Zapisz si─Ö na m├│j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre┼Ťciach!

Wraz z popularyzacj─ů funduszy ETF coraz wi─Öcej, r├│wnie┼╝ w Polsce, m├│wi si─Ö o pasywnym inwestowaniu. To dobra wiadomo┼Ť─ç. I cho─ç sama idea jest prosta i godna polecenia wi─Ökszo┼Ťci szukaj─ůcych sposobu na samodzielne inwestowanie, diabe┼é jak zwykle tkwi w szczeg├│┼éach, kt├│re bywaj─ů przemilczane albo niedopowiedziane. Dlatego te┼╝ postanowi┼éem napisa─ç artyku┼é, kt├│ry nie tylko weryfikuje pewne powszechnie powtarzane slogany, ale te┼╝ daje konkrety w postaci praktycznych wskaz├│wek do budowy w┼éasnego portfela.

Id─Ö jednak znacznie dalej: daj─Ö Ci do r─Öki narz─Ödzie w formie autorskiego oprogramowania, przy pomocy kt├│rego mo┼╝esz przej┼Ť─ç od teorii i domys┼é├│w do praktyki. Teraz masz szans─Ö w prosty spos├│b zaprojektowa─ç, przetestowa─ç i zastosowa─ç w┼éasny portfel! Na przywitanie znajdziesz tam kilkana┼Ťcie portfeli stworzonych przez wielu uznanych inwestor├│w, kt├│re b─Ödziesz m├│g┼é sprawdzi─ç za ostatnie 50-100 lat.

W tym wpisie rz─ůdz─ů fakty i twarde liczby. Pisz─Ö o rzeczach, kt├│re w wielu miejscach nie ciesz─ů si─Ö popularno┼Ťci─ů, poniewa┼╝ obna┼╝aj─ů przykr─ů prawd─Ö o inwestowaniu. Mam jednak nadziej─Ö, ┼╝e uda mi si─Ö Ciebie pobudzi─ç do my┼Ťlenia, a wiele rzeczy stanie si─Ö o wiele prostszych. Sam w przesz┼éo┼Ťci pope┼éni┼éem mas─Ö b┼é─Öd├│w, bo nie trafi┼éem od razu na kogo┼Ť, kto przedstawi┼éby mi ten ┼Ťwiat w rzetelny i uczciwy spos├│b. A niestety dominuje w nim wiele przek┼éama┼ä, p├│┼éprawd, czy wr─Öcz k┼éamstw, kt├│re s─ů ca┼éy czas powtarzane, a co dla osoby pocz─ůtkuj─ůcej mo┼╝e by─ç wr─Öcz zgubne. Dlatego pisz─ůc ten artyku┼é robi─Ö to z otwart─ů przy┼ébic─ů maj─ůc przekonanie, ┼╝e tak po ludzku czyni─Ö co┼Ť dobrego i po┼╝ytecznego dla innych.

Streszczenie

Artyku┼é wyja┼Ťnia czym jest pasywne podej┼Ťcie do inwestowania i dlaczego jest to rozwi─ůzanie najlepsze dla wi─Ökszo┼Ťci inwestor├│w. T┼éumacz─Ö, dlaczego inwestowanie to nie tylko liczby i jak wa┼╝n─ů rol─Ö w tym procesie odgrywa r├│wnie┼╝ psychologia.

Omawiam nast─Öpnie klasy aktyw├│w przez pryzmat ich historycznych wynik├│w i pokazuj─Ö, jak wykorzysta─ç je w roli cegie┼éek do budowy w┼éasnego portfela pasywnego. Analizuj─Ö rynek obligacji wskazuj─ůc na zagro┼╝enia jakie niesie dla nieu┼Ťwiadomionego inwestora. Wreszcie pokazuj─Ö kilka przyk┼éadowych portfeli.

Wyja┼Ťniam proces rebalansowania portfela oraz jak przy pomocy jego optymalizacji mo┼╝na znacz─ůco poprawi─ç wynik portfela sta┼éego.

Na koniec przedstawiam kilka aspektów optymalnego wykorzystania funduszy ETF do konstrukcji własnego portfela stałego.

UWAGA Nie uwa┼╝am si─Ö za eksperta inwestowania ani nie jestem doradc─ů inwestycyjnym, a artyku┼é, kt├│ry czytasz jest tylko moja opini─ů. Staram si─Ö wykonywa─ç swoj─ů prac─Ö rzetelnie i uczciwie, ale to nie zwalnia Ciebie od samodzielnego my┼Ťlenia. Dlatego inspiruj si─Ö, ale wyci─ůgaj w┼éasne wnioski.

Wprowadzenie

Inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe ÔÇô to s─ů moje ulubione s┼éowa Warrena Buffetta, jednego z najbardziej uznanych inwestor├│w na ┼Ťwiecie. Brzmi─ů ┼╝artobliwie, wydaj─ů si─Ö by─ç wewn─Ötrznie sprzeczne, ale kryj─ů w sobie prawd─Ö o inwestowaniu. By je zrozumie─ç i doceni─ç o wiele wi─Öcej czasu powinni┼Ťmy sp─Ödzi─ç na edukacj─Ö o inwestowaniu i poznaniu siebie samych ni┼╝ na samo inwestowanie ÔÇô przynajmniej, je┼Ťli nie stanowi ono naszej profesji.

W tym artykule poka┼╝─Ö, ┼╝e zbudowanie w┼éasnego portfela inwestycyjnego nie wymaga tajemnej wiedzy. W gruncie rzeczy jest bardzo proste ÔÇô wystarczy do portfela w┼éo┼╝y─ç kilka aktyw├│w, kt├│re historycznie pozwala┼éy zarobi─ç wi─Öcej ni┼╝ got├│wka. Zatem nale┼╝y pozna─ç te aktywa i wybra─ç co┼Ť dla siebie. To ta prosta cz─Ö┼Ť─ç zadania jaka stoi przed inwestorem.

Jest te┼╝ cz─Ö┼Ť─ç k┼éopotliwa: my sami, a konkretnie nasze emocje. To z ich powodu proces edukacji zajmuje wi─Öcej ni┼╝ wynika┼éoby z samych aspekt├│w czysto technicznych. Nie ma tu drogi na skr├│ty ÔÇô nawet je┼Ťli opracujemy najlepszy portfel na ┼Ťwiecie (cho─ç nie powinni┼Ťmy stara─ç si─Ö tego robi─ç, o czym pisz─Ö p├│┼║niej), nic z tego, je┼Ťli nie b─Ödziemy potrafili prowadzi─ç go z dyscyplin─ů. Paradoks polega na tym, ┼╝e intuicyjnie my┼Ťlimy o inwestowaniu odwrotnie ni┼╝ wygl─ůda ono w rzeczywisto┼Ťci: wydaje nam si─Ö, ┼╝e je┼Ťli b─Ödziemy mie─ç super strategi─Ö inwestycyjn─ů w r─Öku, to reszta b─Ödzie tylko formalno┼Ťci─ů. Tak to nie dzia┼éa.

Wymagania wst─Öpne

Aby┼Ť m├│g┼é wyci─ůgn─ů─ç z tego artyku┼éu jak najwi─Öcej, polecam zapozna─ç si─Ö z tematyk─ů funduszy ETF, je┼Ťli jest Ci obca. Dlaczego? ÔÇô bo ETF to instrument, kt├│ry idealnie nadaje si─Ö do zbudowania pasywnego portfela.

Mo┼╝esz to zrobi─ç s┼éuchaj─ůc lub czytaj─ůc m├│j podcast ÔÇô wszystko wy┼éo┼╝one w przyst─Öpny spos├│b bez zb─Ödnego wchodzenia w detale.

Pasywny portfel ÔÇô co to jest?

Najpro┼Ťciej rzecz ujmuj─ůc jest to portfel, kt├│ry zawiera jeden lub wi─Öcej indeks├│w na┼Ťladuj─ůcych okre┼Ťlony rynek (mog─ů by─ç to r├│┼╝ne klasy aktyw├│w: akcje, obligacje, towary itd.).

Wyobra┼║my sobie kupno indeksu S&P 500, kt├│ry odwzorowuje notowania 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich. Inwestuj─ůc w taki indeks nie pobijemy go, ale mamy te┼╝ pewno┼Ť─ç, ┼╝e osi─ůgniemy bardzo zbli┼╝on─ů stop─Ö zwrotu do niego.

Dla kontrastu aktywny portfel stara┼é by si─Ö wybiera─ç tylko okre┼Ťlone sp├│┼éki z tego indeksu z zamiarem wygenerowania lepszego wyniku ni┼╝ szeroki rynek, co brzmi atrakcyjnie, ale nie jest tak proste w realizacji.

UWAGA Gdyby by─ç czepialskim, to nie ma czego┼Ť takiego jak 100% pasywny portfel. Nawet kupno indeksu akcji oznacza, ┼╝e sk┼éad jego portfela ulega zmianie w czasie ÔÇô jedne sp├│┼éki wchodz─ů, inne go opuszczaj─ů. Portfel te┼╝ nie jest pasywny w 100% cho─çby z tego powodu, ┼╝e co jaki┼Ť czas musimy przeprowadzi─ç w nim pewne korekty, by przywr├│ci─ç jego pierwotne proporcje (to tak zwane rebalansowanie, o kt├│rym pisz─Ö wi─Öcej w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu).
ETF ÔÇô praktyczne wprowadzenie dla pocz─ůtkuj─ůcych

Przyst─Öpne wprowadzenie w ┼Ťwiat ETF dla pocz─ůtkuj─ůcych. Co to jest, jak to dzia┼éa i jak z tego skorzysta─ç w praktyce?

Czytaj dalej Ôćĺ

Dla kogo inwestowanie pasywne?

Dla wi─Ökszo┼Ťci z nas. Zwykle nasze ┼╝ycie nie jest zwi─ůzane z rynkami kapita┼éowymi: pracujemy na etacie w zupe┼énie innej bran┼╝y, mamy swoje biznesy, wychowujemy dzieci, czy spokojnie ┼╝yjemy na emeryturze. To wcale jednak nie musi nas pozbawia─ç szansy, by nasze ci─Ö┼╝ko zarobione pieni─ůdze mog┼éy dla nas pracowa─ç m─ůdrzej ni┼╝ na lokacie w banku, daj─ůc nam i naszym bliskim szans─Ö na bardziej komfortowe ┼╝ycie. Przy tym wcale nie musimy mie─ç finansowego wykszta┼écenia ani nie musimy na bie┼╝─ůco ┼Ťledzi─ç rynku ÔÇô wystarczy opanowa─ç kilka technicznych, naprawd─Ö prostych umiej─Ötno┼Ťci jak kupienie/sprzedanie ETF oraz opracowa─ç prosty plan dzia┼éania. Gdy go wdro┼╝ymy w ┼╝ycie, pod─ů┼╝anie za nim mo┼╝e nam zaj─ůc dos┼éownie nawet kilka minut w roku.

Szczero┼Ť─ç wobec siebie i swoich wynik├│w

Wielu na rynek przyci─ůga wizja wielkich pieni─Ödzy, a zyski wydaj─ů si─Ö by─ç na wyci─ůgni─Öcie r─Öki ÔÇô wystarczy ÔÇ×upolowa─çÔÇŁ tylko t─Ö cudown─ů sp├│┼ék─Ö. Niewielu od samego pocz─ůtku potrafi powiedzie─ç sobie: nie b─Öd─Ö kopa┼é si─Ö z bykiem, wystarczy mi by─ç przeci─Ötnym inwestorem ÔÇô zamiast szuka─ç ig┼éy w stogu siana zainwestuj─Ö w ca┼éy st├│g (rynek w formie indeksu).

Rezygnacja z pr├│by pobicia rynku nie jest przedmiotem wstydu, wr─Öcz przeciwnie ÔÇô jest przejawem dojrza┼éo┼Ťci. Wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w staraj─ůcych si─Ö aktywnie inwestowa─ç (czytaj ÔÇô pobi─ç rynek), z czasem zarabia mniej ni┼╝ rynek. Problem w tym, ┼╝e inwestorzy cz─Östo o tym nie wiedz─ů, lub wr─Öcz ┼Ťwiadomie to wypieraj─ů z siebie. Przyjemniej s┼éyszy si─Ö o z┼éotym strzale, gdzie w kilka miesi─Öcy kto┼Ť zarobi┼é dziesi─ůtki czy setki procent. Powiedzie─ç, ┼╝e chcemy mie─ç 5% rocznie (realnie, ponad inflacj─Ö) na przestrzeni lat to wr─Öcz w wielu miejscach pow├│d do drwin. M├│wi─ůc kr├│tko: za du┼╝o wok├│┼é pornografii inwestycyjnej, a za ma┼éo odpowiedzialnej edukacji.

Je┼Ťli b─Ödziemy szczerzy wobec siebie, to b─Ödziemy w stanie zdefiniowa─ç realistyczne wymagania co do naszych inwestycji. To z kolei pomo┼╝e nam w tym by uchroni─ç si─Ö od ÔÇ×cudownych metodÔÇŁ. Nie jest to zwykle proste, mnie zaj─Ö┼éo to kilka ┼éadnych lat, ale da si─Ö to zrobi─ç. Naprawd─Ö warto! ­čÖé

Dlaczego pasywny portfel działa?

Nie ma tu ┼╝adnej magii ÔÇô wykorzystujemy fakt, ┼╝e wk┼éadane do portfela aktywo historycznie pokonywa┼éo inflacj─Ö, czyli nie tylko zachowywa┼éo si┼é─Ö nabywcz─ů ulokowanego w nim kapita┼éu, ale j─ů jeszcze umacnia┼éo.

Indeksy akcji zawieraj─ů zwyci─Öskie sp├│┼éki, co samo w sobie jest form─ů strategii. Je┼Ťli sp├│┼éka ÔÇ×┼║le si─Ö prowadziÔÇŁ, to w ko┼äcu wyparta zostaje przez inn─ů sp├│┼ék─Ö. Tym samym inwestuj─ůc w S&P 500 zawsze b─Ödziemy mie─ç w portfelu elit─Ö gospodarcz─ů, jakkolwiek mo┼╝e to dziwnie brzmie─ç.

Dodatkowo komponuj─ůc portfel z kilku r├│┼╝nych klas aktyw├│w (np. akcji, obligacji i z┼éota), czerpiemy korzy┼Ť─ç z faktu, ┼╝e zwykle te aktywa nie s─ů ze sob─ů silnie skorelowane, lub wr─Öcz s─ů momenty, w kt├│rych skorelowane s─ů negatywnie (czyli je┼Ťli np. jedno aktywo traci, inne w tym samym czasie zyskuje na warto┼Ťci).

