy jakich budujemy nasz─ů strategi─Ö. Musimy uwa┼╝a─ç na takie b┼é─Ödy, kt├│re na poziomie kodu i backtestingu nie wyjd─ů, natomiast wyjd─ů w rzeczywisto┼Ťci. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e zawieramy transakcj─Ö po cenach zamkni─Öcia i okazuje si─Ö, ┼╝e wyniki, jakie nam generuje strategia, s─ů bardzo fajne. Natomiast w praktyce mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e ci─Ö┼╝ko nam b─Ödzie realizowa─ç transakcje dok┼éadnie po cenie zamkni─Öcia danego rynku. Albo musimy uwa┼╝a─ç na zlecenia z limitem. Je┼╝eli sygna┼é pada po konkretnej cenie, to my b─Ödziemy uwa┼╝ali, ┼╝e dok┼éadnie po tej cenie nasza transakcja zostanie zawarta. Zlecenia z limitem tutaj nie b─Öd─ů zbyt realistycznym za┼éo┼╝eniem i musimy zawsze za┼éo┼╝y─ç jaki┼Ť po┼Ťlizg cenowy.

Warto od pocz─ůtku mie─ç realne za┼éo┼╝enia, przy jakich budujemy nasz─ů strategi─Ö

Musimy uwa┼╝a─ç te┼╝ na takie kwestie, jak na przyk┼éad prowizje. Je┼╝eli by┼Ťmy ich nie uwzgl─Ödnili, bo wydaje nam si─Ö, ┼╝e s─ů niewielkie, a po dodaniu, okazuje si─Ö, ┼╝e system, kt├│ry zarabia┼é bez p┼éacenia prowizji mo┼╝liwe, ┼╝e nagle przynosi straty. Musimy stworzy─ç takie warunki podczas budowania i pocz─ůtkowego testowania naszej strategii, kt├│re b─Öd─ů przypomina┼éy realne warunki. To znaczy, ┼╝e b─Ödziemy mie─ç realne koszty zwi─ůzane z po┼Ťlizgami i prowizjami.

Powinni┼Ťmy te┼╝ uwa┼╝a─ç na inside-bar backtesting. Je┼╝eli mamy strategi─Ö opart─ů o ┼Ťwiece dzienne, to mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e po przeciwleg┼éych stronach ┼Ťwiecy, padaj─ů przeciwstawne sygna┼éy kupna-sprzeda┼╝y. Pytanie, kt├│ry sygna┼é pad┼é pierwszy? Czy cena najpierw sz┼éa w g├│r─Ö i pad┼é sygna┼é z tej g├│rnej cz─Ö┼Ťci, czy ceny na pocz─ůtku dnia sz┼éy w d├│┼é i sygna┼é zosta┼é z tej drugiej strony? Je┼╝eli mamy tylko dane dzienne, to nie b─Ödziemy w stanie tego powiedzie─ç. Musimy zej┼Ť─ç na ni┼╝szy poziom, tak zwany time frame i by─ç mo┼╝e dopiero na ┼Ťwiecach godzinnych, czy wr─Öcz minutowych, b─Ödziemy w stanie stwierdzi─ç, jak wygl─ůda┼é przebieg sesji w ci─ůgu dnia. Dzi─Öki temu b─Ödziemy podczas backtestu mieli bardziej zgodne z rzeczywisto┼Ťci─ů wskazania, co do generowanych sygna┼é├│w. To wszystko mo┼╝e sprawia─ç, ┼╝e te za┼éo┼╝enia s─ů do┼Ť─ç restrykcyjne. Du┼╝o trudniej b─Ödzie nam znale┼║─ç co┼Ť ciekawego, co dzia┼éa.

Natomiast to nie o to chodzi, ┼╝eby┼Ťmy znale┼║li od razu super strategi─Ö i byli wniebowzi─Öci, bo na ekranie b─Öd─ů generowane fajne wyniki. Tylko chodzi o to, ┼╝eby to, co budujemy mia┼éo szans─Ö zarabiania w przysz┼éo┼Ťci. Dlatego lepiej jest te┼╝ odrzuci─ç nawet dobry pomys┼é na pocz─ůtkowym etapie budowania strategii, ni┼╝ straci─ç kapita┼é na z┼éym pomy┼Ťle, tylko dlatego, ┼╝e nie na┼éo┼╝yli┼Ťmy realnych za┼éo┼╝e┼ä. Je┼╝eli chodzi o t─ů implementacj─Ö, to tutaj mo┼╝na bardzo du┼╝o i cz─Östo oszukiwa─ç. Po to, ┼╝eby te wyniki generowane by┼éy lepsze. Powinni┼Ťmy na to bardzo uwa┼╝a─ç i by─ç bardzo konserwatywni. Zw┼éaszcza tutaj, je┼╝eli chodzi o dob├│r danych.

Lepiej jest te┼╝ odrzuci─ç nawet dobry pomys┼é na pocz─ůtkowym etapie budowania strategii, ni┼╝ straci─ç kapita┼é na z┼éym pomy┼Ťle

Jak wybierzemy sobie ten 5 letni okres, to b─Ödziemy tylko w tym zakresie budowa─ç nasz─ů strategi─Ö. Zanim nie przejdziemy do kolejnych etap├│w budowy, nie powinni┼Ťmy podgl─ůda─ç, co by si─Ö dzia┼éo, gdyby┼Ťmy strategi─Ö pu┼Ťcili na innym okresie i ewentualnie p├│┼║niej wracali do tego pierwszego zbioru danych i modyfikowali tak, ┼╝eby p├│┼║niej wyniki by┼éy lepsze. W ten spos├│b b─Ödziemy robi─ç tzw. curve-fitting, czyli dopasowywanie modelu do danych historycznych. B─Ödzie fajnie to wygl─ůda┼éo w backte┼Ťcie, w symulacji. Natomiast w przysz┼éo┼Ťci na realnym rynku b─Ödzie du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e nasza strategia b─Ödzie powodowa─ç straty.

Krok 3: implementacja

Na etapie implementacji budowanego systemu powinni┼Ťmy wymaga─ç kilku rzeczy. Pierwsze, za┼é├│┼╝my, ┼╝e zbudowana strategia dla 5 letniego okresu, generuje ca┼ékiem przyzwoite zyski. Optymalizuj─ůc dwa parametry, jakie mamy w tym systemie, to og├│lnie wi─Ökszo┼Ť─ç parametr├│w powinna generowa─ç nam zyski. Co wi─Öcej, fajnie by by┼éo, ┼╝eby rozk┼éad tych zyskownych parametr├│w by┼é r├│wnomierny. Je┼╝eli mamy parametry mi─Ödzy 5 a 15, z krokiem co jeden, to ┼╝eby nie by┼éo tak, ┼╝e co kt├│ry┼Ť parametr b─Ödzie dzia┼éa┼é, a po ┼Ťrodku nie b─Öd─ů dzia┼éa┼éy. To nie b─Ödzie fajne. Dobrze, ┼╝e je┼╝eli nawet jest taki obszar, gdzie powiedzmy 80% parametr├│w pracuje dobrze, to, ┼╝eby one by┼éy skupione w jednym miejscu. Nie rozproszone.

Nale┼╝y r├│wnie┼╝ d─ů┼╝y─ç do tego, aby minimalizowa─ç liczb─Ö parametr├│w i liczb─Ö iteracji, czyli tych krok├│w, parametr├│w.

Dlaczego?

Dlatego, ┼╝e dzi─Öki temu trudniej b─Ödzie nam dopasowa─ç model do danych historycznych tak na si┼é─Ö. Jak b─Ödzie mniejsza przestrze┼ä parametr├│w, to trudniej b─Ödzie nam wykaza─ç, ┼╝e dana strategia naprawd─Ö dzia┼éa. To nie b─Ödzie tak, ┼╝e wybierzemy sobie z miliona parametr├│w dwa, kt├│re super dzia┼éa┼éy na danym zbiorze danych, mimo ┼╝e na reszcie ta strategia generowa┼éa straty. Dlatego te┼╝ jak mamy mniejszy zbi├│r parametr├│w i mimo tego ograniczenia, strategia nadal dzia┼éa OK, to jest to dobry sygna┼é. Nale┼╝y te┼╝ uwa┼╝a─ç na jako┼Ť─ç danych, na jakich testujemy.

Szczeg├│lnie, je┼╝eli chodzi o kontrakty d┼éugoterminowe, to nale┼╝y uwa┼╝a─ç na to, ┼╝eby to by┼éy kontrakty kontynuacyjne, kt├│re s─ů odpowiednio zmodyfikowane. To znaczy takie, gdzie nie b─Ödzie sytuacji, ┼╝e zawieramy transakcje, kt├│re w rzeczywistym ┼Ťwiecie by┼éyby niemo┼╝liwe. Trzeba zwraca─ç uwag─Ö na dane historyczne kontrakt├│w terminowych, dane, kt├│re s─ů skorygowane. Je┼╝eli kto┼Ť dzia┼éa na kontraktach CFD na r├│┼╝nych platformach forexowych, to obawia┼ébym si─Ö o jako┼Ť─ç danych.

Osobi┼Ťcie korzystam z TradeStation i tam ten problem jest bardzo porz─ůdnie rozwi─ůzany. Tam mam pewno┼Ť─ç, ┼╝e te dane s─ů korygowane o wygasaj─ůce kontrakty i wyniki z backtestu s─ů bliskie rzeczywisto┼Ťci.

Przy implementowaniu nale┼╝y uwa┼╝a─ç na efekt pewno┼Ťci wstecznej

Je┼╝eli chodzi o implementowanie, to trzeba te┼╝ uwa┼╝a─ç na tak zwany efekt pewno┼Ťci wstecznej. Je┼Ťli b─Ödziemy pisa─ç strategi─Ö i wiemy, ┼╝e zbi├│r danych, na kt├│rym budujemy nasz─ů strategi─Ö jest byczym rynkiem, to my mo┼╝emy p├│┼║niej t─Ö informacj─Ö wykorzysta─ç. To znaczy, ┼╝e nasza strategia b─Ödzie wykorzystywa┼éa w┼éa┼Ťnie to bycze nastawienie do rynku. To b─Ödzie bardzo niedobre. Je┼╝eli my korzystamy z takich danych, to p├│┼║niej, gdy rynek z byczego przekr─Öci si─Ö na nied┼║wiedzi, mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e nasza strategia b─Ödzie generowa┼éa straty. Dlatego te┼╝ trzeba uwa┼╝a─ç na takie kwestie i na bardzo specyficzne zachowania strategii.

