Inwestowanie na rynkach finansowych rozpala wyobra┼║ni─Ö wielu ludzi. Nic w tym dziwnego, gdy s┼éyszy si─Ö historie os├│b, kt├│re dorobi┼éy si─Ö w ten spos├│b ogromnych fortun. Pr├│g wej┼Ťcia do ┼Ťwiata finans├│w jest obecnie najni┼╝szy w historii ÔÇô w┼éa┼Ťciwie wystarczy mie─ç ┼é─ůcze internetowe i dos┼éownie par─Ö z┼éotych w kieszeni. Voil├á!

Je┼Ťli nieco p├│┼║niej uda si─Ö nam szybko pomno┼╝y─ç zwykle niewielki kapita┼é pocz─ůtkowy w tempie wielokrotnie wi─Ökszym ni┼╝ na lokacie bankowej, to w naturalny spos├│b pojawia si─Ö my┼Ťl o tym, czy aby to w┼éa┼Ťnie nie by┼é prze┼éomowy punkt w naszym ┼╝yciu.

Pi─Ökn─ů wizj─Ö niezale┼╝no┼Ťci finansowej burz─ů nieco, delikatnie ujmuj─ůc, statystyki, kt├│re m├│wi─ů o tym, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç niestety ko┼äczy swoj─ů karier─Ö inwestycyjn─ů z odchudzonym portfelem.

Postaram si─Ö tym wpisem odpowiedzie─ç na pytanie czy inwestuj─ůc pieni─ůdze na rynkach finansowych mo┼╝na zarobi─ç godziwe pieni─ůdze.

By─ç mo┼╝e otwieram w┼éa┼Ťnie puszk─Ö Pandory, a wielu us┼éyszy nie to, czego oczekuje. C├│┼╝, jedno z za┼éo┼╝e┼ä mojego projektu to m├│wienie prawdy bez owijania w bawe┼én─Ö. Je┼Ťli jednak kto┼Ť bardzo chce pokaza─ç jak bardzo si─Ö myl─Ö w tym co tu przedstawiam, to zapraszam do kontaktu. ­čÖé

Fascynuj─ůce jest jak ludzie cz─Östo zmieniaj─ů swoj─ů opini─Ö o rynkach finansowych w skrajny spos├│b. Omamieni pierwszym wi─Ökszym sukcesem maj─ů wyostrzony apetyt, my┼Ťl─ů ju┼╝ nawet o zmianie plan├│w ┼╝yciowych, w kt├│rych to jedynym ┼║r├│d┼éem dochodu s─ů oczywi┼Ťcie zyski z rynk├│w kapita┼éowych. Nie dopuszczaj─ů do siebie my┼Ťli, ┼╝e ┼éatwo zarobione pieni─ůdze s─ů dzie┼éem… przypadku, a nie umiej─Ötno┼Ťci.

Nie myl szcz─Ö┼Ťcia z umiej─Ötno┼Ťciami.

Zwykle do┼Ť─ç szybko przychodzi jednak moment, gdzie plany le┼╝─ů w gruzach, a nierzadko wr─Öcz pojawia si─Ö nowy pogl─ůd, kt├│ry to m├│wi, ┼╝e na rynkach kapita┼éowych po prostu nie mo┼╝na zarobi─ç ani grosza.

UWAGA Przedstawiam tylko i wy┼é─ůcznie swoj─ů opini─Ö w odniesieniu do profesjonalnego inwestowania czy tradingu, a nie hazardu. Absolutnie nie masz obowi─ůzku si─Ö ze mn─ů zgadza─ç. ­čÖé

W tym odcinku

  • Dlaczego rynki kapita┼éowe kreuj─ů obraz miejsca, gdzie szybko i ┼éatwo mo┼╝na zarobi─ç du┼╝o pieni─Ödzy?
  • Dlaczego warto wiedzie─ç czy zarobione na rynkach kapita┼éowych pieni─ůdze s─ů wynikiem zwyk┼éego szcz─Ö┼Ťcia, a nie umiej─Ötno┼Ťci?
  • Czy wystarczy by─ç dobrym inwestorem/traderem, aby zarabia─ç na rynkach kapita┼éowych du┼╝o pieni─Ödzy?
  • Ile zarabiaj─ů najlepsi inwestorzy/traderzy na rynkach kapita┼éowych?
  • Czy mo┼╝na si─Ö utrzyma─ç z pomna┼╝ania prywatnego kapita┼éu?
  • Na czym polega profesjonalne podej┼Ťcie do handlu na rynkach kapita┼éowych?
  • M├│wi─Ö o tajemniczym mailu od uznanego tradera, kt├│ry po wys┼éuchaniu jednego z moich odcink├│w podcastu postanowi┼é co┼Ť zmieni─ç w swoim ┼╝yciu. ­čśë

Osoby wspomniane w tym odcinku

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci─Ö do komentowania i zadawania pyta┼ä, bezpo┼Ťrednio na tej stronie poni┼╝ej, lub na mojej stronie na FacebookÔÇÖu lub moim profilu TwitterÔÇÖowym.

Alternatywnie mo┼╝esz zada─ç pytanie g┼éosowe, nagrywaj─ůc si─Ö na SpeakPipe. Pami─Ötaj tylko, ┼╝e masz 90 sekund na nagranie ­čÖé

Bardzo zale┼╝y mi na Twoim g┼éosie, za kt├│ry ju┼╝ teraz z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö ­čÖé

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp

Dzie┼ä dobry! Witam Ci─Ö bardzo serdecznie w 28. odcinku podcastu System Trader. W momencie, kiedy nagrywam te s┼éowa, jest ostatni dzie┼ä marca 2019 roku. Za oknem pi─Ökne, wiosenne s┼éoneczko. Ptaki ┼Ťpiewaj─ů. Drzewa si─Ö zieleni─ů. Po prostu chce si─Ö ┼╝y─ç. My tutaj dzisiaj nie o tym b─Ödziemy m├│wi─ç. Przejdziemy do mniej seksownego tematu, a mianowicie spr├│buj─Ö zmierzy─ç si─Ö z pytaniem, czy inwestuj─ůc swoje pieni─ůdze na rynkach kapita┼éowych, jeste┼Ťmy w stanie zarobi─ç tyle pieni─Ödzy, aby to mog┼éo stanowi─ç nasze jedyne ┼║r├│d┼éo dochodu i utrzymania.

By─ç mo┼╝e dla os├│b, kt├│re na rynkach finansowych s─ů ju┼╝ obecne od lat, takie pytanie, czy da si─Ö z tego ┼╝y─ç, mo┼╝e brzmie─ç nieco dziwnie. Zupe┼énie inaczej wygl─ůda to z perspektywy kogo┼Ť, kto jest mniej zaawansowany, kto sp─Ödzi┼é mniej czasu na rynkach kapita┼éowych czy jest pocz─ůtkuj─ůcy. Takie pytanie serio nurtuje wiele os├│b. Sam otrzymuj─Ö pytania na maila: ÔÇ×Czy wystarczy kwota x, aby po┼Ťwi─Öci─ç si─Ö inwestowaniu na rynku i z tego ┼╝y─ç?ÔÇŁ

Zwykle tak si─Ö dzieje, gdy nieco handlujemy na rynku, gdy jeste┼Ťmy obecni przez jaki┼Ť czas na rynkach kapita┼éowych. By─ç mo┼╝e mamy nawet pierwsze osi─ůgni─Öcia w tym zakresie. Czujemy si─Ö pewni na tym rynku, w tym, co robimy. W momencie, kiedy ju┼╝ my┼Ťlimy, ┼╝e mamy pewne umiej─Ötno┼Ťci, kt├│re pozwol─ů nam pomna┼╝a─ç kapita┼é na rynkach kapita┼éowych, zastanawiamy si─Ö, ile potrzebujemy w┼éasnego kapita┼éu, aby to wystarczy┼éo do prze┼╝ycia z zysk├│w i co┼Ť od┼éo┼╝y─ç na przysz┼éo┼Ť─ç. M├│wi─ůc wprost, lata temu buduj─ůc swoje strategie rynkowe, transakcyjne, na kontrakty terminowe, zastanawia┼éem si─Ö, kiedy zostan─Ö rentierem, kt├│ry nie musi pracowa─ç na etacie, czy sprzedawa─ç swojego czasu. Kiedy zostan─Ö kim┼Ť, kto b─Ödzie m├│g┼é ┼╝y─ç z tego, co zarobi na gie┼édzie. Od razu powiem, wyprzedzaj─ůc ten odcinek, ┼╝e nie zosta┼éem rentierem, ale porozmawiamy o tym troch─Ö p├│┼║niej.

Zach─Öcam do pozostania ze mn─ů i wys┼éuchania tego odcinka, poniewa┼╝ pod jego koniec opowiem o ciekawej sytuacji, jaka mia┼éa miejsce kilka tygodni temu. W mojej skrzynce mailowej znalaz┼éem bardzo ciekawego maila, do bardzo interesuj─ůcej osoby. Napisa┼é do mnie jeden z bardzo uznanych trader├│w, kt├│ry na rynku jest ju┼╝ bardzo d┼éugo. Zrobi┼é to, poniewa┼╝ zna mnie z wcze┼Ťniejszego wsp├│lnego wywiadu w ramach mojego podcastu. Facet jest bardzo uznany i ma weryfikowalne wyniki w tym, co robi, jako trader. Zada┼é mi zaskakuj─ůce, na pierwszy rzut oka, pytanie. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to pytanie i ca┼éa ta historia b─Ödzie dobr─ů puent─ů dzisiejszego odcinka w pr├│bie odpowiedzi na pytanie, czy mo┼╝na si─Ö utrzyma─ç z inwestowania prywatnych pieni─Ödzy na rynkach kapita┼éowych.

Dla wi─Ökszo┼Ťci os├│b, kt├│re przychodz─ů na rynek kapita┼éowy, pieni─ůdze kt├│re tam zarobi─ů, nigdy nie b─Öd─ů jedynym ┼║r├│d┼éem utrzymania.

Tytu┼éem wst─Öpu, chcia┼éem powiedzie─ç, ┼╝e dla wi─Ökszo┼Ťci os├│b, kt├│re przychodz─ů na rynek kapita┼éowy, pieni─ůdze, kt├│re tam zarobi─ů, nigdy nie b─Öd─ů jedynym ┼║r├│d┼éem utrzymania. By─ç mo┼╝e takie stwierdzenie jest do┼Ť─ç pesymistyczne. Warto, aby to wybrzmia┼éo jednoznacznie. Zreszt─ů, chyba nie powinno to dziwi─ç, je┼Ťli wi─Ökszo┼Ť─ç na rynkach kapita┼éowych nie jest w stanie generowa─ç regularnie zysk├│w, to ci─Ö┼╝ko oczekiwa─ç, aby nagle w takiej konfiguracji wi─Ökszo┼Ť─ç mog┼éa z rynk├│w kapita┼éowych wy┼╝y─ç.

Rynki kapita┼éowe maj─ů t─Ö specyfik─Ö, ┼╝e ÔÇ×og┼éupiaj─ůÔÇŁ. Wiele os├│b my┼Ťli, ┼╝e zarobi─ů tam szybko i ┼éatwo pieni─ůdze. Te osoby jednak s─ů w b┼é─Ödzie. Na rynkach kapita┼éowych nie przyjdzie nam ┼éatwiej zarobi─ç pieni─Ödzy, ni┼╝ b─Ödziemy mogli to uczyni─ç na etacie w pracy. M├│wi─Ö tutaj o sytuacji, w kt├│rej inwestujemy na rynku kapita┼éowym swoje prywatne pieni─ůdze. Rynki kapita┼éowe potrafi─ů nas og┼éupia─ç, w tym sensie, ┼╝e potrafi─ů kreowa─ç iluzoryczny obraz ┼éatwych pieni─Ödzy. Na ten temat powsta┼éo ju┼╝ wiele profesjonalnych opracowa┼ä, chocia┼╝by z zakresu psychologii behawioralnej.

Nikt nie b─Ödzie oczekiwa┼é, ┼╝e stanie si─Ö wirtuozem gry na fortepianie przez weekend albo przez weekend przeczyta ksi─ů┼╝k─Ö, jak si─Ö gra na fortepianie, a nast─Öpnego dnia b─Ödzie wirtuozem. Na rynkach finansowych w kr├│tkim okresie, zwyk┼éy ┼Ťlepy traf mo┼╝e sprawi─ç b┼é─Ödne wra┼╝enie, ┼╝e zarabianie pieni─Ödzy jest ┼éatwe. Zawarcie transakcji w kwestii czysto technicznej jest proste w por├│wnaniu do gry na fortepianie. To powoduje, ┼╝e wydaje nam si─Ö, ┼╝e by─ç mo┼╝e zarabianie pieni─Ödzy na rynkach kapita┼éowych czy finansowych jest prostsze, ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci ma to miejsce.

By─ç mo┼╝e troch─Ö wyprzedz─Ö odcinek i wymieni─Ö dwa podstawowe powody, kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e trudno utrzyma─ç si─Ö na rynku.