Wreszcie na koniec prowadzenie portfela pasywnego mo┼╝e by─ç bardzo tanie, a to w┼éa┼Ťnie koszty s─ů zmor─ů inwestor├│w ÔÇô niszcz─ů si┼é─Ö naszego portfela w trudny do uchwycenia dla wi─Ökszo┼Ťci spos├│b. Dzi┼Ť na podor─Ödziu mamy nisko kosztowe fundusze ETF, kt├│re znakomicie nadaj─ů si─Ö do pasywnego inwestowania.

Żeby z tego wszystkiego móc skorzystać musimy spełnić jako inwestorzy trzy podstawowe warunki:

  • Musimy posiada─ç filozofi─Ö, co do kt├│rej jeste┼Ťmy stuprocentowo przekonani. Co to jest? Ano to, ┼╝e inwestowanie w indeksy ma sens, ┼╝e nie warto kopa─ç si─Ö z rynkiem, tylko bra─ç to co daje bez wybrzydzania.
  • Filozofia to co┼Ť uniwersalnego, co musimy przela─ç w konkretn─ů strategi─Ö dzia┼éania. Zatem musimy zbudowa─ç prosty portfel, kt├│ry spe┼énia nasze oczekiwania, bazuj─ůc na filozofii pasywnego inwestowania.
  • Wreszcie na ko┼äcu, gdy mamy ju┼╝ wszystkie niezb─Ödne elementy w r─Öku musimy wypracowa─ç w sobie dyscyplin─Ö, kt├│ra umo┼╝liwi nam realizacj─Ö planu. Mo┼╝e w tym pom├│c prostota planu lub wr─Öcz automatyzacja naszych dzia┼éa┼ä.

Pierwsza pr├│ba ognia ÔÇô praktyczny przyk┼éad

┼╗eby nie nadwyr─Ö┼╝a─ç Waszej cierpliwo┼Ťci, na zach─Öt─Ö zaprezentuj─Ö prosty portfel jaki sam zbudowa┼éem przy pomocy swojego oprogramowania w dos┼éownie 5 minut. Pisz─Ö o tym teraz, ┼╝eby┼Ť m├│g┼é mie─ç wyobra┼╝enie celu do jakiego zmierzamy w artykule ÔÇô jest nim zbudowanie, wytestowanie i zastosowanie w praktyce prostego i skutecznego portfela inwestycyjnego, kt├│rego prowadzenie zajmie Ci co najwy┼╝ej kilka minut raz w miesi─ůcu (albo i rzadziej).

Oto za┼éo┼╝enia portfela (Twoje mog─ů by─ç zupe┼énie inne, nie to jest teraz wa┼╝ne). Chcemy, aby by┼é dobrze zdywersyfikowany, zatem w┼éo┼╝ymy do niego akcje, obligacje i z┼éoto. W detalach sk┼éad naszego pierwszego portfela wygl─ůda tak jak na grafice poni┼╝ej:

  • 40% (SP500) – akcje S&P 500, czyli 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek z USA
  • 15% (EEM) – akcje kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö
  • 5% (CORP_BOND) – obligacje korporacyjne o najwy┼╝szym ratingu kredytowym AAA (czyli d┼éug emitowany przez firmy o najlepszej reputacji kredytowej)
  • 10% (US10YR) – 10-letnie obligacje skarbowe USA
  • 10% (FOREIGN10YR) – 10-letnie obligacje skarbowe wielu kraj├│w ┼Ťwiata bez USA
  • 20% (GOLD) – z┼éoto

Mamy te┼╝ jeszcze jedno proste za┼éo┼╝enie, kt├│re cechuje ka┼╝dy portfel pasywny o kt├│rym mowa w tym artykule: nie chcemy analizowa─ç na bie┼╝─ůco rynk├│w, nie chcemy przewidywa─ç ani prognozowa─ç tego co zrobi─ů w przysz┼éo┼Ťci (i tak wi─Ökszo┼Ťci to nie wychodzi). Najlepiej, gdyby na co dzie┼ä temat gie┼édy i rynk├│w finansowych dla nas nie istnia┼é, a my po┼Ťwi─Öcamy si─Ö… ┼╝yciu. ­čÖé

W praktyce taki portfel mo┼╝emy zbudowa─ç w prosty spos├│b, kupuj─ůc 6 r├│┼╝nych funduszy ETF. Nast─Öpnie musimy pilnowa─ç, aby za┼éo┼╝one wagi w portfelu przywr├│ci─ç do pierwotnych warto┼Ťci, je┼Ťli zbyt mocno si─Ö ÔÇ×rozjad─ůÔÇŁ. Tu pod koniec ka┼╝dego miesi─ůca musimy sprawdzi─ç, czy jakakolwiek sk┼éadowa portfela uros┼éa lub spad┼éa o co najmniej 30% wzgl─Ödem jej oryginalnej wielko┼Ťci co zajmie nam minut─Ö. W rzeczywisto┼Ťci przez wi─Ökszo┼Ť─ç miesi─Öcy oznacza─ç to b─Ödzie, ┼╝e nie trzeba w portfelu robi─ç nic ÔÇô w badanym okresie 50 lat rebalansowanie by┼éo przeprowadzane zaledwie 35 razy!

A jak wygl─ůdaj─ů wyniki z takiej inwestycji (┼Ťrednia roczna stopa zwrotu znajduje si─Ö w wierszu „CAGR„)?

Tadam! ÔÇô pasywny portfel, kt├│ry… pobija rynek akcji (S&P 500), stanowi─ůcy a┼╝ 40% badanego portfela? Co tu si─Ö dzieje!?

Tak wygl─ůda magia dywersyfikacji w praktyce. Cho─ç od razu dodam ÔÇô nie musi chodzi─ç o pobijanie rynku w kontek┼Ťcie zysk├│w ÔÇô wa┼╝ne s─ů te┼╝ aspekty takie jak maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu czy zmienno┼Ť─ç portfela. Ale dywersyfikacja to darmowy obiad w ┼Ťwiecie inwestycji ÔÇô si┼é─ů synergii r├│┼╝nych klas aktyw├│w mog─ů one ÔÇ×wycisn─ů─çÔÇŁ z naszej inwestycji wi─Öcej ni┼╝ ka┼╝da z osobna. Sweet! ­čÖé

Zwr├│─çmy uwag─Ö na kilka detali (nie wszystkie widoczne s─ů na zrzucie ekranu) i por├│wnajmy wyniki do indeksu S&P 500:

  • Portfel na przestrzeni 50 lat zarabia┼é ┼Ťredniorocznie 11.02%, a indeks S&P 500 w tym czasie 10.55%
  • R├│┼╝nica 0.47% w rocznym zysku na przestrzeni lat spowodowa┼éa, ┼╝e nasz portfel ze 100 000 USD startowego kapita┼éu zarobi┼é 18.5 miliona, podczas gdy S&P 500 15.1 miliona ÔÇô tak dzia┼éa magia procenta sk┼éadanego w czasie!
  • Nasz portfel w tym okresie ┼Ťredniorocznie pobija┼é inflacj─Ö o 6.84%! (powiedz to komu┼Ť, kto kisi kas─Ö na lokacie)
  • Zmienno┼Ť─ç naszego portfela (mierzona rocznym standardowym odchyleniem) to 10.88%, a S&P 500 a┼╝ 16.87% ÔÇô czyli portfel jest o wiele bardziej stabilny
  • Maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu w testowanym portfelu to niebagatelne 27.98%, ale S&P 500 traci┼éo 50.95%, a akcje kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö (kt├│re stanowi─ů 15% w portfelu) a┼╝ 61.44%!
  • ┼╗eby urealni─ç wynik, uwzgl─Ödnione s─ů koszty transakcyjne na poziomie 0.1% przy kupnie/sprzeda┼╝y oraz prowizje maklerskie (wg. taryfikatora Interactive Brokers), kt├│re ┼é─ůcznie wynios┼éy oko┼éo 20 000 USD, tj. oko┼éo 0.11% warto┼Ťci portfela ÔÇô to w┼éa┼Ťnie mi─Ödzy innymi dzi─Öki niskim kosztom w portfelu mo┼╝emy cieszy─ç si─Ö ┼éadnym wynikiem ­čÖé

To na koniec zerknijmy na lini─Ö kapita┼éu w naszym testowym portfelu. Poezja. ­čśë

Zysk z inwestycji skorygowany o po┼Ťwi─Öcony na ni─ů czas

Pieni─ůdze zarobi─ç mo┼╝na zawsze, straconego czasu nikt nam nie zwr├│ci ÔÇô warto zatem go szanowa─ç. Dlaczego o tym pisz─Ö?

Wyobra┼║my sobie dw├│ch inwestor├│w. Pierwszy na przestrzeni dekady uzyska┼é roczn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie 10%, a drugi inwestor 15% (przepa┼Ť─ç). Pierwszy po┼Ťwi─Öca┼é na prowadzenie swojego portfela godzin─Ö w roku, drugi po┼Ťwi─Öca┼é 10 godzin tygodniowo, co przeci─Ötnie daje 500 godzin rocznie. Po dziesi─Öciu latach pierwszy inwestor po┼Ťwi─Öci┼é 10 godzin, podczas gdy drugi 5000 godzin na inwestowanie. Czy jest sens por├│wnywa─ç stop─Ö zwrotu obu inwestor├│w bez uwzgl─Ödnienia ilo┼Ťci po┼Ťwi─Öconego czasu? Moim zdaniem nie. Ale pozostawi─Ö Ci─Ö z tym, poniewa┼╝ niekt├│rzy mog─ů te┼╝ po┼Ťwi─Öca─ç czas rynkom dla przyjemno┼Ťci.

Dodam, ┼╝e kiedy┼Ť po┼Ťwi─Öca┼éem rynkom mas─Ö czasu. Mam na my┼Ťli aktywne po┼Ťwi─Öcanie ÔÇô wpatrywa┼éem si─Ö w ka┼╝dy tick notowania na wykresie, robi─ůc to godzinami dziennie. P├│┼║niej mia┼éem w 100% zautomatyzowany handel ÔÇô c├│┼╝ z tego, je┼Ťli i tak musia┼éem trzyma─ç r─Ök─Ö na pulsie ka┼╝dego dnia (i nocy, bo kontrakty terminowe w USA wtedy te┼╝ dzia┼éaj─ů). Obecnie z ledwo┼Ťci─ů wiem, gdzie ÔÇ×mniej wi─ÖcejÔÇŁ znajduj─ů si─Ö g┼é├│wne indeksy. Bywa, ┼╝e przez kilka dni (co i tak wci─ů┼╝ cz─Östo) nie loguj─Ö si─Ö do konta brokerskiego.

Przegl─ůd cegie┼éek do budowy naszego portfela

Jak ju┼╝ wspomina┼éem ca┼éa koncepcja inwestowania pasywnego sprowadza si─Ö do tego, ┼╝e z koszyka r├│┼╝nych aktyw├│w (akcje, obligacje, z┼éoto, towary, itd.), kt├│re historycznie pokonywa┼éy inflacj─Ö, wybieramy kilka i wk┼éadamy je do naszego portfela. Jedyne co robimy to staramy si─Ö by za┼éo┼╝one przez nas proporcje w portfelu by┼éy zachowane w czasie, wykonuj─ůc co pewien czas rebalansowanie. To wszystko.

Warto jednak pozna─ç poszczeg├│lne cegie┼éki (klasy aktyw├│w), z kt├│rych mo┼╝emy budowa─ç nasze portfele. Pisz─ůc pozna─ç mam na my┼Ťli to jak zachowywa┼éy si─Ö one w przesz┼éo┼Ťci w r├│┼╝nych okresach, bo o ile historia si─Ö nie powtarza, to z pewno┼Ťci─ů si─Ö rymuje, jak mawia┼é Mark Twain.

Historia rynk├│w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa─ç globalnie?

Przedstawiam argumenty, kt├│re powinny racjonalnych inwestor├│w sk┼éoni─ç do my┼Ťlenia o inwestowaniu w wymiarze globalnym.

Czytaj dalej Ôćĺ

Zapraszam na podr├│┼╝ w czasie po rynkach finansowych. Przygl─ůdnijmy si─Ö na pocz─ůtek jak wygl─ůda┼éo ostatnie p├│┼é wieku. Dlaczego akurat p├│┼é wieku? Dlatego, ┼╝e przyk┼éadowo spogl─ůdanie na z┼éoto przed rokiem 1971 ma niewielki sens, gdy┼╝ jego kurs by┼é powi─ůzany z dolarem ameryka┼äskim. Z kolei, je┼Ťli idzie o rynek nieruchomo┼Ťci nie mam danych, kt├│re si─Ögaj─ů poza rok 1970. Wreszcie, ostatnie 50 lat w wi─Ökszo┼Ťci by┼éy okresem spadaj─ůcych st├│p procentowych, zatem p├│┼║niej zerkniemy jak rynki sobie radzi┼éy w okresie rosn─ůcych st├│p procentowych.

Jak widzimy, zdecydowanym faworytem s─ů akcje, kt├│re realnie (po uwzgl─Ödnieniu inflacji) zarabiaj─ů w tym okresie pomi─Ödzy 5.6%-7.7%. Drugie na podium s─ů nieruchomo┼Ťci. P├│┼║niej mamy obligacje i z┼éoto, kt├│re w ostatnich 50 latach a┼╝ tak nie l┼Ťni┼éo, jak mog┼éoby si─Ö wydawa─ç, cho─ç ma inne zalety ÔÇô zwykle nisk─ů korelacj─Ö z akcjami.

A teraz cofnijmy si─Ö w naszej podr├│┼╝y w czasie a┼╝ do roku 1920 ÔÇô jak wygl─ůda┼éy rynki finansowe na przestrzeni ostatniego wieku?

Po pierwsze tu ju┼╝ nie bior─Ö pod uwag─Ö z┼éota i nieruchomo┼Ťci. Natomiast akcje poradzi┼éy sobie zn├│w znakomicie i to pomimo tylu tragicznych wydarze┼ä, jak cho─çby I i II Wojna ┼Üwiatowa. To napawa optymizmem ÔÇô ludzko┼Ť─ç pomimo pope┼éniania ogromnych b┼é─Öd├│w jest w stanie si─Ö jednak szybko odbudowywa─ç.