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e mamy 100 transakcji i przez 99 transakcji, to tak mielili┼Ťmy si─Ö ko┼éo zera, zarobili┼Ťmy, stracili┼Ťmy, a wreszcie jedna transakcja zarobi┼éa nam ogrom pieni─Ödzy. Wygenerowa┼éa wi─Ökszo┼Ť─ç zysku. Je┼Ťli my na tej podstawie przyjmiemy, ┼╝e nasza strategia jest bardzo fajna, to jest to niefajne za┼éo┼╝enie. Polegamy de facto na tym, ┼╝e nasza strategia b─Ödzie zarabia─ç w przysz┼éo┼Ťci w oparciu o jedn─ů transakcj─Ö. Nie powinni┼Ťmy tego robi─ç.

Krok 4: testowanie

Mamy strategi─Ö, kt├│ra jest wst─Öpnie napisana, zakodowana. Wiemy te┼╝, ┼╝e na tym zbiorze danych, kt├│rym go budowali┼Ťmy, ta strategia zachowuje si─Ö dobrze. Na tyle dobrze, ┼╝e decydujemy si─Ö na rozszerzone testowanie, czy mo┼╝emy z tej strategii korzysta─ç na realnym rynku. Jest to temat bardzo szeroki i jest bardzo wiele podej┼Ť─ç do tego, jak budowa─ç i testowa─ç t─Ö strategi─Ö. To, co jest kluczowe, to w momencie jak ju┼╝ testujemy strategi─Ö i testujemy j─ů na zbiorze przynajmniej wi─Ökszo┼Ťci danych historycznych, zostawi─ç sobie oko┼éo p├│┼éroczny okres danych historycznych, gdzie po ca┼éym procesie b─Ödziemy tak naprawd─Ö korzysta─ç z tych danych do symulowania przysz┼éo┼Ťci.

Czy z inwestowania na rynkach kapitałowych można się utrzymać?

Czy inwestuj─ůc pieni─ůdze na rynkach finansowych mo┼╝na zarobi─ç godziwe pieni─ůdze?

Czytaj dalej Ôćĺ

To, co jest istotne, to, ┼╝eby na etapie testowania nie modyfikowa─ç strategii. Je┼╝eli my ju┼╝ teraz pracuj─ůc na ca┼éym zbiorze danych historycznych b─Ödziemy na tym zbiorze dokonywa─ç zmian na strategii po to, ┼╝eby ona spe┼énia┼éa nasze oczekiwania, to taka strategia b─Ödzie ofiar─ů przeoptymalizowania. Dlatego, je┼╝eli strategia, kt├│ra wysz┼éa z kroku 3, gdzie implementowali┼Ťmy i robili┼Ťmy wst─Öpne testy, nie przesz┼éa bez modyfikowania test├│w w kroku 4, to powinni┼Ťmy tak─ů strategi─Ö odrzuci─ç. To mo┼╝e brzmi brutalnie, zw┼éaszcza jak si─Ö napracowali┼Ťmy przy poprzednich krokach, ale je┼╝eli nie chcemy si─Ö oszukiwa─ç, to powinni┼Ťmy tak post─ůpi─ç.

Jak my mo┼╝emy testowa─ç strategi─Ö, kt├│r─ů sobie zbudowali┼Ťmy? Wymienie wiele metod — nie znaczy, ┼╝e ka┼╝d─ů polecam!

Test na wszystkich danych

Mo┼╝emy zrobi─ç tak, ┼╝e bierzemy wszystkie te dane historyczne, kt├│re mamy. Nast─Öpnie doprowadzimy do tego, ┼╝e dobierzemy sobie jakie┼Ť parametry, dla kt├│rych ta strategia na tych danych generowa┼éa najlepsze dla nas zyski. P├│┼║niej mo┼╝emy powiedzie─ç, ┼╝e fajnie wygl─ůda, pu┼Ťci┼éem sobie 15 lat dla kontraktu na WIG20 strategi─Ö, te parametry by┼éy ciekawe, wi─Öc je bior─Ö, od jutra handluj─Ö.

To nie jest jednak dobre podej┼Ťcie, nawet je┼╝eli my┼Ťmy specjalnie nie kombinowali we wcze┼Ťniejszym etapie. To znaczy, ┼╝e po zaimplementowaniu, tutaj jeszcze przed optymalizacj─ů pozmieniali┼Ťmy co┼Ť tak, ┼╝eby te wyniki by┼éy fajne. Modyfikowali┼Ťmy strategi─Ö w kroku czwartym. Nie jest to fajne, dlatego ┼╝e de facto b─Ödziemy testowa─ç t─Ö strategi─Ö w rzeczywistym ┼Ťwiecie, na rzeczywistej kasie. Dlatego te┼╝ jest inne podej┼Ťcie, gdzie z ca┼éego zbioru danych, wykroimy sobie np. 70% na optymalizacj─Ö strategii, nie modyfikacj─Ö. To jest istotne. My ju┼╝ strategi─Ö zaimplementowali┼Ťmy.

Test na cz─Ö┼Ťci danych

W kroku 4 nie zmieniamy strategii, my j─ů tylko testujemy. Dobieramy parametry na 70% zbiorze danych, a nast─Öpnie sobie puszczamy na 30% najnowszych danych i sprawdzamy, co si─Ö dzieje. Jest to rozwi─ůzanie przez niekt├│rych stosowane. Problemem jest to, ┼╝e ÔÇ×spalamyÔÇŁ du┼╝o danych i tak naprawd─Ö testujemy tylko na 30% okresie. To wci─ů┼╝ mo┼╝e spowodowa─ç, nawet je┼╝eli ten test b─Ödzie pozytywny, ┼╝e b─Ödziemy ofiar─ů czystego, ┼Ťlepego trafu. Akurat dane czy model, kt├│re by┼éy dopasowane do 70% zbioru danych, zadzia┼éa┼é nam na danych testowych ju┼╝ tych nieoptymalizowanych. To nie b─Ödzie wynikiem dzia┼éania strategii, tylko b─Ödzie czystym przypadkiem. Jest takie podej┼Ťcie, kt├│re si─Ö nazywa walk forward testing, czyli testowanie krocz─ůce do przodu.

Test walk-forward

Cz┼éowiek, kt├│ry jest najwi─Ökszym popularyzatorem i kt├│ry wr─Öcz sobie przypisuje te metody jako wynalazca, jest Robert Pardo. Facet, z kt├│rym mia┼éem przyjemno┼Ť─ç rozmawia─ç w moim podca┼Ťcie w┼éa┼Ťnie w odcinku 19. systemtrader.pl/019, tam mo┼╝ecie sobie ods┼éucha─ç tego odcinka. On, co prawda na pocz─ůtku ju┼╝ lat 90 napisa┼é pierwsz─ů edycj─Ö swojej ksi─ů┼╝ki na temat w┼éa┼Ťnie stosowania tej koncepcji, ale w 2008 roku by┼éa ona wznowiona. Absolutnie polecam ka┼╝demu, kto zajmuje si─Ö budowaniem strategii transakcyjnych. Tam on opisuje proces budowania strategii i metod─Ö testowania walk-forward.

Je┼╝eli mamy 100% danych historycznych, 15 lat, to zamiast optymalizowa─ç system na 10 latach, a p├│┼║niej zobaczy─ç jak na kolejnych 5 si─Ö zachowuje, to my sobie robimy seri─Ö „okienek” przesuwanych w czasie. Bierzemy np. okres pierwszych trzech lat danych historycznych, kt├│re „spalamy”. Optymalizujemy tam, przy czym nie puszczamy na ca┼éej reszcie pozosta┼éych danych historycznych, ale np. tylko na jednym roku do przodu. Mamy takie pierwsze okno, kt├│re ┼é─ůcznie obejmuje cztery lata. Nast─Öpnie przesuwamy si─Ö o rok kolejny do przodu. Testujemy na kolejnych trzech latach, ┼é─ůcznie z tym rokiem, kt├│ry ju┼╝ by┼é weryfikowany w rzeczywisto┼Ťci, jako tzw. dane out-of-sample i zn├│w testujemy na kolejnym roku. W ten spos├│b, ka┼╝dego roku, reoptymalizujemy nasz─ů strategi─Ö.

S─ů dwie du┼╝e zalety takiego podej┼Ťcia. Pierwsza, to jest to, ┼╝e nasza strategia b─Ödzie co okresowo reoptymalizowana. Jak wiemy, rynki si─Ö zmieniaj─ů. Jest rynek byka, rynek nied┼║wiedzia i inne parametry s─ů korzystne na rynku byka, a inne na nied┼║wiedzia. Oczywi┼Ťcie zawsze kto┼Ť powie, ┼╝e i tak zawsze b─Ödziemy sp├│┼║nieni. Zgadza si─Ö, b─Ödziemy sp├│┼║nieni. Jednak nawet je┼╝eli b─Ödziemy sp├│┼║nieni, to je┼Ťli rynek ulega jakim┼Ť pewnym zmianom, to my przynajmniej b─Ödziemy z op├│┼║nieniem, ale jednak reoptymalizowa─ç nasz─ů strategi─Ö, tak aby ona by┼éa ÔÇ×┼Ťwie┼╝aÔÇŁ. To jest pierwsza zaleta.