Pierwszy pow├│d wydaje si─Ö oczywisty. Jest to brak umiej─Ötno┼Ťci pomna┼╝ania tych┼╝e pieni─Ödzy na rynkach finansowych. Trzeba postrzega─ç rynki kapita┼éowe jako fach, specjalizacj─Ö, kt├│rej opanowanie wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy liczonej w latach.

Drugi pow├│d ÔÇô nawet je┼╝eli mamy umiej─Ötno┼Ťci, kt├│re pozwala┼éyby nam regularnie pomna┼╝a─ç ten kapita┼é, to nie mamy wystarczaj─ůco du┼╝ego kapita┼éu. Ludzie cz─Östo maj─ů wyobra┼╝enie, ┼╝e b─Öd─ů regularnie zarabia─ç dziesi─ůtki lub setki procent ka┼╝dego roku. Niewystarczaj─ůcy kapita┼é sk┼éania niestety wielu do ponoszenia ogromnego ryzyka. W efekcie przynosi to skutki odwrotne od zamierzonych.

Wiele os├│b my┼Ťli, ┼╝e na rynkach kapita┼éowych zarobi─ů szybkie i ┼éatwe pieni─ůdze.

Założenia wstępne

Na potrzeby tego odcinka powiem o kilku za┼éo┼╝eniach, kt├│re s─ů bardzo istotne, zanim przejd─Ö do konkret├│w.

B─Öd─Ö m├│wi┼é o inwestowaniu, tradingu, spekulacji maj─ůc na my┼Ťli umiej─Ötno┼Ť─ç zarabiania na rynkach finansowych. Wiem, ┼╝e s─ů to r├│┼╝ne rzeczy. Granica mi─Ödzy inwestowaniem a tradingiem nie zawsze jest taka jasna i oczywista. Nie b─Öd─Ö m├│wi┼é nic na temat tego, na czym ma polega─ç konkretna metoda czy przewaga pozwalaj─ůca pomna┼╝a─ç pieni─ůdze na rynkach kapita┼éowych.

Zak┼éadam, ┼╝e kto┼Ť t─Ö przewag─Ö ju┼╝ ma. Kto┼Ť umie ju┼╝ zarabia─ç na rynki. Nie jest wi─Öc to istotne, czy jest to inwestowanie w warto┼Ť─ç, czy kto┼Ť wykorzystuje analiz─Ö fundamentaln─ů czy techniczn─ů, czy kto┼Ť jest traderem kr├│tkoterminowym. By─ç mo┼╝e funkcjonuje na tak zwanym day tradingu, a by─ç mo┼╝e jest to podej┼Ťcie d┼éugoterminowe. Nie b─Öd─Ö m├│wi┼é o tym, na jakim rynku kto┼Ť funkcjonuje, czy jest to rynek akcyjny, czy s─ů to ETF-y, Forex, kontrakty terminowe, itd.

Nie ukrywam, ┼╝e osobi┼Ťcie zdecydowanie preferuj─Ö rynki regulowane, poniewa┼╝ rynki Over The Counter ÔÇô OTC, nieregulowane jak chocia┼╝by Forex, obarczone s─ů zwykle dodatkowymi ryzykami, kt├│rych ja nie chc─Ö ponosi─ç. Ale to temat na inna histori─Ö.

To, co jest kluczowe, to to, ┼╝e przedstawiam wersj─Ö, kt├│ra w moim odczuciu jest realistyczna. Je┼╝eli kto┼Ť, kto s┼éucha teraz, jest typem niereformowalnego nauczyciela, to podejrzewam, ┼╝e mo┼╝e do┼Ť─ç szybko porzuci─ç s┼éuchanie odcinka. B─Öd─Ö wdzi─Öczny, je┼Ťli wytrwasz. Mo┼╝e zasieje w Tobie ziarno do przemy┼Ťle┼ä.

To wszystko jest moj─ů opini─ů, ale opieram j─ů na bazie swojego wieloletniego do┼Ťwiadczenia oraz na rozmowach z profesjonalistami, kt├│rzy niejednokrotnie na rynkach finansowych funkcjonuj─ů po kilkadziesi─ůt lat.

Zach─Öcam do wys┼éuchania, jak moim zdaniem, wygl─ůda kwestia zarabiania na rynkach finansowych i traktowanie ich jako ┼║r├│d┼éa dochodu.

Zak┼éadam tu scenariusz, ┼╝e kto┼Ť umie zarabia─ç. Kto┼Ť wie, jak pomna┼╝a─ç kapita┼é. Jak wiemy, tacy uczestnicy rynku stanowi─ů mniejszo┼Ť─ç. Je┼Ťli jeste┼Ť osob─ů pocz─ůtkuj─ůc─ů, kt├│ra nie czuje si─Ö pewna na rynkach kapita┼éowych, a mo┼╝e nawet tam nie dotrzesz do tego punktu przewagi rynkowej, to warto pos┼éucha─ç, co b─Öd─Ö mia┼é do powiedzenia. Chocia┼╝by dlatego, aby nie ┼╝y─ç p┼éonnymi nadziejami, ┼╝e rynki kapita┼éowe stan─ů si─Ö dla nas trampolin─ů do szybkiego szcz─Ö┼Ťcia i bogactwa. Tak to nie dzia┼éa.

Przejd┼║my do konkret├│w.

Ile może zarobić dobry trader/inwestor na rynkach kapitałowych?

Spr├│bujmy sobie odpowiedzie─ç na pytanie: ÔÇ×Ile profesjonalny, dobry trader czy inwestor jest w stanie zarobi─ç na rynku kapita┼éowym?ÔÇŁ.

Ot├│┼╝ wszystkie znane nam informacje czy dane historyczne pokazuj─ů, ┼╝e d┼éugoterminowo, za okres kilkudziesi─Öciu lat najlepsi z najlepszych na ┼Ťwiecie s─ů w stanie zarabia─ç oko┼éo 20% rocznie.

Mo┼╝na te┼╝ zaobserwowa─ç tendencj─Ö ÔÇô im d┼éu┼╝ej kto┼Ť jest rynku, tym jego ┼Ťrednia ma tendencj─Ö do spadania. Przebicie tego pu┼éapu 20% jest cholernie trudne. Mo┼╝na m├│wi─ç wtedy o poziomie 10-15%. M├│wimy tutaj o absolutnie najlepszych z najlepszych.

Andreas Clenow facet, z kt├│rym robi┼éem wywiad w odcinku 25, prowadzi sw├│j fundusz hedgingowy w Zurychu w Szwajcarii. Ma w swoim portfelu pod zarz─ůdzaniem oko┼éo p├│┼é miliarda dolar├│w. Powiedzia┼é on w wywiadzie, ┼╝e bior─ůc udzia┼é w wielu konferencjach, czy rozmawiaj─ůc z wieloma retail traderami, czyli inwestorami indywidualnymi, prywatnymi, to maj─ů oni wed┼éug jego oceny 5-10 razy wi─Öksze oczekiwania od profesjonalist├│w na rynku.

Je┼╝eli inwestor indywidualnym, jakim by─ç mo┼╝e ty jeste┼Ť, ma oczekiwania, aby na rynku wycisn─ů─ç rocznie 20%, to owszem, ta liczba si─Ö zgadza, tyle ┼╝e zakres czasowy jest inny. Andreas Clenow, je┼╝eli m├│wi o 20%, to ma na my┼Ťli skal─Ö roku. Prywatni inwestorzy cz─Östo chcieliby to zarabia─ç w miesi─ůc, a niekt├│rzy nawet w tydzie┼ä. Je┼Ťli si─Ö ze mn─ů nie zgadzasz, to Twoje prawo. Nie narzucam nikomu swojej opinii. Nie twierdz─Ö te┼╝, ┼╝e ka┼╝dy ma s┼éucha─ç tego, co m├│wi Andreas Clenow. M├│wi─Ö tutaj o kim┼Ť, kto jest jednak profesjonalist─ů, kto obraca realnie wielkim kapita┼éem i robi to z sukcesem od wielu lat. On z tego ┼╝yje. Jest on takim przypadkiem, kt├│rego nie da si─Ö jednak jeden do jednego przenie┼Ť─ç na poziom inwestora indywidualnego. B─Öd─Ö m├│wi┼é w dalszej cz─Ö┼Ťci o tym.

Mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e w kr├│tkim okresie b─Ödziemy na rynkach kapita┼éowych w stanie wygenerowa─ç ponad przeci─Ötne zyski. Znacznie powy┼╝ej 20%. Robert Pardo r├│wnie┼╝ by┼é go┼Ťciem w moim podca┼Ťcie. Podlinkuj─Ö w notatkach do tego odcinka. W 2008 gdy zarz─ůdza┼é on swoim funduszem hedgingowym, wygenerowa┼é stop─Ö zwrotu ponad 140% w okresie, kt├│ry by┼é tragiczny dla niekt├│rych. Je┼Ťli chodzi o spadki na gie┼édach, to by┼éa zapa┼Ť─ç ┼Ťwiatowej ekonomii. Uda┼éo mu si─Ö, w jego algorytmicznym podej┼Ťciu do handlu, do tradingu, wygenerowa─ç ponad przeci─Ötn─ů stop─Ö zwrotu.

Jego reakcja do tego wydarzenia by┼éa taka, ┼╝e on maj─ůc przewag─Ö przez lata na rynku, wie, ┼╝e jego zadaniem jest to, aby kontrolowa─ç stron─Ö ryzyka i nie dopuszcza─ç do nadmiernego ryzyka, kt├│re mog┼éoby spowodowa─ç bankructwo. Zostawia sobie za┼Ť otwart─ů furtk─Ö do nieograniczonego zysku. Twierdzi, ┼╝e b─Öd─ůc d┼éugo na rynku, przy takim podej┼Ťciu w ko┼äcu mo┼╝na trafi─ç (cho─ç to bardziej przypadek ni┼╝ umiej─Ötno┼Ť─ç) na to, ┼╝e wygenerujemy taki ponadprzeci─Ötny zysk. Wiedzia┼é od razu, ┼╝e to nie powt├│rzy si─Ö szybko, aby kolejny rok wygenerowa─ç 140%. Zachowanie ludzi w jego funduszu by┼éo zdecydowanie inne ni┼╝ jego podej┼Ťcie do tego. Jak wszyscy zobaczyli, ┼╝e on zarabia 140%, to zach─Öci┼éo to innych, aby wrzuci─ç pieni─ůdze do funduszu, a nie wycofa─ç si─Ö z niego. Nie jest to a┼╝ takie kluczowe dla nas, pokusi┼éem si─Ö o ma┼é─ů dygresj─Ö. ­čÖé

To, co jest dla nas kluczowe, to to, ┼╝e zarabianie powy┼╝ej 10-20% nie jest ┼éatwe. Osoby, o kt├│rych tutaj m├│wi─Ö, to s─ů duzi gracze. Warren Buffett, kt├│ry jest najcz─Ö┼Ťciej cytowany ÔÇô nie mo┼╝e zarobi─ç wi─Öcej, bo ma na tyle du┼╝y kapita┼é, ┼╝e ogranicza go wielko┼Ť─ç. W pewnym sensie jest to prawd─ů i nie jest tajemnic─ů, ┼╝e na pewno ┼éatwiej jest pomno┼╝y─ç 10 tysi─Öcy z┼éotych ni┼╝ miliard dolar├│w. Z punktu widzenia inwestora indywidualnego to nie tu jest pies pogrzebany. Problem inwestora indywidualnego le┼╝y w zupe┼énie innym miejscu, o kt├│rym za chwil─Ö b─Öd─Ö m├│wi┼é nieco wi─Öcej. Dla zniecierpliwionych, kt├│rzy s─ů znudzeni moj─ů przemow─ů o zarabianiu 10-20% w skali roku, proponuj─Ö kilkudziesi─Öciosekundowe ─çwiczenie.

Kr├│tka symulacja drogi do bogactwa

Wyobraźmy sobie, że będziemy zarabiać 100% każdego roku. Każdego roku będziemy podwajać swój kapitał. Załóżmy, że mamy 10 tysięcy złotych na start.

Po roku mamy 20 tysi─Öcy z┼éotych, po 7 latach toczenia ┼Ťnie┼╝nej kuli w takim tempie, gdzie ka┼╝dego roku ta kula si─Ö podwaja mamy na liczniku pierwszy milion. Po 10 latach mamy 10 milion├│w. Po 17 latach mamy miliard. A po 20 latach takiego pomna┼╝ania kapita┼éu w tym tempie 100% rocznie, mamy 8 miliard├│w! I to zaledwie z kwoty startowej 10 tysi─Öcy z┼éotych.

Ka┼╝dy czuje, ┼╝e ten klimat nie do ko┼äca wygl─ůda tak, jak powinien. Nikt tego jeszcze w ┼╝yciu nie dokona┼é. Zamiast skupia─ç si─Ö na zupe┼énie nierealnych scenariuszach, gdzie corocznie b─Ödziemy podwaja─ç czy szybciej pomna┼╝a─ç kapita┼é, to lepiej skupi─ç na tym, jak kontrolowa─ç swoje ryzyko, jak wypracowa─ç przewag─Ö i mie─ç d┼éugofalow─ů, wieloletni─ů strategi─Ö swojego dzia┼éania na rynkach kapita┼éowych.