Gorzej wypad┼éy obligacje ÔÇô ale o tym jeszcze sobie porozmawiamy za chwil─Ö. Zanim do nich przejdziemy, to kilka wniosk├│w z podsumowaniem:

  • Historycznie rynek akcji radzi┼é sobie najlepiej ze wszystkich klas aktyw├│w daj─ůc najwi─Öksz─ů, jak to si─Ö pi─Öknie m├│wi, premi─Ö za ryzyko
  • W portfelu sta┼éym nie powinni┼Ťmy stara─ç si─Ö spekulowa─ç, wybieraj─ůc ÔÇ×najlepszeÔÇŁ rynki ÔÇô to portfel wybitnie d┼éugoterminowy i warto inwestowa─ç globalnie!
  • Z┼éoto, towary i nieruchomo┼Ťci, bez wzgl─Ödu na bie┼╝─ůc─ů koniunktur─Ö, maj─ů swoje miejsce w portfelu

Dla preferuj─ůcych filmy na YouTube, wi─Öcej o tym wszystkim m├│wi─Ö w poni┼╝szym materiale ÔÇô zach─Öcam gor─ůco do zapoznania si─Ö i subskrypcji mojego kana┼éu ÔÇô dzi─Ökuj─Ö! ­čÖé

Czy bezpieczny portfel wczoraj jest bezpieczny dzi┼Ť?

To, ┼╝e historia ETF jest kr├│tka, si─Ögaj─ůca zwykle 10-20 lat wstecz, nie znaczy, ┼╝e nie powinni┼Ťmy naszego portfela podda─ç pr├│bie ognia w r├│┼╝nych sytuacjach rynkowych, cofaj─ůc si─Ö w czasie znacznie dalej. Zw┼éaszcza, ┼╝e inwestowanie pasywne z natury rzeczy jest podej┼Ťciem d┼éugoterminowym.

Przyk┼éadowo wiele m├│wi si─Ö o tym, jak portfel 60/40 (60% akcji, 40% obligacji) ┼Ťwietnie sobie radzi┼é w minionych 10 latach. Ale ju┼╝ rzadko kiedy kto┼Ť dopowie, ┼╝e wiemy to po fakcie, bo w latach 2000-2009 portfel ten ÔÇ×kr─Öci┼éÔÇŁ si─Ö w okolicach zera, czym zniech─Öci┼éby wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w wpadaj─ůcych w zachwyt nad nim dzi┼Ť.

(Nie)bezpieczne obligacje

Historycznie obligacje skarbowe, czyli emitowane przez rz─ůdy kraj├│w s─ů postrzegane jako bezpieczna przysta┼ä dla kapita┼éu. Pomin─Ö tu przypadki kraj├│w, kt├│re bankrutowa┼éy ÔÇô skupmy si─Ö na obligacjach rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych, kt├│re uwa┼╝ane s─ů za najbardziej bezpieczn─ů inwestycje na ┼Ťwiecie. Z tego te┼╝ powodu cz─Östo stanowi─ů one element portfeli pasywnych, aby nieco poskromi─ç akcje, kt├│re cho─ç co prawda zarabiaj─ů najwi─Öcej, to jednak potrafi─ů spada─ç 50 i wi─Öcej procent.

Obligacje skarbowe cenione s─ů te┼╝ dlatego, ┼╝e gdy ┼║le dzieje si─Ö na rynkach akcji, banki centralne zwykle obni┼╝aj─ů stopy procentowe, co z kolei pomaga obligacjom, kt├│re maj─ů sta┼ée oprocentowanie. Nieco wi─Öcej o tym m├│wi─Ö w filmie poni┼╝ej.

CIEKAWOSTKA W roku 1995 Thaler (laureat Nagrody Nobla) i Bernartzi w opracowaniu ÔÇ×Myopic Loss Aversion and the Equity Premium PuzzleÔÇŁ (Kr├│tkowzroczna awersja do ryzyka oraz zagadka premii za ryzyko na rynku akcji) pisz─ů, ┼╝e inwestorzy nie chc─ů przewa┼╝a─ç akcji w portfelu na rzecz obligacji, poniewa┼╝ s─ů bardziej skupieni na kr├│tkoterminowych wynikach i zmienno┼Ťci portfela, ni┼╝ d┼éugoterminowym zysku. Co ciekawe, ta awersja do ryzyka przyczynia si─Ö do mniejszego popytu na akcje, ni┼╝szych wycenach oraz zwi─Ökszonej premii za ryzyko dla d┼éugoterminowych inwestor├│w.

Problem w tym, ┼╝e od niemal czterdziestu lat stopy procentowe spada┼éy, docieraj─ůc do dna. To nie sprzyja obligacjom: po pierwsze ich obecne oprocentowanie jest bardzo niskie, a po drugie ewentualne podnoszenie st├│p procentowych w przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie ┼Ťci─ůga─ç ich wycen─Ö w d├│┼é. Oczywi┼Ťcie nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci, by─ç mo┼╝e na obecnych poziomach st├│p procentowych pozostaniemy na lata, ale tak czy owak nie jest to najlepszy moment dla obligacji. Je┼Ťli chcesz dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej o mechanizmach rynku obligacji, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie ETF na obligacje, to zach─Öcam do poni┼╝szego artyku┼éu.

┼╗eby┼Ťmy si─Ö dobrze zrozumieli ÔÇô nie m├│wi─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na mie─ç obligacji w portfelu. Ale warto pozna─ç histori─Ö jak kszta┼étowa┼é si─Ö ten rynek w okresie rosn─ůcych st├│p procentowych. Zw┼éaszcza, je┼Ťli nie┼Ťwiadomie przewa┼╝ymy w naszym portfelu obligacje, bo mamy nisk─ů awersj─Ö na ryzyko ÔÇô efekt mo┼╝e nas niemile zaskoczy─ç.

W d┼éugim okresie stopy zwrotu z akcji nie tylko przewy┼╝szaj─ů te z obligacji jak i innych klas aktyw├│w, ale okazywa┼éy si─Ö te┼╝ o wiele bezpieczniejsze i bardziej przewidywalne po uwzgl─Ödnieniu inflacji.

prof. Jeremy Siegel

Inflacja zmienia wszystko, czyli ryzyko, kt├│rego nie wida─ç na pierwszy rzut oka

Problem z obligacjami skarbowymi polega na tym, ┼╝e ich ryzyko kredytowe jest niewielkie (czytaj ÔÇô ma┼éo realny jest, delikatnie pisz─ůc, scenariusz, w kt├│rym USA nie sp┼éaci swoich obligacji), wi─Öc nominalnie na pierwszy rzut oka wszystko wygl─ůda OK. Co wi─Öcej ÔÇô przy rosn─ůcych stopach procentowych nominalnie b─Öd─ů one wyp┼éaca┼éy coraz to wi─Öksze kupony odsetkowe, ku uciesze inwestor├│w. No w┼éa┼Ťnie ÔÇô ale to te┼╝ oznacza zwykle rosn─ůc─ů inflacj─Ö.

Przygl─ůdnijmy si─Ö rynkowi obligacji za lata 1940-1981, czyli okresowi, w kt├│rym ros┼éy stopy procentowe. Dla jasno┼Ťci ÔÇô nie twierdz─Ö, ┼╝e lada dzie┼ä b─Ödziemy mie─ç dok┼éadnie to samo, ale na pewno wynikowo bli┼╝ej nam do tego co by┼éo w latach 1940-1981, ni┼╝ to co w latach 1982-2020.

Jak wida─ç nominalnie nie straciliby┼Ťmy zainwestowanego kapita┼éu ÔÇô to obrazek, na kt├│ry zwykle spogl─ůdaj─ů niedo┼Ťwiadczeni inwestorzy. Ale gdy spogl─ůdniemy na realne wyniki, skorygowane o inflacj─Ö, to wy┼éania si─Ö obraz, kt├│ry mo┼╝e wielu zdziwi─ç ÔÇô poza obligacjami antyinflacyjnymi (TIPS), wszystkie inne traci┼éy warto┼Ť─ç nabywcz─ů zainwestowanego kapita┼éu.

Jak to?! ÔÇô przecie┼╝ obligacje skarbowe to bezpieczna przysta┼ä! Tymczasem 30-letnie obligacje skarbowe USA za okres 42 lat wypracowa┼éy ujemn─ů roczn─ů stop─Ö zwrotu -2.98%, a na domiar z┼éego w mi─Ödzyczasie inwestycja w nie uszczupli┼éa si┼é─Ö nabywcz─ů naszego kapita┼éu o a┼╝ 77%!

Kto┼Ť, kto zainwestowa┼é w bezpieczne obligacje skarbowe w roku 1940, przez ponad 40 lat traci┼é kapita┼é, a na przys┼éowiowe zero wyszed┼é dopiero w pocz─ůtku lat 90. XX stulecia ÔÇô po p├│┼é wieku czekania! Obecnie min─Ö┼éo ju┼╝ niemal kolejnych 40 lat, w okresie kt├│rym obligacje radzi┼éy sobie znakomicie. Wielu inwestor├│w ju┼╝ o tym nie pami─Öta, a jeszcze wi─Öcej nawet nie jest tego pewnie ┼Ťwiadoma. Prawdopodobnie ze wzgl─Öd├│w behawioralnych (na przyk┼éad efektu zakotwiczenia) up┼éynie sporo czasu zanim inwestorzy zrozumiej─ů na nowo, ┼╝e d┼éugoterminowe przewa┼╝anie obligacji w portfelu nie jest najbardziej rozs─ůdnym rozwi─ůzaniem.

Obligacje nale┼╝─ů do grupy najbardziej niebezpiecznych aktyw├│w. W minionym wieku ten instrument zniszczy┼é si┼é─Ö nabywcz─ů w wielu krajach, pomimo, ┼╝e ich posiadacze otrzymywali regularne odsetki i po┼╝yczony kapita┼é. Obecnie obligacje powinny by─ç oznaczone ostrzegawcz─ů etykiet─ů.

Warren Buffett

Na koniec wyobra┼║my sobie inwestora, kt├│ry zbudowa┼é sobie teraz „superbezpieczny portfel” obligacyjny. Nie lubi ryzyka, ale za to lubi cash-flow, czyli regularnie sp┼éywaj─ůc─ů na jego konto got├│wk─Ö. W┼éo┼╝y┼é sobie do portfela:

  • 25% 10-letnich obligacji skarbowych USA
  • 25% 30-letnich obligacji skarbowych USA
  • 25% 10-letnich obligacji skarbowych zagranicznych (bez USA)
  • 25% bon├│w skarbowych USA

Wiemy już, że w ostatnich niemal 40 latach taka strategia była OK. A jak taki portfel zachowałby się w latach 1940-1981?

  • ┼Ürednia roczna stopa zwrotu to 2.59%, a ze startowych 100 000 USD inwestor po 42 latach mia┼éby ponad 292 000 USD ÔÇô pozornie wszystko OK
  • Czar pryska jednak, gdy na┼éo┼╝ymy na to inflacj─Ö: +2.59% zamienia si─Ö w -1.98%!

Au─ç, chyba nie o to chodzi┼éo… Mi┼éo by┼éo dostawa─ç kupony odsetkowe, ale gdy kto┼Ť na tym opiera┼é swoj─ů d┼éugoterminow─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů, jego pieni─ůdze by┼éy w czasie po┼╝erane przez inflacj─Ö.

A teraz szybki bonus: jak w tym ci─Ö┼╝kim okresie, w latach 1940-1981 zachowywa┼é si─Ö portfel GEM, kt├│ry szczeg├│┼éowo opisa┼éem w zesz┼éym roku? Dla niewtajemniczonych ÔÇô strategia GEM to ju┼╝ podej┼Ťcie aktywne do inwestowania, a wi─Öc krok dalej od inwestowania pasywnego (niekoniecznie lepiej, po prostu inaczej), gdzie w zale┼╝no┼Ťci od sytuacji na rynku w portfelu mamy akcje albo obligacje (5-letnie). Oto wyniki:

  • ┼Ürednia roczna stopa zwrotu: 11.24% (realnie 6.28%) ÔÇô uda┼éo pobi─ç si─Ö S&P 500 (kt├│ry realnie zarabia┼é wtedy 5.51%)
  • Maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu: 31%, ale to i tak mniej ni┼╝ S&P 500 (42%)

Zamykaj─ůc temat obligacji ÔÇô ma┼ée podsumowanie:

  • Akcje ┼Ťwietnie sobie radz─ů, r├│wnie┼╝ w okresie rosn─ůcych st├│p procentowych (cho─ç realnie stopy zwrotu s─ů ni┼╝sze i na takie te┼╝ warto si─Ö przygotowa─ç w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci)
  • Obligacje skarbowe traci┼éy historycznie podobnie jak akcje, daj─ůc w zamian o wiele mniejsz─ů premi─Ö za ryzyko
  • Trzymanie obligacji do wykupu (aby nie straci─ç na fluktuacjach ich cen) nie rozwi─ůzuje problemu ÔÇô otrzymanie na koniec inwestycji zainwestowanego kapita┼éu mo┼╝e oznacza─ç realn─ů strat─Ö po uwzgl─Ödnieniu inflacji

Przykładowe portfele

By─ç mo┼╝e niekt├│rzy czuj─ů si─Ö zawiedzeni ÔÇô przekroczy┼éem ju┼╝ ponad po┼éow─Ö artyku┼éu, by w ko┼äcu pokaza─ç ÔÇ×mi─ÖchoÔÇŁ. C├│┼╝ ÔÇô zawiod─Ö Ci─Ö wi─Öc chyba jeszcze bardziej, bo je┼Ťli oczekujesz, ┼╝e teraz przedstawi─Ö szczeg├│┼éowo tuzin portfeli: dla ryzykant├│w, dla emeryt├│w, dla fan├│w nowych technologii i kryptowalut, dla szukaj─ůcych maksymalnego bezpiecze┼ästwa, i tak dalej, dziel─ůc przy tym w┼éos na czworo ÔÇô to si─Ö mylisz. ­čÖé Wol─Ö Ci da─ç w─Ödk─Ö ni┼╝ ryby, kt├│re i tak mog─ů Ci nie posmakowa─ç. Masz teraz w r─Öku wiedz─Ö (OK, jeszcze kilka istotnych temat├│w poruszam w dalszej cz─Ö┼Ťci), by zbudowa─ç sw├│j portfel samodzielnie.