Druga zaleta jest taka, ┼╝e my nie spalamy na dzie┼ä dobry wi─Ökszo┼Ťci naszych danych historycznych do testowania, do optymalizowania. Tylko robimy to w wielu krokach. Dzi─Öki temu, mamy wi─Öcej wynik├│w out-of-sample, czyli tych danych, gdzie system generuje wyniki ju┼╝ na bazie systemu, kt├│ry by┼é nieoptymalizowany. Natomiast dodatkowo, je┼╝eli seria takich powt├│rze┼ä b─Ödzie przynosi┼éa zyski w ka┼╝dym tym okienku out-of-sample, to mo┼╝emy pok┼éada─ç wi─Öksz─ů nadziej─Ö na to, ┼╝e ta strategia b─Ödzie zarabia─ç w przysz┼éo┼Ťci. Oczywi┼Ťcie jest wiele mo┼╝liwo┼Ťci oszukiwania. Je┼╝eli b─Ödziemy mie─ç ┼╝elazn─ů dyscyplin─Ö w stosowaniu takiego podej┼Ťcia, to mamy wi─Öksz─ů szans─Ö na to, ┼╝eby strategia zachowywa┼éa si─Ö OK w przysz┼éo┼Ťci na realnym rynku.

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Tom Basso to kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

Co do zasady, przyjmuje si─Ö, ┼╝e je┼╝eli robimy walk-forward testing to dane te in-sample, czyli zbi├│r danych, na kt├│rym optymalizujemy nasz model, powinien by─ç gdzie┼Ť w przedziale 60-80%, a pozosta┼ée 20-40% out-of-sample. To jest ten zbi├│r danych, kt├│ry jak na pierwszym zbiorze optymalizujemy system i wybieramy najlepsze parametry zgodnie z jakimi┼Ť naszymi kryteriami np. najlepszy zysk, to w├│wczas p├│┼║niej puszczamy go na zbiorze out-of-sample. Kto┼Ť mo┼╝e powiedzie─ç, ┼╝e optymalizowanie wzgl─Ödem funkcji celu, kt├│rym jest zysk, to nie jest najlepszy pomys┼é. Faktycznie, Robert Pardo pisze w swojej ksi─ů┼╝ce, ┼╝e to nie jest najlepszy pomys┼é. Mam jednak takie do┼Ťwiadczenie, ┼╝e je┼╝eli strategia generuje dobre wyniki na du┼╝ym zbiorze parametr├│w, to wtedy pos┼éugiwanie si─Ö funkcj─ů celu, kt├│rym jest zysk, nie jest jednak tak z┼éym pomys┼éem. Zwykle te┼╝ w relacji do obsuni─Öcia, wsp├│┼éczynnik wypada tam ca┼ékiem dobrze. To jest kwestia dyskusyjna. Ka┼╝dy mo┼╝e sobie uwa┼╝a─ç wedle swoich wytycznych inaczej.

Warto ograniczy─ç liczb─Ö parametr├│w w procesie optymalizacji

Kolejna rzecz, warto ogranicza─ç liczb─Ö parametr├│w w procesie optymalizacji. Je┼╝eli mamy np. trzy parametry w strategii, kt├│re optymalizujemy, to powinni┼Ťmy mie─ç minimum 150 transakcji. Chodzi o to, ┼╝eby nie okaza┼éo si─Ö, ┼╝e nasza strategia ma np. 5 parametr├│w, kt├│re optymalizujemy. Mamy ogromn─ů liczb─Ö kombinacji, wybieramy najlepsze parametry i si─Ö cieszymy, ┼╝e to dzia┼éa. A to jeszcze wszystko przy 10 transakcjach, kt├│re nam ten system wygenerowa┼é. To jest prawie 100% pewno┼Ť─ç, ┼╝e nasza strategia nie b─Ödzie dzia┼éa┼éa w rzeczywistym ┼Ťwiecie.

Mamy 5 tysi─Öcy r├│┼╝nych kombinacji parametr├│w. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e tylko 500 jest zyskowne. A my dodatkowo wybieramy sobie z tych 500 takie parametry, kt├│re daj─ů najlepszy wynik i nasza strategia generuje jeszcze 10 transakcji. Ja na pewno bym tutaj nie po┼éo┼╝y┼é nawet z┼éamanego grosza na tak─ů strategi─Ö. Natomiast, je┼╝eli mamy tak─ů sytuacj─Ö, gdzie mamy dwa parametry i mamy np. 200 transakcji, to jest tutaj przes┼éanka ku temu, ┼╝eby m├│c w takim modelu faktycznie pok┼éada─ç pewne nadzieje, co do tego, ┼╝e b─Ödzie generowa┼é zyski w przysz┼éo┼Ťci. Je┼╝eli chodzi o testowanie walk forward analysis, tutaj chcia┼éem jeszcze jedn─ů rzecz doda─ç. Jak mamy okienko in-sample, out-of-sample, czyli okienko danych, na kt├│rych optymalizujemy system i okienko danych, na kt├│rych testujemy ten system, to rozmiary tych okienek mog─ů by─ç r├│┼╝ne. Mo┼╝emy przyj─ů─ç, ┼╝e pierwsze trzy lata to s─ů in-sample, czwarty rok to jest out-of-sample. W ten spos├│b co roku si─Ö przesuwamy. Jednak mo┼╝emy te┼╝ pr├│bowa─ç, co by by┼éo, gdyby in-sample wynosi┼é p├│┼é roku albo rok, a out-of-sample trzy miesi─ůce. A co gdyby in-sample wynosi┼é 5 lat, a out-of-sample 2 lata?

Testy klastrowe

Warto jest przeprowadzi─ç co najmniej trzy takie zestawy walk-forward dla r├│┼╝nych rozmiar├│w. Takie kr├│tkoterminowego, ┼Ťrednioterminowego i d┼éugoterminowego, i zobaczy─ç jak strategia zachowuje si─Ö w tych trzech r├│┼╝nych wariantach test├│w walk-forward. Dobrze by by┼éo, ┼╝eby strategia zachowywa┼éa si─Ö dobrze w ka┼╝dym z nich. Oczywi┼Ťcie, wyniki mog─ů by─ç nieco inne, ale ┼╝eby ka┼╝dy z nich by┼é zaliczony. W TradeStation, by─ç mo┼╝e w innym oprogramowaniu r├│wnie┼╝, jest co┼Ť takiego jak cluster walk-forward analysis. Tam robi si─Ö seri─Ö, w zale┼╝no┼Ťci od ustawie┼ä kilkunastu, czy wr─Öcz kilkudziesi─Öciu walk-forward test├│w z r├│┼╝nymi rozmiarami okienek in-sample, out-of-sample. Dzi─Öki temu mo┼╝emy widzie─ç, jak si─Ö strategia zachowuje.

Nie powinni┼Ťmy wybiera─ç takiego rozmiaru walk-forward testing in-sample, out-of-sample, kt├│ry b─Ödzie nam akurat fajnie pasowa┼é w testach i generowa┼é wyniki, bo gdyby┼Ťmy nieco zmienili rozmiar okienek, to si─Ö oka┼╝e, ┼╝e testy nie przechodz─ů. Czego┼Ť takiego nie polecam. Je┼╝eli pu┼Ťcimy seri─Ö wielu walk-forward test├│w dla wielu r├│┼╝nych rozmiar├│w i na ka┼╝dym z nich, czy na wi─Ökszo┼Ťci, generujemy zyski, to wtedy mo┼╝emy pokusi─ç si─Ö o dobranie takiego optymalnego okresu reoptymalizowania strategii. To jest temat nieco bardziej zaawansowany, bo niestety ┼éatwo jest tutaj si─Ö przeoptymalizowa─ç. Tutaj jest pole do tego, aby ten rozmiar optymalizowa─ç do konkretnej strategii.

Napisa┼éem na slajdzie, ┼╝eby tego nie robi─ç. Napisa┼éem to dlatego, ┼╝eby nie by┼éo sytuacji takiej, ┼╝e mamy trzy warianty, jeden tylko dzia┼éa, to dzia┼éamy na tym wariancie, bo nam inne nie przechodz─ů. To na pewno nie jest dobre podej┼Ťcie. Je┼╝eli mamy trzy warianty, czy mamy 20 wariant├│w, r├│┼╝nych rozmiar├│w in-sample, out-of-sample i dla ka┼╝dego z nich zarabiamy, ale okazuje si─Ö, ┼╝e strategia jest raczej rzadziej ni┼╝ cz─Ö┼Ťciej optymalizowana, wtedy generuje lepsze wyniki, to by─ç mo┼╝e warto to wykorzysta─ç i rzadziej t─ů strategi─Ö reoptymalizowa─ç. By─ç mo┼╝e konkretny rynek woli w┼éa┼Ťnie takie podej┼Ťcie.

Big Leap

Je┼╝eli mamy takie problematyczne kwestie jak to, ┼╝e nasza strategia niby zarabia, ale jednak widzimy, ┼╝e rozk┼éad tych parametr├│w, w kt├│rych ona zarabia, nie jest taki jednorodny, to tutaj powinna si─Ö nam za┼Ťwieci─ç taka ostrzegawcza lampka. Wtedy zanim przejdziemy do jakiego┼Ť wielkiego, rozbudowanego testowania walk-forward, mo┼╝emy zrobi─ç co┼Ť takiego, co si─Ö nazywa big leap. Ja mam nadziej─Ö, ┼╝e Robert Pardo mnie nie ukatrupi za to, ┼╝e o tym m├│wi─Ö, bo on nie pisa┼é o tym w swojej ksi─ů┼╝ce, ale wiem, ┼╝e to stosuje we w┼éasnym podej┼Ťciu. ­čśë Takim wst─Öpem do test├│w walk-forward mo┼╝na zrobi─ç taki prosty zabieg, kt├│ry potrafi ÔÇ×uwali─çÔÇ× wiele strategii na dzie┼ä dobry i nie ma sensu dalej testowanie. Okazuje si─Ö, ┼╝e je┼╝eli strategia nie przechodzi testu big leap, to nie ma sensu dalej i┼Ť─ç w szczeg├│┼éowe testowanie.