Wersja marsjańska

Pozosta┼ämy przez kilka minut w oparach absurdu i wersji hardcorowej, marsja┼äskiej i za┼é├│┼╝my, ┼╝e kto┼Ť nie jest inwestorem, tylko day traderem i zarabia 50 lub 100% rocznie. Osobi┼Ťcie jestem sceptycznie nastawiony do tak wielkich st├│p zwrotu, bo zwykle m├│wi─ůc o takich poziomach, szybkich przyrostach kapita┼éu, nie zadajemy sobie pytania, dlaczego po┼Ťr├│d najwi─Ökszych gigant├│w nikt nie realizuje takich wielkich st├│p zwrotu. By─ç mo┼╝e powodem jest to, ┼╝e ogranicza tych wielkich ten wielki kapita┼é, kt├│ry maj─ů na rynku. Tak naprawd─Ö, to nie o to chodzi. Nie s┼éysza┼éem, aby Warren Buffett w latach 50 czy 60 pomna┼╝a┼é sw├│j kapita┼é w tempie 100% rocznie. Szczerze jednak m├│wi─ůc, nie znam historii Buffetta w detalach, wi─Öc nie b─Öd─Ö wchodzi┼é dalej w ten klimat. Jednak na pewno nie chodzi o to, ┼╝e on pomna┼╝a┼é ten kapita┼é bardzo magicznie i szybko, tylko robi┼é to konsekwentnie. Tempo przyrostu by┼éo mniejsze. Nie w ten spos├│b doszed┼é do tego miejsca, w kt├│rym jest dzi┼Ť. O tym b─Öd─Ö m├│wi┼é p├│┼║niej.

Je┼Ťli m├│wimy o wielkich stopach zwrotu, zwykle odnosi si─Ö do bardzo kr├│tkiego okresu, maksymalnie kilku lat. Zwykle te┼╝, zw┼éaszcza je┼Ťli te wielkie zyski s─ů uzyskane przez inwestor├│w indywidualnych, te wielkie stopy zwrotu odnosz─ů si─Ö do niewielkiego kapita┼éu.

Chcia┼ébym widzie─ç, jak kto┼Ť pomna┼╝a sw├│j ca┼éy kapita┼é, ca┼éy maj─ůtek osobisty w tempie 100% na przestrzeni 5-10 lat w ka┼╝dym roku. Nie widzia┼éem, nie s┼éysza┼éem takiego przypadku, je┼Ťli chodzi o dzia┼éalno┼Ť─ç na rynku kapita┼éowym. Zapominamy o drugiej stronie r├│wnania ÔÇô o ryzyku. Z ryzykiem jest zwi─ůzana zmienno┼Ť─ç, fluktuacje w naszym portfelu, straty i bankructwa. Jest takie powiedzenie na rynkach finansowych, ┼╝e jedyne osoby, kt├│re nie maj─ů nigdy strat, to s─ů k┼éamcy.

Je┼Ťli kto┼Ť przechwala si─Ö w internecie wielkimi stopami zwrotu i nie jest to ┼╝aden fundusz, instytucja czy kto┼Ť, kogo mo┼╝emy zweryfikowa─ç, czy m├│wi prawd─Ö, to cz─Östo jest to zwyk┼éa ┼Ťciema. Cz─Östo te┼╝ jeste┼Ťmy poddawani b┼é─Ödowi prze┼╝ywalno┼Ťci ÔÇô po angielsku survivorship bias. Kto┼Ť m├│wi o wielkich stopach zwrotu, kt├│re statystycznie nawet g┼éupcowi, mog─ů przytrafi─ç si─Ö w kr├│tkich okresie. Nie m├│wi si─Ö o tym, ilu pr├│buj─ůc osi─ůgn─ů─ç te wielkie stopy zwrotu, zwyczajnie po drodze odpad┼éo z ca┼éej gry, bo zbankrutowali i wyzerowali swoje konto.

Ma┼éa dygresja naukowa. W rachunku prawdopodobie┼ästwa m├│wi si─Ö o zdarzeniach jako outliers, czyli grube ogony. Oczywi┼Ťcie mog─ů by─ç zar├│wno po negatywnej, jak i pozytywnej stronie rozk┼éadu prawdopodobie┼ästwa. Mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç tak, ┼╝e przeci─Ötni inwestorzy zarabiaj─ů jak─ů┼Ť ┼Ťredni─ů stop─Ö zwrotu roczn─ů. Daleko w tym rozk┼éadzie prawdopodobie┼ästwa b─Ödzie w tym grubym ogonie przypadek, gdzie kto┼Ť zarabia kwoty ponad przeci─Ötne. To s─ů tylko i wy┼é─ůcznie wyj─ůtkowe sytuacje. My jednak b─Ödziemy m├│wi─ç o tym, co ma by─ç powtarzalne, co ma by─ç realne.

Jak już mówimy o outliers, o tych bardzo nadzwyczajnych sytuacjach, to warto przyjrzeć się też drugiej stronie tych rozkładów prawdopodobieństwa, po lewej stronie krzywej.

W ostatnim odcinku podcastu numer 27 moim go┼Ťciem by┼éa znakomita traderka, kt├│ra ma 40 lat do┼Ťwiadczenia rynkowego, Linda Raschke. Ona wspomina┼éa o tym, ┼╝e przez 40 lat wielokrotnie by┼éa w sytuacji, w kt├│rej wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e prawdopodobie┼ästwo znalezienia si─Ö jest bardzo nik┼ée. Mimo wszystko ona przez te 4 dekady mia┼éa kilka takich sytuacji, ┼╝e przesta┼éa wierzy─ç w to, ┼╝e to jest tylko i wy┼é─ůcznie dzie┼éo przypadku. Uwa┼╝a, ┼╝e jest to norm─ů, ┼╝e bycie d┼éugo na rynku powoduje, ┼╝e mo┼╝emy znale┼║─ç si─Ö w sytuacjach, kt├│rych nie da si─Ö zaplanowa─ç czy przewidzie─ç.

Jedyne co nas mo┼╝e uchroni─ç, to ch┼éodna g┼éowa i dobre opanowanie zarz─ůdzania kapita┼éem i ryzykiem. Tak naprawd─Ö wystarczy jedna bardzo z┼éa sytuacja czy jeden du┼╝y b┼é─ůd i pomimo bycia wiele lat na rynkach kapita┼éowych z niez┼éym rezultatem, mo┼╝emy przesta─ç funkcjonowa─ç na tym rynku w ci─ůgu kr├│tkiego czasu.

Kto┼Ť mo┼╝e powiedzie─ç, ┼╝e przynudzam, bo 10-20% robi─ů najlepsi, ale te┼╝ sam powiedzia┼éem, ┼╝e zdarza┼éo si─Ö, ┼╝e kto┼Ť zarabia┼é znacznie wi─Öcej. Kto┼Ť mo┼╝e powiedzie─ç: ÔÇ×Ch─Ötnie bym zarobi┼é 100% przez kilka lat, ┼╝eby doj┼Ť─ç do pierwszego miliona, mo┼╝e dw├│ch. Potem si─Ö zobaczy, co dalejÔÇŁ. To jest zwyk┼éa loteria i hazard.

Ja postawi┼éem sobie za cel opowiada─ç o sposobie, kt├│ry pozwoli nam regularnie zarabia─ç pieni─ůdze na ┼╝ycie. Je┼Ťli b─Ödziemy m├│wi─ç o scenariuszach czysto hazardowych, to r├│wnie dobrze mo┼╝emy rozmawia─ç o Las Vegas, skre┼Ťlaniu kupon├│w Totolotka. Ja jednak chc─Ö, aby┼Ťmy m├│wili o czym┼Ť, co jest realne. Aby┼Ťmy chodzili po ziemi, a nie z g┼éow─ů w chmurach. Je┼Ťli masz inn─ů histori─Ö i inne do┼Ťwiadczenia, to zapraszam. By─ç mo┼╝e by┼éby to ciekawy podcast i wywiad. By─ç mo┼╝e b─Ödziesz mia┼é ciekaw─ů histori─Ö. Nie chcia┼ébym, ┼╝eby┼Ť mi opowiada┼é o sytuacjach, jak kto┼Ť zarobi┼é na Bitcoinie du┼╝─ů kas─Ö. To, co jest istotne na rynkach finansowych czy kapita┼éowych to umiej─Ötno┼Ť─ç odr├│┼╝nienia szcz─Ö┼Ťcia od umiej─Ötno┼Ťci.

Istotna umiej─Ötno┼Ť─ç na rynkach finansowych czy kapita┼éowych to odr├│┼╝nienie szcz─Ö┼Ťcia od umiej─Ötno┼Ťci.

Je┼╝eli kto┼Ť nie maj─ůc zupe┼énie poj─Öcia o rynkach kapita┼éowych, zainwestowa┼é w Bitcoina, p├│┼║niej nie ogl─ůda┼é notowa┼ä i faktycznie dotrzyma┼é do momentu, kiedy Bitcoin by┼é wart wiele tysi─Öcy dolar├│w, nast─Öpnie to sprzeda┼é i sta┼é si─Ö milionerem, to s─ů bardzo chwytaj─ůce za serce sytuacje i historie. To s─ů tylko i wy┼é─ůcznie sytuacje, kt├│re mo┼╝na por├│wna─ç do wygranej w totolotka. Je┼Ťli kto┼Ť wygrywa te pieni─ůdze ┼Ťlepym trafem, nie zda sobie z tego sprawy i dorysuje sobie teori─Ö, ┼╝e ma w sobie cudowny gen i jest geniuszem na rynkach kapita┼éowych. To si─Ö odbije na nim. To ego spowoduje, ┼╝e bardzo szybko straci te pieni─ůdze. Je┼╝eli kto┼Ť s┼éucha tego odcinka i naprawd─Ö zarobi┼é ogromne pieni─ůdze na rynkach kryptowalut i nadal te pieni─ůdze ma, a ma bardzo niewielkie do┼Ťwiadczenie, to ja na miejscu tej osoby zrealizowa┼ébym zyski i nie dotyka┼é tych rynk├│w przez jaki┼Ť czas, zanim nie zrozumiem jakimi mechanizmami kieruj─ů si─Ö rynki kapita┼éowe.

Postaram si─Ö przez kilka nast─Öpnym minut przeprowadzi─ç kolejne ─çwiczenie i scenariusz, kogo┼Ť, kto jednak wci─ů┼╝ ma bardzo wysokie oczekiwania, wzgl─Ödem tego, ile mo┼╝na zarobi─ç na rynkach kapita┼éowych.

Zr├│bmy za┼éo┼╝enie, ┼╝e kto┼Ť chce zarabia─ç 50%, rok po roku. By─ç mo┼╝e jest to hiper aktywny trading. Nadal jest to mega hardcorowe za┼éo┼╝enie. Nawet je┼╝eli kto┼Ť nie b─Ödzie chcia┼é zarabia─ç 100%, tylko 50%, to wci─ů┼╝ jest to bardzo optymistyczne za┼éo┼╝enie. Na potrzeby tego odcinka za┼é├│┼╝my sobie, ┼╝e kto┼Ť bardzo mocno wierzy, ┼╝e mo┼╝e tak─ů stop─Ö zwrotu regularnie ka┼╝dego roku wycisn─ů─ç.

Za┼é├│┼╝my nast─Öpnie te┼╝, ┼╝e kto┼Ť ma 100 tysi─Öcy z┼éotych kapita┼éu do handlu, obrotowego. Ten kto┼Ť te┼╝ potrzebuje 50 tysi─Öcy z┼éotych na to, aby m├│c w skali roku prze┼╝y─ç. To s─ů kompletnie hipotetyczne za┼éo┼╝enia. By─ç mo┼╝e nawet abstrakcyjne. 50 tysi─Öcy z┼éotych to prawdopodobnie osoba b─Öd─ůca singlem bez rodziny na utrzymaniu, bez kredytu hipotecznego, etc. Nie jest to dla nas istotne. Zak┼éadamy, ┼╝e kto┼Ť ma 100 tysi─Öcy na start, zarabia 50% ka┼╝dego roku, potrzebuje 50 tysi─Öcy z┼éotych na ┼╝ycie. Jakby mog┼éo si─Ö potoczy─ç ┼╝ycie kogo┼Ť takiego, kto postanowi┼é ┼╝y─ç tylko i wy┼é─ůcznie z zysk├│w uzyskanych z rynk├│w kapita┼éowych?

Pierwsze niemi┼ée zaskoczenie jest takie, ┼╝e nie mo┼╝emy oczekiwa─ç, ┼╝e b─Ödzie to zarobione ka┼╝dego roku i b─Ödzie to zawsze r├│wne 50%. To nie jest lokata w banku, tylko rynek kapita┼éowy. Zw┼éaszcza kiedy kto┼Ť mierzy w takie wysokie stopy zwrotu, to musi si─Ö nastawi─ç na to, ┼╝e fluktuacja w jego portfelu b─Ödzie ogromna. Mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e jeden rok b─Ödzie -30%, a w kolejnym zarobi nawet 100%, ale tak naprawd─Ö nigdy nie b─Ödzie w stanie stwierdzi─ç jaki wynik b─Ödzie w danym roku a priori, bo standardowe odchylenie oczekiwanej stopy zwrotu bedzie ogromne.