Mam te┼╝ kilka przestr├│g i wskaz├│wek zanim zrobimy kolejny krok:

  • Nie ma czego┼Ť takiego jak idealny portfel ÔÇô najlepszy to ten, z kt├│rym to Ty b─Ödziesz si─Ö czu┼é komfortowo, bo inwestowanie to nie tylko cyferki. No chyba, ┼╝e wszystko w┼éo┼╝ysz w obligacje skarboweÔÇŽ ­čśë
  • Proste rozwi─ůzania s─ů najlepsze. KISS ÔÇô Keep It Simple Stupid!
  • Inwestowanie to maraton, a nie sprint ÔÇô nie oczekuj wynik├│w tu i teraz.
  • Nie mo┼╝esz kontrolowa─ç rynku, wi─Öc nie warto tym sobie zaprz─ůta─ç g┼éow─Ö. Ale mo┼╝esz kontrolowa─ç koszty oraz optymalizowa─ç podatki ÔÇô to s─ů, obok dywersyfikacji, kolejne darmowe obiady i warto z nich korzysta─ç.

List─Ö portfeli w ST, wraz z ich szczeg├│┼éowymi sk┼éadami, mo┼╝esz przeczyta─ç pod tym linkiem, lub po prostu uruchamiaj─ůc ST.

60/40, oraz jego nowszy model 75/25

60/40 to najbardziej powszechnie cytowany modelowy portfel na ┼Ťwiecie. Cz─Östo wykorzystywany jest jako benchmark (por├│wnanie, punkt odniesienia) dla innych strategii. Wbrew pozorom nawet tu jest wiele niuans├│w, o kt├│rych wielu inwestor├│w nie zdaje sobie sprawy.

Obecnie sporo kontrowersji budzi też 40% udział obligacji w tym portfelu. Profesor Burton Malkiel wręcz twierdzi, że ekspozycja na obligacje w portfelu powinna być zmniejszona, głównie na rzecz akcji.

Harry Browne

Kolejna klasyka po┼Ťr├│d portfeli zaproponowana przez ameryka┼äskiego finansist─Ö i polityka Harry Browne. Sk┼éad portfela podzielony jest na cztery ─çwiartki:

  • Obligacje skarbowe 30-letnie
  • Bony skarbowe
  • Z┼éoto
  • Akcje (S&P 500)

Poniewa┼╝ pojawia si─Ö z┼éoto, nie mo┼╝na tego portfela sprawdzi─ç w okresie sprzed lat 70. XX wieku, bo wtedy by┼éo ono powi─ůzane z kursem USD. Natomiast portfel cechuje (nominalnie) bardzo niedu┼╝a zmienno┼Ť─ç. Problematyczna wydaje si─Ö natomiast kwestia a┼╝ 50% udzia┼é├│w papier├│w skarbowych ÔÇô przynajmniej z mojego punktu widzenia.

Warren Buffett

Warren Buffett, pomimo, że jest chyba jednym z najbardziej utytułowanych inwestorów, nie wstydzi się mówić o inwestowaniu pasywnym.

O ile sam portfel jest tak prosty, ┼╝e mo┼╝na by go opisa─ç w jednym zdaniu, o tyle warto powiedzie─ç nieco wi─Öcej, gdy┼╝ Wyrocznia z Omaha udziela nam w nim swojej lekcji inwestycyjnej przy okazji listu do akcjonariuszy Berkshire Hathaway napisanym w roku 2013.

Warren pisze w nim, ┼╝e ma dobr─ů wiadomo┼Ť─ç dla amator├│w inwestowania ÔÇô nie potrzeba umiej─Ötno┼Ťci inwestycyjnych, by robi─ç to skutecznie. Wystarczy posiada─ç dobrze zdywersyfikowany portfel akcji ameryka┼äskich (OK, ja jako nie Amerykanin ch─Ötnie do┼éo┼╝y┼ébym akcji globalnych), kt├│re historycznie radzi┼éy sobie znakomicie, a wed┼éug inwestora podobnie b─Ödzie w przysz┼éo┼Ťci. Pisze on, ┼╝e nie warto wybiera─ç indywidualne sp├│┼éki do portfela, bo w d┼éugim okresie jest bardzo trudno pobi─ç w ten spos├│b rynek, czego dowodem s─ů cho─çby profesjonalni zarz─ůdzaj─ůcy w funduszach, kt├│rzy regularnie dowo┼╝─ů wyniki poni┼╝ej rynku (cho─ç tam idzie te┼╝ o koszty).

Buffett przestrzega te┼╝ przed emocjonalnymi reakcjami na rynku, zw┼éaszcza w sytuacji, gdy inwestor kupuje akcje na szczycie euforii, kt├│ra szybko ko┼äczy si─Ö rozczarowaniem podczas spadk├│w. Przywo┼éuje s┼éowa Bartona Biggsa, znanego zarz─ůdzaj─ůcego, kt├│ry ws┼éawi┼é si─Ö mi─Ödzy innymi tymi s┼éowami: rynek byka jest niczym seks ÔÇô najlepiej smakuje tu┼╝ przed samym ko┼äcem. ­čśë

Antidotum na te rozterki wed┼éug Buffetta jest gromadzenie akcji przez d┼éugi okres bez sprzedawania pod presj─ů z┼éych informacji. To co ma gwarantowa─ç sukces to dywersyfikacja oraz niskie koszty prowadzenia portfela (poleca ETF firmy Vanguard, kt├│r─ů za┼éo┼╝y┼é Jack Bogle, tw├│rca koncepcji ETF). Pos┼éu┼╝y┼é si─Ö tu przyk┼éadem ÔÇ×inwestoraÔÇŁ, kt├│ry co rusz kupuje i sprzedaje ziemi─Ö roln─ů z nadziej─ů na wy┼╝szy zysk. Tymczasem rentowno┼Ť─ç inwestycji z ewentualnych plon├│w (dywidend) konsumowana jest przez koszty transakcyjne przynosz─ůc efekt odwrotny od zamierzonego.

Skład portfela zaproponowanego przez Buffetta jest bardzo prosty:

  • 90% w ETF na indeks S&P 500
  • 10% w kr├│tkoterminowe obligacje rz─ůdu USA (bony skarbowe)

Tu jednak warto zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e jest to portfel, z kt├│rym wi─Ökszo┼Ťci inwestor├│w b─Ödzie bardzo trudno ze spokojem wysiedzie─ç w sytuacji spadk├│w na rynku akcji. Historycznie w ostatnich 50 latach portfel w najgorszym momencie traci┼é bowiem -46%. Przypomnij sobie co pisa┼éem o kr├│tkowzrocznej awersji do ryzykaÔÇŽ

Dla mnie z tych portfeli, o kt├│rych pisa┼éem, portfel Buffetta najbardziej przypada do gustu, ale to tylko moje prywatne preferencje ÔÇô Twoje mog─ů by─ç inne.

Zestawienie wynik├│w dla r├│┼╝nych portfeli za ostatnie 50 lat

Poniewa┼╝ nie mam w ka┼╝dym przypadku danych si─Ögaj─ůcych 100 lat wstecz, lub te┼╝ nie zawsze mia┼éoby to sens (na przyk┼éad w przypadku z┼éota), poni┼╝ej zebra┼éem wyniki za okres ostatnich 50 lat dla r├│┼╝nych portfeli. Ich sk┼éady jak i szczeg├│┼éowe wyniki miesi─ůc po miesi─ůcu mo┼╝esz sprawdzi─ç bezpo┼Ťrednio w aplikacji ST.

Rebalansowanie portfela

Portfel sta┼éy ma za┼éo┼╝one na sztywno wagi dla poszczeg├│lnych element├│w sk┼éadowych. Kwesti─ů czasu jest, gdy te wagi odchylaj─ů si─Ö na plus lub minus od za┼éo┼╝onych warto┼Ťci ÔÇô przyk┼éadowo w okresie silnej hossy cz─Ö┼Ť─ç akcyjna portfela b─Ödzie szybciej przybiera─ç na warto┼Ťci ni┼╝ cz─Ö┼Ť─ç obligacyjna. Aby przywr├│ci─ç w portfelu pierwotne wagi dla poszczeg├│lnych jego sk┼éadowych musimy przeprowadzi─ç tak zwane rebalansowanie (ang. rebalancing).

UWAGA A co, gdyby nie robi─ç rebalansowania w portfelu? W przyk┼éadowym portfelu 60/40 po 100 latach portfel przyj─ů┼éby proporcje 99/1 ÔÇô czyli 60% udzia┼é akcji w portfelu ur├│s┼éby do poziomu 99.38%! Akcje po prostu szybciej rosn─ů ni┼╝ obligacje.

Przyk┼éadowo wyobra┼║my sobie portfel 60/40 ÔÇô 60% akcji, 40% obligacji. W pewnym momencie portfel ten mo┼╝e przybra─ç posta─ç 70/30, wskutek wzrostu cz─Ö┼Ťci akcyjnej. Proces rebalansowania sprowadzi si─Ö do sprzeda┼╝y 10% akcji, by przywr├│ci─ç oryginaln─ů wag─Ö 60%, a za pozyskany kapita┼é dokupi─ç musimy w porfelu obligacji, do poziomu 40%.

Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e rebalansowanie dzia┼éa w zgodzie z regu┼é─ů ÔÇ×kupuj tanio, sprzedawaj drogoÔÇŁ. W przypadku prostego portfela 60/40 co jaki┼Ť czas musimy sprzeda─ç cz─Ö┼Ť─ç akcji dokupuj─ůc obligacje, poniewa┼╝ historycznie akcje ros┼éy 2-3 razy szybciej ni┼╝ obligacje.

Spos├│b rebalansowania mo┼╝e s┼éu┼╝y─ç do optymalizacji inwestycji pasywnej i jest przedmiotem licznych bada┼ä naukowych. W tym artykule ogranicz─Ö si─Ö do prostych rozwi─ůza┼ä, kt├│re zarazem zwykle s─ů najskuteczniejsze. Mam te┼╝ przestrog─Ö ÔÇô przy analizowaniu r├│┼╝nych technik rebalansowania podeprze─ç powinni┼Ťmy si─Ö jak najwi─Ökszym zestawem danych testowych. Robienie tego ad hoc w odniesieniu do kilku/kilkunastu ostatnich lat to pisz─ůc delikatnie s┼éaby pomys┼é. ­čÖé Sprawa kolejna ÔÇô nie starajmy si─Ö przekombinowa─ç, dopasowuj─ůc na si┼é─Ö metod─Ö pod dane historyczne ÔÇô szkoda czasu i pieni─Ödzy. To ma by─ç pasywny portfel, wi─Öc nie r├│bmy na si┼é─Ö z tego strategii aktywnej.

Dobr─ů okazj─ů do rebalansowania jest moment dop┼éacania nowego kapita┼éu do portfela. Mo┼╝emy wtedy kupi─ç te jego sk┼éadowe, kt├│re przywr├│c─ů przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo pierwotne wagi. Co wi─Öcej, je┼Ťli inwestujemy na koncie opodatkowanym, mo┼╝emy w ten spos├│b przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo optymalizowa─ç podatek, poniewa┼╝ nie musimy sprzedawa─ç z zyskiem cz─Ö┼Ťci portfela celem wyr├│wnania w nim wag. Minimalizujemy te┼╝ koszty transakcyjne (tylko kupujemy), poprawiaj─ůc wynik inwestycji.

Analogicznie post─ůpi─ç mo┼╝emy w sytuacji wyp┼éacania cz─Ö┼Ťci kapita┼éu z portfela ÔÇô mo┼╝emy sprzeda─ç w pierwszej kolejno┼Ťci cz─Ö┼Ť─ç portfela, kt├│rego wagi s─ů przekroczone wzgl─Ödem pierwotnych za┼éo┼╝e┼ä.

Jak rebalansowa─ç portfel?

Je┼Ťli nie ma mo┼╝liwo┼Ťci realizacji rebalansowania tak jak to opisa┼éem powy┼╝ej (wp┼éaty/wyp┼éaty), musimy zrobi─ç to w inny spos├│b, aby nasz portfel zachowa┼é za┼éo┼╝one proporcje.

Robi─ůc rebalansowanie nale┼╝y mie─ç na uwadze koszty. Robienie tego bezwarunkowo ka┼╝dego miesi─ůca czy kwarta┼éu spe┼éni swoj─ů rol─Ö, ale ponoszone koszty niestety b─Öd─ů ci─ů┼╝y─ç na inwestycji. Lepiej sprawdzi si─Ö zazwyczaj rebalansowanie raz do roku.

Jeszcze lepszym pomys┼éem jest rebalansowanie portfela tylko przy spe┼énieniu okre┼Ťlonego warunku. Najprostszym warunkiem jest stopie┼ä odchylenia wag w portfelu od wzorca ÔÇô dopiero przekroczenie pewnego za┼éo┼╝onego progu uruchamia rebalansowanie. W przypadku portfela 60/40 najlepiej wypada sprawdzanie raz w miesi─ůcu, czy kt├│ra┼Ť z cz─Ö┼Ťci portfela nie wzros┼éa/spad┼éa o co najmniej 30%. W praktyce mo┼╝e to oznacza─ç, ┼╝e portfel mo┼╝e nie by─ç rebalansowany nawet przez lata, lub kilkukrotnie nawet tego samego roku.

R├│┼╝nica pomi─Ödzy rebalansowaniem przy przekroczeniu progu odchylenia wagi o 30% (sprawdzane raz w miesi─ůcu), kontra ka┼╝dego kwarta┼éu, podnosi roczn─ů stop─Ö zwrotu a┼╝ o 0.44% za okres 100 lat!

ETF, czyli neverending story ÔÇô praktyczne aspekty

O ETF pisa┼éem i m├│wi┼éem ju┼╝ wiele, wi─Öc nie chc─Ö wszystkiego powtarza─ç w tym artykule. Dla szukaj─ůcych wi─Öcej wiedzy polecam m├│j podcast, b─Öd─ůcy wprowadzeniem w t─Ö tematyk─Ö dla pocz─ůtkuj─ůcych.

Akumulacja czy dystrybucja?

Wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w w Polsce ma dost─Öp tylko do ETF notowanych na gie┼édach w Europie. Inwestuj─ůc w ETF, kt├│ry ma ekspozycj─Ö na rynek akcji, obligacji lub nieruchomo┼Ťci (przez tzw. REIT), inwestor otrzymuje regularnie dywidendy. Przy czym dywidendy te mog─ů by─ç wyp┼éacane inwestorowi w got├│wce lub mog─ů by─ç reinwestowane. Dlatego wyr├│┼╝niamy dwie podstawowe grupy ETF w tym zakresie:

  • ETF dystrybuuj─ůce, czyli takie w kt├│rych dywidendy wyp┼éacane s─ů do inwestora w formie got├│wki
  • ETF akumuluj─ůce, czyli takie w kt├│rych dywidendy s─ů automatycznie reinwestowane w ramach ETF, podnosz─ůc odpowiednio wycen─Ö jego jednostki

Od strony czysto matematycznej oba rozwi─ůzania powinny da─ç podobny wynik z inwestycji, je┼Ťli za┼éo┼╝ymy, ┼╝e w przypadku ETF dystrybuuj─ůcych wyp┼éacona got├│wka zostanie natychmiast reinwestowana przez inwestora. W realnym ┼Ťwiecie jednak inwestor musi zmierzy─ç si─Ö z kosztami transakcyjnymi (kupno ETF kosztuje prowizje i ewentualne po┼Ťlizgi cenowe) oraz z podatkami.

Je┼Ťli wi─Öc inwestor chce kupi─ç ETF na indeks S&P 500 i ma do wyboru zar├│wno ETF dystrybuuj─ůcy jak i akumuluj─ůcy, to kt├│ry powinien wybra─ç? Postaram si─Ö odpowiedzie─ç na to pytania z perspektywy inwestora p┼éac─ůcego podatki w Polsce, i to nawet je┼Ťli inwestuje on w ramach nieopodatkowanych kont emerytalnych jak IKE/IKZE.

Osobi┼Ťcie zdecydowanie preferuj─Ö ETF (cho─ç zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e mog─Ö by─ç w mniejszo┼Ťci), kt├│ry reinwestuje dywidendy. Z kilku powod├│w:

  1. Wyp┼éacona got├│wka nie le┼╝y na koncie, tylko jest natychmiast reinwestowana, a my nie ponosimy dodatkowych koszt├│w transakcyjnych (ponosimy je po┼Ťrednio w op┼éacie za zarz─ůdzanie ETF). Jest to szczeg├│lnie wygodne, gdy kto┼Ť jest typowym inwestorem d┼éugoterminowym ÔÇô mo┼╝e on wtedy zagl─ůda─ç na rachunek nawet przyk┼éadowo raz do roku, przy okazji rebalansowania portfela czy wp┼éaty/wyp┼éaty got├│wki. W mi─Ödzyczasie ma pewno┼Ť─ç, ┼╝e ca┼éy kapita┼é pracuje na rachunku brokerskim. To mo┼╝e wydawa─ç si─Ö ┼Ťmieszne, ale wyobra┼║my sobie portfel, kt├│ry pracuje kilkadziesi─ůt lat. W takim maratonie ka┼╝dy ma┼éy detal ma du┼╝y wp┼éyw na wynik ko┼äcowy.
  2. Je┼Ťli inwestujemy w ramach konta opodatkowanego (a wi─Öc poza IKE/IKZE), przy reinwestycji dywidendy odraczamy moment obowi─ůzku podatkowego w Polsce ÔÇô pojawi si─Ö on dopiero w momencie sprzeda┼╝y ETF, gdy mamy zysk. Co wi─Öcej, gdy w przysz┼éo┼Ťci sprzedamy ETF ze strat─ů, nie b─Ödzie ┼╝adnego podatku, podczas gdy w sytuacji ETF dystrybuuj─ůcego strata powi─Ökszona by┼éaby jeszcze o zap┼éacony w przesz┼éo┼Ťci podatek.
  3. Je┼Ťli inwestujemy w ETF zagraniczne, ┼éatwiejsze jest te┼╝ rozliczenie podatkowe ÔÇô dotyczy─ç b─Ödzie ono tylko zysk├│w ze zbycia ETF, bez potrzeby liczenia podatku od otrzymanych dywidend.

Podsumowuj─ůc: w przypadku kont opodatkowanych korzy┼Ťci wynikaj─ůce z ETF akumuluj─ůcego dywidendy s─ů bardzo du┼╝e. W przypadku kont nieopodatkowanych (IKE/IKZE), korzy┼Ťci s─ů mniejsze, ale nadal wyst─Öpuj─ů i w mojej ocenie warto je bra─ç pod uwag─Ö.

Koszty podatkowe czy transakcyjne mog─ů wydawa─ç si─Ö ma┼ée tu i teraz. W perspektywie lat jednak akumuluj─ů si─Ö. Pami─Ötajmy, ┼╝e inwestowanie pasywne jest maratonem ÔÇô po kilkudziesi─Öciu latach r├│┼╝nica pomi─Ödzy wydawa─ç by si─Ö mog┼éo identycznymi portfelami mo┼╝e by─ç kolosalna.

UWAGA Za┼é├│┼╝my, ┼╝e przez 10 lat inwestujemy kwot─Ö 100 000 PLN. Dla prostoty przyjmijmy, ┼╝e rynek stoi w miejscu, ale ka┼╝dego roku sp┼éywa dywidenda w wysoko┼Ťci 3%. W przypadku ETF akumuluj─ůcego pe┼éna kwota jest reinwestowana automatycznie, a po up┼éywie 10 lat nasz portfel ro┼Ťnie do kwoty 134 392 PLN. W przypadku ETF dystrybuuj─ůcego wp┼éywa na nasze konto got├│wka, kt├│ra jednak na koncie opodatkowanym nie mo┼╝e by─ç w ca┼éo┼Ťci reinwestowana, bo musimy odprowadzi─ç do fiskusa podatek w wysoko┼Ťci 19%. Pomijaj─ůc koszty transakcyjne, po 10 latach portfel w takim wariancie ro┼Ťnie do kwoty 127 137 PLN, czyli 5.4% mniej ni┼╝ w przypadku wykorzystuj─ůcym ETF akumuluj─ůcy. ETF akumuluj─ůcy generuje zysk a┼╝ o 27% wi─Ökszy! Ta sama inwestycja, to samo ryzyko, inny wynik.

Rynk├│w nie mo┼╝emy kontrolowa─ç, ale koszty tak ÔÇô warto zatem to robi─ç. Ma┼éo rzeczy w ┼Ťwiecie inwestycji jest gwarantowanych ÔÇô ale tu mamy pewny darmowy obiad.

Niekt├│rzy argumentuj─ů, ┼╝e lubi─ů mie─ç ┼║r├│de┼éko sp┼éywaj─ůcej got├│wki do portfela ÔÇô a to mog─ů sami decydowa─ç co z ni─ů robi─ç, a to mog─ů j─ů sobie wyp┼éaci─ç, a to ryzyko jest mniejsze, bo got├│wka to got├│wka. Wiem, ┼╝e jestem w mniejszo┼Ťci czytaj─ůcych te s┼éowa, ale do mnie taka argumentacja nie przemawia. Inwestuj─ůc na rynku zak┼éadam, ┼╝e wiem co robi─Ö ÔÇô zale┼╝y mi, by ten kapita┼é pracowa┼é efektywnie, a nie zalega┼é w postaci got├│wki na koncie maklerskim. Nie chc─Ö te┼╝ ponosi─ç dodatkowych koszt├│w transakcyjnych ani nie chc─Ö p┼éaci─ç podatku, je┼Ťli zupe┼énie legalnie mog─Ö go odroczy─ç. Je┼Ťli za┼Ť b─Öd─Ö potrzebowa┼é got├│wk─Ö, zawsze mog─Ö spieni─Ö┼╝y─ç cz─Ö┼Ť─ç portfela ÔÇô ale to ja decyduj─Ö, kiedy ma ten moment nast─ůpi─ç. OK, to tylko moja opinia. ­čÖé

UWAGA S─ů kraje, gdzie podatek od dywidendy nale┼╝y odprowadzi─ç nawet w przypadku ETF akumuluj─ůcych. Na szcz─Ö┼Ťcie (p├│ki co) w Polsce tego problemu nie mamy. ­čÖé

Zabezpieczenie walutowe czy nie?

Cz─Östym pytaniem pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w jest to, co robi─ç z ryzykiem walutowym, gdy inwestujemy za granic─ů. To naturalne ÔÇô je┼Ťli kto┼Ť ┼╝yje i zarabia w Polsce w PLN, to aby zainwestowa─ç na rynkach zagranicznych musi kupi─ç obc─ů walut─Ö, zwykle USD lub EUR, bo tu jest najszersza oferta dost─Öpnych ETF.

Ci─Ö┼╝ko zbudowa─ç portfel pasywny bazuj─ůc tylko na polskich akcjach i obligacjach (sam tak obecnie robi─Ö w przypadku moich kont IKE/IKZE, ale tylko dlatego, ┼╝e to niewielka cz─Ö┼Ť─ç og├│┼éu mojego kapita┼éu inwestycyjnego). Technicznie jest to mo┼╝liwe, ale ulokowanie ca┼éego kapita┼éu w Polsce nie jest dobrym pomys┼éem, o czym m├│wi┼éem ju┼╝ przy okazji podcastu o historii rynk├│w finansowych.

Zatem zmuszeni jeste┼Ťmy do kupowania ETF w obcych walutach. Co wi─Öcej, ci─Ö┼╝ko zabezpieczy─ç si─Ö przed ryzykiem walutowym do PLN, poniewa┼╝ takich ETF nie ma. Zwykle inwestorzy w Europie maj─ů do dyspozycji mo┼╝liwo┼Ť─ç zabezpieczenia ETF dla EUR, CHF czy GBP, gdy inwestuj─ů na rynkach poza Europ─ů. Nale┼╝y te┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e takie zabezpieczenie kosztuje.

┼╗eby nie przed┼éu┼╝a─ç: na pewno warto mie─ç rezerwy PLN pod r─Ök─ů, aby nie by─ç w sytuacji przymusowego kupowania PLN po wysokim kursie. Je┼Ťli jednak budujemy portfel d┼éugoterminowy osw├│jmy si─Ö z czynnikiem ryzyka walutowego i spogl─ůdajmy na niego jak na swojego sprzymierze┼äca, a nie wroga. Jest to dodatkowy wymiar dywersyfikacji naszego portfela. Inwestuj─ůc za granic─ů, czy wr─Öcz globalnie, musimy si─Ö z tym pogodzi─ç. Nasze l─Öki i obawy wynikaj─ů z podobnych powod├│w jak przy inwestowaniu w obligacje ÔÇô nasza awersja do ryzyka jest kr├│tkowzroczna i trudno nam dostrzec d┼éugoterminowe zalety dywersyfikacji.

Pami─Ötajmy te┼╝, ┼╝e PLN jest w gruncie rzeczy walut─ů egzotyczn─ů. W sytuacjach turbulencji na rynkach finansowych PLN ma tendencje do os┼éabiania si─Ö, co dzia┼éa na nasz─ů korzy┼Ť─ç, dodatkowo chroni─ůc nasz─ů si┼é─Ö nabywcz─ů wyra┼╝on─ů w PLN.

Jak dobra─ç ETF do portfela?

Pocz─ůtkuj─ůcy inwestorzy zwykle zaczynaj─ů budowanie w┼éasnych portfeli od… wyszukiwania interesuj─ůcych ETF. Jest to b┼é─Ödne podej┼Ťcie, poniewa┼╝ na pocz─ůtku powinni┼Ťmy mie─ç opracowan─ů strategi─Ö, a dopiero nast─Öpnie dobiera─ç ETF, kt├│re umo┼╝liwi─ů jej realizacj─Ö.

Problem z doborem ETF polega te┼╝ na tym, ┼╝e jest ich bardzo wiele, a do tego ka┼╝dy broker ma nieco inn─ů ofert─Ö ETF na swojej platformie.

Nagra┼éem kr├│tki film, kt├│ry pokazuje, jak mo┼╝na porusza─ç si─Ö po ┼Ťwiecie ETF, do kt├│rego ogl─ůdni─Öcia gor─ůco zach─Öcam, zw┼éaszcza tych, kt├│rzy czuj─ů si─Ö zagubieni.

UWAGA Szczeg├│lnie gro┼║ne jest budowanie d┼éugoterminowych portfeli pasywnych posi┼ékuj─ůc si─Ö histori─ů 5-10 lat, poniewa┼╝ tyle na rynku istnieje akurat dany ETF. Wyci─ůganie daleko id─ůcych wniosk├│w co do zachowania si─Ö takiego portfela to wr─Öcz kuriozum, poniewa┼╝ de facto analizujemy szum rynkowy i/lub bardzo wybi├│rczy okres, w kt├│rym okre┼Ťlone aktywo mia┼éo przyk┼éadowo ┼Ťwietny okres. Przy okazji, to pokazuje te┼╝ trudno┼Ť─ç samego inwestowania w d┼éugoterminowy portfel ÔÇô musimy walczy─ç z naturaln─ů tendencj─ů do kr├│tkowzroczno┼Ťci przy analizie wynik├│w inwestycyjnych.

Zaprojektuj własny portfel w #ST

Od ko┼äca 2018 roku rozwijam oprogramowanie System Trader (ST), kt├│rego celem jest pomoc w opracowaniu w┼éasnego portfela inwestycyjnego. Wi─Öcej o tym pisa┼éem w tym artkule. W skr├│cie ÔÇô zamiast czyta─ç tylko teori─Ö i wierzy─ç komu┼Ť na s┼éowo, teraz masz mo┼╝liwo┼Ť─ç zbudowania w┼éasnego portfela, kt├│ry w prosty i szybki spos├│b mo┼╝esz zweryfikowa─ç. Obok strategii pasywnych, kt├│rymi zajmujemy si─Ö w tym artykule, aplikacja zawiera te┼╝ strategie aktywne. Rozwojowi ST po┼Ťwi─Öcam OGROM czasu i ┼Ťrodk├│w, dlatego z miesi─ůca na miesi─ůc to oprogramowanie jest coraz lepsze.

ST zawiera wbudowane dane historyczne si─Ögaj─ůce nawet ponad 100 lat wstecz. Daje te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç pobrania z darmowych ┼║r├│de┼é (Stooq, Yahoo) najnowszych notowa┼ä, co pozwala na bie┼╝─ůco prowadzi─ç portfel inwestycyjny.

Obecnie dost─Öpna jest ÔÇ×staraÔÇŁ wersja ST do pobrania u mnie na stronie, ale ju┼╝ niebawem (po┼éowa lipca 2020 najdalej) b─Ödzie nowa wersja. Tu ma┼éa ÔÇ×zajawkaÔÇŁ jak to wygl─ůda.