Big leap jest bardzo prosty, je┼╝eli chodzi o ide─Ö. Bierzemy ca┼éy zbi├│r danych historycznych, np. 15 lat. Dzielimy je r├│wno 50 na 50%, czyli 7,5 roku ÔÇô 7,5 roku. Najpierw 7,5 roku optymalizujemy nasz─ů strategi─Ö, dobieramy najlepsze parametry i na tak dobranych parametrach puszczamy nasz─ů strategi─Ö na pozosta┼éych 50%. Je┼╝eli taki test przechodzi pozytywnie, to odwracamy zabaw─Ö. Optymalizujemy strategi─Ö na drugich 50% danych, a nast─Öpnie parametry tam dobrane, puszczamy jako out-of-sample na pierwszej po┼é├│wce zbioru danych historycznych. Takie podej┼Ťcie jest bardzo dobre, poniewa┼╝ ono odsiewa strategie, kt├│re na pewno nie przesz┼éyby test├│w walk-forward. Natomiast maj─ů mniejszy narzut czasowy do robienia test├│w. To jest taka ca┼ékiem fajna idea testowania strategii, zanim wejdziemy w g┼é─Öbokie testy, czy b─Ödziemy przeprowadza─ç wiele test├│w walk-forward, kt├│re mog─ů by─ç po prostu te┼╝ bardzo kosztowne obliczeniowo.

Big Leap jest bardzo prosty, je┼Ťli chodzi o ide─Ö

Symulacja Monte Carlo

Jest jeszcze co┼Ť takiego jak Monte Carlo. Jedni to stosuj─ů, drudzy nie stosuj─ů. Monte Carlo, to jest w og├│le fajny test. Pierwszy raz zetkn─ů┼éem si─Ö z nim jeszcze b─Öd─ůc na studiach i by┼é taki przedmiot „Metody obliczeniowe w nauce i technice” (s┼éynny MOWNIT na AGH ­čśë ). Tam mi─Ödzy innymi by┼éa analiza Monte Carlo. Stanis┼éaw Ulam, polski matematyk, w projekcie Manhattan, przy projektowaniu bomby atomowej zaproponowa┼é tak─ů metod─Ö. To jest metoda, kt├│ra wprowadza w proces testowania troch─Ö losowo┼Ťci. Je┼╝eli np. mamy 100 transakcji i one si─Ö uk┼éadaj─ů w ci─ůgu w jak─ů┼Ť equity line i widzimy, ┼╝e zarobili┼Ťmy tam ile┼Ť, to teraz mo┼╝emy porobi─ç r├│┼╝ne rzeczy.

Po pierwsze, mo┼╝emy przetasowa─ç kolejno┼Ť─ç tych transakcji i wtedy b─Ödziemy mie─ç szereg r├│┼╝nych equity line, czyli krzywych linii kapita┼éu. Mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e nagle b─Ödziemy mie─ç 10 transakcji stratnych z rz─Ödu. Mo┼╝e si─Ö te┼╝ okaza─ç, ┼╝e ze 100 przeprowadzonych test├│w, 50 test├│w, to powoduje, ┼╝e nasza strategia traci pieni─ůdze. Mo┼╝na te┼╝ p├│j┼Ť─ç krok dalej. S─ů np. formy Monte Carlo, kt├│re pozwalaj─ů nam wprowadza─ç losowe zmiany do danych historycznych i powodowa─ç to, ┼╝e strategia b─Ödzie puszczona na danych, kt├│rych w ┼╝yciu nie widzia┼éa, kt├│re s─ů zbli┼╝one do tego, na czym by┼éy budowane. Dane s─ů ju┼╝ teraz zupe┼énie nowe, bo podlegaj─ů pewnym procesom losowych modyfikacji. To te┼╝ mo┼╝e powodowa─ç, ┼╝e taka strategia, kt├│ra przechodzi takie testy, b─Ödziemy mogli w niej pok┼éada─ç wi─Öksze nadzieje.

Rynki finansowe według Krzysztofa Łucjana, zawodowego tradera

Go┼Ťciem wywiadu jest Krzysztof ┼üucjan, zawodowy trader, specjalizuj─ůcy si─Ö w handlu kontraktami terminowymi, wsp├│┼étw├│rca Stooq

Czytaj dalej Ôćĺ

S─ů ludzie, kt├│rzy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e testy Monte Carlo tak naprawd─Ö maj─ů sens w przypadku, kiedy strategia generuje bardzo du┼╝o transakcji. Wtedy faktycznie ma to sens. Du┼╝o mniej sensu, ma w przypadku strategii d┼éugoterminowych, kt├│re generuj─ů mniej transakcji. Ka┼╝demu polecam, ┼╝eby sobie przeprowadzi┼é takie testy Monte Carlo. Dzisiaj jest du┼╝o oprogramowa┼ä, kt├│re to umo┼╝liwiaj─ů zrobi─ç w prosty spos├│b. Dzi─Öki temu mo┼╝emy pr├│bowa─ç szacowa─ç np. prawdopodobie┼ästwo osi─ůgni─Öcia jakiej┼Ť okre┼Ťlonej stopy zwrotu czy obsuni─Öcia maksymalnego kapita┼éu, a nawet bankructwa.

To, co jest istotne, je┼╝eli chodzi o Monte Carlo, to transakcje w przypadku robienia takiej analizy czy symulacji Monte Carlo. To ma sens, je┼╝eli nasz system transakcyjny nie jest ofiar─ů care fittingu. Je┼╝eli nasz system by┼é zbudowany ┼éami─ůc te zasady, o kt├│rych m├│wi┼éem we wcze┼Ťniejszych krokach i jest po prostu przeoptymalizowany i generuje zbi├│r transakcji, to puszczanie takich ┼Ťmieci w procesie symulacji Monte Carlo, spowoduje, ┼╝e b─Ödziemy mie─ç ┼Ťmiecie na wej┼Ťciu. Oczywi┼Ťcie nie spowoduje, ┼╝e Monte Carlo zmieni nam strategi─Ö w jakiego┼Ť z┼éotego Graala, kt├│ry zacznie zarabia─ç. Jak b─Ödziemy mie─ç ┼Ťmieci na wej┼Ťciu, to b─Ödziemy mie─ç r├│wnie┼╝ ┼Ťmieci na wyj┼Ťciu.

Testy na wielu rynkach

Mam jeszcze dwie uwagi, o kt├│rych nie wspomnia┼éem. Pierwsza rzecz. Jak ju┼╝ budujemy sobie strategi─Ö na kontrakty d┼éugoterminowe na S&P 500, za┼é├│┼╝my na ┼Ťwiecach dziennych, to fajnie jest spr├│bowa─ç, czy taka strategia dzia┼éa r├│wnie┼╝ na indeksach akcyjnych. Natomiast oczywi┼Ťcie ci─Ö┼╝ko by┼éoby oczekiwa─ç, ┼╝e ta strategia b─Ödzie zarabia┼éa pi─Öknie na czym┼Ť kompletnie niezwi─ůzanym z S&P jak Live Cattle, czy na pszenicy. Musz─ů by─ç to rynki, kt├│re s─ů w miar─Ö skorelowane. Budowanie strategii z my┼Ťl─ů, ┼╝e ona b─Ödzie dzia┼éa┼éa idealnie na ka┼╝dym rynku jest do┼Ť─ç utopijne. Ja m├│wi─Ö tu o takich strategiach bardziej kr├│tkoterminowych — warto o tym pami─Öta─ç.

Oczywi┼Ťcie podej┼Ťcie takie long-term trend-following, pozwala budowa─ç strategi─Ö, gdzie jedna strategia dzia┼éa naprawd─Ö na wielu rynkach, ale tam z kolei aspekt budowy portfela jest bardzo istotny.

Uwaga na… dobre wyniki

Druga uwaga. To jest taka og├│lna zasada podczas testowania. Je┼╝eli co┼Ť wygl─ůda zbyt dobrze, to prawdopodobnie tak jest. Je┼╝eli mamy wyniki w naszym backte┼Ťcie, kt├│re generuj─ů cudowne transakcje, ju┼╝ widzimy jak wk┼éadamy tam swoje pieni─ůdze i po 5 latach b─Ödziemy milionerami. Ju┼╝ widzimy jak kupujemy super luksusowe samochody, to lepiej, ┼╝eby┼Ťmy troszk─Ö wyluzowali z naszymi emocjami. Warto dobrze przyjrze─ç si─Ö temu, co robimy, bo je┼Ťli naprawd─Ö co┼Ť wygl─ůda zbyt dobrze, to najpewniej gdzie┼Ť pope┼énili┼Ťmy b┼é─ůd. To co widzimy, to jest najpewniej wynikiem jakiego┼Ť b┼é─Ödu. Na przyk┼éad, nie uwzgl─Ödnili┼Ťmy koszt├│w transakcyjnych, po┼Ťlizg├│w cenowych. Mamy strategi─Ö, kt├│ra jest w pe┼éni wytestowana i kt├│ra spe┼énia nasze wcze┼Ťniejsze, obrane za┼éo┼╝enia. Wszystkie cele, kt├│re postawili┼Ťmy przed strategi─ů s─ů osi─ůgni─Öte i teoretycznie mogliby┼Ťmy t─Ö strategi─Ö podpi─ů─ç do rynku i zacz─ů─ç ni─ů handlowa─ç.

Krok 5: Handel papierowy

Kevin Davey nazywa ten okres inkubacj─ů. Zanim jeszcze wejdziemy z realnym kapita┼éem na rynek, to dajemy sobie czas. Taki handel papierowy ma kilka zalet. Po pierwsze, mo┼╝emy wychwyci─ç b┼é─Ödy, kt├│re by─ç mo┼╝e wkrad┼éy si─Ö na wcze┼Ťniejszych etapach budowy strategii. Pomimo naszych pr├│b i wysi┼ék├│w, aby strategia nie by┼éa zbyt dopasowana do danych historycznych, czyli, ┼╝eby nie by┼éo care fittingu, przy optymalizowaniu strategii, to czasami zupe┼énie w spos├│b nie┼Ťwiadomy mog┼éo do tego doj┼Ť─ç. My mo┼╝emy ┼╝y─ç w prze┼Ťwiadczeniu, ┼╝e nasza strategia jest bardzo fajna i generuje ca┼ékiem fajne wyniki, natomiast rzeczywisto┼Ť─ç mo┼╝e okaza─ç si─Ö z go┼éa inna.

Handel papierowy ma wiele zalet

Krok 5, to taki bezpiecznik. Pozwala nam ju┼╝ na krok przed wej┼Ťciem na rynek jeszcze si─Ö zastanowi─ç i sprawdzi─ç, czy ta strategia na pewno jest tym na co wygl─ůda. Mo┼╝emy w tym okresie zupe┼énie niejako na luzie sprawdzi─ç sobie, jak ta strategia dzia┼éa na danych, kt├│rych jeszcze nie widzia┼éa.

Tu taka szybka uwaga. Oczywi┼Ťcie dla takich os├│b bardziej zaawansowanych i bieg┼éych w temacie. Mo┼╝na niejako ten okres np. p├│┼éroczny ÔÇ×zasymulowa─çÔÇŁ. Mo┼╝emy sobie od┼éo┼╝y─ç p├│┼é roku czy rok najnowszych danych historycznych i absolutnie ich nie dotyka─ç, a┼╝ do momentu kroku 5. Wtedy zamiast czekania np. p├│┼é roku, mo┼╝emy to zrobi─ç w backte┼Ťcie w przeci─ůgu sekundy. Przy czym tu jest taka uwaga, to b─Ödzie dzia┼éa┼éo, dla os├│b zaawansowanych, bardziej do┼Ťwiadczonych. Jednak, je┼╝eli naprawd─Ö b─Ödziemy szczerzy wobec siebie przede wszystkim i nie b─Ödziemy nigdy tych danych na wcze┼Ťniejszych etapach u┼╝ywa─ç. Je┼╝eli my w trakcie budowy strategii, b─Ödziemy korzysta─ç z tych danych, kt├│re s─ů super-out-of-sample (SOOS), czyli takie dane „z przysz┼éo┼Ťci” i my mimo wszystko na etapie budowy podgl─ůdaliby┼Ťmy jak nasza strategia si─Ö zachowuje na tych danych super-out-of-sample, to niestety takie dane ju┼╝ wtedy nie maj─ů absolutnie swojej warto┼Ťci, kt├│r─ů powinny mie─ç.

J─Özyki programowania wykorzystywane w tradingu

Programowanie wielu przera┼╝a. Ale nie musi to by─ç nic strasznego. Polecam kr├│tki przewodnik po j─Özykach programowania.

Czytaj dalej Ôćĺ

Je┼╝eli boimy si─Ö, ┼╝e takie co┼Ť mog┼éoby mie─ç miejsce, to najlepiej od┼éo┼╝y─ç tak─ů strategi─Ö na p├│┼é roku czy rok „na haku” i zobaczy─ç na ch┼éodno, jak ona si─Ö zachowuje na rynku, bez zaanga┼╝owania prawdziwego kapita┼éu. Sprawdzi─ç, czy ta strategia faktycznie realizuje nasze za┼éo┼╝enia. Je┼╝eli sobie za┼éo┼╝yli┼Ťmy, ┼╝e ta strategia powinna osi─ůga─ç okre┼Ťlone stopy zwrotu, nie powinna przekracza─ç odpowiednich obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu, to wtedy mo┼╝emy sprawdzi─ç, czy to faktycznie tak jest na realnych danych, czy te┼╝ fajne wyniki mieli┼Ťmy tylko na backte┼Ťcie, na danych historycznych, a w rzeczywisto┼Ťci si─Ö okazuje, ┼╝e ta strategia nie spe┼énia naszych za┼éo┼╝e┼ä.

Jest tu jeszcze jeden taki aspekt psychologiczny, je┼╝eli chodzi o handel papierowy. Je┼Ťli jeste┼Ťmy osob─ů pocz─ůtkuj─ůc─ů i nie mamy zbyt wielu strategii. Je┼╝eli ju┼╝ si─Ö tak palimy do tego, ┼╝eby tak naprawd─Ö zacz─ů─ç handlowa─ç na realnym rynku, to mo┼╝emy mie─ç tak─ů w sobie ochot─Ö, ┼╝eby jak najszybciej t─Ö nasz─ů now─ů strategi─Ö uruchomi─ç i jak najszybciej zacz─ů─ç zarabia─ç pieni─ůdze. Jest to w pewien spos├│b zrozumia┼ée, natomiast jest to niedobre. Niedobre z wielu powod├│w. To jest po pierwsze to, co m├│wi┼éem ju┼╝ wcze┼Ťniej.

Je┼╝eli s─ů jakie┼Ť b┼é─Ödy pope┼énione na wcze┼Ťniejszych krokach, to ta strategia niestety najprawdopodobniej zrobi nam dziur─Ö w portfelu, a nie pozwoli zarobi─ç. Jest te┼╝ taka kwestia, ┼╝e paradoksalnie, gdyby z kolei ta strategia zupe┼énie przypadkowo zarobi┼éa jakie┼Ť pieni─ůdze, to my mo┼╝emy tutaj by─ç niejako omamieni tym naszym geniuszem budowania nowych strategii. Mo┼╝emy sobie pofolgowa─ç np. z ryzykiem. Mo┼╝e by─ç to w przysz┼éo┼Ťci zab├│jcze. Dlatego te┼╝ taki handel papierowy, taki okres inkubacji, pozwala na och┼éoni─Öcie przed handlem na realnym rynku. Pozwala unikn─ů─ç pewnych b┼é─Öd├│w. Zbytniego przeoptymalizowania czy efektu pewno┼Ťci wstecznej. Trzeba te┼╝ sobie zda─ç spraw─Ö, ┼╝e handel papierowy nie jest lekarstwem na wszystko. Ta strategia, kt├│r─ů zbudowali┼Ťmy, je┼╝eli przejdzie test handlu papierowego poprawnie, to nie jest 100% gwarancja, ┼╝e ta strategia jest super.

S─ů takie rzeczy, kt├│rych ten etap r├│wnie┼╝ nie wychwyci. Handel papierowy, nie jest w stanie wy┼éapa─ç naszych za┼éo┼╝e┼ä, co do po┼Ťlizg├│w cenowych. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e dzia┼éamy na jakim┼Ť ma┼éo p┼éynnym rynku i byli┼Ťmy zbyt optymistyczni, co do ewentualnych po┼Ťlizg├│w cenowych, zak┼éadaj─ůc, ┼╝e w og├│le je uwzgl─Ödnili┼Ťmy. Wtedy mo┼╝e nam si─Ö wydawa─ç w testach, ┼╝e to ca┼ékiem fajnie wygl─ůda w backte┼Ťcie. R├│wnie┼╝ w handlu papierowym b─Ödziemy widzie─ç, ┼╝e te sygna┼éy przez strategi─Ö padaj─ů i my teoretycznie jeste┼Ťmy na rynku. Dop├│ki nie zawrzemy transakcji, to mo┼╝emy mie─ç problem z okre┼Ťleniem, jakie te po┼Ťlizgi cenowe naprawd─Ö s─ů. Dlatego te┼╝ trzeba mie─ç tutaj uwag─Ö, ┼╝e handel papierowy jest bardzo pomocny, ale te┼╝ nie jest lekarstwem absolutnie na wszystko.

Zach─Öcam do tego, ┼╝eby ten etap wdro┼╝y─ç we w┼éasnym procesie budowy i testowania strategii transakcyjnych. Teraz mo┼╝e ten wsp├│┼éczynnik b─Ödzie lepszy, ale na pocz─ůtku, to m├│g┼ébym powiedzie─ç, ┼╝e wi─Öcej ni┼╝ po┼éowa strategii, kt├│re wydawa┼éy mi si─Ö ┼Ťwietne i, ┼╝e budowa┼éem je zgodnie ze sztuk─ů, nie przechodzi┼éy testu handlu papierowego. Nie ukrywam, ┼╝e symuluje teraz, nie dla wszystkich strategii, ale dla niekt├│rych handel papierowy. W taki spos├│b, ┼╝e zostawiam faktycznie p├│┼é roku danych zupe┼énie nie dotykanych na wcze┼Ťniejszych etapach. Te p├│┼é roku robi w przeci─ůgu sekundy i w ten spos├│b realizuj─Ö nie jako ten okres inkubacji.

Podej┼Ťcie jest OK, je┼╝eli ju┼╝ mamy pewne do┼Ťwiadczenie i obycie. Naprawd─Ö nie jeste┼Ťmy jako┼Ť strasznie napaleni, ┼╝e ta strategia musi by─ç jak najszybciej na rynku i zacz─ů─ç zarabia─ç nam pieni─ůdze. Handel papierowy mo┼╝e mie─ç taki niewdzi─Öczny efekt. Wyobra┼║my sobie, ┼╝e w┼éo┼╝yli┼Ťmy du┼╝o trud├│w w budowanie strategii i starali┼Ťmy si─Ö robi─ç to jak najlepiej. Ta strategia faktycznie w backte┼Ťcie wysz┼éa bardzo dobrze. Nast─Öpnie przechodzimy do handlu papierowego i przez p├│┼é roku nie handlujemy realnymi pieni─Ödzmi, tylko puszczamy t─Ö strategi─Ö na sucho. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e strategia zaczyna ┼Ťwietnie zarabia─ç. My widzimy, ┼╝e mogliby┼Ťmy zarobi─ç w ci─ůgu p├│┼é roku ┼Ťwietne pieni─ůdze, ale ich nie zarobili┼Ťmy. Nasza strategia dzia┼éa┼éa gdzie┼Ť tam obok rynku. Wtedy mo┼╝e si─Ö pojawi─ç taki efekt my┼Ťlenia, ┼╝e mogli┼Ťmy od razu sobie wpi─ů─ç t─Ö strategi─Ö i zarobi─ç pieni─ůdze. Nie warto w ten spos├│b my┼Ťle─ç. Na gie┼édzie lepiej jest straci─ç okazj─Ö, ni┼╝ pieni─ůdze. Stracili┼Ťcie okazj─Ö. Mogli┼Ťcie faktycznie zarobi─ç pieni─ůdze, ale mogli┼Ťcie te┼╝ je straci─ç. Warto si─Ö nad tym zastanowi─ç.

Na gie┼édzie lepiej jest straci─ç okazj─Ö, ni┼╝ pieni─ůdze

Krok 6: Wdro┼╝enie

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e ju┼╝ nie tylko przetestowali┼Ťmy strategi─Ö, ale te┼╝ przeszli┼Ťmy etap inkubacji i handlu papierowego. Wpinamy strategi─Ö do rynku. Je┼╝eli jest to strategia, kt├│ra dzia┼éa na wykresach intradayowych, tak jak s─ů ┼Ťwiece 15 minutowe, to prawdopodobnie b─Ödziemy zainteresowani, ┼╝eby taka strategia zosta┼éa zautomatyzowana. Tym bardziej, je┼╝eli to nie jest jedyna strategia, jak─ů mamy. Nie mo┼╝emy siedzie─ç przed komputerem ca┼éy dzie┼ä, czy te┼╝ ca┼é─ů dob─Ö. Wtedy b─Ödzie interesuj─ůce, by tak─ů strategi─Ö zautomatyzowa─ç. To s─ů zabiegi czysto techniczne, o kt├│rych nie b─Öd─Ö si─Ö tutaj rozwodzi┼é. Z prostego powodu. Po pierwsze ÔÇô to s─ů bardzo zale┼╝ne kwestie od platformy, na kt├│rej funkcjonujemy. W zale┼╝no┼Ťci na jakiej platformie dzia┼éamy, to mo┼╝e wygl─ůda nieco inaczej. Nie przecenia┼ébym kwestii automatyzacji handlu. To znaczy, to jest dla mnie czyste, techniczne rzemios┼éo. Ono samo w sobie nam nie pozwoli generowa─ç przewagi rynkowej.

Handel na automacie, czyli jak komputery samodzielnie zawieraj─ů transakcje na rynkach finansowych w XXI wieku

Bez wzgl─Ödu na to, czy nam si─Ö to podoba, czy nie, komputery samodzielnie zawieraj─ůce transakcje na rynkach finansowych s─ů dzi┼Ť faktem. S─ů rynki, na kt├│rych wi─Ökszo┼Ť─ç transakcji jest obecnie realizowana ju┼╝ nie przez ludzi, ale w┼éa┼Ťnie przez komputery i stoj─ůce za nimi algorytmy.

Czytaj dalej Ôćĺ

Je┼╝eli model, kt├│ry zbudowali┼Ťmy, nie ma warto┼Ťci, to jego automatyzacja sama z siebie nie doda ┼╝adnej warto┼Ťci. Je┼╝eli mamy przewag─Ö rynkow─ů, to jest to strategi─ů, kt├│r─ů ci─Ö┼╝ko by┼éoby realizowa─ç manualnie cz┼éowiekowi. Mo┼╝emy j─ů zautomatyzowa─ç. Wtedy ma to sens, bo faktycznie mo┼╝emy eksploatowa─ç jakie┼Ť efektywno┼Ťci nie rynkowe, kt├│re cz┼éowiekowi, w taki manualny spos├│b by┼éoby ci─Ö┼╝ko realizowa─ç. Mamy tu pomocnika w postaci automatu. Na etapie wdro┼╝enia te┼╝ powinni┼Ťmy zwr├│ci─ç uwag─Ö na to, jak nasza nowo wdra┼╝ana strategia ma si─Ö do ca┼éo┼Ťci portfela, kt├│ry mamy w rynku. Zak┼éadam te┼╝, ┼╝e mamy wi─Öcej strategii. Tak naprawd─Ö, jak handlujemy na rynku , to ten proces dok┼éadania i zamieniania strategii w portfelu jest ci─ůg┼éym procesem.

My powinni┼Ťmy ca┼éy czas szuka─ç nowych nieefektywno┼Ťci rynkowych, nowych strategii. Rynki ewoluuj─ů, wi─Öc nie mo┼╝emy oczekiwa─ç, ┼╝e raz wdro┼╝ona strategia b─Ödzie dzia┼éa┼éa 50 lat do emerytury. My tylko b─Ödziemy sobie pieni─ůdze liczy─ç jak przyrastaj─ů. Dlatego te┼╝ jest to proces, kt├│ry ca┼éy czas post─Öpuje. My musimy nie tylko wdro┼╝y─ç strategi─Ö, ale musimy te┼╝ monitorowa─ç strategie, kt├│re funkcjonuj─ů na rynku. Musimy sprawdza─ç, czy one dobrze funkcjonuj─ů i czy by─ç mo┼╝e nie trzeba ich wymieni─ç.

Strategi─Ö trzeba nie tylko wdro┼╝y─ç, ale te┼╝ monitorowa─ç te, kt├│re funkcjonuj─ů na rynku

Krok 7: wycofanie z rynku

Ten krok zawsze powinien by─ç wzi─Öty pod uwag─Ö, jeszcze przed wdro┼╝eniem strategii w rynek. Powinni┼Ťmy wiedzie─ç kiedy my t─Ö strategi─Ö, kt├│r─ů wdra┼╝amy, kt├│r─ů dok┼éadamy do naszego portfela, b─Ödziemy z rynku wycofywa─ç. Jest to istotne, bo strategi─Ö po prostu si─Ö zu┼╝ywaj─ů. Zu┼╝ywaj─ů si─Ö, bo nieefektywno┼Ťci rynkowe, kt├│re nasza strategia eksploatowa┼éa, by─ç mo┼╝e w pewnym momencie jak ┼║r├│de┼éko wysychaj─ů. Przestaj─ů funkcjonowa─ç, albo ju┼╝ nie daj─ů nam takiego zarobku. By─ç mo┼╝e s─ů lepsze okazje rynkowe, gdzie┼Ť w innym miejscu. Po prostu wtedy musimy wiedzie─ç, kiedy czy przy jakich wydarzeniach, my m├│wimy, t─Ö strategi─Ö wycofujemy z rynku. Tu jest zn├│w bardzo wiele podej┼Ť─ç. Ka┼╝dy to mo┼╝e robi─ç wed┼éug w┼éasnego uznania. Warto, ┼╝eby to by┼éo zrobione wcze┼Ťniej. ┼╗eby┼Ťmy mieli wcze┼Ťniej jasne za┼éo┼╝enie, kiedy wy┼é─ůczamy strategi─Ö, a nie na jakich┼Ť du┼╝ych emocjach, gdy nasza strategia zaczyna nam robi─ç niez┼é─ů dziur─Ö w portfelu. My wtedy gor─ůczkowo zastanawiamy si─Ö, czy ju┼╝ j─ů wy┼é─ůczy─ç czy nie. Mo┼╝e jeszcze si─Ö odbij─Ö.

Tutaj mo┼╝na pope┼éni─ç b┼é─Ödy dwojakiego rodzaju. Mo┼╝emy faktycznie zbyt d┼éugo siedzie─ç ze strategi─ů, kt├│ra ju┼╝ nie dzia┼éa i trzymanie jej w rynku nie ma sensu. A mo┼╝emy te┼╝ pope┼éni─ç inny b┼é─ůd, wycofuj─ůc z rynku strategi─Ö, kt├│ra jest ok, ale ma chwilowe obsuni─Öcie na rynku na linii kapita┼éu. To jest naturalne. Ka┼╝da strategia r├│wnie┼╝ musi w procesie zarabiania traci─ç. To jest nieod┼é─ůczny element gry rynkowej. Mo┼╝emy sobie przyj─ů─ç prost za┼éo┼╝enie. Je┼╝eli strategia na jakim┼Ť kontrakcie terminowym w Stanach Zjednoczonych mia┼éa historyczne obsuni─Öcie typu 10 tysi─Öcy dolar├│w, to my mo┼╝emy sobie powiedzie─ç ok. To by┼éo maksymalne obsuni─Öcie, jakie na danych historycznych da┼éo si─Ö uzyska─ç. Mo┼╝emy sobie powiedzie─ç, je┼╝eli w realnym handlu strategia straci 150%, to wtedy ja od┼é─ůczam si─Ö od rynku.

Znam te┼╝ cz┼éowieka, kt├│ry jest bardzo rygorystyczny, je┼Ťli chodzi o to, kiedy wycofywa─ç strategi─Ö z rynku. Jest tak bardzo konserwatywna, ┼╝e ma za┼éo┼╝enie, ┼╝e je┼╝eli strategia osi─ůga 50% maksymalnego obsuni─Öcia, jakie by┼éo w backte┼Ťcie, to ju┼╝ si─Ö wycofuje z rynku. Mo┼╝e si─Ö to wydawa─ç dziwne, natomiast faktycznie dla tego konkretnego osobnika to dzia┼éa i ma to sens. Zapewniam was, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b zna tego cz┼éowieka dobrze ze ┼Ťwietnych ksi─ů┼╝ek, po┼Ťwi─Öconych m.in. strategiom transakcyjnym.

Je┼╝eli chodzi o wycofanie z rynku, to nie powinni┼Ťmy udawa─ç czasami, ┼╝e ta strategia przesta┼éa dzia┼éa─ç, a my to po prostu b─Ödziemy to ignorowa─ç. Liczenie na si┼é─Ö, ┼╝e ta strategia wr├│ci do formy, mo┼╝e si─Ö okaza─ç bardzo p┼éonne i raczej bym tego nie poleca┼é. Jest te┼╝ takie pytanie, jak ju┼╝ wycofa┼éem strategi─Ö z rynku, bo osi─ůgn─Ö┼éa pu┼éap maksymalnego obsuni─Öcia i w jej miejsce wstawi┼éem inn─ů strategi─Ö, to co z t─ů, kt├│r─ů ju┼╝ wycofa┼éem? Czy ona powinna ju┼╝ by─ç usuni─Öta raz na zawsze i nigdy nie by─ç handlowana? Tu zn├│w s─ů r├│┼╝ne podej┼Ťcia.

Osobi┼Ťcie, staram si─Ö tak─ů strategi─Ö ju┼╝ usun─ů─ç i w tym kszta┼écie jej na rynek nie wk┼éada─ç. By─ç mo┼╝e z jakimi┼Ť modyfikacjami, ale to te┼╝ nie tak wprost, bo ba┼ébym si─Ö o jakie┼Ť przeoptymalizowanie. Pomys┼é├│w i mo┼╝liwo┼Ťci jest tyle na rynku, ┼╝e naprawd─Ö mog─Ö porzuci─ç t─ů obecn─ů strategi─Ö, kt├│ra ┼║le si─Ö sprawuje i w jej miejsce mie─ç kilku kandydat├│w. Mie─ç kl─Ösk─Ö urodzaju i zastanawia─ç si─Ö, kt├│r─ů strategi─Ö do┼éo┼╝y─ç do portfela, a nie mie─ç sytuacj─Ö, w kt├│rej na si┼é─Ö b─Ödziemy si─Ö przywi─ůzywa─ç do jakiej┼Ť strategii, bo nie mamy innych w zanadrzu. Te┼╝ bym tutaj przestrzega┼é przed zbytnim zwi─ůzaniem z jak─ů┼Ť strategi─ů i nie dopuszczaniem do naszych my┼Ťli scenariusza, w kt├│rym ta strategia przestaje funkcjonowa─ç.

Ka┼╝da strategia musi w procesie zarabiania r├│wnie┼╝ traci─ç

Perry Kaufman, czyli jak prze┼éo┼╝y─ç do┼Ťwiadczenia programu Apollo na trading algorytmiczny

W 1971 roku zacz─ů┼é handlowa─ç kontraktami terminowymi i od pocz─ůtku wykorzystywa┼é do tego algorytmy buduj─ůc systemy transakcyjne. Pracowa┼é z najlepszymi CTA w bran┼╝y.

Czytaj dalej Ôćĺ

Narz─Ödzia do projektowania strategii

To tyle, je┼╝eli chodzi o budowanie, testowanie, wdra┼╝anie strategii inwestycyjnych. Mam tu jeszcze takie slajdy finalne. Narz─Ödzia do projektowania strategii. Jest tego mn├│stwo. Ja osobi┼Ťcie korzystam przede wszystkim z TradeStation, ale r├│wnie┼╝ korzystam z w┼éasnych narz─Ödzi. „Customizowanych” i pisanych od zera przeze mnie. Korzysta┼éem te┼╝ kiedy┼Ť, teraz ju┼╝ rzadziej, z Ami Brokera. Je┼╝eli kto┼Ť funkcjonuje na rynku Forex, na kt├│rym ja nie funkcjonuj─Ö, to tam z kolei najcz─Ö┼Ťciej u┼╝ywanym narz─Ödziem jest pewnie Metatrader. Narz─Ödzi tak naprawd─Ö jest bardzo du┼╝o, do projektowania strategii. To te┼╝ nie jest tak, ┼╝e narz─Ödzia s─ů jakie┼Ť magiczne i one za nas wykonaj─ů jak─ů┼Ť super robot─Ö i b─Ödziemy zarabia─ç.

Najwa┼╝niejszym czynnikiem w ca┼éym procesie jeste┼Ťmy my sami. Narz─Ödzia s─ů po prostu narz─Ödziami. ┼üopata sama z siebie nie b─Ödzie kopa┼éa row├│w, ale jak b─Ödzie dobry cz┼éowiek przy tej ┼éopacie, to by─ç mo┼╝e zdzia┼éa ca┼ékiem du┼╝o. Chodzi o to, ┼╝eby┼Ťmy nie oczekiwali cud├│w, ┼╝e nagle wystarczy kupi─ç jakie┼Ť dobre narz─Ödzie, ┼╝eby┼Ťmy mogli mie─ç przewag─Ö rynkow─ů.

Podsumowanie

Co do dalszych inspiracji i poszukiwa┼ä, mo┼╝na poleci─ç du┼╝o literatury na ten temat. Ja najwi─Öcej tutaj posi┼ékowa┼éem si─Ö podej┼Ťciem do budowania strategii, jakie prezentuje Robert Pardo i Kevin Davey, ale nie tylko. Polecam otwarty umys┼é i poszukiwanie, i nie tylko zdawanie si─Ö na to, co pisz─ů najm─ůdrzejsi, ale te┼╝ i pr├│bowanie w┼éasnych koncepcji i sprawdzanie jak one funkcjonuj─ů. To by by┼éo tyle.

Na pocz─ůtku mieli┼Ťmy cel. Jest to punkt, w kt├│rym okre┼Ťlamy cel, jaki stawiamy przed nasz─ů strategi─ů. To, ┼╝e np. chcemy, aby nasza strategia generowa┼éa stop─Ö zwrotu typu 25% w skali roku przy obsuni─Öciu kapita┼éu nie wi─Ökszym ni┼╝ np. 15%.

Drugi punkt ÔÇô pomys┼é. Jak ju┼╝ wiemy, co chcemy osi─ůgn─ů─ç, to musimy si─Ö zastanowi─ç jak chcemy to zrealizowa─ç. Tu musimy wypracowa─ç koncepcj─Ö, kt├│ra umo┼╝liwi nam osi─ůgni─Öcie za┼éo┼╝onego wcze┼Ťniej celu.

Punkt trzeci ÔÇô implementacja i testy na ma┼éym zbiorze danych. To jest bardzo istotne. Mamy ju┼╝ cel i pomys┼é. Teraz musimy napisa─ç t─Ö strategi─Ö. Najcz─Ö┼Ťciej musimy j─ů zakodowa─ç. To, co jest istotne, to ┼╝eby┼Ťmy nie korzystali z wszystkich danych historycznych, jakie mamy na podor─Ödziu. Mo┼╝emy korzysta─ç maksymalnie wed┼éug mnie do 30%. Je┼╝eli mamy np. dane za okres 10 lat, to nie powinni┼Ťmy wykorzysta─ç wi─Öcej ni┼╝ trzech lat. Je┼Ťli zaimplementujemy nasz─ů strategi─Ö i wst─Öpnie wytestujemy na ca┼éym zbiorze albo na wi─Ökszo┼Ťci danych historycznych, to mamy bardzo du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e nasz system b─Ödzie przeoptymalizowany. On b─Ödzie wygl─ůda┼é fajnie w testach, ale bardzo ┼║le rokowa┼é, aby te wyniki powt├│rzy┼é na realnym rynku.

Punkt czwarty ÔÇô rozbudowane testy, czyli np. walk forward czy Monte Carlo. Tak naprawd─Ö o samych testach walk forward, to mo┼╝na by nagra─ç seri─Ö podcast├│w. Tutaj ju┼╝ robimy testy na wi─Ökszo┼Ťci dost─Öpnych danych. Ja sobie zawsze ju┼╝ wcze┼Ťniej zostawiam troszk─Ö takich danych super out of sample, czyli takich, kt├│re symuluj─ů przysz┼éo┼Ť─ç i jest to np. p├│┼é roku, rok. Zgodnie ze sztuk─ů, testujemy dane, na wi─Ökszo┼Ťci zbioru historycznego, jaki mamy dost─Öpny. Oczywi┼Ťcie z zastosowaniem regu┼é poprawnego testowania. Nawet wykorzystuj─ůc tak─ů ide─Ö jak walk forward analysis, mo┼╝emy pope┼éni─ç b┼é─Ödy, kt├│re de facto doprowadz─ů do przeoptymalizowania naszego modelu. Trzeba tutaj r├│wnie┼╝ uwa┼╝a─ç.

Pi─ůty punkt ÔÇô test inkubacji i handel papierowy. Strategia jest gotowa, ale my jeszcze tutaj dodatkowy test robimy na danych, kt├│rych ta strategia zupe┼énie nie widzia┼éa. Albo czekamy p├│┼é roku i sprawdzamy, jak ta strategia si─Ö zachowuje na tych danych rynkowych realnych, albo niejako symulujemy t─Ö przysz┼éo┼Ť─ç. Je┼╝eli chodzi o to pierwsze podej┼Ťcie, gdzie faktycznie przez p├│┼é roku odwieszamy t─Ö strategi─Ö na haku, to plus jest taki, ┼╝e mo┼╝emy niejako och┼éon─ů─ç i wystudzi─ç te emocje, jak ju┼╝ b─Ödziemy widzie─ç oczami wyobra┼║ni jak zarabiamy pieni─ůdze. Ten okres pozwoli nam na wypalenie si─Ö tych emocji, co jest bardzo istotne, ┼╝eby my┼Ťle─ç zdrowo-rozs─ůdkowo, a nie emocjonalnie na rynku.

Punkt sz├│sty ÔÇô wdro┼╝enie. W ko┼äcu wchodzimy nasz─ů strategi─ů w rynek. Jest te┼╝ konserwacja, o kt├│rej ja nie wspomnia┼éem. To znaczy to, ┼╝e my wdra┼╝amy w rynek strategi─Ö, czyli j─ů podpinamy do rynku. To jest pierwsze. A drugie to jest te┼╝ konserwacja, czyli strategia by─ç mo┼╝e wymaga co okresowej reoptymalizacji parametr├│w. Chocia┼╝by w ramach procesu walk forward. Strategia, kt├│ra by─ç mo┼╝e w rynku funkcjonuje pi─Ö─ç lat, to nie znaczy, ┼╝e ona przez pi─Ö─ç lat nie by┼éa dotykana. Tylko co p├│┼é roku s─ů reoptymalizowane, dobierane nowe parametry. O reoptymalizacji m├│wi┼éem nieco przy okazji omawiania walk forward. Po wdro┼╝eniu, wi─Ökszo┼Ť─ç strategii by─ç mo┼╝e wymaga takiej konserwacji. Oczywi┼Ťcie jest potrzebne monitorowanie strategii.

Punkt si├│dmy ÔÇô wycofanie strategii z rynku. Je┼╝eli w trakcie monitorowania, oka┼╝e si─Ö, ┼╝e strategia przesta┼éa spe┼énia─ç nasze oczekiwania, kt├│re by┼éy wcze┼Ťniej wyznaczone, to powinna by─ç taka zero jedynkowa decyzja. My wiemy, ┼╝e jest twardy punkt odci─Öcia. Wiemy, ┼╝e je┼╝eli strategia straci 10 tysi─Öcy dolar├│w i my wcze┼Ťniej na etapie jeszcze implementacji za┼éo┼╝yli┼Ťmy jaki jest to poziom, to wtedy powinni┼Ťmy si─Ö w punkcie si├│dmym wycofa─ç w takim momencie, jak on nast─ůpi z rynku. Ewentualnie zast─ůpi─ç strategi─Ö wycofan─ů jak─ů┼Ť now─ů. Og├│lnie nie brn─ů─ç dalej w handlowanie t─ů strategi─ů, jak ona ju┼╝ nie spe┼énia naszych oczekiwa┼ä.

Mam nadziej─Ö, ┼╝e wszyscy dotarli do ko┼äca. Przede mn─ů jeszcze jest ostatni element z tego cyklu. Realny przyk┼éad, w kt├│rym zbudujemy sobie strategi─Ö od a do z. B─Ödzie to mia┼éo miejsce ju┼╝ na pewno nie w tym roku, nie w 2018. Nagrywam to, jest 8 grudzie┼ä 2018. W─ůtpi─Ö, ┼╝e by┼ébym w stanie stworzy─ç taki d┼éugi wpis blogowy jeszcze w tym miesi─ůcu. Chocia┼╝by z tego powodu, ┼╝e mamy ┼Ťwi─Öta, a dwa ja mam jeszcze jeden podcast do nagrania ze znamienitym go┼Ťciem. Mianowicie z Larry Connorsem ju┼╝ w poniedzia┼éek, do kt├│rego te┼╝ musz─Ö si─Ö przygotowa─ç.

Poza tym mam jeszcze mn├│stwo innych obowi─ůzk├│w projektowych. W og├│le wraz z wej┼Ťciem w Nowy Rok, b─Öd─Ö musia┼é nieco przeorganizowa─ç prac─Ö tutaj i zrezygnowa─ç z cz─Ö┼Ťci obowi─ůzk├│w, bo czuj─Ö zwyczajnie, ┼╝e troch─Ö za du┼╝o sobie wzi─ů┼éem na g┼éow─Ö. Przepraszam za to narzekanie. Tak naprawd─Ö, to ja bardzo lubi─Ö pracowa─ç. Czasami bior─ůc sobie zbyt du┼╝o obowi─ůzk├│w na g┼éow─Ö doprowadzamy do momentu, w kt├│rym przestajemy by─ç efektywni w tym, co robimy. To nie chodzi o to, ┼╝eby si─Ö przepracowywa─ç, tylko, ┼╝eby pracowa─ç m─ůdrze i inteligentnie. ┼╗eby efekty naszej pracy by┼éy produktywne, czego wam ┼╝ycz─Ö przede wszystkim te┼╝. R├│wnie┼╝ w kontek┼Ťcie tego podcastu.

Aby┼Ťcie budowali bardzo dobre strategi─Ö, kt├│re nie s─ů przeoptymalizowane i dadz─ů wam du┼╝o satysfakcji, rado┼Ťci, pieni─Ödzy r├│wnie┼╝, bo o to te┼╝ w ko┼äcu w tym wszystkim chodzi. Jest to biznes i nie robimy tego po to, ┼╝eby tylko da─ç upust naszym intelektualnym potrzebom, ale ┼╝eby┼Ťmy po prostu mogli te┼╝ dosta─ç jak─ů┼Ť nagrod─Ö finansow─ů w postaci zarobionych pieni─Ödzy. Tego wam wszystkiego ┼╝ycz─Ö.

Dzi─Ökuj─Ö bardzo za wytrwanie ze mn─ů do ko┼äca. Na stronie systemtrader.pl/020, jak numer tego odcinka, b─Ödzie r├│wnie┼╝ zamieszczona prezentacja, kt├│r─ů b─Ödziecie mogli sobie przeklika─ç. Tam r├│wnie┼╝ b─Ödzie odno┼Ťnik do filmu na YouTubie, gdzie b─Ödziecie mogli tego podcastu nie tylko wys┼éucha─ç, ale i ogl─ůda─ç z podgl─ůdem na prezentacj─Ö, w oparciu o kt├│r─ů ten podcast powsta┼é.
Gor─ůco pozdrawiam i do us┼éyszenia.

Jacek

  1. Artykul, jak kazdy, oczywiscie na wysokim poziomie. Blog mam oczywiscie w ulubionych i ze zniecierpliwieniem czekam na kolejne artykuly.
    Pozdrawiam – Mateusz M.

  2. Jacek. Sporo pracy, darmowej informacji. Szacun. Dla mnie kilka rzeczy banalnie prostych sta┼éo si─Ö ja┼Ťniejszych. Zwyk┼éy Fraktal profit zakuma┼éem i powiem szczerze nie zwraca┼éem na to uwagi.
    Humor w stylu: ” Niestety nie jest to oferta wypadu na sympatyczny weekend do najbardziej znanej dzielnicy Monako” pozwoli┼é zrelaksowa─ç umys┼é kiedy zaczyna┼é si─Ö gubi─ç.
    Chyba wrócę do programowania na potrzeby tradingu, chociaż wydawało mi się to nie potrzebne.
    Zastanawiam si─Ö na strategi─ů w wersji automat chocia┼╝ lubi─Ö z palca walczy─ç z wielkimi.
    Jeszcze raz dzi─Öki.
    A i czas zapozna─ç si─Ö ze wszystkimi podcastami.

    • Dzi─Öki Robert, fajnie, ┼╝e co┼Ť wnios┼éo to do Twojego warsztatu.
      Co do programowania, to nie potrzeba tu zaczyna─ç z grubej rury, wi─Öc jak najbardziej do ogarni─Öcia temat.
      Pozdrawiam! ­čÖé

  3. Fajny artyku┼é. Dawno nie czyta┼éem nic o FX z racji ograniczania zewn─Ötrznych pomys┼é├│w, kt├│re zwykle zaburzaj─ů w┼éasn─ů percepcj─Ö.
    A tu prosz─Ö, klikn─ů┼éem przypadkiem i trafi┼éem na bardzo ciekawy, merytoryczny wpis, brawo!
    Musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e poza sob─ů samym dawno nie widzia┼éem nikogo, kto by stosowa┼é szybkie RSI (z parametrem ok 5). Zawsze na wykresach widz─Ö 10 lub 14…Du┼╝o os├│b po prostu nie rozumie jak on dzia┼éa. Troch─Ö czasu mi zaj─Ö┼éo doj┼Ťcie 'kiedy' go stosowa─ç.
    Tak czy inaczej u┼╝ywam tylko RSI, niestety manualnie, poniewa┼╝ nie umiem tego wklepa─ç. Dla mnie kluczem jest umiarkowana zmienno┼Ť─ç;] Trend nie gra roli.
    Jeszcze raz gratuluj─Ö fajnego arta!

    • Dzi─Öki KzX! ­čÖé

      Larry Connors ┼╝artobliwie wr─Öcz m├│wi (i pokazuje dowody), ┼╝e kr├│tkoterminowy RSI jest „┼Ťw. Graalem” tradingu. Oczywi┼Ťcie z przymru┼╝eniem oka. Natomiast to, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç ┼║le z tego korzysta, pokazuje tylko, ┼╝e ludzie stosuj─ů wska┼║niki bez zastanowienia si─Ö co robi─ů. Bez zrozumienia.

      Pozdrawiam!

  4. Hej Jacku,

    podajesz ┼╝e:
    IS to minimum 126 dni, a
    OOS 63 dni, ale …
    ….czy to dotyczy bara 1D …?

    Bo to przecie┼╝ chyba powinno dotyczy─ç ilo┼Ťci bar├│w – nie dni …?

    Bo co je┼Ťli planuje system na M15 a nie D1 ?, te┼╝ 126 dni ?

    • Hej Arku,

      Masz racj─Ö — chodzi o liczb─Ö bar├│w. Pisz─ůc „dni” mia┼éem na my┼Ťli „dni sesyjne”. Je┼Ťli mamy wi─Öc M15, to oczywi┼Ťcie poj─Öcie dnia si─Ö rozmywa.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  5. Dzień dobry Panie Jacku,

    dzi─Öki za ┼Ťwietne materia┼éy. Inspiruj─ů mnie i daj─ů motywacj─Ö do zg┼é─Öbiania tematu. Mam dwa pytanka:
    1. Chcia┼ébym ugry┼║─ç temat od strony programistycznej, dlatego w pierwszej kolejno┼Ťci chcia┼ébym zapyta─ç o ┼║r├│d┼éo danych. Korzystasz z jakiego┼Ť API? P┼éatnego/niep┼éatnego? Czy mo┼╝e jako┼Ť skryptowo wyci─ůgasz dane ze stron?
    2. Co ze strategi─ů w przypadku nadej┼Ťcia takiego nag┼éego kryzysu jak obecny? Przerywamy i wyp┼éacamy wszystkie ┼Ťrodki?

    Pozdrawiam i zdr├│wka ┼╝ycz─Ö,
    Maciej

    • Cze┼Ť─ç Maciej,

      Dzi─Öki za komentarz i dobre s┼éowo. ­čÖé

      1/ Gdy dzia┼éa┼éem na TradeStation ze strategiami kr├│tkoterminowymi, to tam dane by┼éy dla kontrakt├│w terminowych w USA (bardzo dobrej jako┼Ťci). API nie by┼éo potrzebne, poniewa┼╝ to kompletna platforma z w┼éasnym j─Özykiem. Alternatyw─ů do┼Ť─ç powszechn─ů w profesjonalnym ┼Ťwiecie jest MultiCharts + dane z IQFeed.

      2/ Dla kr├│tkoterminowych strategii taka zmienno┼Ť─ç jest zbawieniem o ile kto┼Ť trzyma ryzyko pod kontrol─ů. Gorzej nieco dla strategii d┼éugoterminowych, ale to inne ┼Ťwiaty.

      R├│wnie┼╝ ┼╝ycz─Ö zdrowia! ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz

Zaprojektuj sw├│j portfel inwestycyjny

#ST to oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b pozwoli Ci dobra─ç strategi─Ö inwestycyjn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů Twoje potrzeby i wymagania.