Mo┼╝e nie zaczynajmy od najbardziej negatywnego scenariusza, gdzie w pierwszym roku wygenerujemy straty. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e w pierwszym roku posz┼éo nam ca┼ékiem nie┼║le i zarobili┼Ťmy ogromne pieni─ůdze, bo pomno┼╝yli┼Ťmy nasz kapita┼é o 30%. Jak powiedzieli┼Ťmy sobie na wst─Öpie, potrzebujemy 50 tysi─Öcy z┼éotych do prze┼╝ycia. Gdyby┼Ťmy z tej kwoty odj─Öli te 50 tysi─Öcy, to rok by┼Ťmy zamkn─Öli z kapita┼éem mniejszym, ni┼╝ zaczynali┼Ťmy. By┼éby to kapita┼é 80 tysi─Öcy z┼éotych. Ze 130 tysi─Öcy wydaliby┼Ťmy 50 tysi─Öcy z┼éotych.

Jeszcze gorzej by by┼éo, gdyby pierwszy rok by┼é faktycznie s┼éaby, na minusie. W celowaniu w takie wysokie stopy zwrotu, a wi─Öc w sytuacji ponoszenia ogromnego ryzyka, jest to jak najbardziej realne. Nasz portfel musia┼éby si─Ö skurczy─ç. Prawda jest taka, ┼╝e mamy ca┼ée spektrum mo┼╝liwo┼Ťci jak nasza ┼Ťcie┼╝ka si─Ö potoczy. Ponosz─ůc tak wielkie ryzyko, tak naprawd─Ö, to nie nasze umiej─Ötno┼Ťci b─Öd─ů na pierwszym miejscu, ale ┼Ťlepy traf. Mo┼╝emy by─ç ┼Ťwietnymi traderami, ale ponosz─ůc ogromne ryzyko, te umiej─Ötno┼Ťci b─Öd─ů mia┼éy marginalne znaczenie. To, co b─Ödzie rz─ůdzi┼éo to zwyk┼éy przypadek. Wiem, ┼╝e jest du┼╝o takich historii, cz─Ö┼Ť─ç z nich jest nawet prawdziwa. By─ç mo┼╝e s┼éysza┼ée┼Ť o kim┼Ť takim jak Ed Seykota. Jest to facet, kt├│ry by┼é bohaterem w jednej z ksi─ů┼╝ek Jacka Schwagera Market Wizards. Zarobi┼é bodaj┼╝e, z kwoty wyj┼Ťciowej 5 tysi─Öcy dolar├│w, docelowo 15 milion├│w. Wiem, ┼╝e to brzmi ciekawie i rozpala wyobra┼║ni─Ö wielu, kt├│rzy chcieliby zrobi─ç co┼Ť podobnego.

Po pierwsze Seykota jest jeden, nie słyszałem wiele innych takich sytuacji.

Po drugie, musimy sobie zda─ç spraw─Ö, ┼╝e celowanie w tego typu stopy zwrotu typu 100% rocznie, pr─Ödzej lub p├│┼║niej ko┼äczy si─Ö zerem na koncie. Nawet przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e jeste┼Ťmy ┼Ťwietnymi traderami. Jest to kwestia czasu, jak b─Ödzie mia┼éo zdarzenie na rynku, kt├│re b─Ödzie daleko wykracza┼éo poza trzecie, czwarte czy pi─ůte odchylenie standardowe, gdzie ryzyko, kt├│re ponosimy, zwyczajnie nas zmiecie z powierzchni ziemi.

Linda Raschke wspomina┼éa, jak prowadz─ůc sw├│j fundusz w Nowym Jorku, mia┼éa biurowiec obok wie┼╝y World Trade Center. Przez kilkana┼Ťcie dni nie mog┼éa tam nawet doj┼Ť─ç. Nie mia┼éa kontaktu. Opowiada┼éa o sytuacjach typu Flash Crash albo takiej, kt├│ra mia┼éa miejsce na rynku w 1987, i wiele innych, kt├│re spowodowa┼éy, ┼╝e jej si─Ö uda┼éo prze┼╝y─ç, ale wielu jej koleg├│w i kole┼╝anek po prostu po┼╝egna┼éo si─Ö z karier─ů na rynkach finansowych. Jedno nieprzewidziane zdarzenie, ryzyko, kt├│re mieli w portfelu, spowodowa┼éo, ┼╝e zbankrutowali. Ko┼äcz─Ö ju┼╝ te marsja┼äskie opowie┼Ťci, ┼╝e b─Ödziemy zarabia─ç po wiele dziesi─ůtek procent rocznie ka┼╝dego roku.

Kto┼Ť mo┼╝e powiedzie─ç, ┼╝e w scenariuszu, kt├│ry przytoczy┼éem, ┼╝e kto┼Ť startuje kwot─ů 100 tysi─Öcy z┼éotych z zamiarem zarabiania 50% w skali roku, jest zbyt negatywny, bo gdyby┼Ťmy zamiast 100 tysi─Öcy podstawili kwot─Ö 200 lub 300 tysi─Öcy, to ju┼╝ problem by┼éby rozwi─ůzany. B─Öd─Ö ca┼éy czas jednak obstawia┼é przy swoim, ┼╝e ponosz─ůc tak wielkie ryzyko, losowo┼Ť─ç, a nie umiej─Ötno┼Ťci b─Ödzie rz─ůdzi─ç w naszym portfelu.

Maj─ůc taki kapita┼é kilkuset tysi─Öcy z┼éotych, kt├│rym mamy odwag─Ö funkcjonowa─ç aktywnie na rynkach kapita┼éowych, lepiej zdecydowanie skupi─ç si─Ö na kontroli ryzyka, zmniejszaj─ůc je i obni┼╝aj─ůc oczekiwania. Zamiast zarabia─ç 50%, b─Ödziemy musieli celowa─ç w wyniki poni┼╝ej 20%, co wci─ů┼╝ jest niesamowicie dobrym wynikiem zarezerwowanym dla zdecydownej mniejszo┼Ťci uczestnik├│w na rynku.

Wielu uznaje to jednak za co┼Ť bardzo s┼éabego. To bardzo zastanawiaj─ůce i ciekawe, tak swoj─ů drog─ů. Trzeba zda─ç sobie spraw─Ö z jednej sytuacji. Im nasz kapita┼é b─Ödzie wi─Ökszy, tym my b─Ödziemy mieli tendencj─Ö, aby zachowywa─ç si─Ö w bardziej konserwatywny spos├│b. Kto┼Ť, kto pomno┼╝y tysi─ůc z┼éotych, pomy┼Ťli sobie, ┼╝e tak samo zrobi z kwot─ů 100 tysi─Öcy czy milionem z┼éotych. Tak to nie funkcjonuje, no mo┼╝e poza platformami do testowania strategii. Naprawd─Ö!

M├│wi─ůc o tym scenariuszu, gdzie b─Ödziemy chcieli utrzyma─ç si─Ö z rynku, ja ca┼éy czas m├│wi┼éem o tym, aby┼Ťmy mogli zarobi─ç pieni─ůdze, kt├│re pozwol─ů nam si─Ö utrzyma─ç przy ┼╝yciu czy utrzyma─ç nasz─ů rodzin─Ö. Nic nie m├│wi┼éem o tym, ┼╝eby jeszcze m├│c odk┼éada─ç pieni─ůdze na przysz┼éo┼Ť─ç, aby m├│c powi─Öksza─ç kapita┼é.

Od pocz─ůtku tego odcinka wspomina┼éem, ┼╝e nie b─Ödzie tutaj przepisu na to, jak ┼éatwo, szybko i przyjemnie zarobi─ç miliony na gie┼édzie.

Nie ma przepisu, jak łatwo, szybko i przyjemnie zarobić miliony na giełdzie.

Wersja optymistyczna i realistyczna (dla nielicznych)

Zejd┼║my nieco na ziemi─Ö. Nadal b─Ödziemy si─Ö porusza─ç w obszarze, kt├│ry jest zarezerwowany dla mniejszo┼Ťci na rynku, czyli dla os├│b, kt├│re potrafi─ů zarabia─ç regularnie na rynkach finansowych, ale kt├│re maj─ů realistyczne oczekiwania wzgl─Ödem tego, co mo┼╝na na rynku zarobi─ç. B─Ödziemy m├│wi─ç o tym, ┼╝e kto┼Ť celuje w stop─Ö zwrotu typu 10% lub 15%. By─ç mo┼╝e w ekstremalnej sytuacji 20% rocznie. By─ç mo┼╝e kto┼Ť faktycznie wykona┼é bardzo du┼╝o pracy liczonej w latach i potrafi w pewnien spos├│b na przestrzeni lat generowa─ç ┼Ťredni─ů stop─Ö zwrotu na tym poziomie.

Zabawne jest to, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç gardzi stopami zwrotu typu 10-15% rocznie, a zarazem wi─Ökszo┼Ť─ç z tej wi─Ökszo┼Ťci nie zarabia nawet tyle. Ba, generuje straty. To jest ciekawy paradoks.

To nie przedmiot odcinka, ale przy ciężkiej pracy, można zarabiać te 10-15%. Jeżeli mamy kapitał na poziomie 100 tysięcy złotych, to wtedy zarobimy zaledwie 10 tysięcy złotych w skali roku.

By─ç mo┼╝e lepiej, aby┼Ťmy zaanga┼╝owali nasz czas i nasz wysi┼éek na robienie czego┼Ť innego, gdzie zwyczajnie b─Ödziemy zarabia─ç wi─Öcej. Zamiast celowa─ç w 10%, celujemy wtedy w stopy zwrotu takie, jakie mog─ů wygenerowa─ç lokaty czy bardziej zaawansowane produkty finansowe, ale wci─ů┼╝ przy podej┼Ťciu pasywnym.

Je┼╝eli kto┼Ť zarabia 10-20% rocznie, to nawet je┼╝eli mamy milion z┼éotych, to wci─ů┼╝ w skali roku jeste┼Ťmy w stanie przeci─Ötnie wygenerowa─ç zaledwie 100 tysi─Öcy z┼éotych. Jak tu pomna┼╝a─ç dalej kapita┼é? Co zrobi─ç, kiedy mamy ujemny rok?

We┼║ te┼╝ pod uwag─Ö, ┼╝e zarabiaj─ůc 15% rocznie, mo┼╝emy mie─ç naprawd─Ö spore obsuni─Öcia w portfelu. Oczywi┼Ťcie, nikt z nas nie chce z g├│ry zak┼éada─ç, ┼╝e b─Ödzie tak si─Ö dzia┼éo. Jednak realia s─ů takie, ┼╝e nawet Buffett w swojej ponad p├│┼é wiecznej historii inwestycyjnej mia┼é obsuni─Öcie na swoim kapitale na poziomie przekraczaj─ůcym 40 i 50%. Wyobra┼║ sobie, ┼╝e masz milion z┼éotych i wydaje ci si─Ö, ┼╝e to jest ogrom pieni─Ödzy. B─Ödziesz m├│g┼é z tego zarabia─ç tyle, ┼╝e utrzymasz siebie, rodzin─Ö i b─Ödziesz ┼╝y┼é, popijaj─ůc drinki pod palmami. Co stanie si─Ö, jak stracisz 50% w pierwszym roku?

Jest to bardzo negatywny scenariusz, nawet zak┼éadaj─ůc, ┼╝e kto┼Ť wie, co robi na rynkach kapita┼éowych, a mimo wszystko zdarzy┼éo mu si─Ö mie─ç takie obsuni─Öcie.

Jak Ty by┼Ť si─Ö zachowa┼é, gdyby z miliona z┼éotych na koncie, pojawi┼éa si─Ö kwota p├│┼é miliona z┼éotych? Do tego b─Ödziesz musia┼é wygenerowa─ç 100% stopy zwrotu, aby by─ç w punkcie wyj┼Ťcia. Warto bra─ç to wszystko pod uwag─Ö.

Tu przechodzimy do clue tego odcinka. Je┼╝eli kto┼Ť faktycznie potrafi zarabia─ç 10-20% rocznie, to ┼╝eby m├│c z tego si─Ö utrzymywa─ç, warto rozwa┼╝y─ç jeden z trzech scenariuszy, kt├│ry wybra┼éem.

Opcja rentierska

Pierwszy scenariusz to opcja rentierska. W tej opcji zak┼éadamy, ┼╝e kto┼Ť posiada odpowiednio du┼╝y kapita┼é w┼éasny. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e kto┼Ť potrzebuje rocznie na utrzymanie swojego gospodarstwa, domu, rodziny 200 tysi─Öcy z┼éotych ka┼╝dego roku. Zastan├│wmy si─Ö, ile taka osoba powinna mie─ç kapita┼éu, ┼╝eby m├│c ze swoich wygenerowanych zysk├│w na rynkach kapita┼éowych, utrzyma─ç takie gospodarstwo domowe.

Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e wystarczy milion. 20% i mamy te 200 tysi─Öcy. Ja w ┼╝yciu na co┼Ť takiego bym nie poszed┼é. Dla mnie absolutne minimum przy takim za┼éo┼╝eniu to mie─ç w portfelu jakie┼Ť 5 milion├│w. Chocia┼╝ jeszcze bym si─Ö nad tym zastanawia┼é. Przy 10 milionach ju┼╝ bym si─Ö czu┼é zdecydowanie bardziej komfortowo. Dlaczego?

Dlatego, ┼╝e chcia┼ébym si─Ö czu─ç komfortowo w sytuacji, kiedy b─Öd─Ö mia┼é gorszy rok, a nawet lata. Kiedy nie b─Öd─Ö generowa┼é tych 200 tysi─Öcy z┼éotych, kt├│re za┼éo┼╝y┼éem, a kt├│re s─ů potrzebne do utrzymania mojego gospodarstwa. Po drugie, te┼╝ po to, aby m├│c budowa─ç i zwi─Öksza─ç ten kapita┼é na przysz┼éo┼Ť─ç. Posiadaj─ůc 5 milion├│w w swoim portfelu inwestycyjnym, nawet zarabiaj─ůc bardziej konserwatywnie 10%, to daje nam p├│┼é miliona z┼éotych rocznie. Trzeba wiedzie─ç, ┼╝e to nie jest jak na lokacie, ┼╝e mamy p├│┼é miliona rok w rok, na swoim koncie, kt├│re b─Ödzie nam przyrasta┼éo, tylko to b─Ödzie u┼Ťrednione p├│┼é miliona.

W┼éasne samopoczucie jest nam potrzebne, aby┼Ťmy nie pope┼éniali b┼é─Öd├│w decyzyjnych w procesie inwestycyjnym. Dlatego dobrze jest mie─ç du┼╝o wi─Ökszy kapita┼é. Jak widzimy w tej opcji rentierskiej, tak naprawd─Ö niewielu uczestnik├│w rynku by┼éoby w stanie si─Ö do tej opcji za┼éapa─ç. Wi─Ökszo┼Ť─ç nie ma tego kapita┼éu obrotowego, kt├│ry tak naprawd─Ö de facto nie jest kapita┼éem do wydania, tylko naszym narz─Ödziem pracy. To, ┼╝e kto┼Ť posiada 5 milion├│w z┼éotych, to nie jest to kapita┼é do wydania. Nie kupimy sobie nowego Porsche, fajnego domu ÔÇô wtedy wiele nam nie zostanie. M├│wimy o narz─Ödziu do pracy, kt├│re ma nam pozwoli─ç generowa─ç zyski, kt├│re utrzymuj─ů nasze gospodarstwo.

Cały czas mówimy o obracaniu na rynkach kapitałowych swoim prywatnym kapitałem.

Opcja hybrydowa

Drugi scenariusz to opcja hybrydowa. To nie jest przypadek, gdzie stricte kto┼Ť zarabia pieni─ůdze na rynku kapita┼éowym i z tego si─Ö utrzymuje. Zreszt─ů, z tego utrzymywania si─Ö na rynkach kapita┼éowych, to troch─Ö powstaje mit, czy jest to cel sam w sobie ÔÇô chcia┼ébym si─Ö utrzymywa─ç z rynk├│w kapita┼éowych, ale wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b m├│wi─ůcych o tym, nie wiedz─ů, o czym m├│wi─ů.

Opcja hybrydowa jest dobr─ů odpowiedzi─ů dla takich os├│b. Je┼Ťli kto┼Ť ma mniejszy kapita┼é, ale ma dodatkowe stabilne ┼║r├│d┼éo dochodu, to mo┼╝e spokojnie pomna┼╝a─ç pieni─ůdze na rynku kapita┼éowych, kt├│re ca┼éy czas b─Öd─ů si─Ö powi─Öksza─ç. Na co dzie┼ä b─Ödzie ┼╝y┼é i utrzymywa┼é si─Ö z pieni─Ödzy zarobionych w innym miejscu. Oczywi┼Ťcie, wtedy opcja hiper aktywnego tradingu, gdzie b─Ödziemy przez kilkana┼Ťcie godzin ┼Ťl─Öcze─ç na wykresami czy wieczory przy ┼Ťwiecach (Sic!), nie b─Öd─ů mia┼éy miejsca. My b─Ödziemy mie─ç inne zaj─Öcie. My tak naprawd─Ö, b─Ödziemy mogli realizowa─ç bardziej ┼Ťrednio czy d┼éugoterminowe strategie inwestycyjne. Jest to pewne wyj┼Ťcie z sytuacji, gdzie b─Ödziemy mogli realizowa─ç swoje zainteresowanie na rynkach finansowych. B─Ödziemy mogli zarabia─ç na tych rynkach, ale b─Ödziemy mie─ç te┼╝ spok├│j i komfort ducha. B─Ödziemy utrzymywa─ç si─Ö z pieni─Ödzy zarabianych w czym┼Ť innym. Nie b─Ödziemy musieli si─Ö stresowa─ç, ┼╝e w danym roku na rynku kapita┼éowym nie zarobimy tyle, ile my musimy mie─ç, aby spokojnie prze┼╝y─ç.

Opcja biznesowa

Najbardziej interesuj─ůca, ale i najci─Ö┼╝sza do zrealizowania opcja, to scenariusz biznesowy. Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│ra dorobi┼éa si─Ö fortuny na rynkach, ┼é─ůcznie z kultowym Warrenem Buffettem, zrobi┼éa to, nie dzi─Öki pomna┼╝aniu w┼éasnego, prywatnego kapita┼éu, ale dzi─Öki temu, ┼╝e mia┼éa mo┼╝liwo┼Ť─ç zarz─ůdzania pieni─Ödzmi innych ludzi ÔÇô OPM ÔÇô Other People’s Money.

Ma┼éa dygresja. Warren Buffett jest cholernie ci─Ö┼╝kim cz┼éowiekiem, je┼Ťli chodzi o zreplikowanie jego osi─ůgni─Ö─ç, dlatego te┼╝ nadmierne por├│wnywanie si─Ö do niego jest niezbyt m─ůdre. S─ů przypadki ludzi, kt├│rych historie nadaj─ů si─Ö bardziej, poniewa┼╝ ich metody s─ů bardziej replikowalne. S─ů bardziej oparte na sytuacjach, kt├│re s─ů mi bli┼╝sze, czyli podej┼Ťcie algorytmiczne, statystyczne.

Takie osoby, jak Linda Raschke, kt├│ra wyst─Öpowa┼éa u mnie w odcinku, Tom Basso, r├│wnie┼╝ go┼Ť─ç mojego odcinka ÔÇô oboje s─ů bohaterami znanej ksi─ů┼╝ki Market Wizards Jacka Schwagera. Tom Basso jest ca┼ékowicie inn─ů osob─ů w stosunku do Lindy. Linda stosuje kr├│tkoterminowe podej┼Ťcie, dyskrecjonalne, czyli uznaniowe. Tom ma algorytmiczne podej┼Ťcie, ale d┼éugoterminowe. Robert Pardo, Andreas Clenow. Zach─Öcam do wys┼éuchania wywiad├│w z tymi osobami w moim podca┼Ťcie. Wszystkie te osoby zarobi┼éy spore pieni─ůdze na rynkach i osi─ůgn─Ö┼éy sw├│j sukces finansowy, prywatnie, dzi─Öki temu, ┼╝e mia┼éy mo┼╝liwo┼Ť─ç zarz─ůdzania pieni─Ödzmi innych ludzi. To mo┼╝e by─ç w┼éasny fundusz, chocia┼╝ jest to trudne do zrealizowania. W obecnych czasach jeszcze trudniejsze ni┼╝ to by┼éo lata temu. Wspomnia┼é o tym Andreas Clenow, kt├│ry m├│wi┼é, ┼╝e niespe┼éna 20 lat temu zak┼éadaj─ůc fundusz, dzi┼Ť by ju┼╝ nie m├│g┼é tego zrobi─ç, ze wzgl─Ödu na regulacj─Ö. Nawet je┼Ťli nie b─Ödziemy zak┼éada─ç w┼éasnego funduszu, to mo┼╝emy by─ç zatrudnieniu w jakim┼Ť funduszu.

Dlaczego ten model jest taki dobry? Tutaj m├│wimy o prowadzeniu biznesu. Mo┼╝emy rozwa┼╝y─ç model 2/20, czyli model, w kt├│rym od kwoty, kt├│r─ů mamy w portfelu, kt├│r─ů zarz─ůdzamy mamy z g├│ry management fee. W Stanach Zjednoczonych jest to 1,5-2%. Plus mamy udzia┼é w zysku ÔÇô success fee.

Teraz mo┼╝na sobie wyobrazi─ç, ┼╝e Tom Basso, kt├│ry mia┼é w portfelu ponad p├│┼é miliarda dolar├│w w szczytowym okresie, zatrudnia┼é nie wi─Öcej ni┼╝ 10 os├│b, to on z samego tytu┼éu management fee rocznie otrzymywa┼é ponad 10 milion├│w dolar├│w. Do tego jeszcze otrzymywa┼é success fee. Je┼╝eli pomno┼╝y┼é kapita┼é p├│┼é miliarda dolar├│w przez 10%, czyli zarobi┼é 50 milion├│w dolar├│w, to z tych 50 milion├│w dolar├│w mia┼é jeszcze udzia┼é 20%, czyli dodatkowe 10 milion├│w. Zarabiaj─ůc 20 milion├│w dolar├│w i prowadz─ůc biznes, w kt├│rym mamy do op┼éacenia 10 os├│b i nie mamy fabryki czy specjalizowanych rzeczy, tylko wynajmujemy biuro, to jest niez┼éy biznes. To, co jest jeszcze bardziej kluczowe, to to, ┼╝e kto┼Ť, kto prowadzi taki fundusz, nie musi si─Ö sili─ç na wielkie stopy zwrotu.

On si─Ö przede wszystkim skupia na tym, aby jak najwi─Öcej do siebie przyci─ůgn─ů─ç kapita┼éu. To si─Ö po angielsku nazywa assets under management (AUM), czyli nie mo┼╝emy pozwoli─ç sobie na wystraszenie klient├│w, aby zabrali pieni─ůdze z naszego funduszu, bo mamy ogromne fluktuacje w portfelu. B─Ödziemy si─Ö stara─ç tak m─ůdrze zarz─ůdza─ç tym kapita┼éem, aby generowa─ç zyski, ale ┼╝eby te fluktuacje nie by┼éy zbyt wielkie, bo odstrasz─ů ludzi. Naszym g┼é├│wnym celem jest przyci─ůganie do siebie jak najwi─Ökszego kapita┼éu, ┼╝eby ten portfel si─Ö powi─Öksza┼é. Reszta dzieje si─Ö ju┼╝ sama. Kwestia skali ÔÇô sky is the limit. Ten biznes mo┼╝e by─ç mocno skalowalny, ┼éatwiej ni┼╝ wiele innych biznes├│w. My im wi─Öcej przyci─ůgniemy do siebie kapita┼éu, tym b─Ödziemy w stanie wypracowa─ç wi─Ökszy zysk dla siebie, robi─ůc dok┼éadnie to samo. Czy mamy fundusz na poziomie portfela miliona dolar├│w, czy maj─ůc fundusz 100 milion├│w dolar├│w, sto razy wi─Ökszy, to nasza praca b─Ödzie ta sama, ale nasze zyski b─Öd─ů zupe┼énie inne. To jest klasyczne skalowanie biznesu. OK, upraszczam nieco, ale na potrzeby tego odcinka to nam wystarczy.

W tym punkcie chcia┼ébym troch─Ö sarkastycznie ÔÇ×wszystkich wielkich inwestor├│wÔÇŁ, kt├│rzy gardz─ů stopami zwrotu 10-20%, zatrzyma─ç, aby zrozumieli, ┼╝e naprawd─Ö wystarczy zarabia─ç 10% w skali roku. Je┼╝eli kto┼Ť b─Ödzie mia┼é sensown─ů i skalowaln─ů strategi─Ö oraz track record, histori─Ö, ┼╝e zarobi┼é na akceptowalnym kapitale, ale regularnie 10-20% w skali roku, to ma ona spore szanse, ┼╝eby zrobi─ç karier─Ö w funduszu hedgingowym. Nawet jak b─Ödziemy mie─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç zebrania kapita┼éu to za┼éo┼╝y─ç w┼éasny fundusz hedgingowy. Nie trzeba b─Ödzie ryzykowa─ç swoim kapita┼éem i bankructwem, tylko b─Ödziemy mogli zrobi─ç z naszej obecno┼Ťci na rynku kapita┼éowym, biznes.

To jest ciekawe, ┼╝e ludzie swoimi w┼éasnymi pieni─Ödzmi, maj─ů tendencj─Ö do ryzykowania znacznie bardziej ni┼╝ cudzymi.

Ludzie bardziej ryzykuj─ů swoje pieni─ůdze ni┼╝ cudze.