Po zainstalowaniu ST masz pod r─Ök─ů kilkana┼Ťcie gotowych do wykorzystania portfeli sta┼éych oraz, co my┼Ťl─Ö jest szczeg├│lnie interesuj─ůce, mo┼╝esz tworzy─ç niesko┼äczon─ů liczb─Ö w┼éasnych portfeli. Wystarczy skorzysta─ç z wbudowanych danych, znajduj─ůcych si─Ö w grupie ÔÇ×System TraderÔÇŁ. Poni┼╝ej wymieniam podstawowe ÔÇ×cegie┼ékiÔÇŁ z kt├│rych mo┼╝esz sk┼éada─ç w┼éasny portfel, stosuj─ůc nazewnictwo z ST, co mo┼╝e by─ç pomocne przy budowaniu w┼éasnego portfela:

  • Obligacje
    • T-Bills: bony skarbowe USA
    • US 10 YR: 10-letnie obligacje skarbowe USA
    • US 30 YR: 30-letnie obligacje skarbowe USA
    • US Corp Bond: obligacje korporacyjne USA o ratingu AAA
    • Foreign 10 YR: zagraniczne obligacje skarbowe bez USA
    • TIPS: obligacje chroni─ůce przed inflacj─ů USA
  • Akcje
    • S&P 500 Total Return: indeks 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek USA
    • EEM: akcje pa┼ästw rozwijaj─ůcych si─Ö
    • MSCI EAFE: akcje pa┼ästw z Europy, Dalekiego Wschodu i Australii
    • World Stocks: globalny rynek akcji
    • World ex USA: globalny rynek akcji bez USA
  • Nieruchomo┼Ťci
    • NAREIT: indeks REIT z USA
  • Towary
    • GOLD: z┼éoto
    • GSCI: indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index
  • Inne
    • CPI: wska┼║nik inflacji w USA
UWAGA Otrzyma┼éem wiele informacji o tym, ┼╝e buduj─ůc i testuj─ůc historycznie portfele pasywne w #ST jest k┼éopot z dobraniem w┼éa┼Ťciwych ETF. Dlatego stworzy┼éem co┼Ť w formie arkusza Google co ma by─ç takim punktem startowym w zmapowaniu historycznych danych w #ST, a przyk┼éadowymi ETF notowanymi na gie┼édach w Europie.

Nie powiniene┼Ť mie─ç k┼éopot├│w z tym by odszuka─ç konkretne ETF odpowiadaj─ůce tym cegie┼ékom u swojego brokera. Proces ten b─Öd─Ö te┼╝ coraz lepiej wspiera┼é bezpo┼Ťrednio w ST wraz z prezentacj─ů jego kolejnych wersji.

UWAGA Dane historyczne s─ů w interwale miesi─Öcznym (jest to cena zamkni─Öcia danego waloru na koniec miesi─ůca). Dlatego testowanie portfela z ustawieniami na przyk┼éad rebalansowania portfela w interwale tygodniowym nie jest mo┼╝liwe. Mo┼╝esz jednak pobra─ç do ST darmowe notowania dla ETF/funduszy indeksowych z interwa┼éem dziennym.

Pobierz aplikacj─Ö System Trader

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi─Ö wed┼éug w┼éasnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie┼╝─ůce dane rynkowe z darmowych ┼║r├│de┼é
  • Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji
Pobierz

A co, je┼Ťli nie chcesz sam tego wszystkiego robi─ç?

Na pewno nie polec─Ö tu ┼╝adnego funduszu inwestycyjnego, zw┼éaszcza w Polsce, gdzie op┼éaty za zarz─ůdzanie s─ů na tak horrendalnym poziomie, jakby osoby stoj─ůce za tego typu us┼éugami mia┼éy innych na idiot├│w.

Smutna prawda jest taka, ┼╝e profesjonali┼Ťci od zarz─ůdzania kapita┼éem, pracuj─ůcy w funduszach inwestycyjnych wcale nie maj─ů ┼éatwego zadania. Obiecuj─ů pobija─ç rynek, co zwykle im nie wychodzi, poniewa┼╝ po drodze gros zysk├│w zjadane jest przez s┼éone op┼éaty.

Sprawa kolejna ÔÇô wybranie ÔÇ×dobregoÔÇŁ funduszu inwestycyjnego wcale nie jest proste. Za nimi stoj─ů realne osoby ÔÇô a te jak ka┼╝dy cz┼éowiek maj─ů lepsze i gorsze okresy w ┼╝yciu. Nawet je┼Ťli zarz─ůdzaj─ůcy prze┼╝ywa trudno┼Ťci w ┼╝yciu prywatnym mo┼╝e mie─ç to wp┼éyw na jego wyniki inwestycyjne. Zatem delegowanie obowi─ůzku inwestowania na innych wcale takie proste w rzeczywisto┼Ťci nie jest.

Je┼Ťli ju┼╝ serio nie chcemy tego robi─ç sami, lepsz─ů alternatyw─ů mo┼╝e by─ç realizacja pasywnego portfela w naszym imieniu przez zewn─Ötrzn─ů firm─Ö. Obecnie coraz wi─Öksz─ů popularno┼Ť─ç zdobywaj─ů tak zwani robo-doradcy. Mo┼╝esz tam wybra─ç sw├│j portfel sta┼éy, a ca┼é─ů reszt─ů zajmie si─Ö ju┼╝ robo-doradca. Wi─Öcej o tym m├│wi─Ö w odcinku podcastu, przytaczaj─ůc konkretny przyk┼éad us┼éugi firmy Finax (link afiliacyjny — je┼Ťli otworzysz konto, otrzymam z tego tytu┼éu wynagrodzenie). Niestety taka us┼éuga jest droga i wynosi 1.2% (plus przeci─Ötny koszt za zarz─ůdzanie ETF 0.2%, co daje ┼é─ůcznie 1.4%) od ca┼ékowitego kapita┼éu. Ale mo┼╝na za to inwestowa─ç niewielkimi kwotami w PLN.

Oferta Finax

Dla kogo Finax jest dobrym rozwi─ůzaniem?

  • Dysponujesz niewielkim kapita┼éem (mniej ni┼╝ 10 000 PLN), kt├│ry uniemo┼╝liwi┼éby Ci zbudowanie zdywersyfikowanego portfela
  • Chcesz regularnie (np. co miesi─ůc) wp┼éaca─ç na konto niewielkie kwoty
  • Nie chcesz samodzielnie prowadzi─ç swojego portfela na koncie maklerskim

Koszty usługi:

  • Op┼éata roczna 1.4% (w tym jest wliczony koszt jaki pobierany jest przez ETFy)
  • Brak op┼éat za wp┼éat─Ö kwot poni┼╝ej 1000 EUR na konto
  • Brak ukrytych op┼éat

Otw├│rz konto w Finax

UWAGA Otwieraj─ůc konto w Finax klikaj─ůc w przycisk powy┼╝ej, otrzymam z tego tytu┼éu wynagrodzenie. Bardzo dzi─Ökuj─Ö! ­čÖé

Zakończenie

Inwestowanie nie tylko mo┼╝e, ale wr─Öcz powinno by─ç proste. Mam nadziej─Ö, ┼╝e je┼Ťli nie by┼ée┼Ť co do tego przekonany, to po przeczytaniu niniejszego artyku┼éu wiesz, ┼╝e tak faktycznie jest. Przy czym nie mo┼╝emy zapomina─ç o aspektach behawioralnych w procesie inwestowania ÔÇô w gruncie rzeczy to najwi─Öksza trudno┼Ť─ç do przezwyci─Ö┼╝enia. Z moim oprogramowaniem z pewno┼Ťci─ů b─Ödzie Ci ┼éatwiej przygotowa─ç si─Ö do ┼Ťwiadomego inwestowania, ale zadanie domowe wci─ů┼╝ jest do odrobienia po Twojej stronie.

Zach─Öcam Ci─Ö gor─ůco do pobrania i zainstalowania mojego oprogramowania by zdobyt─ů wiedz─Ö wypr├│bowa─ç w praktyce bez ryzykowania pieni─Ödzy. Proponuj─Ö te┼╝ do┼é─ůczy─ç do grupy na FacebookÔÇÖu, gdzie skupia si─Ö spo┼éeczno┼Ť─ç os├│b korzystaj─ůcych z tego oprogramowania, kt├│rych ┼é─ůczy co┼Ť jeszcze: rozs─ůdne podej┼Ťcie do inwestowania w oparciu o konkretny plan dzia┼éania.

Je┼Ťli masz pytania, w─ůtpliwo┼Ťci, uwagi ÔÇô zach─Öcam do komentowania poni┼╝ej!

Mam te┼╝ pro┼Ťb─Ö na koniec. Je┼Ťli uwa┼╝asz, ┼╝e ten materia┼é jest dla Ciebie warto┼Ťciowy, b─Öd─Ö wdzi─Öczny za podzielenie si─Ö nim z innymi. Z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö k┼éaniaj─ůc si─Ö Tobie w pas! ­čÖé

Pozdrawiam i powodzenia w samodzielnych inwestycjach!

­čÖé

Jacek

  1. Wow, dzi─Öki za super artyku┼é Jacek. Powaga sporo bardzo u┼╝ytecznej wiedzy! Niech moc (i pieni─ůdze) b─Öd─ů z nami ­čśŤ

    • Hej Marcin,

      Dzi─Öki za komentarz! ­čÖé My┼Ťl─Ö, ┼╝e je┼Ťli wyka┼╝emy si─Ö zdrowym rozs─ůdkiem to b─Ödzie dobrze. ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  2. Super wpis. W┼éa┼Ťnie pozby┼éem si─Ö cz─Ö┼Ťci funduszy inwestycyjnych i planuj─Ö zbudowa─ç jaki┼Ť pasywny portfel oparty o ETF, wi─Öc wiedza zdecydowanie mi si─Ö przyda.
    Co do SystemTrader – wygl─ůda ┼Ťwietnie, ale kurcze nie mam Windowsa ­čÖü
    Jako programista nie pytam nawet o wersje web’owe i na Linux’a, bo wiem jaki to ogrom pracy ­čÖé

    Pozdrawiam serdecznie!

    • Hej Anatol,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e znalaz┼ée┼Ť tu co┼Ť dla siebie.

      Co do ST na web/Linux ÔÇô jest tak jak piszesz. Cho─ç web nie wykluczam kiedy┼Ť…

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

    • Jako programista umiesz chyba zainstalowac windowsa… Lub windowsa odpaloc w linuxie. Wez sie do roboty

      • Na pewno umie, wydaje mi si─Ö ┼╝e chodzi tu przede wszystkim o wygod─Ö

    • Cze┼Ť─ç Witold,

      Dzi─Öki za komentarz i ciep┼ée s┼éowa ÔÇô doceniam! ­čÖé

      Co do ETF ÔÇô nawet w obecnej wersji jest mo┼╝liwe wczytanie takich danych, cho─ç jest to ma┼éo intuicyjne. Natomiast w nowej wersji b─Ödzie to znacznie prostsze (za niespe┼éna 2 tygodnie mam nadziej─Ö :)).

      Od pewnego czasu staram si─Ö ÔÇ×dobra─çÔÇŁ do danych w Yahoo i justETF, a nast─Öpnie zintegrowa─ç te informacje z moim oprogramowaniem, uwzgl─Ödniaj─ůc te┼╝ specyfik─Ö inwestora z Polski. Wiem, ┼╝e spora trudno┼Ť─ç dla inwestor├│w to odnalezienie si─Ö w ┼Ťwiecie ETF (przekle┼ästwo wyboru), mam to na uwadze i jak s─ůdz─Ö jest szansa, ┼╝e mi┼éo Ci─Ö tu zaskocz─Ö z kilkoma pomys┼éami. ­čÖé

      Co do linka ÔÇô dzi─Öki! W pewnym sensie robi─Ö co┼Ť podobnego, tylko w formie oprogramowania i z my┼Ťl─ů o kompleksowym rozwi─ůzaniu dla inwestora.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  3. Chcia┼ébym zapyta─ç jak Ty Jacku lub czytacze bloga podchodzicie do takiego elementu d┼éugoterminowego portfela pasywnego jak ÔÇ×Risk GlidingÔÇŁ, czyli stopniowe, z biegiem czasu, przenoszenie zaanga┼╝owanie portfela z akcji do obligacji (uznaj─Ö to wci─ů┼╝ za pasywny portfel, gdy┼╝ po prostu co kt├│ry┼Ť rebalans wykonujemy tak samo, ale jakby troszk─Ö inaczej). Mam ju┼╝ sw├│j portfel, z kt├│rego jestem zadowolony, ale nie potrafi─Ö sobie tego ÔÇ×Risk GlidingÔÇŁ pouk┼éada─ç w g┼éowie- z jednej strony jest one szeroko stosowane w jaki┼Ť programach emerytalnych, z drugiej m┼éodzi inwestorzy nie poruszaj─ů tego tematu w dyskusjach. Czy literatura, znani inwestorzy co┼Ť si─Ö wypowiadaj─ů na temat ÔÇ×Risk GlidingÔÇÖuÔÇŁ? Bo niby wydaje si─Ö to logiczne: jeste┼Ť coraz bli┼╝ej celu finansowego lub dobiega pewien termin ÔÇô warto ogranicza─ç ryzyko, z drugiej strony, skoro mamy ju┼╝ jakie┼Ť przyk┼éadowe portfele ÔÇ×all weather” czy tam „all seasonÔÇŁ to one ju┼╝ cz─Östo w swojej strukturze maj─ů ograniczon─ů zmienno┼Ť─ç tak, by, jak najmniej poturbowanym wychodzi─ç z kryzysu- po co wiec zabezpiecza─ç ju┼╝ zabezpieczone, szczeg├│lnie ┼╝e takie d┼éawienie potencja┼éu odbywa┼éo si─Ö co jaki┼Ť czas o wi─Ökszy stopie┼ä przez wiele lat, co mo┼╝e znacz─ůco wp┼éyn─ů─ç na ostateczny kapita┼é (bardziej dotkliwie ni┼╝eli ewentualny kryzys). Ciekawi mnie Jacku Twoje zdanie na ten temat. Je┼╝eli wymaga┼éoby to d┼éu┼╝szego pochylenia si─Ö nad spraw─ů, dodatkowego wpisu ÔÇô ┼Ťmia┼éo, nie ma po┼Ťpiechu i tak, gdyby uda┼éo mi si─Ö ÔÇ×Risk GlidingÔÇŁ, pouk┼éada─ç w g┼éowie to pierwszy raz zastosowa┼ébym je za par─Ö lat.

    • Hej Dawid,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz! ­čÖé

      Bardzo celna uwaga, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç pisz─ůcych ma zwykle do┼Ť─ç odleg┼éy termin do emerytury/┼╝ycia z oszcz─Ödno┼Ťci, wi─Öc w naturalny spos├│b temat jest traktowany nieco po macoszemu.

      Powiem pokr├│tce jak ja to widz─Ö ÔÇô przy czym to tylko moja opinia. Ka┼╝dy ma inny profil ryzyka ÔÇô do mnie przemawia portfel Buffetta, bo maj─ůc 90% akcje, 10% obligacje, mam pewno┼Ť─ç, ┼╝e jego najwi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç b─Ödzie pracowa┼éa efektywnie. Nie robi┼ébym wi─Öc ┼╝adnego ÔÇ×Risk GlidinguÔÇŁ, wybiera┼ébym z konta ┼Ťrodki tak, by pomaga─ç w procesie rebalansowania. Ale jestem pewnie w mniejszo┼Ťci.

      Przy okazji, temat nieco poruszyłem w wywiadzie z Paulem Novellem.

      Natomiast planuj─Ö w oprogramowaniu doda─ç modu┼é ÔÇ×rentierskiÔÇŁ, w kt├│rym prosto b─Ödzie mo┼╝na zasymulowa─ç r├│┼╝ne warianty w r├│┼╝nych cyklach rynkowych (np. rosn─ůce/spadaj─ůce stopy). My┼Ťl─Ö, ┼╝e na podstawie tego b─Öd─Ö m├│g┼é wypowiedzie─ç si─Ö o wiele bardziej rzeczowo, pisz─ůc jak jest, a nie jak mi si─Ö wydaje, ┼╝e jest. A kluczowe s─ů tu parametry typu: ile chcemy miesi─Öcznie wyp┼éaca─ç z konta, ile chcemy przekaza─ç dzieciom po naszym odej┼Ťciu, jak du┼╝ym kapita┼éem dysponujemy, jaki mamy profil ryzyka (jak─ů mamy strategi─Ö inwestycyjn─ů), itd., itp.

      Przy okazji planuj─Ö te┼╝ modu┼é regularnych wp┼éat na konto, czyli co┼Ť z drugiej strony. ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • Jacku ciekawe, ┼╝e przemawia do Ciebie najbardziej portfel 90/10 cho─ç ten przedstawiony na pocz─ůtku wpisu generuje wy┼╝sz─ů roczn─ů stop─Ö zwrotu. Co prawda ma te┼╝ bardziej skomplikowany sk┼éad. Czy m├│g┼éby┼Ť rozwin─ů─ç jak widzisz te dwa portfele naprzeciwko siebie?

        • Hej Pawe┼é,

          OK, mo┼╝e faktycznie powinienem nieco to doprecyzowa─ç. ­čÖé

          Wi─Öc tak ÔÇô ze wszystkich klas aktyw├│w w d┼éugim terminie rynek akcji p┼éaci najwy┼╝sz─ů premi─Ö za ryzyko. Wi─Öc czysto matematycznie przewa┼╝anie akcji ma sens, je┼Ťli zale┼╝y nam na zysku. Portfel Buffetta jest banalny, nie przekombinowany — korzysta z tego, ┼╝e akcje pozwalaj─ů najlepiej zarobi─ç.

          Portfel, który zaprezentowałem na wstępie miał za zadanie pokazać dywersyfikację różnych klas aktywów.

          To powiedziawszy, w portfelu Buffetta osobi┼Ťcie zrobi┼ébym dwie korekty: zamiast S&P 500 da┼é globaln─ů ekspozycj─Ö na rynek akcji (USA i tak b─Ödzie nadal tam mia┼éo wag─Ö 50%) i cho─ç nie jestem fanem z┼éota, w┼éo┼╝y┼ébym go z co najmniej 10%.

          To czego bym unika┼é, to tzw. ÔÇ×selection biasÔÇŁ ÔÇô wybieraj─ůc szerokie rynki mam pewno┼Ť─ç, ┼╝e nie b─Öd─Ö gorszy od nich. Wybieraj─ůc w─ůskie rynki (np. stawiam wszystko na emerging markets), ma t─Ö wad─Ö, ┼╝e mog─Ö mie─ç ekstremalny wynik ÔÇô supers┼éaby lub supermocny. A nie o to mi chodzi w portfelu sta┼éym.

          ­čÖé

          Pozdrawiam serdecznie,
          Jacek

          • Hej Jacku,

            Pisz─ůc o zamianie S&P500 masz na my┼Ťli ekspozycj─Ö tylko na rynki rozwini─Öte czy r├│wnie┼╝ rozwijaj─ůce si─Ö?

      • Ja zaczynam dochodzi─ç do wniosku, ┼╝e trzymanie innych aktyw├│w ni┼╝ akcje ma niewielki sens. Nawet, je┼╝eli po przej┼Ťciu na emerytur─Ö zaliczymy du┼╝e obsuni─Öcie kapita┼éu to i tak b─Ödzie czas na odrobienie strat. Najwi─Ökszym ryzykiem jest jaka┼Ť tragedia, kt├│ra zmusi nas do wyp┼éaty ca┼éego kapita┼éu w nieodpowiednim czasie.

        W mBanku chyba najlepsz─ů opcj─ů jest iShares Edge MSCI World Momentum Factor UCITS ETF. Mo┼╝e doda┼ébym Emerging Markets Momentum, gdyby by┼é dost─Öpny taki ETF.

        PS mo┼╝na gdzie┼Ť poczyta─ç o tym jak d┼éugie by┼éy okresy, w kt├│rych cross sectional momentum nie dzia┼éa┼éo?

        • Hej Manik,

          C├│┼╝, fakty jednoznacznie przemawiaj─ů na korzy┼Ť─ç akcji.

          Co do momentum ÔÇô poszuka─ç mo┼╝na w danych AQR, albo profesor├│w jak French, czy Fama.

          Pozdrawiam,
          Jacek

  4. Cze┼Ť─ç,
    Bardzo fajny wpis.

    Do cz─Ö┼Ťci nieruchomo┼Ťciowej i akcyjnej (GPW) planuj─Ö doda─ç ETF na SP500 i global. Ca┼éy czas wstrzymuj─Ö si─Ö ze wzgledu na (przynajmniej w mojej ocenie) wysokie ceny w USA i nie najlepszy kurs USD ­čĄö
    Pozdrawiam,
    Eryk

    • Hej Eryk,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé

      Doskonale Ci─Ö rozumiem. Nieco ┼éatwiej w takiej sytuacji w przypadku strategii aktywnych, kt├│re (w teorii) powinny nas z rynku zabra─ç w niekorzystnej sytuacji. Cho─ç matematycznie to nie pomaga (co jest wbrew naszej intuicji), mo┼╝na roz┼éo┼╝y─ç wej┼Ťcie w rynek/strategi─Ö w czasie, aby nieco oszuka─ç samych siebie. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  5. Cze┼Ť─ç Jacek!
    Super wpis. Czekam na nowe wydanie Twojego programu.
    Mam do Ciebie pytanie. Czy planujesz wprowadzi─ç wi─Öcej opcji do testowania portfela?

    Fajnie byłoby zobaczyć i przetestować wybrany portfel dostosowany do indywidualnych realiów.
    Np. mogliby┼Ťmy sprawdzi─ç jak zachowywa┼éby si─Ö portfel kiedy wp┼éaciliby┼Ťmy na start konkretn─ů kwot─Ö. np. 10000USD, a potem np. co p├│┼é roku wp┼éacaliby┼Ťmy np. 1000 USD. My┼Ťl─Ö, ┼╝e by┼éoby to bardziej realne podej┼Ťcie.
    Ostatnio testowa┼éem sobie taki wariant tworz─ůc arkusz w excelu. W przypadku rebalansowania po pewnym czasie cykliczne wp┼éaty nie b─Öd─ů w stanie wywa┼╝y─ç sk┼éad portfela. Wtedy lepiej robi─ç rebalanosowanie ca┼éego portfela raz na p├│┼é roku, albo raz na rok.

    Jak sprawdzi┼éem dla mnie optymalnym rozwi─ůzaniem jest zastosowa─ç strategie sk┼éadaj─ůc─ů si─Ö z 2 portfeli.
    Kapita┼é dzielimy na 50%, cz─Ö┼Ť─ç lokujemy w strategie GEM, drugie 50% dzielimy po r├│wno mi─Ödzy z┼éoto i REITy.
    W przypadku takiej strategi z czasem bardzo rozje┼╝d┼╝aj─ů nam si─Ö 2 portfele. Wtedy konieczne jest rebalansowanie ca┼éego portfela. aby wyr├│wna─ç wagi 50% GEM, 25% z┼éoto, 25 reity.

    W aktualnym programie tworze 2 portfele. Dane zaci─ůgam do excela i dopiero tam jestem w stanie obliczy─ç wyniki uwzgl─Ödniaj─ůcy rebalansing oraz cykliczne wp┼éaty.

    Mo┼╝e b─Ödziesz w stanie uwzgl─Ödni─ç moje sugestie w programie ­čÖé

    • Hej,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé

      Tak, planuje wprowadzi─ç wi─Öcej opcji do testowania portfela. Czyli:

      – regularne wp┼éaty/wyp┼éaty z konta w czasie
      – testowanie ÔÇ×multistrategiiÔÇŁ, czyli tworzymy 2 lub wi─Öcej portfeli, a nast─Öpnie budujemy z nich jeden wsp├│lny portfel (np. strategia aktywna + portfel sta┼éy)

      Zatem jedynie prosz─Ö o cierpliwo┼Ť─ç, ale plan jest taki, by to by┼éo jeszcze w tym roku (mo┼╝e nawet przed jesieni─ů). Stay tuned! ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  6. Cze┼Ť─ç Jacku,
    Przedstawiasz bardzo fajne wyliczenia i backtesting dla prezentowanych strategii. Najbardziej przemawia do mnie GEM, kt├│ra znajduje potwierdzenie w liczbach i nie wymaga zbyt wiele aktywno┼Ťci a jednocze┼Ťnie w jakim┼Ť stopniu reaguje na sytuacje rynkow─ů i daje poczucie jakiej┼Ť wzgl─Ödnej kontroli w sytuacjach zmiany ÔÇÜp─ÖduÔÇÖ rynkowego.
    Zastanawiam si─Ö jednak jak w tej strategii oraz w strategiach pasywnych (60/40, All-weather) wygl─ůda do┼éo┼╝enie tematu u┼Ťredniania? Zamierzam budowa─ç d┼éugoterminowy portfel aktyw├│w, dok┼éadaj─ůc co jaki┼Ť czas okre┼Ťlon─ů kwot─Ö nadwy┼╝ek. Dlatego mam kilka pyta┼ä, w kt├│rych mo┼╝e pom├│g┼éby┼Ť nakierowa─ç na odpowied┼║. Albo mo┼╝e b─Ödzie si─Ö da┼éo co┼Ť takiego uwzgl─Ödni─ç w nowej wersji ST ;)? (chocia┼╝ oczywi┼Ťcie taki modyfikator zwi─Öksza z┼éo┼╝ono┼Ť─ç obliczeniow─ů).
    – Czy w takim przypadku kt├│ra┼Ť ze strategii jest lepsza/gorsza?
    – W przypadku GEM nie wydaje mi si─Ö comiesi─Öczne u┼Ťrednianie (dokupowanie) aktyw├│w, gdy┼╝ zak┼éada on 100% udzia┼é w jednym ETF (no, mo┼╝e pomijaj─ůc kwesti─Ö komplikacji budowy ekspozycji ex-US na rynku UE). Natomiast jak to powinno wygl─ůda─ç w takim All-weather? Najwi─Öcej sensu wydaje si─Ö mie─ç dowa┼╝a─ç co miesi─ůc/kilka miesi─Öcy pozycje, kt├│re s─ů najmocniej niedowa┼╝one wzgl─Ödem strategii.
    – Jak u┼Ťrednianie wp┼éywa/wp┼éywa┼éo na CAGR w d┼éugim terminie? Na logik─Ö, powinno zmniejszy─ç zmienno┼Ť─ç ­čśë i obsuni─Öcie kapita┼éu, ale te┼╝ i na potencjalny zysk.
    – Czy mo┼╝e w og├│le przy takim za┼éo┼╝eniu wi─Öcej sensu ma jeszcze inna strategia?

    Je┼Ťli gdzie┼Ť ju┼╝ to opisywa┼ée┼Ť/porusza┼ée┼Ť to prosz─Ö o link do artyku┼éu – przegl─ůda┼éem kilka z nich ale nic na ten temat nie znalaz┼éem.

    • Hej MacM,

      Dzi─Öki za komentarz! ­čÖé

      Wszystko o co pytasz planuj─Ö zaimplementowa─ç w #ST. B─Ödzie mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania ÔÇ×multistrategiiÔÇŁ, wp┼éacania/wyp┼éacania kapita┼éu. Stay tuned! ­čÖé

      PS. Ciekawe jest te┼╝ tak zwane ÔÇ×equity line tradingÔÇŁ ÔÇô wp┼éacanie nowego kapita┼éu w momencie gdy portfel traci x% (np. 10%, 20%, etc.).

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  7. Hey

    Dzi─Ökuj─Ö za wpisy, s─ů bardzo fajne. Jedna uwaga: w wi─Ökszo┼Ťci wpis├│w nie po┼Ťwi─Öcasz za wiele uwagi kiedy wej┼Ť─ç w rynek. Czy m├│g┼éby┼Ť jako┼Ť rozwin─ů─ç my┼Ťl o budowaniu portfela i kiedy wchodzi─ç w rynek, jak zaczynam od portfela 0, a chc─Ö zainwestowa─ç 100 000 PLN.

    np. 60% / 40% albo Harry Browne.

    mam u┼Ťredni─ç, czeka─ç, kupi─ç co kwarta┼é, czeka─ç na do┼éek? czy wykorzystujesz jakie┼Ť wska┼║niki na wej┼Ťcie? do tego dochodz─ů koszty prowzji.

    czyli jak mam si─Ö zatowarowa─ç w ETFy ­čÖé

    • Cze┼Ť─ç

      Mam ten sam problem, ale rozk┼éadam go na lata. W sensie zamierzam taki portfel zbudowa─ç w ci─ůgu dw├│ch lat. Raczej b─Öd─Ö kupowa┼é co kwarta┼é, ale tak abym zawsze prowizja w % nie by┼éa ni┼╝sza od minimalnej.
      Mo┼╝e Jacek ma lepsz─ů rad─Ö.