Wr├│c─Ö do Lindy Raschke. Ona powiedzia┼éa w moim pierwszym wywiadzie, kt├│rego mi udzieli┼éa na wiosn─Ö 2018 roku, ┼╝e by┼éa zaskoczona tym, ile zarabia┼éa, gdy handlowa┼éa prywatnym kapita┼éem. W gruncie rzeczy zarabia┼éa niewielkie pieni─ůdze. W momencie, kiedy zacz─Ö┼éa traktowa─ç to jako biznes, kiedy otworzy┼éa w┼éasny fundusz hedgingowy, gdzie w szczytowym momencie mia┼éa 150 milion├│w dolar├│w, to wtedy zacz─ů┼é si─Ö robi─ç z tego zyskowny biznes. Ona zatrudnia┼éa mniej os├│b ni┼╝ Tom Basso, ale dzi─Öki temu, ┼╝e przez lata robi┼éa dobre stopy zwrotu, by┼éa w stanie zarabia─ç spore pieni─ůdze. Ona te┼╝ inwestowa┼éa w ramach funduszu w┼éasnymi ┼Ťrodkami. By┼éa jednym z udzia┼éowc├│w tego funduszu. Przez lata tych pieni─Ödzy nie rusza┼éa. Mimo przychodzenia i odchodzenia klient├│w, jej kapita┼é ca┼éy czas w tym funduszu pozostawa┼é. Z czasem przyr├│s┼é do takich poziom├│w, ┼╝e by┼éa jednym z wi─Ökszo┼Ťciowych udzia┼éowc├│w tego funduszu.

Je┼Ťli kto┼Ť my┼Ťli o robieniu wielkiej kasy na rynkach finansowych, to raczej nie b─Ödzie tego robi┼é przy pomocy swojego prywatnego kapita┼éu, tylko kapita┼éu innych ludzi.

Przypadek maila od pewnego tradera

Chcia┼éem przytoczy─ç histori─Ö, o kt├│rej wspomnia┼éem na samym pocz─ůtku. O tajemniczym mailu, kt├│rego otrzyma┼éem kilka tygodni temu do swojej skrzynki. Maila otrzyma┼éem od bardzo uznanego tradera. Nie zdradz─Ö personali├│w tej osoby, bo by┼éa to wiadomo┼Ť─ç prywatna. Zdradz─Ö tylko tyle, ┼╝e by┼éa to osoba, z kt├│r─ů przeprowadzi┼éem wywiad u siebie w podca┼Ťcie. To jest osoba, kt├│ra ma weryfikowalne i znakomite wyniki. Natomiast ta osoba akurat nie dzia┼éa w biznesie funduszowym, tylko przez ca┼é─ů swoj─ů karier─Ö zarz─ůdza swoim prywatnym kapita┼éem i handluje na sw├│j prywatny rachunek.

Ta osoba, mimo ┼╝e wiedzie si─Ö jej ca┼ékiem dobrze, napisa┼éa do mnie maila pod wp┼éywem wywiadu, jakiego udzieli┼é mi Andreas Clenow. Porusza┼é on mi─Ödzy innymi temat, czym r├│┼╝ni si─Ö trading na rachunku prywatnym od profesjonalnego handlu w postaci funduszu hedgingowego. Ten trader napisa┼é do mnie, ┼╝e otworzy┼éo mu bardzo mocno oczy, ┼╝e my┼Ťla┼é o tym du┼╝o wcze┼Ťniej, ale ten wywiad by┼é prze┼éomowy. Dosz┼éo do niego, ┼╝e ┼╝a┼éuje, ┼╝e lata temu nie podj─ů┼é decyzji o tym, aby p├│j┼Ť─ç w otworzenie biznesu w postaci za┼éo┼╝enia funduszu hedgingowego. W obawie przed r├│┼╝nymi regulacjami, dodatkowymi obowi─ůzkami postanowi┼é p├│j┼Ť─ç w stron─Ö handlu na sw├│j rachunek.

Cz─Östo argumentacj─ů ludzi jest to, ┼╝e nie chc─ů bawi─ç si─Ö w ┼╝adn─ů instytucj─Ö, w zabaw─Ö w fundusze. Chc─ů za to skupi─ç na handlu, na tradingu, na inwestowaniu. Ten trader zwr├│ci┼é uwag─Ö na to, ┼╝e teraz nieco ┼╝a┼éuje, bo przez lata to powodowa┼éo u niego wymuszon─ů sytuacj─Ö, gdzie musia┼é szuka─ç dodatkowych ┼║r├│d┼éem dochodu w postaci realizowania r├│┼╝nych szkole┼ä, konferencji, pisania ksi─ů┼╝ek. Pomimo ┼╝e zarabia ca┼ékiem przyzwoite i dobre pieni─ůdze, to m├│g┼éby wej┼Ť─ç na znacznie wy┼╝szy poziom, gdyby zacz─ů┼é to bardziej traktowa─ç w spos├│b biznesowy. Poprosi┼é mnie o kontakt do Andreasa Clenowa, aby m├│c ten temat przegada─ç. Nigdy nie jest za p├│┼║no. By─ç mo┼╝e to, co zaniedba┼é lata temu, teraz nieco nadrobi i b─Ödzie zastanawia┼é si─Ö nad tym, jak wykorzysta─ç swoj─ů przewag─Ö rynkow─ů i swoje umiej─Ötno┼Ťci tradingowe na poziomie funduszu hedgingowego.

Chcia┼éem o tej sytuacji opowiedzie─ç, bo to mo┼╝e by─ç co┼Ť, co poka┼╝e jak cholernie ci─Ö┼╝ko utrzymywa─ç si─Ö z zysku na rynkach kapita┼éowych. Osoba, kt├│ra na rynkach jest d┼éu┼╝ej ni┼╝ wielu z was, kt├│rzy teraz s┼éuchaj─ů tego odcinka ÔÇô uwierzcie mi, jest to naprawd─Ö osoba, kt├│ra ma weryfikowalne wyniki, a mimo to stwierdza, ┼╝e lata temu mog┼éa post─ůpi─ç nieco inaczej, wybieraj─ůc swoj─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö ┼╝yciow─ů.

Zale┼╝a┼éo mi na tym, aby przedstawi─ç wam histori─Ö z tym tajemniczym traderem. Ona powinna by─ç dobr─ů puent─ů do tego, czy mo┼╝na zarabia─ç na tyle godziwe pieni─ůdze na rynkach kapita┼éowych, by z tego ┼╝y─ç.

Kilka słów o mnie

Na koniec chcia┼éem te┼╝ przestawi─ç swoj─ů sytuacj─Ö.

Nie ka┼╝dy, kto s┼éucha, wie kim jestem i dlaczego ÔÇ×wym─ůdrzamÔÇŁ si─Ö na temat zarabiania na rynkach kapita┼éowych.

Sam jestem na rynkach obecny od ponad 10 lat. To przedszkole. Jest to wci─ů┼╝ niewielkie do┼Ťwiadczenie, gdyby por├│wna─ç do Perry Kaufmana, kt├│ry by┼é r├│wnie┼╝ moim go┼Ťciem, w 6 odcinku. Sp─Ödzi┼é on na rynku ponad 50 lat. To robi r├│┼╝nic─Ö, tym wi─Öksz─ů, ┼╝e prze┼╝y┼é bez wyzerowania konta.

Pracuj─Ö w bran┼╝y IT. Po dzie┼ä dzisiejszy jest to moje g┼é├│wne ┼║r├│d┼éo utrzymania. Jestem freelancerem. Jest to taka bran┼╝a, kt├│ra na pewno pozwala ┼Ťwietnie ┼╝y─ç, zarabia─ç bardzo dobre pieni─ůdze. Nie ukrywam tego. Nie jestem ju┼╝ takim ┼Ťwie┼╝akiem po studiach. Sporo lat funkcjonuj─Ö w bran┼╝y IT. Zdecydowanie to si─Ö zmieni┼éo, gdy kiedy┼Ť pracowa┼éem w korporacji na etacie. Teraz nie pracuj─Ö na klasycznym etacie, ale nadal jako freelancer sprzedaj─Ö sw├│j czas. Robi─Ö to zupe┼énie ┼Ťwiadomie, bo dzia┼éam w takim obszarze, gdzie to wynagrodzenie za prac─Ö jest mocno ponadprzeci─Ötne.

Pozwala mi to odk┼éada─ç du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç pieni─Ödzy i lokowa─ç je na rynkach kapita┼éowych. Dla mnie z punktu widzenia profilu ryzyka jest to bardzo dobra sytuacja. Nie mog─Ö sobie pozwoli─ç na to, aby oszcz─Ödno┼Ťci swojego ┼╝ycia czy kapita┼é, jaki mi si─Ö uda┼éo zgromadzi─ç, postawi─ç na jedn─ů szal─Ö, rzuci─ç wszystko i zaj─ů─ç si─Ö tylko tradingiem na full time. To by┼éoby nieodpowiedzialne w mojej sytuacji ┼╝yciowej, przy kapitale, kt├│rym dysponuj─Ö. Zdecydowanie nie jest mi to potrzebne do szcz─Ö┼Ťcia. Wol─Ö bezpieczniej, spokojniej budowa─ç kapita┼é, niejako na boku. M─ůdrze go pomna┼╝a─ç. Dobrze si─Ö w tym czuje. Umiej─Ötno┼Ťci z bran┼╝y IT pomagaj─ů w budowaniu w┼éasnej przewagi na rynku, chocia┼╝by w postaci algotradingu, kt├│rym si─Ö specjalizuje czy budowaniu statystycznych modeli. B─Öd─ů freelancerem IT mam mo┼╝liwo┼Ť─ç realizowania projekt├│w na styku z finansowani. W t─Ö stron─Ö b─Öd─Ö si─Ö stara┼é kierowa─ç swoj─ů karier─Ö. Chcia┼ébym coraz bardziej anga┼╝owa─ç si─Ö w to.

Ma┼éa dygresja. Realizuj─Ö ÔÇ×na luzieÔÇ× projekt na potrzeby w┼éasne, kt├│ry z czasem mo┼╝e b─Ödzie produktem komercyjnym, ale dla mnie ma by─ç rozwi─ůzaniem na ogarni─Öcie swoje i d┼éugoterminowej strategii inwestowania pod k─ůtem emerytury na koncie IKE i IKZE. Nie lubi─Ö tych sytuacji, gdzie strzela si─Ö jak na strzelnicy ÔÇô mo┼╝e kupi─Ö sp├│┼ék─Ö A, mo┼╝e sp├│┼ék─Ö B, na sp├│┼éce C pojawi┼éa si─Ö formacja nietoperza z nied┼║wiedziem. Chc─Ö po┼Ťwieci─ç na sw├│j rachunek emerytalny maksymalnie 15 minut tygodniowy albo nawet miesi─Öcznie. Przede wszystkim moje decyzje maj─ů by─ç oparte na logicznych i jasnych przes┼éankach. Na algorytmie popartym statystykami, ale bardzo prostym algorytmie. Nie chodzi o generowanie niebotycznych zysk├│w, tylko generowanie alfy, czyli tego, co daje ponad rynek wzgl─Ödem WIG czy WIG20. Realizowa─ç zyski regularnie typu 10-15% w skali roku, minimalizuj─ůc zarazem stron─Ö drug─ů tego r├│wnania, czyli obsuni─Öcia na linii kapita┼éu. Zamiast obsuni─Öcia typu 50 i wi─Öcej procent, zredukowa─ç je do maksymalnie 20%. Maj─ůc tak─ů strategi─Ö, b─Ödzie ju┼╝ bardzo OK. Robi─Ö to w spos├│b algorytmiczny. Zreszt─ů, to jest oprogramowanie. Je┼╝eli b─Ödzie to rozwi─ůzanie, kt├│re b─Ödzie mnie satysfakcjonowa─ç, by─ç mo┼╝e r├│wnie┼╝ wyjdzie z tego produkt komercyjny. To tak nawiasem m├│wi─ůc, mam nadziej─Ö, ┼╝e nie zapesz─Ö niczego.

Chcia┼éem powiedzie─ç, ┼╝e dzia┼éaj─ůc w bran┼╝y, w kt├│rej ja funkcjonuj─Ö, czyli IT, daje mi swobod─Ö i luz r├│wnie┼╝ w dzia┼éaniu na rynkach kapita┼éowych, ale bez wisz─ůcej nad moj─ů g┼éow─ů gilotyny. Bez my┼Ťli co si─Ö stanie, kiedy b─Öd─Ö mia┼é przysz┼éy rok s┼éabszy, albo pod kresk─ů.

Podsumowanie

Po pierwsze ÔÇô wi─Ökszo┼Ť─ç na rynku traci. To jest fakt. Nie m├│wi─Ö tego po to, aby ci─Ö odstraszy─ç od rynk├│w kapita┼éowych, ale po to, aby┼Ť zrozumia┼é, ┼╝e zarabianie na rynkach, to gra w umiej─Ötno┼Ťci. Warren Buffett powiedzia┼é kiedy┼Ť fajne s┼éowa: ÔÇ×Investing is simple, but not easyÔÇŁ. Inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe.

Inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe.