  8. Jacek,
    kolejny ┼Ťwietny artyku┼é. Jestem pod wielkim wra┼╝eniem twojego systemu.
    btw: m├│g┼éby┼Ť stworzy─ç taki system, kt├│ry czyta przysz┼éo┼Ť─ç ­čÖé

    Powiem szczerz─Ö, ┼╝e ten artyku┼é (jak i poprzedni o wynikach obligacji) powa┼╝nie mnie zmartwi┼é, bo znowu musz─Ö szuka─ç „optymalnej” strategii dla mnie – oczywi┼Ťcie dzi─Ökuj─Ö ci za t─ů wiedz─Ö.
    Obligacje jak widz─Ö z tre┼Ťci nie s─ů przysz┼éo┼Ťci─ů, czyli portfel bezpieczny w stylu 75(obligacji)/ 25(akcji) nie b─Ödzie dawa┼é fajnego %.
    Poradzi┼éby┼Ť co do samego podj─Öcia decyzji?
    Jak piszesz, strategia jest wa┼╝na, wa┼╝ne jest te┼╝ nie uleganiu panice i pozostanie przy swoich decyzjach, a to oznacza, ┼╝e strategi─Ö jak─ů wybior─Ö musz─Ö trzyma─ç przez nast─Öpny np 10 lat. TO znaczy, ┼╝e moja obecna decyzja ma wp┼éaty na nast─Öpne 10 lat. Jak j─ů podj─ů─ç rozs─ůdnie i racjonalnie?

    • Hej Tomasz,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz. ­čÖé

      Niestety nie mog─Ö obieca─ç, ┼╝e stworz─Ö system czytaj─ůcy przysz┼éo┼Ť─ç. Ale to mo┼╝e i lepiej ÔÇô ┼╝ycie b─Ödzie ciekawsze. ­čśŐ

      Niestety to o czym piszesz to bardzo ci─Ö┼╝ki temat. Znam znakomitego profesora, kt├│ry ma niesamowit─ů wiedz─Ö inwestycyjn─ů, a prowadzenie portfela zleci┼é zaufanemu doradcy. Dobrym punktem wyj┼Ťcia jest obni┼╝enie swoich oczekiwa┼ä co do wynik├│w i pogodzenie si─Ö z tym. Wiem, ┼╝e to brzmi ma┼éo ambitnie, ale ambicje na rynku lepiej poskromi─ç, a dyscyplina i procent sk┼éadany wynagrodz─ů Ci po latach. ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  9. Jacku, czy m├│g┼éby┼Ť doda─ç do tabelki z zestawieniem portfeli za 1970-2019 r├│wnie┼╝ aktywny GEM dla por├│wnania?

    Albo chociaż wkleić dane w komentarzu? Jestem ciekawe jak wypadł po korekcje o inflację.

    A artykuł ja zawsze fenomenalny!
    Artur

    • Hej Artur,

      M├│wisz, masz! ­čÖé

      GEM (1970-2019):
      – CAGR (nominalnie): 14,46%
      – CAGR (realnie): 10.15%
      – Maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu: 23.51%

      UWAGA: dane nie s─ů do ko┼äca takie jak w oryginale GEM. Musia┼éem zastosowa─ç obligacje 10-letnie (nie mam historii dla 5-letnich si─Ögaj─ůcej tak daleko). R├│wnie┼╝ „reszta” ┼Ťwiata nie obejmuje kraj├│w emerging markets, jak w oryginale.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • WOW! To du┼╝a r├│┼╝nica. Nie spodziewa┼éem si─Ö, a┼╝ tyle.

        To ile mam milion├│w po tych 50 latach na koncie? ­čÖé

        • No wi─Öc ze startowych 100 000 USD w 1970, mia┼éby┼Ť na koniec 2019 roku… 85 milion├│w USD. ­čÖé

          Uwzgl─Ödnione s─ů prowizje + po┼Ťlizgi cenowe (0.1% kupno/sprzeda┼╝) — uzbiera┼éo si─Ö tych koszt├│w 2.6 miliona USD.

          44 lata w zysku, 6 chudych lat na stracie. ­čÖé

          • Jacku, ┼╝a┼éuj─Ö ┼╝e spyta┼éem ­čśë

            I ┼╝a┼éuj─Ö ┼╝e 10 lat temu nie wiedzia┼éem o tym gdy traci┼éem pieni─ůdze pr├│buj─ůc spekulowa─ç na surowcach.

          • Oj, chyba niewielu zaczyna inwestowa─ç bez p┼éacenia frycowego. Ja te┼╝ sporo musia┼éem zap┼éaci─ç na rynku, ┼╝eby mi powiedzia┼é jak g┼éupi jestem. ­čÖé

  10. Cze┼Ť─ç, artyku┼é jest ┼Ťwietny! Du┼╝o dzi─Öki niemu wynios┼éem tylko zastanawiam si─Ö nad jedn─ů rzecz─ů przy funduszach akumulacyjnych:

    „ETF akumuluj─ůce, czyli takie w kt├│rych dywidendy s─ů automatycznie reinwestowane w ramach ETF, podnosz─ůc odpowiednio wycen─Ö jego jednostki”

    Czy to oznacza, ┼╝e te┼╝ jest jaki┼Ť okres np. kilku miesi─Öcy c kt├│ry automatycznie nast─Öpuje reinwestycja? Czy jest to przez nas jako┼Ť widoczne?

    Pozdrawiam serdecznie, jeszcze raz dzi─Ökuje za artyku┼é i trzymam kciuki za jak─ů┼Ť odpowied┼║ ­čÖé

    • Hej Krzysiek,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz! ­čÖé

      Nie jest to przez nas widoczne na poziomie konta maklerskiego, natomiast w interesie zarz─ůdzaj─ůcych ETF jest to zrobi─ç jak najlepiej/najefektywniej, aby jak najlepiej odwzorowa─ç na┼Ťladowany indeks.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  11. Halo Halo, dopiero trafi┼éem na Twoj─ů stron─Ö, jednak ju┼╝ wiem, ┼╝e b─Öd─Ö sta┼éym bywalcem ­čÖé

    ┼Üwietny artyku┼é – dzi─Ökuj─Ö za mn├│stwo warto┼Ťciowych tre┼Ťci.
    Pozdrawiam,
    Michał

    • Hej Micha┼é,

      Dzi─Öki za komentarz! Bardzo mi mi┼éo, ┼╝e Ci si─Ö tu spodoba┼éo ÔÇô zapraszam serdecznie! ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  12. Cze┼Ť─ç Jacku,
    Tw├│j blog odwiedzam od oko┼éo miesi─ůca i przede wszystkim chcia┼éem podzi─Ökowa─ç za ogrom pracy oraz darmow─ů wiedz─Ö, kt├│r─ů si─Ö dzielisz.
    Na pewno b─Öd─Ö tu cz─Östym go┼Ťciem, czekam r├│wnie┼╝ na kolejn─ů wersj─Ö oprogramowania, kt├│re stworzy┼ée┼Ť, kapitalna rzecz.
    Dobra dosyć słodzenia, obiecuję, że to tylko przy pierwszym komentarzu:)
    Mam kilka pyta┼ä dotycz─ůcych obecnej sytuacji i Twojej opinii na ten temat. Ch─Ötnie poznam opini─Ö kogo┼Ť bardziej do┼Ťwiadczonego.
    1. Praktycznie wi─Ökszo┼Ť─ç strategii pasywnych czy nawet aktywnych zak┼éada inwestowanie w obligacje (mniejsz─ů lub wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç portfela) Czy w obecnej sytuacji realnie ujemnych st├│p procentowych ma to sens ?
    Oczywi┼Ťcie nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci i mo┼╝emy tkwi─ç w takiej sytuacji przez dekady, ale pytanie pozostaje. Czy jest co┼Ť innego co mog┼éoby zast─ůpi─ç w takich portfelach obligacje ?
    2. Zak┼éadaj─ůc, ┼╝e chcia┼éby┼Ť teraz ze swoj─ů wiedz─ů wej┼Ť─ç na rynek stosuj─ůc strategi─Ö GEM. Widz─ůc przewarto┼Ťciowany rynek akcji (szczeg├│lnie stany) i og├│ln─ů eufori─Ö mimo wszystko zastosowa┼éby┼Ť zasady strategi i zainwestowa┼é w S&P500 czy raczej poczeka┼é na g┼é─Öbsz─ů korekt─Ö i dopiero wtedy wszed┼é na rynek ? Bardzo mnie to ciekawi ­čÖé Ja osobi┼Ťcie nie wyobra┼╝am sobie, ┼╝eby w tym jeszcze roku takowej korekty nie by┼éo. Chocia┼╝ patrz─ůc na to co si─Ö dzieje to ju┼╝ chyba nic mnie nie zdziwi

    Tymczasem pozdrawiam

      • Dzi─Ökuj─Ö serdecznie za komentarz. Jeszcze jedno pytanie odno┼Ťnie obligacji. Zak┼éadaj─ůc, ┼╝e w USA wprowadz─ů podobne mechanizmy jak w Japonii tzn kontrol─Ö krzywej dochodowo┼Ťci jak to wp┼éynie na cen─Ö obligacji ? Jak mniemam ich cena wzro┼Ťnie ? I czy wszystkie rodzaje si─Ö tak zachowaj─ů czy tylko skarbowe ?
        Pozdrawiam

        • Pawe┼é, to w gruncie rzeczy spekulacja bo ostatnie zdanie b─Ödzie mia┼é rynek, cho─ç intencja bank├│w centralnych jest oczywi┼Ťcie taka by krzywa dochodowo┼Ťci by┼éa bardziej stroma. Tak, odnosi si─Ö to obligacji skarbowych. Cho─ç chc─Ö zaznaczy─ç, ┼╝e nie czuj─Ö si─Ö tu ekspertem je┼Ťli idzie o rynek obligacji. ­čÖé

          Pozdrawiam serdecznie,
          Jacek

    • Cze┼Ť─ç Pawe┼é,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz i mi┼é─ů opini─Ö. ­čÖé

      ad 1
      Przewa┼╝anie obligacji w portfelu moim zdaniem sensu nie ma, ale warto zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e obligacje pe┼éni─ů te┼╝ rol─Ö dywersyfikacji wzgl─Ödem akcji. Zmniejszaj─ů w nim zmienno┼Ť─ç. Nawet Warren Buffett dla swojej ┼╝ony proponuje 10% kr├│tkoterminowych obligacji w portfelu. I jeszcze jedno: mo┼╝na te┼╝ rozwa┼╝y─ç obligacje antyinflacyjne.

      ad 2
      Trudne pytanie — to, ┼╝e w USA jest drogo nie znaczy, ┼╝e S&P 500 nie mo┼╝e wzrosn─ů─ç o kolejne 100% zanim pojawi si─Ö wi─Öksza korekta. Nie wiem czy w USA jest euforia — mam wra┼╝enie, ┼╝e wi─Öcej os├│b m├│wi o tym, ┼╝e jest drogo… i te rynki dalej wtedy rosn─ů. ­čÖé

      W rynek mo┼╝na wchodzi─ç etapami — nawet je┼Ťli na tym zwykle wi─Öcej nie zarobimy, to ┼éatwiej tak jest z punktu widzenia naszej psychiki. Tu i tak jest pro┼Ťciej, bo w GEM, gdy b─Ödzie du┼╝y spadek na rynku akcji, w ko┼äcu padnie sygna┼é wyj┼Ťcia z rynku. W portfelu pasywnym nie.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  13. Dzi─Ökuj─Ö serdecznie za komentarz.
    Jeszcze jedno pytanie odno┼Ťnie obligacji. Zak┼éadaj─ůc, ┼╝e w USA wprowadz─ů podobne mechanizmy jak w Japonii tzn kontrol─Ö krzywej dochodowo┼Ťci jak to wp┼éynie na cen─Ö obligacji ? Jak mniemam ich cena wzro┼Ťnie ? I czy wszystkie rodzaje si─Ö tak zachowaj─ů czy tylko skarbowe ?
    Pozdrawiam

  14. Dzi─Ökuj─Ö za wspania┼éy tekst! B─Öd─Ö do niego wraca┼é nieraz, ┼é─ůcznie z wszystkimi linkami. Mam trzy pytania, by┼ébym bardzo wdzi─Öczny za odpowied┼║:
    1. Czy jest na dzi┼Ť sens wk┼éadania obligacji do portfela? Piszesz, ┼╝e zwi─Ökszaj─ů one stabilno┼Ť─ç portfela wobec akcji – no tak, ale czy nie dlatego, ┼╝e po prostu nic nie ro┼Ťnie?
    2. Dlaczego nie polecasz po prostu wej┼Ť─ç 100% w S&P 500? Jak pokazujesz w danych, d┼éugoterminowo ten indeks przebija wszystkie inne portfele z Twojego por├│wnania, a do tego odchodzi konieczno┼Ť─ç rebalansowania. Czy chodzi o ryzyko ewentualnego upadku ameryka┼äskiej gospodarki? Je┼Ťli tak, to ono chyba jest por├│wnywalne z tym, ┼╝e ameryka┼äskiepa┼ästwo nie b─Ödzie p┼éaci─ç za obligacje – czyli praktycznie ┼╝adne. Czy co┼Ť mi umyka?
    3. W przypadku ETFow akumulujacych – w USA tu nadal jest 15% podatek u ┼║r├│d┼éa od dywidendy, kt├│ry jest potr─ůcany, prawda?

    Pozdrawiam Jacek i dzi─Ökuj─Ö za doskona┼é─ů robot─Ö kt├│ra robisz!

  15. Tre┼Ťci na Pa┼äskiej stronie s─ů jednymi z najbardziej merytorycznych jakie mo┼╝na znale┼║─ç w internecie. Dzi─Ökuj─Ö za nie. Pozdrawiam

Napisz sw├│j komentarz

Zaprojektuj sw├│j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b pozwoli Ci dobra─ç strategi─Ö inwestycyjn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů Twoje potrzeby i wymagania.