W ramach podsumowania tego odcinka zach─Öcam, aby o tym pomy┼Ťle─ç przez chwil─Ö. Rynki kapita┼éowe przy scenariuszu, w kt├│rym operujemy w┼éasnym, prywatnym kapita┼éem, mog─ů by─ç naszym ┼║r├│d┼éem utrzymania, ale tylko je┼Ťli mamy wystarczaj─ůco du┼╝y kapita┼é. Cz─Östo osi─ůgni─Öcie tak du┼╝ego kapita┼éu samo w sobie jest nie do zrealizowania na pracy etatowej. W efekcie, dla bardzo nielicznej grupy ludzi, rynki kapita┼éowe b─Öd─ů mog┼éy stanowi─ç jedyne ┼║r├│d┼éo utrzymania.

Nie oczekuj, ┼╝e rynki finansowe s─ů magicznym miejsce, gdzie mo┼╝na zarobi─ç pieni─ůdze ┼éatwiej ni┼╝ w innym miejscu. Jest to wysoce konkurencyjne ┼Ťrodowisko. Tylko bardzo niski pr├│g wej┼Ťcia do tego ┼Ťrodowiska powoduje, ┼╝e przyci─ůga wiele os├│b, kt├│re maj─ů bardzo z┼ée nastawienie. Wr─Öcz ┼Ťmieszne oczekiwania wzgl─Ödem rynku. Miej realistyczne oczekiwania. My, jako ludzie, mamy tendencj─Ö do przeceniania w┼éasnych mo┼╝liwo┼Ťci. Nie oczekuj, ┼╝e b─Ödziesz regularnie przez lata zarabia┼é wi─Öcej ni┼╝ 10-15%, bo dla wi─Ökszo┼Ťci najlepszych profesjonalist├│w jest to trudne do zrealizowania. Jest to mo┼╝liwe, ┼╝eby zrobi─ç to w warunkach domowych, gdzie mniejszy kapita┼é b─Ödzie dzia┼éa┼é na nasz─ů korzy┼Ť─ç, jak i kilka innych czynnik├│w. Nie znaczy to jednak, ┼╝e jest to proste, szybkie, ┼éatwe i przyjemne. Poza technikaliami musimy te┼╝ ogarn─ů─ç sfer─Ö mentaln─ů, ale to temat na inn─ů okazj─Ö.

Je┼Ťli nie masz kapita┼éu, ale masz umiej─Ötno┼Ťci, to rozwa┼╝ prac─Ö w funduszu lub w szeroko poj─Ötej bran┼╝y finansowej. Rozwa┼╝ te┼╝ otwarcie w┼éasnego funduszu. To jest trudne, ale takie mo┼╝liwo┼Ťci s─ů na horyzoncie.

Unikajmy ┼Ťlepego por├│wnywania si─Ö do innych os├│b. Zawsze nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç kontekst, w kt├│rym funkcjonujemy i w kt├│rym funkcjonuj─ů tamte osoby. Inna jest sytuacja, kiedy kto┼Ť ma lat dwadzie┼Ťcia i nie ma nic na g┼éowie w postacie kredytu, dzieci, ┼╝ony, a zupe┼énie inna sytuacja jest 40-latka, kt├│ry ma na g┼éowie to wszystko, a jeszcze inna b─Ödzie faceta, kt├│ry b─Ödzie przychodzi┼é na emerytur─Ö. Warto to wszystko uwzgl─Ödni─ç.

By─ç mo┼╝e najlepsz─ů inwestycj─ů, jak─ů mo┼╝emy zrobi─ç w ┼╝yciu, to jest inwestycja w samego siebie. Wspomnia┼éem o IT, poniewa┼╝ jest to bran┼╝a bliska memu sercu. W niej dzia┼éam. Je┼╝eli lubisz IT, a jeste┼Ť m┼éod─ů osob─ů w szkole czy na studiach, na pewno warto si─Ö temu przyjrze─ç w├│wczas. To jest co┼Ť, co pozwala zarabia─ç fajne pieni─ůdze. Warto w to zainwestowa─ç. Nawet je┼Ťli nie b─Ödziesz robi┼é tego do ko┼äca ┼╝ycia, to zarobione tam pieni─ůdze pomog─ů ci lub u┼éatwi─ů otworzenie swojego biznesu. Nie id┼║ jednak do IT tylko z powodu kasy.

Je┼Ťli chodzi o swoje inwestycje na rynkach kapita┼éowych, warto stosowa─ç szerokie kadrowanie. Nie powinni┼Ťmy na si┼é─Ö skupia─ç si─Ö na dziennych wynikach ÔÇô zarobili┼Ťmy czy stracili┼Ťmy. Raczej powinni┼Ťmy postrzega─ç nasz─ů strategi─Ö w wymiarze d┼éugofalowym, pozwoli─ç pracowa─ç naszej przewadze rynkowej. Co b─Ödzie si─Ö dzia┼éo z naszym kapita┼éem, z naszym portfelem po 5-10-15-20 latach, zak┼éadaj─ůc, ┼╝e b─Ödziemy to powtarzalnie realizowa─ç. Rynki si─Ö zmieniaj─ů, biznesy si─Ö zmieniaj─ů. To, ┼╝e kto┼Ť dzisiaj ma dzia┼éaj─ůc─ů firm─Ö, nie znaczy, ┼╝e za 20 lat ta firma b─Ödzie w ten sam spos├│b pozwala┼éa zarabia─ç, je┼Ťli nie b─Ödziemy umieli adaptowa─ç si─Ö do zmian na rynku.
Identycznie jest na rynkach finansowych.

B─Öd─ůc na rynku aktywnym uczestnikiem przez wiele lat, warto doceni─ç, ┼╝e samo w sobie ogromnym osi─ůgni─Öciem, je┼╝eli nie zbankrutujemy na tym rynku. Naprawd─Ö reszt─Ö za┼éatwi m─ůdre podej┼Ťcie do finans├│w osobistych plus procent sk┼éadany z tych zysk├│w, kt├│re b─Ödziemy generowa─ç na rynku kapita┼éowym.

Ciesz si─Ö ┼╝yciem i ka┼╝dym darowanym nam dniem. Pieni─ůdze s─ů wa┼╝ne, ale nie s─ů wystarczaj─ůce, by by─ç szcz─Ö┼Ťliwym w ┼╝yciu.

Starajmy si─Ö by─ç na co dzie┼ä dobrymi lud┼║mi, aby┼Ťmy czynili dobro. Karma naprawd─Ö dzia┼éa. Tym optymistycznym akcentem ┼╝ycz─Ö wszystkim samych sukces├│w na rynkach kapita┼éowych i nie tylko.

Wszystkiego dobrego.

Pozdrawiam.

Bye bye! ­čÖé

Polecam r├│wnie┼╝...

Linda Bradford Raschke ÔÇö czarodziejka z Wall Street

(ÔÇŽ) otworzy┼éam ogromn─ů kr├│tk─ů pozycj─Ö, jakie┼Ť 600 kontrakt├│w S&P500 i 600 kontrakt├│w Russell 2000 w pi─ůtkowe popo┼éudnie (warto┼Ť─ç pozycji r├│wna niemal 60 milion├│w dolar├│w), kiedy Fed przyszed┼é i powiedzia┼é, ┼╝e uratuj─ů Fannie Mae i Freddie MacÔÇÖa. Moja najwi─Öksza pozycja kr├│tka w ca┼éej karierze, 1200 kontrakt├│w i od razu znalaz┼éam si─Ö po z┼éej stronie rynku. Strata wynosi┼éa oko┼éo 4 miliony dolar├│w w kilka minut, gdy by┼éam poza biurem. Za┼éo┼╝y┼éam sobie, ┼╝e odrobi─Ö to w miesi─ůc ÔÇö uda┼éo si─Ö nawet szybciej.

Otw├│rz

Larry Connors, czyli o tym jak kupowa─ç strach i sprzedawa─ç chciwo┼Ť─ç

Larry Connors to cz┼éowiek z ponad trzydziestoletnim do┼Ťwiadczeniem na rynkach finansowych, bardzo powa┼╝any w bran┼╝y, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie kr├│tkoterminowego handlu algorytmicznego. Jest autorem wielu uznanych pozycji ksi─ů┼╝kowych, takich jak How Markets Really Work czy Short Term Trading Strategies That Work.

Larry jest r├│wnie┼╝ wsp├│┼éautorem ksi─ů┼╝ki Street Smarts, kt├│r─ů napisa┼é wraz z Lind─ů Raschke, go┼Ťciem odcinka numer 5. Ksi─ů┼╝ka ta zosta┼éa wybrana przez The Technical Analysis of STOCKS & COMMODITIES Magazine jako klasyka XX wieku, po┼Ťr├│d ksi─ů┼╝ek po┼Ťwi─Öconych tradingowi.

Otw├│rz

Przykład procesu budowy własnej strategii

Artyku┼é pokazuje ca┼é─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö "od pomys┼éu, do przemys┼éu" budowy i wdro┼╝enie w┼éasnej kr├│tkoterminowej strategii transakcyjnej. Same konkrety, twarde liczby, rachunek prawdopodobie┼ästwa i statystyka. Aby jednak nie przerazi─ç wi─Ökszo┼Ťci, dla cel├│w edukacyjnych wybrany przyk┼éad jest prosty. Co nie znaczy, ┼╝e u┼éomny -- wr─Öcz przeciwnie -- pokazuje, ┼╝e rozwi─ůzanie proste, nie prostackie, mo┼╝e by─ç pi─Ökne i efektywne.

Otw├│rz

dodaj własny

  1. Dzi─Öki za kolejny super podcast. Wracaj─ůc do tematu…
    Wi─Öc je┼Ťli najlepsi zarabiaj─ů maksymalnie 20% rocznie to czy jest sens m─Öczy─ç si─Ö jako retail i marnowa─ç sw├│j czas na te rynki kapita┼éowe? Fundusz zarabia % od setek milion├│w wi─Öc zysk wygl─ůda du┼╝o inaczej ni┼╝ u zwyk┼éego Kowalskiego kt├│ry handluje sobie za┼é├│┼╝my 50 tysi─ůcami z┼éoty. Czy w og├│le jest sens u takiego zwyk┼éego Kowalskiego m─Öczy─ç si─Ö z tymi rynkami i zarobi─ç par─Ö groszy rocznie lub nawet straci─ç ? Czy to jest w og├│le warte zachodu? Czy nie lepiej te pieni─ůdze i czas po┼Ťwi─Öci─ç na co┼Ť innego co mo┼╝e da wi─Ökszy zysk? Wi─Ökszo┼Ť─ç przychodzi na rynki kapita┼éowe z jednego powodu – zarobienia kasy. Jak wiadomo udaje si─Ö to nie licznym a w dodatku na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö nie ma „kasy” tylko grosze. Ciekawe… Czy jest sens m─Öczy─ç si─Ö z tym? Tak sobie rozmy┼Ťlam teraz na ten temat i zastanawiam si─Ö czy warto jest po┼Ťwi─Öca─ç na to czas i pieni─ůdze… Ryzykowa─ç, dla tych paru groszy zysku. Jakie jest Twoje zdanie na temat?

    • Hej,

      To bardzo dobre pytanie, na kt├│re jednak ka┼╝dy odpowiedzie─ç musi ju┼╝ sobie sam. Ze swojej strony widz─Ö to tak w podanym przez Ciebie przypadku:

      – kto┼Ť mo┼╝e traktowa─ç rynki jako pasj─Ö
      – kto┼Ť mo┼╝e te┼╝ mie─ç wieloletni plan systematycznego budowania swojego kapita┼éu, chocia┼╝by pod k─ůtem emerytury
      – podobnie jak w punkcie powy┼╝ej, je┼Ťli kto┼Ť ma mo┼╝liwo┼Ť─ç odk┼éadania regularnie sporych sum, a rynkami si─Ö interesuje, zamiast odk┼éada─ç na lokat─Ö czy jak wielu w nieruchomo┼Ťci, mo┼╝e te┼╝ robi─ç to na rynku kapita┼éowym
      – kto┼Ť w ko┼äcu mo┼╝e chcie─ç pracowa─ç w bran┼╝y (fundusze, banki inwestycyjne, etc.).

      Zreszt─ů w ka┼╝dym przypadku uwa┼╝am, ┼╝e robi─ç co┼Ť dobrze mo┼╝na tylko poprzez pasj─Ö.

      Masz racj─Ö, ┼╝e z 50 tysi─Öcy nie b─Ödzie od razu kokos├│w. Ale je┼Ťli b─Ödziesz umia┼é pomna┼╝a─ç sprawnie 50 tysi─Öcy, to masz du┼╝─ů szans─Ö na zrobienie tego na du┼╝o wi─Ökszej kwocie. Oczywi┼Ťcie musi to by─ç skalowalna strategia i p┼éynny rynek. Pi─Ökno rynk├│w tkwi mi─Ödzy innymi w skalowalno┼Ťci — mo┼╝na robi─ç to samo na du┼╝o wi─Ökszej kwocie podobnie jak na mniejszej.

      My┼Ťl─Ö, ┼╝e najgorsze co mo┼╝e by─ç, to przypadek w kt├│rym kto┼Ť usilnie wierzy w cuda, ┼╝e z niewielkiego kapita┼éu, a do tego i bez umiej─Ötno┼Ťci i pasji, zarobi w cudowny spos├│b fortun─Ö na rynkach kapita┼éowych. Takie przypadki s─ů mniej wi─Öcej dla mnie odpowiednikiem przypadk├│w ludzi trafiaj─ůcych 6-tk─Ö w totolotka. Ka┼╝dego roku takich ludzi jest troch─Ö, ale procentowo do ca┼éej populacji to s┼éabo ju┼╝ wygl─ůdaj─ů szanse na powielenie takiego scenariusza.

      Nauka na mniejszym kapitale, je┼Ťli kto┼Ť serio ma pasj─Ö, jest OK. Nie uwa┼╝am te┼╝, ┼╝e trzeba straci─ç kas─Ö, ┼╝eby si─Ö czego┼Ť nauczy─ç, ale to temat na inn─ů histori─Ö. ­čÖé Warto jednak si─Ö nie nastawia─ç na zrobienie z tego milion├│w w kr├│tkim czasie. Ale mo┼╝na by─ç dobrym w swoim fachu na ma┼éym kapitale i beznadziejnym na du┼╝ym.

      Ja przyk┼éadowo handel kr├│tkoterminowy mam prawie w 100% zautomatyzowany. Nie mam mo┼╝liwo┼Ťci czasowych siedzie─ç przy ekranie, nie wiem czy chcia┼ébym to nawet robi─ç. D┼éugoterminow─ů cz─Ö┼Ť─ç portfela te┼╝ staram si─Ö powoli algorytmizowa─ç. Dzi─Öki temu podczas sesji mog─Ö robi─ç inne rzeczy, ni┼╝ ┼Ťledzenie tick├│w. Nie znaczy to, ┼╝e ka┼╝dy tak ma robi─ç. ­čÖé Podziwiam trader├│w z krwi i ko┼Ťci, co na ┼╝ywo walcz─ů z rynkiem przed wykresem niczym Linda. ­čśë

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Problem w tym ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç w┼éa┼Ťnie chce robi─ç z drobnych sum miliony. W sumie nie dziwi─Ö si─Ö je┼Ťli wsz─Ödzie si─Ö krzyczy o tych ogromnych procentach zysku i ludzie s─ů zaslepieni ta wizja. Ka┼╝dy uwa┼╝a si─Ö za osob─Ö wyj─ůtkow─ů i wierzy to ┼╝e potrafi by─ç lepszy od innych. To gubi i potem s─ů tylko straty z przelewarowania. Z drugiej strony je┼Ťli kto┼Ť zaczyna od ma┼éych kwot to chocia┼╝ tak mocno nie ucierpi i mo┼╝e zrozumie ┼╝e to nie wygl─ůda tak kolorowo jak si─Ö wsz─Ödzie tr─ůbi. Na rynkach finansowych na pewno zarabiaj─ů podmioty kt├│re umo┼╝liwiaj─ů innym w┼éa┼Ťnie ten handel, czyli brokerzy itd. To jest pewne i to si─Ö op┼éaca. W og├│le to nale┼╝y spojrze─ç na to jak jest to wszystko reklamowane. Ogromne zyski, nie zale┼╝no┼Ť─ç finansowa i inne bajki… To jest prawdziwa patologia a ma┼éo si─Ö o tym m├│wi. Wi─Öc dzi─Öki ┼╝e do┼é─ůczyles do grona os├│b kt├│re pr├│buj─ů pokaza─ç prawd─Ö. Pozdrawiam

        • Z natury uwa┼╝amy si─Ö za lepszych ni┼╝ jeste┼Ťmy. ­čÖé

          Otwarcie interesu brokerskiego to ju┼╝ poziom biznesu. No i w du┼╝ej mierze to na poziomie detalicznym w┼éa┼Ťnie sklep z marzeniami, do kt├│rego przychodzi szary Kowalski i chce kupi─ç sen o bogactwie. Podobnie funkcjonuj─ů fundusze inwestycyjne. Tam sky is the limit.

          Ale to wszystko nie powinno przekre┼Ťla─ç rynk├│w kapita┼éowych u kogo┼Ť, kto serio chce by─ç traderem czy inwestorem. Dobrze jednak mie─ç zdrowe oczekiwania.

          ­čÖé

  2. „Na rynkach finansowych na pewno zarabiaj─ů podmioty kt├│re umo┼╝liwiaj─ů innym w┼éa┼Ťnie ten handel, czyli brokerzy itd. To jest pewne i to si─Ö op┼éaca. W og├│le to nale┼╝y spojrze─ç na to jak jest to wszystko reklamowane. Ogromne zyski, nie zale┼╝no┼Ť─ç finansowa i inne bajkiÔÇŽ To jest prawdziwa patologia a ma┼éo si─Ö o tym m├│wi.”

    W tej bran┼╝y istnieje taki koncept kt├│ry si─Ö nazywa „false narrative”. Ma┼éo si─Ö o tym m├│wi, a szkoda bo to ciekawy temat.., ja polecam zacz─ů─ç od zrozumienia ca┼éego systemu finansowego w kt├│rym ÔÇÜgrube rybyÔÇÖ potrzebuj─ů takich ma┼éych trader-ow jak my, wiec mo┼╝e ten filmik troch─Ö pomo┼╝e;)
    https://www.youtube.com/watch?v=L7G0OfJUON8

    P.S.: to nie jest reklama, ja sam nie polecam kurs├│w tego typu, ale Anton Kreil to tez ciekawa posta─ç ­čśë

    To wszystko nie znaczy ┼╝e, na rynkach si─Ö nie da zarobi─ç, ale jest to bardzo trudne, pe┼éne ryzyka i przeznaczone tylko dla tych co si─Ö nie poddaj─ů, plus dla tych kt├│rzy maja dost─Öp do dobrej edukacji i troch─Ö szcz─Ö┼Ťcia, ale tak jest chyba w ka┼╝dym biznesie.

    Patrz─ůc na trader-ow (ÔÇÜretailÔÇÖ), z kt├│rymi sam mam kontakt, to widz─Ö ┼╝e istniej─ů dwie grupy:
    – Ci kt├│rzy handluj─ů du┼╝a suma pieni─Ödzy i s─ů nastawieni na zminimalizowanie ryzyka i na stosunkowo ma┼ée ale ÔÇÜci─ůgleÔÇÖ zyski.
    – Ci kt├│rzy traktuj─ů to jako hobby/pasje, i ryzykuj─ů ma┼é─ů sum─Ö po to ┼╝eby zrobi─ç z tego o wiele wi─Öksz─ů sum─Ö, z o wiele wi─Ökszym ryzykiem… i niekt├│rym si─Ö to udaje ­čśë Nadal my┼Ťl─Ö ze to troch─Ö lepsze od gry w kasynie, na pewno jest to dobra zabawa i je┼Ťli si─Ö nale┼╝y do tej grupy to tak to chyba w┼éa┼Ťnie nale┼╝y traktowa─ç.

    Z drugiej strony, Jacek poruszy┼é tu jeden ciekawy temat: patrz─ůc na moje wyniki, to tez si─Ö przyznaje ze co najmniej drugie tyle co zarobi┼éem na rynkach, zarobi┼éem poprzez samo ÔÇÜzajmowanie si─Ö tym tematemÔÇÖ (= tworzenie swoich produkt├│w, pisanie ebook-ow, pomoc w programowaniu, affiliate marketing etc etc..). Wszyscy tak robi─ů… nawet Robert Pardo sprzedaje swoje w┼éasne kursy! Faktem jednak jest to, ze nie wszystko co si─Ö dobrze sprzedaje jest dobre…rynek jest zasypany BS-em.

    • Hej Krzysiek,

      A. Kreila nie znam poza og├│lnikami i uporczywym spamowaniu mojej skrzynki z ofertami. ­čÖé

      C├│┼╝, na rynku mo┼╝na zarobi─ç na wiele sposob├│w, nie tylko samym tradingiem. Mam wra┼╝enie jednak, ┼╝e potencjalna ┼éatwo┼Ť─ç du┼╝ych i szybkich pieni─Ödzy o┼Ťlepia wielu przychodz─ůcych na rynek. Nie pochwalam, jak kto┼Ť sprzedaje komu┼Ť kit. Z drugiej strony je┼Ťli kto┼Ť nie w┼éo┼╝y┼é minimum wysi┼éku, by cokolwiek zweryfikowa─ç, to i tak finalnie za to zap┼éaci.

      Cholera, irytuje mnie to ci─ůg┼ée odnoszenie si─Ö do Buffetta, ale to jedno powiedzenie mu serio wysz┼éo: investing is simple, but not easy. ­čÖé

      pozdrawiam!

  3. Cze┼Ť─ç do Jacka Lempart m├│g┼éby┼Ť przybli┼╝y─ç mi gdzie mog─Ö si─Ö czego┼Ť wi─Öcej dowiedzie─ç na temat automatyzacji o kt├│rej wspomnia┼ée┼Ť . Dzi─Ökuje

    • Hej Jacku,
      To zale┼╝y na jakim rynku dzia┼éasz. W Polsce pewnie najwi─Öcej os├│b, je┼Ťli co┼Ť automatyzuj─ů, robi to na MT4 u broker├│w forexowych. Nie mam ┼╝adnych do┼Ťwiadcze┼ä w tym obszarze. Natomiast dzia┼éam na kontraktach terminowych w USA przez TradeStation, o czym m├│wi─Ö wi─Öcej w tym odcinku. Nie wiem na jakim jeste┼Ť etapie, ale na wszelki wypadek — przestrzegam przed pochopnym automatyzowaniem czegokolwiek, je┼Ťli nie mamy wypracowanej przewagi rynkowej. Automatyzacja jest czysto technicznym zabiegiem.
      Pozdrawiam! ­čÖé

  4. Fajna strona , ale co do utrzymywania sie z tradingu uwa┼╝am ┼╝e nie jest to a┼╝ takie trudne jak to przedstawiasz i uwa┼╝am ┼╝e nie potrzeba takiej du┼╝ej ilo┼Ťci kasy. A uwa┼╝am tak poniewa┼╝ z 200$ ju┼╝ kilkukrotnie dochodzi┼éem do 600$ , 800$ , 1000$ a nawet 1800$. Ju┼╝ pomin─Ö ┼╝e to straci┼éem ­čśÇ , ale na fx i kontraktach cfd jestem dopiero od p├│┼é roku i ucze sie w jaki spos├│b zarabia─ç. Tutaj wa┼╝ny jest moneymanagment jak zarobisz wk┼éad to wyp┼éacasz i potem jedziesz do okre┼Ťlonej kwoty albo do uwalenia ilu┼Ť tam pieni─Ödzy ,np. SL na kapitale 75%. My┼Ťle ┼╝e z czasem z takim graniem mozna b─Ödzie sie utrzymywa─ç tylko z tradingu je┼Ťli kapita┼é b─Ödzie r├│s┼é.A oczywi┼Ťcie dzwignia 1:500 i trzeba uwazac na wielkosc pozycji.
    Pozdrawiam

    • Hej Adam,

      Dzi─Öki za komentarz. Gratuluj─Ö wynik├│w. Nie znam oczywi┼Ťcie detali odno┼Ťnie Ciebie ani Twojej dzia┼éalno┼Ťci rynkowej, wi─Öc nie b─Öde si─Ö wym─ůdrza─ç. ┼╗ycz─Ö Ci te┼╝ jak najlepiej, ale p├│┼é roku to wci─ů┼╝ bardzo niewiele. Warto pami─Öta─ç o statystyce, kt├│ra jest nieub┼éagana i nie bierze si─Ö z powietrza. Rynki potrafi─ů omami─ç i sam ju┼╝ wielu pozna┼éem, co planowali odej┼Ť─ç na wczesn─ů emerytur─Ö. ┼ü─ůcznie ze mn─ů wiele lat temu. ­čśÇ

      Ci co przez lata ┼╝yj─ů w biznesie, nie mieli zwykle drogi us┼éanej r├│┼╝ami, nawet je┼Ťli pocz─ůtek trafi┼é si─Ö im dobry. Czas jest tu najlepszym weryfikatorem, dlatego by┼éoby super, gdyby┼Ť skomentowa┼é swoje do┼Ťwiadczenia za np. rok, dwa, trzy lata, robiac to samo na znacznie wi─Ökszym kapitale.

      Pozdrawiam,
      Jacek ­čÖé

  5. Bardzo fajny wpis. Jeste┼Ť chyba pierwszym autorem, kt├│ry tak otwarcie opisa┼é (szczeg├│lnie fragment o funduszach hedgingowych), na czym naprawd─Ö polegaj─ů pr├│by zarabiania na rynkach kapita┼éowych bez rozr├│┼╝nienia czy my┼Ťlimy o spekulacji czy inwestowaniu.

    Pozdrawiam
    Andrzej

    • Hej Andrzej!

      Na pewno nie odkry┼éem nic nowego, ale ludzie pracuj─ůcy w funduszach raczej nie chc─ů wprost o tym tak m├│wi─ç swoim klientom. A inwestorzy indywidualni niestety, zw┼éaszcza pocz─ůtkuj─ůcy, nie zdaj─ů sobie sprawy, jak i gdzie zarabia si─Ö wielkie pieni─ůdze.

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz