Wiele miesi臋cy pracy przek艂adaj膮ce si臋 na ponad tysi膮c roboczogodzin 1 1. Uwzgl臋dniaj膮c czas po艣wi臋cony na komponenty, kt贸re rozwijane by艂y wcze艣niej zanim powsta艂 ten projekt, a s膮 wykorzystane w tym oprogramowaniu, ta ilo艣膰 godzin mog艂aby spokojnie by膰 pomno偶ona razy dwa. × , by wreszcie m贸c wyj艣膰 z gara偶u i pokaza膰 pierwsze efekty pracy. O czym mowa? O oprogramowaniu, kt贸rego pierwsze linijki kodu wystukane zosta艂y na klawiaturze komputera jesieni膮 2018 roku, maj膮ce na celu pomoc w projektowaniu, testowaniu i stosowaniu w艂asnego portfela inwestycyjnego. Co艣, co ma odczarowa膰 mit m贸wi膮cy o tym, 偶e inwestowanie musi w ka偶dym przypadku by膰 skomplikowane, wymaga膰 po艣wi臋cania ogromu czasu na analiz臋 rynku, przy tym dobrze mie膰 licencj臋 CFA w kieszeni, dar samego Warrena Buffetta i B贸g wie co jeszcze.

Bynajmniej nie twierdz臋, 偶e inwestowanie jest 艂atwe, cho膰 przewrotnie dodam, 偶e powinno by膰 proste. Trudno艣膰 inwestowania le偶y jednak w zupe艂nie innym miejscu ni偶 wi臋kszo艣膰 s膮dzi. Jeste艣my lud藕mi, mamy emocje, a te na rynkach finansowych 艂atwo mog膮 zdominowa膰 nasze decyzje, co prowadzi w ko艅cu do katastrofy w portfelu.

I tu wkracza moje oprogramowanie, kt贸re oryginalnie nazwa艂em tak samo jak moj膮 stron臋 internetow膮: System Trader, w skr贸cie ST. Jego zadaniem jest pomoc w zbudowaniu planu inwestycyjnego nawet tym osobom, kt贸re nie chc膮, b膮d藕 nie mog膮 po艣wi臋ca膰 rynkom ogromu czasu. Wcale to jednak nie musi oznacza膰 rezygnacji z inwestowania na rynkach finansowych przez takie osoby. Wr臋cz przeciwnie — inwestowanie powinno by膰 dost臋pne dla ka偶dego. I na szcz臋艣cie proces demokratyzacji 艣wiata inwestycyjnego jeszcze nigdy nie mia艂 si臋 tak dobrze w historii jak obecnie.

O ile nikt rozs膮dny nie b臋dzie protestowa艂, gdy napisz臋, 偶e ka偶dy powinien budowa膰 swoje oszcz臋dno艣ci, o tyle inwestowanie budzi ju偶 do艣膰 powszechny sprzeciw. Gie艂da postrzegana jest przez pryzmat nadmiernego ryzyka, spekulacji, hazardu, a dla niekt贸rych wr臋cz jako czyn niemoralny (to nie 艣ciema — taki komentarz znalaz艂 si臋 pod jednym z moich artyku艂贸w). Wolimy cz臋sto pewny zysk na lokacie, mo偶e ma艂y, ale jednak.

No w艂a艣nie: pewny zysk na lokacie w banku? W Polsce mamy obecnie realnie ujemne stopy procentowe 2 2. W chwili pisania tego artyku艂u inflacja wynosi 4.6%, a stopy procentowe 0.5% (za: Trading Economics). × . Po ludzku znaczy to tyle, 偶e nawet najlepsze lokaty bankowe nie s膮 w stanie sprosta膰 inflacji — deponuj膮c na nich pieni膮dze, realnie tracimy. Wielu nie zdaje sobie z tego jednak sprawy spogl膮daj膮c tylko na nominale zyski: bez uwzgl臋dnienia inflacji i podatk贸w, kt贸re poza pewnymi wyj膮tkami (np. IKE/IKZE), zap艂aci膰 trzeba (dzi臋kujemy, Panie Marku).

Z drugiej strony mamy osoby, kt贸re naiwnie s膮dz膮, 偶e fortun臋 zbij膮 w艂a艣nie na gie艂dzie. Zwykle nie maj膮 one te偶 planu inwestycyjnego, albo tylko wydaje si臋 im, 偶e maj膮. Do nich r贸wnie偶 skierowane jest moje oprogramowanie — powinno im pom贸c w urealnieniu oczekiwa艅 wzgl臋dem rynku.

Zanim jednak wejdziemy w detale, chcia艂bym 偶eby艣my mieli jasno艣膰: nie obiecuj臋 nikomu cudownego rozwi膮zania, kt贸re sprawi, 偶e niczym w obiecankach polityk贸w, wszyscy b臋d膮 zarabia膰 powy偶ej 艣redniej (sic!). 馃榾 Obiecuj臋 jednak, 偶e b臋dziesz m贸g艂 w prosty spos贸b zbudowa膰 sensowny plan inwestycyjny — od Ciebie b臋dzie zale偶a艂o, czy go zrealizujesz.

Wszystko o czym pisz臋 jest tylko moj膮 prywatn膮 opini膮. W szczeg贸lno艣ci niniejszy tekst nie jest porad膮 inwestycyjn膮. Prosz臋 o wyci膮ganie w艂asnych wniosk贸w. Trust, but verify! 馃檪

Streszczenie

Wyja艣niam czym jest plan inwestycyjny i dlaczego ka偶dy z nas powinien nim dysponowa膰 przed zainwestowaniem pieni臋dzy. Pokazuj臋, 偶e proces decyzyjny w inwestowaniu nie tylko mo偶e, ale wr臋cz powinien by膰 bardzo prosty. Musi on by膰 r贸wnie偶 dopasowany do preferencji konkretnej osoby, gdy偶 tylko w贸wczas b臋dzie mia艂a ona szans臋 na pod膮偶anie za obranym planem.

Nast臋pnie prezentuj臋 oprogramowanie ST, kt贸re umo偶liwia projektowanie i testowanie portfela inwestycyjnego. Oparte jest ono o zbi贸r najlepszych praktyk na bazie do艣wiadcze艅 wielu uznanych os贸b z bran偶y finansowej (niekt贸re z nich go艣ci艂y w moim podca艣cie). Wraz z rozwojem oprogramowania na jego pok艂adzie b臋dzie sukcesywnie pojawia艂o si臋 coraz wi臋cej strategii inwestycyjnych, zar贸wno pasywnych jak i aktywnych, w tym kr贸tkoterminowych.

Wst臋p


W pocz膮tkowym zamy艣le, ten wpis mia艂 by膰 bardzo zdawkowy. Ot, techniczna prezentacja oprogramowania nad kt贸rym pracuj臋 od niemal dw贸ch lat. Tym bardziej, 偶e prace nadal trwaj膮, a ja chcia艂em wyj艣膰 z bunkra i pokaza膰 co uda艂o si臋 zrobi膰, maj膮c 艣wiadomo艣膰, 偶e wiele przede mn膮.

Doszed艂em jednak do wniosku, 偶e w ten spos贸b mocno ograniczy艂bym grup臋 docelow膮 do os贸b, kt贸re ju偶 znaj膮 m贸j styl podej艣cia do inwestowania, tym samym rozmieniaj膮c na drobne ca艂y wysi艂ek jaki ju偶 w艂o偶y艂em w rozw贸j niniejszego projektu.

Poniewa偶 jest to spory artyku艂 chcia艂bym jednak wyja艣ni膰 kilka kwestii.

Po pierwsze, na pocz膮tku skupiam si臋 na inwestorach d艂ugoterminowych. Rozumiem przez to tyle, 偶e prezentowane strategie nie wymagaj膮 od inwestora aktywno艣ci cz臋艣ciej ni偶 raz na tydzie艅, cho膰 mo偶e by膰 i znacznie rzadziej w niekt贸rych przypadkach. Wyb贸r ten jest 艣wiadomy — taki styl inwestowania jest najbardziej w艂a艣ciwy dla wi臋kszo艣ci.

Po drugie, cho膰 nie jestem wielkim admiratorem inwestowania pasywnego, w kt贸rym de facto nie robimy nic, poza pilnowaniem aby wagi zainwestowanych aktyw贸w za bardzo nie 鈥渞ozjecha艂y鈥 si臋 w czasie 3 3. Chodzi o tak zwane rabalansowanie portfela (ang. rebalancing), o kt贸rym nieco wi臋cej pisz臋 w dalszej cz臋艣ci artyku艂u. × , plus ewentualne wp艂aty/wyp艂aty z konta, pierwsza wersja oprogramowania najwi臋cej dostarcza w艂a艣nie osobom b臋d膮cymi zwolennikami takiego podej艣cia. To z kolei wynika po cz臋艣ci z tego, 偶e takie podej艣cie jest najprostsze w realizacji (technicznie, niekoniecznie mentalnie). Pozwala te偶 na wej艣cie w temat inwestowania od podstaw osobom, kt贸re by膰 mo偶e nie mia艂y nic jeszcze wsp贸lnego z inwestowaniem.

Po trzecie, cho膰 ju偶 w pierwszej wersji zaimplementowa艂em dwie aktywne strategie 4 4. Aktywne strategie, czyli staraj膮ce si臋 realizowa膰 transakcje w odpowiedzi na zachowania rynku. Pisz膮c jeszcze inaczej: strategia aktywna pr贸buje pobi膰 szeroki rynek (akcji, obligacji, czy innych klas aktyw贸w). × , a w niedalekiej przysz艂o艣ci b臋d膮 pojawia膰 si臋 nowe, oprogramowanie to nigdy nie b臋dzie narz臋dziem dla inwestor贸w wybitnie kr贸tkoterminowych (daytrader贸w).

Niekt贸rzy traderzy mog膮 si臋 oburza膰 w tym momencie, bo przynudzam o emeryckim stylu inwestowania, ale wstrzymajcie prosz臋 konie. Kieruj臋 ten materia艂 do os贸b, dla kt贸rych rynek ma stanowi膰 miejsce do mozolnego budowania kapita艂u, czyli wi臋kszo艣ci, a nie utrzymywania si臋 tu i teraz z aktywnego handlu. Kr贸tkoterminowy, profesjonalny trading to praca pe艂noetatowa — polecam chocia偶by wywiady jakie przeprowadzi艂em z Lind膮 Bradford Raschke, kt贸ra z perspektywy niemal 40 lat przybli偶a realia 偶ycia zawodowego tradera. To nie jest co艣, o czym s艂ysze膰 chce przygodny inwestor w bitcoina.

Pierwsz膮 zapowied藕 oprogramowania zrobi艂em na Twitterze w marcu tego roku, a reakcja na ni膮 u艣wiadomi艂a mi jeszcze bardziej, jak odpowiedzialnego zadania si臋 podj膮艂em. Przyznam, 偶e denerwuj臋 si臋 nieco (OK, nawet bardzo!), ale te偶 obiecuj臋, 偶e ze swojej strony b臋d臋 robi艂 wszystko by tego nie zepsu膰.


Dlatego postanowi艂em przy艂o偶y膰 si臋 do tego artyku艂u, by nawet osoby, kt贸re finalnie nie b臋d膮 zainteresowane moim oprogramowaniem, znalaz艂y tu kawa艂 solidnego i merytorycznego mi臋cha w temacie inwestowania na rynkach kapita艂owych. Gdyby by艂a mo偶liwo艣膰 podr贸偶y w przesz艂o艣膰, du偶o bym da艂, by trafi膰 na taki materia艂 w pocz膮tkach mojej kariery inwestycyjnej. Z pewno艣ci膮 zyska艂bym ogrom czasu unikaj膮c wielu 艣lepych uliczek w kt贸re dane mi by艂o brn膮膰.

Zapraszam do lektury! 馃檪

Moja historia: od inwestora uznaniowego, do inwestora systematycznego

Moja przygoda inwestycyjna rozpocz臋艂a si臋 w przededniu kryzysu finansowego 2007-2009. Nie mia艂em formalnie wykszta艂cenia zwi膮zanego z ekonomi膮 czy inwestowaniem, a dopiero co uko艅czone studia informatyczne na AGH w Krakowie nie wydawa艂y si臋 wtedy specjalnie przydatne, by sta膰 si臋 rekinem gie艂dowym. Postanowi艂em wi臋c ch艂on膮膰 wiedz臋 o inwestowaniu tak intensywnie jak to by艂o tylko mo偶liwe, bo bardzo chcia艂em sta膰 si臋 鈥渋nwestorem鈥, marz膮c o wielkich pieni膮dzach. Po艂kn膮艂em bakcyla, mocno wkr臋ci艂em si臋 w temat, bo nie lubi臋 robi膰 niczego na p贸艂 gwizdka. Nie mia艂em wtedy bladego poj臋cia jak膮 艣cie偶k臋 zdrowia szykuje dla mnie rynek.

A ten podczas krachu mocno da艂 mi do zrozumienia, 偶e moje analizy co do mo偶liwo艣ci rozwoju sytuacji nie maj膮 偶adnej praktycznej warto艣ci, cho膰 teoretycznie wygl膮da艂y obiecuj膮co i logicznie. Coraz to intensywniejsze czytanie ksi膮偶ek, raport贸w finansowych, prognoz czy komentarzy ekspert贸w, bynajmniej nie przek艂ada艂o si臋 na lepsze decyzje inwestycyjne. Ale nie poddawa艂em si臋 i postanowi艂em jeszcze bardziej zg艂臋bi膰 arkana inwestowania, cho膰 przypomina艂o to coraz bardziej bieganie kurczaka z odci臋t膮 g艂ow膮.

Pobierz aplikacj臋 System Trader (ST)

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi臋 wed艂ug w艂asnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie偶膮ce dane rynkowe z darmowych 藕r贸de艂
  • Inwestuj wed艂ug planu, nie emocji

UWAGA Oprogramowanie jest w wersji testowej i mo偶liwe s膮 problemy podczas jego funkcjonowania. Wszelkie problemy techniczne b臋d臋 stara艂 si臋 rozwi膮zywa膰 na bie偶膮co. Prosz臋 jednak o cierpliwo艣膰, gdy偶 ze wzgl臋du na ogrom pracy jestem mniej dost臋pny i nie mog臋 indywidualnie pom贸c ka偶demu z Was z osobna. Kliknij w niniejszy link po wi臋cej informacji. Dzi臋kuj臋! 馃檪

Pobierz

Niebawem sta艂em si臋 absolwentem podyplomowych studi贸w na kierunku 鈥Analiza finansowa i doradztwo inwestycyjne鈥 na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Mia艂o by膰 pi臋knie, bo przyswojony materia艂 odpowiada艂 temu czego uczono po cz臋艣ci w ramach mi臋dzynarodowego programu certyfikacyjnego CFA (ang. Chartered Financial Analyst), czyli os贸b profesjonalnie pracuj膮cych w 艣wiecie finans贸w i inwestycji. Jak偶e si臋 myli艂em. Owszem, wiedza by艂a bardzo interesuj膮ca, ale moje oczekiwania by艂y 藕le zdefiniowane — teoria, a praktyka, to zupe艂nie r贸偶ne 艣wiaty.

W pewnym momencie zacz膮艂em dochodzi膰 do wniosku, 偶e coraz wi臋ksza wiedza dawa艂a mi tylko z艂udne poczucie kontroli sytuacji na rynku, kt贸ry teoretycznie coraz lepiej rozumia艂em. To co mi si臋 przede wszystkim na tym etapie 鈥渦da艂o鈥, to 艂atwo艣膰 z jak膮 mog艂em zaimponowa膰 wiedz膮 w towarzystwie, bo ewidentnie by艂em oczytany w temacie. Tyle, 偶e nie o to przecie偶 mi chodzi艂o.

Nie staraj si臋 鈥za bardzo鈥, czyli dlaczego inwestowanie powinno by膰 proste

Rynki stanowi膮 ludzie, a ci z kolei prze偶ywaj膮 emocje: chciwo艣膰, strach, zazdro艣膰 czy dum臋. Na rynkach te cechy daj膮 o sobie szczeg贸lnie mocno zna膰. Gdy zarabiasz pieni膮dze, w my艣lach cz臋sto ju偶 projektujesz sobie nowy dom, kupno samochodu, 艣wietne wakacje, a w sercu rozpiera ci臋 duma z tego jak niesamowicie jeste艣 inteligentny. Z drugiej strony, gdy tracisz pieni膮dze najch臋tniej nie otwiera艂by艣 swojego rachunku w og贸le. Ogarnia膰 zaczyna ci臋 strach w obawie o to co b臋dzie dalej, jak op艂acisz rachunki. Zadajesz sobie pytanie: po co mi to by艂o?

W moim przypadku pora偶ki na rynku sk艂ania艂y mnie do poszukiwania kolejnego, lepszego sposobu analizowania rynku. Czemu jednak to zdobywanie wiedzy o rynkach nie dawa艂o mi jednoznacznych, pozytywnych wynik贸w? Dopiero po latach dowiedzia艂em si臋, 偶e wielu m膮drzejszych ludzi ode mnie bada艂o fenomen procesu nauki inwestowania, zauwa偶aj膮c, 偶e nie przebiega on w podobny spos贸b jak ma to miejsce w innych obszarach.

Inwestowanie w zagraniczne ETF z Polski (r贸wnie偶 w ramach IKE/IKZE)

Dzi艣 bez problemu mo偶na otworzy膰 konto maklerskie w niemal dowolnym miejscu na 艣wiecie i cieszy膰 si臋 dost臋pem do rynk贸w zagranicznych kupuj膮c na przyk艂ad akcje czy coraz bardziej powszechne fundusze ETF. R贸wnie偶 coraz wi臋cej biur maklerskich w Polsce oferuje mo偶liwo艣膰 inwestowania na zagranicznych parkietach, a od pewnego czasu nawet w ramach kont emerytalnych IKE/IKZE.

Czytaj dalej 鈫

Wraz z mijaj膮cym czasem po艣wi臋conym na nauk臋 j臋zyka obcego, nauk臋 jazdy samochodem, czy gry na instrumencie muzycznym, mo偶emy oczekiwa膰 polepszaj膮cych si臋 umiej臋tno艣ci. Oczywi艣cie, jedni ucz膮 si臋 szybciej od drugich, ale progres mo偶na odnotowa膰 w wi臋kszo艣ci przypadk贸w. Tymczasem z jakiego艣 powodu profesorowie ekonomii bynajmniej nie s膮 masowo 艣wietnymi inwestorami gie艂dowymi, a przecie偶 maj膮 najwi臋ksz膮 wiedz臋 w zakresie tego jak dzia艂aj膮 rynki finansowe, jak wycenia膰 sp贸艂ki gie艂dowe itd. Je艣li wi臋c oni maj膮 k艂opoty w byciu skutecznymi inwestorami, zachodzi pytanie — gdzie tkwi haczyk?

Sprawy nie poprawia te偶 fakt, 偶e w przypadku inwestowania nawet nowicjusz zwyk艂ym 艣lepym trafem mo偶e odnie艣膰 natychmiastowy sukces. Dla kontrastu taka sytuacja nie zdarzy si臋 w przypadku gry na fortepianie. Nawet najwi臋kszy szcz臋艣ciarz, kt贸ry pierwszy raz siada do instrumentu, z przypadku nie zagra bezb艂臋dnie Etiudy Rewolucyjnej Fryderyka Chopina. 馃槈 Ale realne (cho膰 ma艂o prawdopodobne) jest, 偶e kto艣 kupi bitcoina i zarobi na nim setki albo tysi膮ce procent w kr贸tkim czasie. Jeszcze mniej prawdopodobne, 偶e ten sukces utrzyma, o ile nie opu艣ci rynku.

Owszem, s膮 osoby kt贸rych konstrukcja psychiczna lepiej rokuje w zderzeniu z rynkiem, ale po latach nie wierz臋 w to, 偶e kto艣 rodzi si臋 z genami inwestora. Przeci臋tnym, ale skutecznym (zarabiaj膮cym) inwestorem mo偶e by膰 ka偶dy, o ile wypracuje odpowiedni plan post臋powania, a nast臋pnie b臋dzie w stanie za nim pod膮偶a膰. I bynajmniej nie chodzi o umiej臋tno艣ci przewidywania kolejnych ruch贸w rynku — nikt tego nie potrafi. Tu chodzi o bardzo proste regu艂y.

Mi brakowa艂o przede wszystkim jednoznacznego planu dzia艂ania, strategii, kt贸ra umo偶liwi艂aby realizowanie powtarzalnego procesu decyzyjnego. Taki, kt贸ry bez wzgl臋du na to kt贸r膮 nog膮 wstaj臋 o poranku, na podstawie tych samych danych, da mi zawsze t臋 sam膮 odpowied藕.

Na czym polega inwestowanie systematyczne?

Moje pora偶ki sk艂oni艂y mnie to flirtu ze strategiami opartymi na jednoznacznych regu艂ach 5 5. W profesjonalnym 艣wiecie inwestycyjnym nazywane jest to systematycznym/ilo艣ciowym inwestowaniem (ang. systematic investing, quantitative investing, model-based investing, rules-based, evidence-based). × . Z mojego do艣wiadczenia stosowanie takiego podej艣cia jest bardziej zyskowne oraz wymaga mniej czasu i wysi艂ku ni偶 podej艣cie uznaniowe, intuicyjne. System usuwa emocje z procesu decyzyjnego (cho膰 to nie oznacza, 偶e nie prze偶ywamy ju偶 emocji podczas inwestowania). St膮d te偶 wzi臋艂a si臋 nazwa mojego bloga i podcastu — System Trader. 6 6. Nie b臋d臋 ju偶 tu kruszy膰 kopii o r贸偶nic臋 pomi臋dzy inwestowaniem a tradingiem. Napisz臋 tylko tyle, 偶e nie warto stawia膰 jednego ponad drugim, gdy偶 to samo w sobie nie uczyni nas zyskownymi. Wi臋kszo艣膰 uczestnik贸w na rynku to traderzy, cho膰 nie wszyscy chc膮 to przyzna膰 z podniesion膮 g艂ow膮 (lub nie wszyscy maj膮 tego 艣wiadomo艣膰). Ja gram otwarcie: mam 偶y艂k臋 spekulanta. 馃檪 ×

UWAGA Fakt pod膮偶ania za strategi膮 nie eliminuje emocji, jakie wi膮偶膮 si臋 z inwestowaniem. Decyzje p艂yn膮ce ze strategii s膮 obiektywne, ale to my poci膮gamy za sznurki 鈥 mo偶emy porzuci膰 strategi臋 w sytuacji, gdy sygna艂y z niej p艂yn膮ce s膮 sprzeczne z naszymi odczuciami. Wynika to z kr贸tkowzroczno艣ci, kt贸ra wymaga ogromnej samodyscypliny, by j膮 przezwyci臋偶y膰.

Przyk艂adowo rynek akcji spada, a my czekamy na sygna艂 wyj艣cia z rynku. Oczekiwanie mo偶e by膰 bardzo bolesne, bo ch臋tnie opu艣ciliby艣my rynek ju偶 teraz. W ko艅cu pada upragniony sygna艂, a my realizujemy strat臋 w portfelu. Ale nie to jest najgorsze 鈥 rynek w艂a艣nie zawraca w g贸r臋! Bez nas! W takich momentach o ile nie odrobili艣my solidnie zadania domowego, bardzo 艂atwo wy艂ama膰 si臋 z dyscypliny.

Daniel Kahneman, Vernon Smith, Richard Thaler, czy Robert Shiller, to panowie, kt贸rzy m.in. za prac臋 w zakresie finans贸w behawioralnych uhonorowani zostali Nagrod膮 Nobla. Maj膮 zbie偶ne wnioski — proces decyzyjny oparty o zbi贸r prostych, jednoznacznych regu艂, daje lepsze rezultaty od procesu decyzyjnego bazuj膮cego na naszej intuicji.

M贸wimy tu o inwestowaniu na rynkach finansowych, w 艣rodowisku dynamicznie zmieniaj膮cym si臋, przesi膮kni臋tym niepewno艣ci膮 i nierzadko stresem. Cz艂owiek na drodze ewolucji bynajmniej nie jest przygotowany do inwestowania, dlatego w takich warunkach lepiej sprawdzaj膮 si臋 proste regu艂y, cho膰 wcale to nie jest tak intuicyjne ani 艂atwe do zaakceptowania.

Gdy analizujesz rynek w spos贸b uznaniowy na bazie danych fundamentalnych, jednego dnia czujesz si臋 jak geniusz widz膮c jak zarabiasz. Kolejnego wszystko obraca si臋 przeciwko tobie i czujesz si臋 jak idiota. Dlatego w roku 1988 zdecydowa艂em, 偶e wszystkie moje decyzje b臋d膮 od tej chwili oparte na jednoznacznych modelach rynkowych.

— Jim Simmons, Renaissance Technologies

DO PRZEMY艢LENIA Pocz膮tkuj膮cy zwykle maj膮 nierealne oczekiwania, s膮 bardzo pewni siebie i chc膮 szybkich zysk贸w. St膮d popularno艣膰 spekulacji na du偶ym lewarze, gdzie szybko mo偶na zarobi膰 bardzo du偶o. Oczywi艣cie straci膰 r贸wnie szybko mo偶na, ale tego wariantu w naturalny spos贸b nie chcemy dopuszcza膰 do siebie.

W mniej ekstremalnej formie mo偶na obserwowa膰 wiar臋 pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w w dob贸r sp贸艂ek, kt贸re b臋d膮 pobija膰 rynek. Dla jasno艣ci: nie twierdz臋, 偶e tego nie da si臋 robi膰. Twierdz臋 tylko, 偶e to bardzo trudne (niestety potwierdzaj膮 to te偶 statystyki).

Przyk艂adowo, Warren Buffett, najlepszy inwestor wszech czas贸w ma 70 lat do艣wiadczenia rynkowego. Od 17 lat ma trudno艣膰 w pokonaniu prostego indeksu S&P 500 鈥 my艣lisz, 偶e Ciebie to nie dotyczy? 7 7. Oczywi艣cie wielu twierdzi po prostu, 偶e Buffett ju偶 zapomnia艂 jak si臋 inwestuje, albo, 偶e ma za du偶y kapita艂, etc. Moim zdaniem on robi to co zawsze, dlatego te偶 dotar艂 tu gdzie jest obecnie. ×

Inwestowanie to jak siadanie do sto艂u w gr臋, gdzie z drugiej strony mamy m.in. tak do艣wiadczonych inwestor贸w jak Buffett, a mimo tego z 艂atwo艣ci膮 przychodzi nam gardzenie stopami zwrotu jakie generuje (dla jasno艣ci — na rynku akcji nasza strata nie jest zyskiem Warrena). Dzi艣 wyj膮tkowo 艂atwo by膰 przeci臋tnym inwestorem, kupuj膮c ca艂y rynek. Ale my chcemy by膰 lepsi, cho膰 najcz臋艣ciej nie dysponujemy 偶adn膮 rynkow膮 przewag膮. Paradoks polega na tym, 偶e wi臋kszo艣膰 tych inwestor贸w staraj膮cych si臋 pobi膰 rynek, sama zostaje pobita, dowo偶膮c wynik gorszy od 艣redniej rynkowej.

Gdyby kto艣 szuka艂 swojej drogi w inwestowaniu, uwa偶am, 偶e lepiej na pocz膮tku pos艂ugiwa膰 si臋 strategi膮 zapisan膮 w formie jednoznacznych regu艂, ni偶 pr贸bowa膰 samemu podejmowa膰 decyzje na bazie intuicji. Serio wierzymy, 偶e jeste艣my sk艂onni odgadn膮膰 przysz艂o艣膰? I robi膰 to regularnie?

Intuicja nie jest cudown膮, tajemnicz膮 moc膮, tylko jest to forma w jakiej objawia si臋 do艣wiadczenie. Zatem je艣li kto艣 jest pocz膮tkuj膮cy, ma艂o do艣wiadczony, si艂膮 rzeczy nie mo偶e m贸wi膰 o intuicji rynkowej. Tymczasem wi臋kszo艣膰 raczkuj膮cych inwestor贸w tak w艂a艣nie post臋puje — stara si臋 inwestowa膰 w oparciu o swoje uznaniowe decyzje. Co gorsza nie zdaj膮 sobie sprawy, 偶e s膮 niczym dzieci we mgle.

呕eby nie by艂o, 偶e te偶 jestem za艣lepiony 鈥 z inwestowaniem systemowym r贸wnie偶 wi膮偶e si臋 wiele nieporozumie艅:

  • Pogo艅 za 艢wi臋tym Graalem, czyli strategi膮, kt贸ra jest perfekcyjna. Jest to b艂膮d pope艂niany przez inwestor贸w, kt贸rzy decyduj膮c si臋 na podej艣cie systemowe w inwestowaniu, ulegaj膮 pokusie nadmiernego dopasowywania jej do danych historycznych. Bardzo 艂atwo przy obecnej technice doda膰 kilka dora藕nych regu艂, kt贸re pozwol膮 wygenerowa膰 w symulacji lepsze wyniki. Dla jasno艣ci — podobny b艂膮d pope艂niaj膮 inwestorzy uznaniowi, kt贸rzy przeceniaj膮 swoje mo偶liwo艣ci, spogl膮daj膮c na historyczne zachowania rynku.
  • Brak dopasowania mentalnego. Strategia musi by膰 w zgodzie z osobowo艣ci膮 inwestora. Je艣li ten przy wyborze strategii kieruje si臋 tylko potencjalnymi zyskami w przysz艂o艣ci, nie uwzgl臋dniaj膮c innych aspekt贸w, ro艣nie ryzyko porzucenia strategii w najgorszym mo偶liwym momencie podczas przechodzenia przez okres strat (a ten jest nieuchronny w inwestowaniu). Stosowanie nawet zyskownej strategii nie gwarantuje natychmiastowych zysk贸w. Podobny b艂膮d pope艂niaj膮 inwestorzy uznaniowi: zak艂adaj膮, 偶e s膮 w stanie ud藕wign膮膰 wi臋ksze ryzyko, ni偶 w rzeczywisto艣ci ma to miejsce.
  • Brak planu awaryjnego. Powinni艣my uwzgl臋dni膰 granice negatywnego scenariusza dla naszej strategii w przysz艂o艣ci (maksymalne obsuni臋cie kapita艂u). Inwestorzy porzucaj膮 cz臋sto swoje strategie w pop艂ochu, czy aby ona nie przesta艂a dzia艂a膰. Ka偶da strategia ma swoje gorsze okresy. Dlatego warto dywersyfikowa膰 portfel poprzez wykorzystanie kilku odmiennych od siebie strategii — je艣li nie s膮 one ze sob膮 skorelowane, mniej jest prawdopodobne, by wszystkie przechodzi艂y przez gorszy okres w tym samym czasie.

Podsumowuj膮c 鈥 dlaczego warto inwestowa膰 w oparciu o strategi臋 opart膮 na regu艂ach?

  • Ma艂e zaanga偶owanie czasowe. Inwestowanie to nie praca na godziny, gdzie im wi臋cej pracujemy, tym wi臋cej zarobimy. Tu wr臋cz korelacja mo偶e by膰 odwrotna. Poka偶臋 strategie, kt贸re wymagaj膮 od nas minimalnego zaanga偶owania, a pomimo tego umo偶liwiaj膮 sukcesywne pomna偶anie kapita艂u w czasie.
  • Obiektywno艣膰 podejmowanych decyzji. Transakcje nie s膮 zawierane pod wp艂ywem naszych emocji, tylko p艂yn膮cych z rynku danych. Dlatego kluczowa jest zasada 鈥 te same dane, te same decyzje.
  • 艁atwo艣膰 sprawdzenia strategii na danych historycznych. Gdy inwestujemy w oparciu o intuicj臋, a nie mamy do艣wiadczenia, ci臋偶ko jest zweryfikowa膰 nasz膮 strategi臋 przed zainwestowaniem pieni臋dzy na rynku. Stosuj膮c strategi臋 opart膮 na jednoznacznych regu艂ach bardzo 艂atwo sprawdzi膰 nam strategi臋 w r贸偶nych warunkach rynkowych, bez ryzykowania pieni臋dzy.

Cho膰 nie ma czego艣 takiego jak najlepszy system inwestycyjny na 艣wiecie, istnieje system, kt贸ry najlepiej sprawdza si臋 w艂a艣nie tobie. Kiedy ju偶 wybierzesz taki system musisz si臋 go trzyma膰.
–Warren Buffett

System Trader (ST), czyli narz臋dzie z kt贸rego sam korzystam

Jesieni膮 2018 roku rozpocz膮艂em prace nad oprogramowaniem, kt贸re mia艂o wspiera膰 mnie w inwestowaniu w ramach mojego prywatnego rachunku. Mia艂em co prawda w贸wczas wiele kr贸tkoterminowych strategii zaprogramowanych na platformie TradeStation (legendarny wr臋cz ameryka艅ski broker i platforma), ale szuka艂em czego艣, co pozwoli艂oby na realizacj臋 podej艣cia d艂ugoterminowego.

Dlaczego? Bo inwestowanie d艂ugoterminowe jest o wiele mniej absorbuj膮ce, a ja z czasem coraz bardziej tego potrzebowa艂em. Mozolne budowanie portfela przez lata doprowadzi艂o mnie do punktu, gdzie po prostu zacz膮艂em szuka膰 wi臋cej 艣wi臋tego spokoju. W du偶ej mierze do tego doprowadzi艂 te偶 m贸j podcast i rozmowy z bardzo do艣wiadczonymi inwestorami, o czym wi臋cej jeszcze za chwil臋.

Szybko doszed艂em do wniosku, 偶e je艣li na rozw贸j w艂asnego oprogramowania mam po艣wi臋ci膰 ogrom pracy i zasob贸w, to warto zrobi膰 co艣, z czego skorzysta膰 mog膮 te偶 inni. Taka zmiana za艂o偶enia spowodowa艂a oczywi艣cie, 偶e pracy zrobi艂o si臋 jeszcze wi臋cej 鈥 teraz dosz艂a do tego kwestia odpowiedzialno艣ci za efekty mojej pracy przed Wami.

Na samym pocz膮tku prace sz艂y w stron臋 implementacji kompletnej strategii pod膮偶ania za trendem (ang. trend following) opartej na kontraktach terminowych (tzw. managed futures). Je艣li kto艣 czyta艂 ksi膮偶k臋 Curtisa Faitha 鈥Droga 呕贸艂wia 8 8. Nazwa 偶贸艂wie鈥 wzi臋艂a si臋 z por贸wnania farmy w Singapurze, hoduj膮cej 偶贸艂wie. Ta paralela pos艂u偶y艂a do 鈥瀐odowania鈥 grupy trader贸w.
W roku 1983, dw贸ch legendarnych trader贸w, Richard Dennis i William Eckhardt, przeprowadzi艂o eksperyment, kt贸ry mia艂 dowie艣膰, czy z powodzeniem ka偶dego mo偶na nauczy膰 tradingu. Dennis by艂 znany szeroko w bran偶y jako facet, kt贸ry z pocz膮tkowych 5000 dolar贸w dorobi艂 si臋 fortuny przekraczaj膮cej 100 milion贸w dolar贸w.
Dennis sta艂 na stanowisku, 偶e ka偶dy mo偶e dokona膰 tego co on po zaledwie dwutygodniowym kursie, podczas gdy Eckhardt by艂 innego zdania. Ten pierwszy tak mocno wierzy艂 we w艂asny system transakcyjny, 偶e postanowi艂 w eksperymencie u偶y膰 swoich pieni臋dzy. Zamie艣ci艂 og艂oszenie w The Wall Street Journal, w odpowiedzi na kt贸re zaaplikowa艂o tysi膮ce kandydat贸w, spo艣r贸d kt贸rych wybrano pocz膮tkowo 14 os贸b.
Wybra艅c贸w nauczono strategii pod膮偶ania za trendem, kt贸re s膮 obecnie powszechnie znane w domenie publicznej. Regu艂y s膮 banalne. Przyk艂adowo pozycj臋 d艂ug膮 zajmowano gdy cena przebija艂a poziom z ostatnich 40 dni.
Eksperyment powi贸d艂 si臋 po my艣li Dennisa, a zrekrutowani przez niego kandydaci zarobili ponad 175 milion贸w dolar贸w w zaledwie pi臋膰 lat. ×
albo chocia偶 s艂ucha艂 wywiad贸w jakie przeprowadzi艂em z Tomem Basso, Robertem Carverem czy Andreasem Clenow鈥檈m, ten z pewno艣ci膮 wie o czym mowa. To metoda powszechnie stosowana od wielu lat w profesjonalnym 艣wiecie inwestowania, zw艂aszcza w ramach licznych funduszy hedgingowych.

Jeszcze rok temu informowa艂em, 偶e pracuj臋 od kilku miesi臋cy nad pewnym projektem o kodowej nazwie 鈥TurtleScanner鈥 鈥 czyli ewidentnie z 鈥溑济撑倃iami鈥 w tle. 馃檪 Wiele z ducha tego podej艣cia mo偶na znale藕膰 w moim oprogramowaniu i dzi艣. Dobrze jest by膰 偶贸艂wiem na rynku. 馃槈

Z takim podej艣ciem do inwestowania jest jednak pewien problem. Po pierwsze, aby m贸c kontrolowa膰 ryzyko bez obawy wysadzenia rachunku w powietrze (nie przesadzi膰 z lewarem, zapewni膰 odpowiedni膮 dywersyfikacj臋), trzeba dysponowa膰 minimum milionem dolar贸w na start. 9 9. Kontrakty w wersji micro wiele tu nie pomagaj膮, poniewa偶 nie zapewniaj膮 satysfakcjonuj膮cej dywersyfikacji. Alternatywne CFD to z kolei co艣, co totalnie nie le偶y w moim gu艣cie -- rynek sam w sobie ma ryzyko, po co jeszcze bra膰 dodatkowe w postaci brokera. ×

Po drugie, realizacja takiej strategii w praktyce wymaga technicznej wiedzy o handlu kontraktami terminowymi i pewnego po艣wi臋cenia. Nie, 偶eby trzeba by艂o 艣l臋cze膰 godzinami ka偶dego dnia, ale b艂臋dy na poziomie realizacji mog膮 sporo kosztowa膰. Wi臋c trzeba by艂oby de facto wykonywa膰 prac臋 tak膮 jak profesjonalne fundusze hedgingowe.

Mo偶e kiedy艣 wr贸c臋 do pierwotnych za艂o偶e艅, czyli implementacji strategii na rynek kontrakt贸w terminowych. Teraz jednak skupiam si臋 na tym, by dostarczy膰 funkcjonalno艣膰, kt贸ra mo偶e przyda膰 si臋 jak najszerszemu gronu inwestor贸w: liczy si臋 zatem maksymalna prostota i praktyczno艣膰.

Pobierz aplikacj臋 System Trader (ST)

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi臋 wed艂ug w艂asnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie偶膮ce dane rynkowe z darmowych 藕r贸de艂
  • Inwestuj wed艂ug planu, nie emocji

UWAGA Oprogramowanie jest w wersji testowej i mo偶liwe s膮 problemy podczas jego funkcjonowania. Wszelkie problemy techniczne b臋d臋 stara艂 si臋 rozwi膮zywa膰 na bie偶膮co. Prosz臋 jednak o cierpliwo艣膰, gdy偶 ze wzgl臋du na ogrom pracy jestem mniej dost臋pny i nie mog臋 indywidualnie pom贸c ka偶demu z Was z osobna. Kliknij w niniejszy link po wi臋cej informacji. Dzi臋kuj臋! 馃檪

Pobierz

Czy mam kompetencje do tworzenia oprogramowania?

Realizuj膮c projekt pokroju ST nie chodzi tylko o kwestie techniczne zwi膮zane z napisaniem oprogramowania — programist臋 mo偶e wynaj膮膰 ka偶dy je艣li dysponuje odpowiednim bud偶etem i ma poj臋cie o zarz膮dzaniu projektami IT. Trzeba jeszcze zna膰 problematyk臋, kt贸r膮 ma wspiera膰 tworzone rozwi膮zanie 鈥 to jest najwi臋ksze wyzwanie.

Nie uwa偶am si臋 za eksperta od inwestowania. Mam sw贸j baga偶 do艣wiadcze艅, o kt贸rym wspomina艂em cho膰by w tym odcinku podcastu, zdobyty w przeci膮gu ostatnich ponad 12 lat, ale przy pracy w tym projekcie staram si臋 czerpa膰 pe艂nymi gar艣ciami z wiedzy os贸b o wiele bardziej do艣wiadczonych ode mnie. Podcast okaza艂 si臋 tu 艣wietnym narz臋dziem, otwieraj膮cym bezpo艣redni dost臋p do wielu do艣wiadczonych os贸b:

  • Perry Kaufman — metody budowania i testowania strategii (50 lat do艣wiadczenia rynkowego).
  • Tom Basso — podej艣cie pod膮偶ania za trendem (ponad 40 lat do艣wiadczenia rynkowego), przede wszystkim w oparciu o kontrakty terminowe.
  • Larry Connors — kr贸tkoterminowe strategie (40 lat do艣wiadczenia rynkowego)
  • Andreas Clenow — podej艣cie pod膮偶ania za trendem, w tym strategia momentum dla rynku akcji (ponad 20 lat do艣wiadczenia).
  • Gary Antonacci — strategie oparte o momentum, w tym GEM (niemal 50 lat do艣wiadczenia rynkowego), ale r贸wnie偶 kr贸tkoterminowe podej艣cie bazuj膮ce na powrocie do 艣redniej.
  • Robert Carver — metody budowania i testowania strategii (20 lat do艣wiadczenia rynkowego), zar贸wno aktywnych jak i pasywnych, bazuj膮cych na ETF.
  • Meb Faber — aktywne i pasywne strategie d艂ugoterminowe (ponad 20 lat do艣wiadczenia rynkowego).

A to nie koniec — od pocz膮tku mam ambicj臋 dociera膰 do uznanych w bran偶y os贸b, inspirowa膰 si臋 ich prac膮, lub wr臋cz wprost kopiowa膰 konkretne rozwi膮zania.

Etapy pracy nad oprogramowaniem

Musz臋 przyzna膰, 偶e projekt nie mia艂 dobrze zdefiniowanego planu od pocz膮tku 鈥 by艂 poniek膮d wynikiem podej艣cia 鈥robi臋, bo mog臋鈥. Ta nonszalancja kosztowa艂a mnie sporo czasu, energii i pieni臋dzy. Z drugiej strony by艂a to forma procesu dojrzewania wielu my艣li jakie mia艂em w g艂owie. Poni偶ej kr贸tka rozpiska jak to wygl膮da艂o je艣li idzie o punkty zwrotne w projekcie:

11/07/2018
Pisz臋 maila do Toma Basso, s艂ynnego inwestora pod膮偶ania za trendem z propozycj膮 wyst膮pienia u mnie w podca艣cie.

10/09/2018
Publikacja wywiadu z Tomem Basso. W mi臋dzyczasie wymieni艂em z Tomem wiele uwag na temat inwestowania — jestem ju偶 przekonany, 偶e cz臋艣膰 mojego prywatnego portfela musi opiera膰 si臋 o podej艣cie 艣rednio/d艂ugoterminowe.

30/09/2018
Utworzenie repozytorium Git dla kodu 藕r贸d艂owego projektu o kodowej nazwie TurtleScanner. Od tego momentu rozpoczyna si臋 偶mudna i ci臋偶ka praca. Wiele pocz膮tkowej energii idzie na cz臋艣膰 projektu, kt贸ra nie b臋dzie szybko (je艣li w og贸le) uko艅czona i pokazana 艣wiatu (strategia pod膮偶ania za trendem dla rynku kontrakt贸w terminowych). Na r贸偶nych etapach trwania projektu wymieniam wiele uwag z do艣wiadczonymi osobami, takimi jak: Perry Kaufman, Andreas Clenow, Michael Covel czy Gary Antonacci.

04/03/2019
Zaczynam moj膮 znajomo艣膰 z Gary Antonacci鈥檓. Po niemal dw贸ch miesi膮cach nagrywam z nim wywiad do podcastu, ale m贸j regularny kontakt z Garym trwa do dzi艣. To w艂a艣nie jego strategia stanowi flagowy okr臋t w wersji beta ST.

28/06/2019
Publikuj臋 obszerny artyku艂, przybli偶aj膮cy strategi臋 GEM Gary Antonacci鈥檈go. Wasza pozytywna reakcja przerasta moje naj艣mielsze oczekiwania, pojawia si臋 te偶 masa pyta艅: jak to przenie艣膰 na grunt praktyczny. W du偶ej mierze Wasze uwagi wp艂yn臋艂y na to jak ST wygl膮da na tym etapie.

22/03/2020
Publiczna zapowied藕 prezentacji wczesnej beta wersji oprogramowania na prze艂omie kwietnia/maja 2020.

16/05/2020
Wreszcie! Publikacja oprogramowania System Trader 0.9 beta. Dla mnie koniec pewnego etapu i przej艣cie do kolejnego. Dla Was mo偶liwo艣膰 zapoznania si臋 z efektami mojej pracy. 馃檪

Do艣膰 teorii i storytellingu, czas na twarde liczby

Internet przepe艂niony jest informacjami, kt贸re zach臋caj膮 inwestor贸w do dzia艂ania obietnicami o tym, co rynek niby zrobi w przysz艂o艣ci. W naturalny spos贸b wi臋kszo艣膰, zw艂aszcza pocz膮tkuj膮cych, s膮dzi, 偶e skuteczne inwestowanie polega na skutecznym prognozowaniu rynku. Dobrze opowiedziana historia, umiej臋tnie podlana sensacyjnym sosem (z艂owrogie banki centralne, spiskuj膮cy Bill Gates, manipulacja danymi, 鈥瀠bieranie ulicy鈥 w akcje itp.) dope艂nia ca艂o艣ci atrakcyjnego komunikatu. Kochamy to! Poza tym ka偶dy czuje si臋 kompetentny 鈥 analogicznie jak w pi艂ce no偶nej czy polityce, nawet je艣li si臋 na tym nie znamy, 艂atwo przyj膮膰 poz臋 eksperta.

呕ebym by艂 dobrze zrozumiany: je艣li masz kilkudziesi臋cioletnie do艣wiadczenie inwestycyjne Howarda Marksa, przy tym dowiod艂e艣 swojej skuteczno艣ci w wielu warunkach rynkowych, r贸b dalej to, w czym jeste艣 znakomity. Tyle, 偶e to elita, a ja pisz臋 do wi臋kszo艣ci, kt贸ra wcale nie musi rezygnowa膰 z inwestowania w艂asnego kapita艂u.

A teraz pytanie: co jest wiarygodniejsze?

  1. Wynik inwestycyjnego guru z ostatniego roku/dw贸ch, gdzie proces decyzyjny nie jest jednoznaczny, trudny do odtworzenia a i same 鈥瀌owody rynkowej skuteczno艣ci鈥 trudne do weryfikacji?
  2. Strategia, kt贸ra zapisana jest w precyzyjny, jednoznaczny spos贸b, dzia艂a od dziesi臋cioleci (lub wr臋cz od wiek贸w), a ka偶dy mo偶e j膮 zweryfikowa膰 w kilka sekund?

Je艣li wybierasz bramk臋 numer dwa, zapraszam serdecznie do pozostania ze mn膮. 馃檪 Je艣li sk艂aniasz si臋 ku opcji numer jeden, zach臋cam mimo wszystko r贸wnie偶 do pozostania ze mn膮 鈥 obiecuj臋, 偶e warto chocia偶 spr贸bowa膰 skonfrontowa膰 sw贸j inwestycyjny 艣wiatopogl膮d z tym, co proponuj臋 w ramach swojego projektu.

Nie oferuj臋 艂api膮cych za serce historii spiskowych o tym, 偶e najechali nas Marsjanie, ale daj臋 Ci narz臋dzie, w kt贸rym rz膮dzi twarda logika i liczby. Mo偶e to i ma艂o sexy, ale w inwestowaniu emocje najlepiej, gdy utrzymuj膮 si臋 na podobnym poziomie jak przy zbieraniu grzyb贸w w lesie. Na ko艅cu liczy si臋 bowiem wynik.

Tysi膮ce lat ewolucji cz艂owieka na sawannach Afryki nie przygotowa艂o nas do handlowania akcjami Amazon鈥檃 i Google鈥檃, stopami procentowymi, towarami, czy innymi instrumentami finansowymi. Wiele prawid艂owych decyzji inwestycyjnych jest sprzecznych z nasz膮 codzienn膮 偶yciow膮 intuicj膮 i do艣wiadczeniem

–Meb Faber

Inwestuj na swoich zasadach

Wielokrotnie otrzymuj臋 pytania o to, jak inwestuj臋 w艂asne pieni膮dze. I cho膰 sam cz臋sto o tym m贸wi臋, zawsze mam obawy, 偶e kto艣 bez g艂臋bszego zastanowienia b臋dzie chcia艂 robi膰 co艣 podobnie, nie zdaj膮c sobie sprawy z konsekwencji.

Moja sytuacja nie jest Twoj膮 sytuacj膮. Przy dobraniu podej艣cia do inwestowania znaczenie ma wiele czynnik贸w, na przyk艂ad:

  • Horyzont inwestycji
  • Sytuacja osobista (np. singiel vs. g艂owa rodziny maj膮ca na utrzymaniu dzieci i kredyt hipoteczny do sp艂aty)
  • Sytuacja finansowa (stabilna praca, w艂asny biznes, kredyty, poduszka finansowa)

A nawet je艣li Twoja sytuacja by艂aby taka jak moja, wci膮偶 trzeba uwzgl臋dni膰 osobiste preferencje inwestycyjne. Dlatego wol臋 oferowa膰 Ci w臋dk臋, 偶eby艣 m贸g艂 wypracowa膰 w艂asn膮 technik臋 do 艂owienia ni膮 ryb.

Jaki portfel mo偶esz sobie zaprojektowa膰?

Wierz臋 w mo偶liwo艣膰 opanowania najlepszych rzeczy, kt贸re zosta艂y ju偶 wymy艣lone przez innych ludzi. Nie wierz臋 natomiast w pr贸b臋 wymy艣lenia wszystkiego od pocz膮tku samemu. Nikt nie jest tak m膮dry.
鈥 Charlie Munger

Na pok艂adzie ST znajduj膮 si臋 rozwi膮zania dobrze znane w bran偶y, ale postrzegam to jako zalet臋, a nie wad臋. Na rynku wystarczy by膰 zdyscyplinowanym, a nie oryginalnym. Najwi臋ksz膮 trudno艣ci膮 na koniec dnia i tak b臋d膮 nasze emocje — to one b臋d膮 kluczowe dla powodzenia naszych inwestycji.

Strategie wbudowane w ST spe艂niaj膮 rol臋 szablon贸w (rodzaj贸w, typ贸w), na podstawie kt贸rych mo偶na budowa膰 w艂asne strategie, skonfigurowane do naszych potrzeb. W tej chwili dost臋pne s膮 trzy takie szablony, kt贸re opisuj臋 szczeg贸艂owo w dalszej cz臋艣ci artyku艂u:

  • Portfel pasywny (strategia pasywna)
  • Dual Momentum (strategia aktywna)
  • Momentum akcji indywidualnych (strategia aktywna)

ST zawiera te偶 szereg predefiniowanych strategii na bazie powy偶szych szablon贸w. Najwi臋cej jest strategii opartych na szablonie 鈥Portfel pasywny鈥 鈥 to dobry punkt startowy dla wi臋kszo艣ci inwestor贸w, zw艂aszcza pocz膮tkuj膮cych. Szablon 鈥Dual Momentum鈥 z kolei wykorzystany jest do strategii 鈥Global Equities Momentum (GEM)鈥. Szablonowi 鈥Momentum akcji indywidualnych鈥 po艣wi臋c臋 oddzielny artyku艂 w niedalekiej przysz艂o艣ci, bo to temat wymagaj膮cy szerszego wyja艣nienia — w dalszej cz臋艣ci artyku艂u opisz臋 go skr贸towo.

Strategie pasywne

Inwestowanie pasywne z pewno艣ci膮 nie wygl膮da sexy, zw艂aszcza z poziomu kogo艣, kto ma bardziej 偶y艂k臋 spekulanta ni偶 inwestora. Niewiele si臋 tu dzieje, bo portfel nie wymaga codziennej uwagi, ale paradoksalnie to dla wi臋kszo艣ci ogromna zaleta. Przyczyn膮 wielu pora偶ek inwestycyjnych jest nadmierna pewno艣膰 siebie co do mo偶liwo艣ci pobijania rynku (lub zwyk艂e liczenie na szcz臋艣cie) oraz nadmierne koszty transakcyjne.

Kto艣 mo偶e zapyta膰: po co sta艂y portfel, gdzie tu plan, gdzie tu kontrola ryzyka?

Nie ka偶dy musi inwestowa膰 w ten spos贸b 鈥 je艣li kto艣 wierzy w strategie reaguj膮ce bardziej aktywnie na to, co robi rynek, 艣wietnie! Takie rozwi膮zania te偶 s膮 na pok艂adzie ST. Ale s膮 osoby, kt贸re w to nie wierz膮, lub inaczej 鈥 nie jest to w ich naturze, by tak dzia艂a膰. Wi臋c kupuj膮 sta艂y portfel.

Tyle, 偶e kupienie do portfela 100% akcji, do tego polskich, to s艂aby pomys艂 (nie wspominaj膮c o kupnie tylko jednej sp贸艂ki — to ju偶 wr臋cz szale艅stwo). ST prezentuje szereg modelowych portfeli o r贸偶nym profilu ryzyka. Cho膰 prawd臋 m贸wi膮c najbardziej kluczowe jest nie to, kt贸ry portfel zarabia najlepiej (a na tym tylko zwykle na pocz膮tku si臋 skupiamy), ale z kt贸rym my b臋dziemy czuli si臋 OK. Kr贸tkoterminowo wyniki portfeli mog膮 si臋 znacz膮co r贸偶ni膰, ale d艂ugoterminowo te r贸偶nice coraz bardziej si臋 zacieraj膮. To fenomen wart zatrzymania si臋 i zastanowienia…

Na pok艂adzie oprogramowania wbudowane zosta艂o kilkana艣cie tak zwanych portfeli modelowych (sta艂ych), ale oczywi艣cie nie stoi nic na przeszkodzie, by ka偶dy zdefiniowa艂 dowolny portfel wed艂ug w艂asnych preferencji. Aplikacja zawiera sporo danych, kt贸re mog膮 pos艂u偶y膰 do tego celu. A je艣li wci膮偶 ma艂o — mo偶na pobra膰 dane z Yahoo lub Stooq, bezpo艣rednio z poziomu aplikacji (wi臋cej o tym w sekcji o danych).

ST pokazuje jasno, 偶e prosty portfel pasywny na kt贸ry mo偶emy po艣wi臋ci膰 dos艂ownie kilka minut w roku (to nie pomy艂ka) pozwala z sukcesem budowa膰 kapita艂, pobijaj膮c z du偶ym prawdopodobie艅stwem wyniki wi臋kszo艣ci profesjonalnych zarz膮dzaj膮cych w funduszach inwestycyjnych. W czym tkwi sekret? 鈥 w kosztach oczywi艣cie!

Je艣li robimy to sami, mo偶na si臋 ograniczy膰 do kilku ETF w portfelu, a poziom transakcji ograniczy膰 do absolutnego minimum. Ponad 90% funduszy ma problem z dowiezieniem wynik贸w na poziomie rynku (czyli tyle co indeksy), nie wspominaj膮c o jego pobijaniu (cho膰 zach臋caj膮 nas w艂a艣nie tym, 偶e potrafi膮 to robi膰 i 偶eby im za to s艂ono p艂aci膰). 艁atwo dzi艣 jednak generowa膰 wyniki jakie daje szeroki rynek poprzez inwestowanie w indeksy.

ETF, czyli co to jest, dlaczego warto si臋 tym zainteresowa膰 i na co uwa偶a膰

Wprowadzenie w 艣wiat funduszy ETF dla zupe艂nie pocz膮tkuj膮cych.

Czytaj dalej 鈫

A po co w takim razie ST, je艣li to takie proste? C贸偶, cho膰 艂atwo dzi艣 inwestowa膰 w szeroki rynek dzi臋ki istnieniu ETF, trzeba jak zwykle pami臋ta膰, 偶e jeste艣my tylko lud藕mi 鈥 rz膮dz膮 nami emocje. Zatem dobrze wiedzie膰 z czym wi膮偶e si臋 inwestowanie w pasywny portfel i dobra膰 taki, z kt贸rym b臋dzie nam dobrze. Docenienie prostych rozwi膮za艅 wymaga edukacji.

ST — pierwsza pr贸ba ognia

Uruchamiaj膮c ST 艂atwo uda膰 si臋 w podr贸偶 w czasie o nawet ponad 100 lat wstecz, 偶eby zobaczy膰 co by si臋 sta艂o, gdyby艣my zainwestowali 100% naszych pieni臋dzy na ameryka艅skim rynku akcji w 1920 roku. Szybko przekonamy si臋, 偶e niewielu z nas przesz艂oby spokojnie przez spadki w portfelu si臋gaj膮ce 80%! 10 10. W roku 1929 podczas krachu na gie艂dzie, rynek ameryka艅skich akcji run膮艂 w przepa艣膰 trac膮c w kulminacyjnym momencie -83%. × . Owszem, ameryka艅ski rynek akcji za okres 120 lat generuje 艣redniorocznie ponad 9% zysku (realnie nieco ponad 6%), ale jak zwykle nale偶y r贸wnie偶 spogl膮da膰 na drug膮 stron臋 r贸wnania 鈥 ryzyko.

Na szcz臋艣cie i na to jest lekarstwo 鈥 godz膮c si臋 na nieco mniejsz膮 stop臋 zwrotu, dobieraj膮c do portfela inne elementy (np. z艂oto, got贸wk臋, obligacje, nieruchomo艣ci), jeste艣my w stanie mocno ograniczy膰 chwilowe obsuni臋cia naszego kapita艂u.

Wiele powy偶szych stwierdze艅 brzmi z pewno艣ci膮 dla niekt贸rych z Was prowokacyjnie albo pow膮tpiewaj膮co, dlatego przytocz臋 realny przyk艂ad. Portfel zaproponowany przez Harry Browne, klasyka po艣r贸d tego stylu inwestowania.

Sk艂ad portfela:

  • Akcje S&P 500: 25%
  • Obligacje 30-letnie USA: 25%
  • Z艂oto: 25%
  • Got贸wka (bony skarbowe USA): 25%

Rebalansowanie maksymalnie raz w roku (je艣li odchylenie wagi kt贸rejkolwiek sk艂adowej portfela przekroczy 5%).

Tak mega prosta konstrukcja portfela, banalna w praktycznym zastosowaniu daje nast臋puj膮ce wyniki (uwzgl臋dniono prowizje, pomini臋to podatki) za ostatnie p贸艂 wieku (1970-2019):

  • CAGR (roczna stopa zwrotu): 8.79% (S&P 500: 10.47%)
  • MaxDD (maksymalne obsuni臋cie kapita艂u): -12% (S&P 500: -51%)
  • Pocz膮tkowa kwota: 100 000
  • Ko艅cowa kwota: 6 712 047
  • Zyskowne lata: 45 (5 lat stratnych)

A tak wygl膮da linia kapita艂u za ostatnie p贸艂 wieku.

Prosz臋 bardzo: na 50 lat, 5 lat stratnych, przy czym strata nigdy nie przekracza艂a -12%. A teraz niech ka偶dy sobie przeliczy, ile warta by艂aby nasza godzina pracy przy inwestycji, bior膮c pod uwag臋 nasz kapita艂 i zyski jakie generujemy. Tu po艣wi臋ci膰 wystarczy dos艂ownie kilka minut raz do roku 鈥 z pozosta艂ym czasem mo偶na robi膰 cokolwiek chcemy, z dala od rynk贸w. Wed艂ug wielu statystyk okazuje si臋, 偶e wi臋kszo艣膰 inwestor贸w nie generuje takich zysk贸w, a po艣wi臋ca ogrom czasu na poszukiwaniu cudownych metod rynkowych. Do przemy艣lenia.

Oczywi艣cie kto艣 mo偶e powiedzie膰: to rynek ameryka艅ski, wynik mo偶e si臋 nie powt贸rzy膰, do tego przez 40 lat spada艂y stopy procentowe co sprzyja艂o obligacjom. Zgoda. Ale od czego mamy ST? 鈥 艂atwo sprawdzi膰 jak zachowa艂by si臋 portfel gdyby艣my akcje ameryka艅skie zast膮pili globalnymi oraz podobnie post膮pili z obligacjami.

Zysk roczny spada nieznacznie 鈥 do 8.45%, a maksymalne obsuni臋cie nieznacznie ro艣nie 鈥 do -15%. Wiem, wielu to nie zadowala 鈥 ale zwr贸膰 uwag臋 鈥 zero kombinowania, praktycznie bezobs艂ugowo prowadzony portfel.

Co wi臋cej, w ST 艂atwo dobra膰 optymalny dla nas wariant rebalansowania portfela. M贸wi膮c kr贸tko rynek nie jest statyczny i to, 偶e podzielimy sobie portfel na cztery cz臋艣ci jak w naszym przyk艂adzie, nie znaczy, 偶e tak b臋dzie ca艂y czas. Z czasem wagi w portfelu zaczn膮 si臋 rozje偶d偶a膰, bo np. wystrzeli w g贸r臋 rynek akcji. W aplikacji mo偶emy ustali膰 co jaki okres chcemy rebalansowa膰 portfel lub przy jakich warunkach chcemy to robi膰, a nast臋pnie szybko sprawdzi膰, jak wp艂ywa to na nasz膮 inwestycj臋.

Predefiniowane portfele pasywne

Je艣li u偶yjesz dywersyfikacji, mo偶esz osi膮gn膮膰 okre艣lon膮 stop臋 zwrotu przy ni偶szym ryzyku. Okre艣lony poziom ryzyka generuje z kolei wy偶sz膮 stop臋 zwrotu, je艣li b臋dzie ono zdywersyfikowane. Dlatego dywersyfikacja to darmowy obiad.
–David Swensen

Poni偶ej pokr贸tce przedstawiam predefiniowane portfele z ich sk艂adami, gotowe do wykorzystania w ST, opisane w ksi膮偶ce m.in. Meb Faber鈥檃 鈥Global Asset Allocation鈥. Nie martw si臋 je艣li jeste艣 zupe艂nie pocz膮tkuj膮cy — w kolejnych materia艂ach b臋d臋 wszystko dok艂adnie wyja艣nia艂.

  • 60/40. Najbardziej powszechnie cytowany modelowy portfel na 艣wiecie. Cz臋sto wykorzystywany jest jako benchmark (por贸wnanie) dla innych strategii. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (60%)
    • obligacje 10-letnie USA (40%)
  • Global 60/40. Rozwini臋cie portfela 60/40 o ekspozycj臋 na rynki globalne, a nie tylko USA. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (30%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (20%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (10%)
    • obligacje 10-letnie USA (20%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (20%)
  • All Seasons (Ray Dalio). Portfel zaprojektowany przez Raya Dalio, za艂o偶yciela funduszu hedgingowego Bridgewater. Opiera si臋 on na idei tzw. parytetu ryzyka, czyli spogl膮dania na elementy portfela przez pryzmat ryzyka. Dzi臋ki temu mo偶na poszukiwa膰 optymalnego sk艂adu portfela, kt贸ry przy za艂o偶onym poziomie ryzyka generuje najwy偶szy zysk (tzw. granica efektywno艣ci). Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (18%)
    • akcje ma艂ych sp贸艂ek ameryka艅skich (3%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (6%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (3%)
    • obligacje 10-letnie USA (15%)
    • obligacje 30-letnie USA (40%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (7.5%)
    • z艂oto (7.5%)
  • Risk Parity (Parytet Ryzyka). Portfel podobny do 鈥All Seasons鈥, z nieco innymi wagami ryzyka. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (7.5%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (7.5%)
    • obligacje korporacyjne (35%)
    • obligacje 10-letnie USA (35%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (5%)
    • z艂oto (5%)
    • nieruchomo艣ci (5%)
  • Permanent (Harry Browne). Klasyka po艣r贸d portfeli modelowych. Propozycja Harry鈥檈go Browne, ameryka艅skiego polityka i doradcy inwestycyjnego. Sk艂ad:
    • bony skarbowe USA (25%)
    • obligacje 30-letnie USA (25%)
    • akcje z indeksu S&P 500 (25%)
    • z艂oto (25%)
  • Global Permanent (Harry Browne). Odmiana tradycyjnego portfela Harry鈥檈go Browne, tyle, 偶e z ekspozycj膮 na rynki globalne, a nie tylko ameryka艅skie. Sk艂ad:
    • bony skarbowe USA (25%)
    • akcje z indeksu S&P 500 (12.5%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (12.5%)
    • obligacje 30-letnie USA (12.5%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (12.5%)
    • z艂oto (25%)
  • Global Market Portfolio (GMP). Portfel staraj膮cy si臋 odwzorowa膰 globaln膮 kapitalizacj臋. Inspirowany m.in. na artykule „The Global Multi-Asset Market Portfolio, 1959鈥2012” (R. Doeswijk, T. Lam, L. Swinkels) oraz raporcie Credit Suisse „Global Wealth Databook 2014„. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (20%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (15%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (5%)
    • obligacje korporacyjne (22%)
    • obligacje 30-letnie USA (15%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (16%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (2%)
      nieruchomo艣ci (5%)
  • Global Asset Allocation (GAA). Portfel zaproponowany przez Meba Fabera z ekspozycj膮 na rynki globalne, sk艂adaj膮ce si臋 z akcji, obligacji, nieruchomo艣ci, towar贸w i walut. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (18%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (13.5%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (4.5%)
    • obligacje korporacyjne (19.80%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (5%)
    • nieruchomo艣ci (4.5%)
    • obligacje 30-letnie USA (13.5%)
    • z艂oto (5%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (14.4%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (1.8%)
  • Rob Arnott. Portfel zaproponowany przez Rob Arnott鈥檃, za艂o偶yciela Research Affiliates. Jest popularyzatorem tzw. porfeli smart-beta, czyli takich, kt贸re nie bazuj膮 na kapitalizacji rynkowej, gdzie im wi臋ksza sp贸艂ka, tym wi臋kszy udzia艂 w portfelu. Przyk艂adem smart-beta jest na przyk艂ad indeks zbudowany ze sp贸艂ek dywidendowych. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (10%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (10%)
    • obligacje korporacyjne (20%)
    • obligacje 30-letnie USA (10%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (20%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (10%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (10%)
    • nieruchomo艣ci (10%)
  • Talmud. Zdziwiony? Judaizm dwa tysi膮ce lat temu zdefiniowa艂 chyba najstarszy portfel 艣wiata s艂owami: 鈥Niech ka偶dy cz艂owiek podzieli swoje pieni膮dze na trzy cz臋艣ci i zainwestuje jedn膮 trzeci膮 w ziemi臋, jedn膮 trzeci膮 w interesy, a ostatni膮 cz臋艣膰 niech trzyma przy sobie w rezerwie.鈥 Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (33%)
    • obligacje 10-letnie USA (33%)
    • nieruchomo艣ci (33%)
  • Marc Faber. Propozycja portfela szwajcarskiego ekonomisty i zarz膮dzaj膮cego funduszem. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (13%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (8%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (4%)
    • obligacje 10-letnie USA (25%)
    • z艂oto (25%)
    • nieruchomo艣ci (25%)
  • Andrew Tobias. Prosty portfel z przewag膮 akcji (globalnych) oraz obligacji ameryka艅skich. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (33%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (33%)
    • obligacje 10-letnie USA (33%)
  • 7Twelve (Craig Israelsen). Portfel oznacza ekspozycj臋 portfela na 7 klas aktyw贸w, podzielonych 艂膮cznie na 12 cz臋艣ci (w oryginale po 8.33% ka偶da) daj膮cy bardzo szerok膮 dywersyfikacj臋. Sk艂ad:
    • bony skarbowe USA (8.34%)
    • akcje z indeksu S&P 500 (12.5%)
    • akcje ma艂ych sp贸艂ek ameryka艅skich (12.5%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (8.34%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (8.33%)
    • obligacje 10-letnie USA (8.33%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (16.67%)
    • nieruchomo艣ci (8.34%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (8.33%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (8.34%)
  • No Brainer Portfolio (William Bernstein). Bardzo prosty portfel sk艂adaj膮cy si臋 z czterech cz臋艣ci, z czego 75% przypada na rynek akcji, a reszta to obligacje. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (25%)
    • akcje ma艂ych sp贸艂ek ameryka艅skich (25%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (25%)
    • obligacje 10-letnie USA (25%)
  • Ivy Portfolio. Portfel zaproponowany przez Meba Fabera, bazuj膮cy na portfelach funduszy uczelni tzw. Ligii Bluszczowej (Ivy League). Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (20%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (20%)
    • obligacje 10-letnie USA (20%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (20%)
    • nieruchomo艣ci (20%)
  • Mohamed El-Erian. Portfel wzorowany na portfelu by艂ego zarz膮dzaj膮cego funduszem Uniwersytetu Yale (oraz by艂y prezes PIMCO). Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (18%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (18%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (15%)
    • obligacje 30-letnie USA (6%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (6%)
    • obligacje 10-letnie rz膮dowe z ca艂ego 艣wiata bez USA (11%)
    • nieruchomo艣ci (13%)
    • indeks towarowy S&P Goldman Sachs Commodity Index (13%)
  • Warren Buffett. Najs艂ynniejszy inwestor 艣wiata zaproponowa艂 bardzo prosty portfel, sk艂adaj膮cy si臋 zaledwie z dw贸ch sk艂adowych:
    • akcje z indeksu S&P 500 (90%)
    • bony skarbowe USA (10%)
  • David Swensen. Portfel wzorowany na funduszu Uniwersytetu Yale, zarz膮dzanego przez Davida Swensena. Sk艂ad:
    • akcje z indeksu S&P 500 (20%)
    • akcje z indeksu MSCI EAFE, czyli rozwini臋te pa艅stwa z Europy, Dalekiego Wschodu i Australia (20%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (10%)
    • obligacje 30-letnie USA (15%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (15%)
    • nieruchomo艣ci (20%)
  • Eliminate Fat Tails Portfolio (Larry Swedroe). Tw贸rca portfela przedk艂ada bezpiecze艅stwo nad zyski, dlatego 70% sk艂adu to got贸wka i obligacje. Sk艂ad:
    • bony skarbowe USA (35%)
    • obligacje chroni膮ce przed inflacj膮 TIPS (35%)
    • akcje ma艂ych sp贸艂ek ameryka艅skich (15%)
    • akcje z indeksu MSCI EEM, czyli pa艅stwa rozwijaj膮ce si臋 (15%)
Historia rynk贸w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa膰 globalnie?

Przedstawiam argumenty, kt贸re powinny racjonalnych inwestor贸w sk艂oni膰 do my艣lenia o inwestowaniu w wymiarze globalnym.

Czytaj dalej 鈫

Strategie aktywne

Obecnie ST zawiera dwie strategie aktywne (czyli reaguj膮ce na ruchy rynku), kt贸re okre艣li膰 mo偶na jako 艣rednio-/d艂ugoterminowe. Z czasem pojawi膮 si臋 nowe strategie, w tym kr贸tkoterminowe (ale nie wymagaj膮ce po艣wi臋cenia wi臋cej ni偶 2-3 minut w ci膮gu dnia).

Zaawansowane momentum akcji (Advanced Equity Momentum)

Jak ju偶 wspomina艂em, to zaawansowana strategia, kt贸ra poch艂on臋艂a mas臋 czasu na etapie implementacji. Planuj臋 po艣wi臋ci膰 jej osobny artyku艂, prezentuj膮c szczeg贸艂owe wyniki dla rynku ameryka艅skiego oraz rozwijaj膮c aspekty, kt贸re w tym opracowaniu traktuj臋 nieco pobie偶nie. Mam nadziej臋, 偶e nie znienawidzicie mnie za niekt贸re terminy, kt贸re si臋 poni偶ej pojawi膮 — z obowi膮zku je przytocz臋. Nie ma si臋 co jednak stresowa膰 鈥瀖膮drymi鈥 s艂贸wkami 鈥 wa偶na jest og贸lna koncepcja.

Przez okre艣lenie 鈥瀦aawansowana strategia鈥 nie mam na my艣li tego, 偶e koncepcja jaka za ni膮 si臋 kryje jest skomplikowana. Pod tym wzgl臋dem jest ona bardzo prosta: szukamy takich sp贸艂ek do portfela, kt贸re stabilnie ros艂y w ostatnich miesi膮cach. Gdy na rynku akcji zaczynaj膮 si臋 spadki, portfel sukcesywnie opuszczaj膮 akcje, a w ich miejsce wchodzi got贸wka lub obligacje. W skrajnej sytuacji ca艂y portfel mo偶e by膰 w got贸wce lub obligacjach (np. podczas bessy), by ponownie sukcesywnie zape艂ni膰 si臋 akcjami, gdy poprawi膮 si臋 warunki rynkowe.

Trudno艣膰 strategii polega na tym, 偶e musimy zadba膰 o wiele detali na etapie implementacji. Po prostu 艂atwiej jest inwestowa膰 w portfel, kt贸ry zawiera kilka ETF, a trudniej w akcje sp贸艂ek, kt贸rych w portfelu mo偶emy mie膰 nawet kilkadziesi膮t, a do tego musimy ich na bie偶膮co dogl膮da膰.

Koncepcja strategii inspirowana jest na ksi膮偶ce 鈥Stocks on The Move鈥 i blogu Andreasa Clenow’a, kt贸rego mia艂em przyjemno艣膰 go艣ci膰 w swoim podca艣cie. Andreas na co dzie艅 jest wsp贸艂w艂a艣cicielem i zarz膮dzaj膮cym funduszu hedgingowego w Zurychu w Szwajcarii.

Strategia opiera si臋 na nast臋puj膮cych fundamentach 鈥 ka偶dy z nich mo偶e by膰 dostosowany do w艂asnych potrzeb w oprogramowaniu:

  • Ranking sp贸艂ek. Kr贸tko pisz膮c, najbardziej interesuj膮 nas sp贸艂ki, kt贸re stabilnie rosn膮 (nie s膮 bardzo zmienne). Przek艂adaj膮c to na bardziej formalny i precyzyjny j臋zyk (zrozumia艂y przez komputer) strategia tworzy ranking sp贸艂ek z okre艣lonego uniwersum (np. indeksu S&P 500) na bazie pewnego wska藕nika momentum. Teraz si臋 nie przera藕cie s艂ownictwa 鈥 wystarczy zrozumie膰 sam膮 koncepcj臋, a jest ona banalna. Ot贸偶 wska藕nik jest liczony w ten spos贸b, 偶e wyk艂adnicza regresja liniowa (matematyczna metoda wyznaczania trendu) mno偶ona jest przez wsp贸艂czynnik determinacji (poziom dopasowania wykresu do linii trendu, czyli zmienno艣膰) 11 11. Regresja liniowa to statystyczna metoda, kt贸ra stara si臋 najlepiej jak to mo偶liwe poprowadzi膰 lini臋 przez okre艣lony zbi贸r punkt贸w 鈥 w naszym przypadku po cenach z notowaniami sp贸艂ki na wykresie. Jest to zatem obiektywne, matematyczne narz臋dzie rysowania trendu na wykresie (nie uznaniowe, gdzie kto艣 kre艣li lini臋 od r臋ki). W przypadku opisywanej strategii wsp贸艂czynnik (nachylenie) regresji liniowej wyznacza si艂臋 trendu, czyli si艂臋 momentum (impetu ceny). Wyk艂adnicza regresja liniowa to odmiana regresji liniowej w uj臋ciu procentowym (a nie kwotowym), co lepiej odwzorowuje realia w odniesieniu do notowa艅 sp贸艂ki. Wsp贸艂czynnik wyk艂adniczej regresji liniowej w uj臋ciu rocznym m贸wi nam zatem ile teoretycznie sp贸艂ka zarobi procentowo w kolejnym roku, je艣li ruch ceny b臋dzie kontynuowany. × 12 12. Wsp贸艂czynnik determinacji (w skr贸cie R2) to stopie艅 dopasowania linii regresji do danych. W naszym przypadku oznacza to, jak linia regresji dobrze dopasowana jest do wykresu ceny sp贸艂ki. Im to dopasowanie jest lepsze, tym oznacz to, 偶e sp贸艂ka ro艣nie bardziej stabilnie 鈥 cechuje si臋 mniejsz膮 zmienno艣ci膮. × . Zatem im nachylenie regresji jest wy偶sze, a przy tym jej dopasowanie jest lepsze do wykresu (mniejsza zmienno艣膰), tym sp贸艂ka uzyskuje mocniejsz膮 pozycj臋 w rankingu. Je艣li sp贸艂k臋 cechuje spora zmienno艣膰, jej pozycja w rankingu maleje, poniewa偶 wsp贸艂czynnik determinacji jest ni偶szy. W ten spos贸b eliminowane s膮 sp贸艂ki, kt贸re mocno rosn膮, ale w spos贸b skokowy, nier贸wnomierny w czasie. Strategia domy艣lnie liczy wska藕nik momentum dla dw贸ch okres贸w: 125 dni sesyjnych i 250 dni sesyjnych, czyli mniej wi臋cej okres p贸艂 roku i roku. Nast臋pnie liczona jest z nich 艣rednia arytmetyczna 鈥 ona stanowi ostateczn膮 warto艣膰 sp贸艂ki w rankingu.
  • Selekcja sp贸艂ek. Gdy znamy ju偶 ranking sp贸艂ek (list臋 sp贸艂ek od „najlepszych” do „najgorszych”), wybieramy do portfela te o najwy偶szym wska藕niku momentum (tzw. impetu ceny). Od nas zale偶y jak膮 chcemy maksymaln膮 ilo艣膰 sp贸艂ek w portfelu. Okre艣lamy te偶 minimalny pr贸g dla warto艣ci wska藕nika momentum. Mo偶e przyk艂adowo zatem si臋 okaza膰, 偶e pomimo i偶 w portfelu mo偶e by膰 maksymalnie 20 sp贸艂ek, mniej spe艂nia ten wym贸g (w skrajnej sytuacji 偶adna sp贸艂ka).
  • Alokacja sp贸艂ek. Je艣li w portfelu mamy 100 000 PLN i kupujemy 10 sp贸艂ek (powiedzmy, 偶e tak膮 maksymaln膮 ilo艣膰 sp贸艂ek w portfelu ustawili艣my), nie znaczy to, 偶e ka偶da sp贸艂ka b臋dzie w portfelu wa偶y膰 10 000 PLN (10%). Wielko艣膰 udzia艂u sp贸艂ki w portfelu zale偶na bowiem jest od tak zwanego parytetu ryzyka (vide portfel Raya Dalio). M贸wi膮c najpro艣ciej, im sp贸艂ka bardziej ryzykowna (zmienna), tym mniejsz膮 b臋dzie mia艂a wag臋 w portfelu. Tak naprawd臋 nie inwestujemy w sp贸艂ki tylko w konkretne ryzyko 鈥 chcemy by to ryzyko by艂o rozproszone w portfelu r贸wnomiernie 13 13. Technicznie parytet liczony jest tak, 偶e najpierw badamy wska藕nik ATR z 20 ostatnich dni (ang. Average True Range) dla ka偶dej sp贸艂ki, ale w uj臋ciu procentowym wzgl臋dem jej ceny (ATR/cena sp贸艂ki). Nast臋pnie liczona jest tzw. odwr贸cona zmienno艣膰, czyli 1/(ATR/cena sp贸艂ki). Kolejny krokiem jest zsumowanie takiej warto艣ci dla ka偶dej sp贸艂ki z portfela. Podzielenie odwr贸conej zmienno艣ci przez t臋 sum臋 daje nam wag臋 sp贸艂ki w portfelu. Odrzucane s膮 skrajne wagi, 偶eby unikn膮膰 sytuacji gdzie sp贸艂ka ma ekstremalnie ma艂膮/du偶膮 wag臋 w portfelu (wykorzystana do tego jest standaryzacja Z oraz 艣rednia winsorowska). × . W miejsce nieobsadzonym przez akcje w portfelu mo偶e by膰 got贸wka lub obligacje 14 14. Ten drugi wariant z obligacjami zamiast got贸wki nie jest jeszcze zaimplementowany, ale niebawem pojawi si臋 w aplikacji. Dzi臋ki niemu finalne wyniki strategii b臋d膮 nieco lepsze. W sytuacji za艂amania na rynku akcji, w portfelu sukcesywnie coraz wi臋cej znajdowa膰 b臋dzie si臋 obligacji. Co wi臋cej obligacje zwykle s膮 odwrotnie skorelowane z akcjami, amortyzuj膮c spadki akcji, kt贸re w portfelu nadal si臋 znajduj膮.] × .
  • Rebalansowanie portfela. W zale偶no艣ci od preferencji inwestora, portfel poddawany jest reabalansowaniu co okre艣lony czas (np. co tydzie艅/miesi膮c/kwarta艂). Liczony w贸wczas jest ranking sp贸艂ek oraz jego wagi z uwzgl臋dnieniem parytetu ryzyka. W ten spos贸b w portfelu zawsze mamy sp贸艂ki, kt贸re dobrze sobie radz膮 (lub got贸wk臋/obligacje, je艣li brak takich sp贸艂ek na rynku).

Aby wyniki symulacji takiej strategii nie by艂y obarczone b艂臋dem prze偶ywalno艣ci, nale偶y korzysta膰 z danych, gdzie mamy historyczn膮 zmian臋 portfeli indeks贸w oraz uwzgl臋dnione zdarzenia korporacyjne (np. dywidendy, splity). Wi臋cej o tym pisz臋 w sekcji opisuj膮cej dane rynkowe.

Poni偶ej przyk艂adowy wynik dzia艂ania strategii dla sp贸艂ek z indeksu mWIG40. Ka偶da kom贸rka to stopa zwrotu w danym miesi膮cu. Wida膰, 偶e w kwietniu tego roku strategia w 100% przesz艂a do got贸wki (st膮d stopa zwrotu 0% za kwiecie艅).

M贸j ulubieniec, czyli globalny portfel GEM (Global Equities Momentum)

Global Equities Momentum, czyli Momentum Globalnego Rynku Akcji jest d艂ugoterminow膮 strategi膮, wbrew pozorom nie tylko dla akcji, ale i dla obligacji. Opart膮 jest r贸wnie偶 o tzw. momentum, czyli powszechnie znan膮 anomali臋 rynkow膮. Wykorzystywana jest ona z powodzeniem przez profesjonalnych inwestor贸w od lat i powszechnie uznawana obecnie przez 艣wiat akademicki (w szczeg贸lno艣ci prof. Eugene Fama).

Autorem strategii jest Gary Antonacci, kt贸rego mia艂em zaszczyt go艣ci膰 u siebie w podca艣cie. Jest to osoba o niemal 50-letnim do艣wiadczeniu rynkowym, powszechnie szanowana w bran偶y m.in. za sw贸j wk艂ad nad badaniem anomalii momentum.

Strategia nie wymaga ci膮g艂ego 艣ledzenia rynk贸w finansowych. Ewentualne decyzje o zmianie sk艂adu portfela podejmowane s膮 raz w miesi膮cu i s膮 wynikiem zastosowania kilku prostych i jednoznacznych regu艂, nie wymagaj膮cych 偶adnego specjalistycznego narz臋dzia czy umiej臋tno艣ci (cho膰 oczywi艣cie zdecydowanie wskazane jest, aby rozumie膰 z czego wynika strategia, bo nie jest to przypadkowy zbi贸r regu艂).

Strategia polega na trzymaniu w portfelu akcji ameryka艅skich (indeks S&P 500) lub akcji reszty 艣wiata (indeks MSCI ACWI ex-US), gdy rynek ten jest silny. Gdy rynek akcji jest w odwrocie do portfela kupowane s膮 kr贸tkoterminowe obligacje jako bezpieczna przysta艅 dla kapita艂u. To pozwala bardzo znacz膮co zredukowa膰 ryzyko inwestycyjne w postaci obsuni臋膰 kapita艂u w okresie bessy na rynku akcji.

Ze wzgl臋du na ma艂膮 liczb臋 transakcji (przeci臋tnie 1-2 w roku), strategia bardzo dobrze si臋 skaluje (tzn. pozwala inwestowa膰 bardzo du偶ym kapita艂em) i cechuje si臋 niskimi kosztami transakcyjnymi.

Profesjonalne wykorzystanie strategii GEM om贸wi艂em w wywiadzie z ameryka艅skimi zarz膮dzaj膮cymi (tzw. fiduciary): James Di Virgilio oraz Dan Korth.

Bardzo szczeg贸艂owy opis strategii zamie艣ci艂em w tym artykule.

Dane rynkowe

Przy projektowaniu i testowaniu strategii dane odgrywaj膮 kluczow膮 rol臋. Z jednej strony musimy mie膰 pewno艣膰, 偶e s膮 one dobrej jako艣ci (nie zawieraj膮 b艂臋d贸w, uwzgl臋dniaj膮 wszelkie korporacyjne wydarzenia typu dywidendy czy splity), z drugiej, 偶e mamy ich na tyle du偶o, by m贸c zbada膰 nasz膮 strategi臋 w wielu sytuacjach rynkowych. Oczywi艣cie potrzebujemy te偶 dost臋pu do bie偶膮cych danych rynkowych, je艣li chcemy inwestowa膰 w oparciu o opracowan膮 strategi臋. Dobra wiadomo艣膰 jest taka, 偶e wszystko to jest mo偶liwe w ramach funkcjonalno艣ci ST. 馃檪

Przy czym, 偶eby by膰 uczciwym: dobrej jako艣ci dane mog膮 naprawd臋 sporo kosztowa膰, zw艂aszcza je艣li zale偶y nam na d艂ugiej historii. Pobieraj膮c dane z darmowych 藕r贸de艂 zawsze nale偶y przygl膮dn膮膰 si臋 ewentualnym mankamentom, jakie mog膮 one w sobie zawiera膰. Nieco wi臋cej o tym jeszcze b臋d臋 pisa艂 p贸藕niej.

UWAGA Nie bior臋 odpowiedzialno艣ci za jako艣膰 i dost臋pno艣膰 danych wbudowanych oraz importowanych do aplikacji. Pobieraj膮c dane z jakiegokolwiek 藕r贸d艂a nale偶y si臋 upewni膰, 偶e nie s膮 naruszane czyjekolwiek dobra.

Rozumiem, 偶e i tak pojawi膰 mo偶e si臋 zarzut, 偶e to tylko historia, a inwestujemy tu i teraz. Racja, dane historyczne mog膮 by膰 nadu偶ywane ale ignorowanie zachowa艅 rynku z przesz艂o艣ci nie jest te偶 rozwi膮zaniem, bo to oznacza, 偶e nie mamy 偶adnej strategii dzia艂ania — nawet u艂omnej.

Dane historyczne

W przypadku testowania strategii d艂ugoterminowych wa偶ne jest, aby sprawdzi膰 jak zachowuje si臋 ona w wielu r贸偶nych okresach — okresach bessy/hossy, rosn膮cych/malej膮cych st贸p procentowych, niskiej/wysokiej zmienno艣ci, wojen, kataklizm贸w, etc.

Dla kontrastu, je艣li we藕miemy notowania tylko ostatnich 10 lat ameryka艅skiego rynku akcji, a nast臋pnie zbudujemy i przetestujemy strategi臋, wyniki b臋d膮 najpewniej bardzo obiecuj膮ce, ale zarazem ma艂o wiarygodne. Powy偶ej wykres indeksu S&P 500 za ostatnie 10 lat (wraz z dywidendami) — w silnej hossie 艂atwo pomyli膰 szcz臋艣cie z umiej臋tno艣ciami. 馃檪

Dlatego aplikacja do cel贸w analitycznych zawiera szereg wbudowanych historycznych danych, si臋gaj膮cych nawet pocz膮tku XX wieku (czyli du偶o, du偶o dalej ni偶 si臋gaj膮 nawet najstarsze notowane ETF replikuj膮ce r贸偶ne rynki). S膮 to m.in. indeksy dla rynku akcji, obligacji, towar贸w, a tak偶e wska藕nik inflacji (USA). Dzi臋ki temu niekt贸re symulacje mo偶na przeprowadza膰 za okres niemal 100 lat, a nie tylko kilka/kilkana艣cie. Nie s膮 to jednak dane pokrywaj膮ce bardzo szeroki zakres aktyw贸w, a przynajmniej nie tak szeroki jaki bym chcia艂 mie膰. Dodatkowe ograniczenie polega na tym, 偶e s膮 to dane miesi臋czne, a nie dzienne. Na szcz臋艣cie w przypadku d艂ugoterminowych strategii da si臋 z tym felerem 偶y膰.

Niestety dane si臋gaj膮ce daleko wstecz, z dobrego i pewnego 藕r贸d艂a mog膮 by膰 bardzo kosztowne (cho膰 im dalej si臋gniemy w przesz艂o艣膰, tym dane s膮 gorszej jako艣ci). Jestem w kontakcie z bodaj najbardziej godnym zaufania dostawc膮 takich danych na 艣wiecie, Global Financial Data, ale na razie nie zdecydowa艂em si臋 na ich subskrypcj臋. Chodzi o bardzo du偶y koszt, si臋gaj膮cy nawet g贸rnych kilkudziesi臋ciu tysi臋cy z艂otych rocznie… Mo偶e kiedy艣. 馃槈

Dane bie偶膮ce

Celem wykorzystania strategii na realnym rynku potrzebujemy dost臋pu do bie偶膮cych danych z notowaniami. ST umo偶liwia importowanie takich danych z nast臋puj膮cych 藕r贸de艂:

  • Pliki (format tekstowy, format MetaStock, format CRB PRO) — je艣li kto艣 posiada dane zapisane w takich plikach, wystarczy raz je zaimportowa膰 do ST, a ewentualne zmiany w nich b臋d膮 automatycznie odczytane przez aplikacj臋 bez potrzeby ponownego importu
  • Yahoo Finance — darmowe, rynek akcji/ETF skorygowany o dywidendy
  • Stooq — darmowe, rynek akcji/ETF skorygowany o dywidendy. Tu mo偶na te偶 pobiera膰 dane dla warszawskiej GPW.
  • Norgate — dane dla rynku akcji i kontrakt贸w terminowych w USA i Australii kosztuj膮 od $270 rocznie
  • CandleQuote (via format CandleScanner) — oprogramowanie kosztuje $119 i daje dost臋p do szeregu darmowych 藕r贸de艂 danych (Stooq, Yahoo, Quandl, Tiingo, Alhpa Vantage), kt贸re w 艂atwy spos贸b mo偶na zaimportowa膰 do ST.

W przypadku danych z Yahoo i Stooq przy imporcie nale偶y wpisa膰 kod symbolu, kt贸ry chcemy pobra膰. Poniewa偶 s膮 to darmowe 藕r贸d艂a danych nie ma 偶adnej gwarancji ich jako艣ci ani dost臋pno艣ci.

UWAGA CandleQuote jest produktem, kt贸rego jestem wsp贸艂tw贸rc膮, wi臋c je艣li zdecydujesz si臋 na jego kupno po艣rednio otrzymam z tego tytu艂u wynagrodzenie.

Je艣li kto艣 inwestuje w oparciu o ETF notowane poza GPW, najpro艣ciej pobra膰 takie notowania z Yahoo. S膮 to co prawda dane dzienne, ale s膮 one aktualizowane w czasie rzeczywistym. Przyk艂adowo wi臋c, je艣li strategia wymaga kursu zamkni臋cia, jego teoretyczn膮 warto艣膰 mo偶emy pozna膰 na kilka minut przed zamkni臋ciem rynku.

Norgate — dane premium dla rynku akcji w USA i Australii

Warto wspomnie膰 nieco wi臋cej o p艂atnych danych dla ameryka艅skiego i australijskiego rynku akcji pochodz膮cych z firmy Norgate, kt贸re zawieraj膮:

  • Codzienn膮 aktualizacj臋 wszystkich danych
  • Histori臋 ameryka艅skiego rynku akcji si臋gaj膮c膮 roku 1950, oraz 1991 w przypadku rynku australijskiego (notowania, dane fundamentalne, zdarzenia korporacyjne typu dywidendy czy splity)
  • Sp贸艂ki kt贸re nie s膮 ju偶 notowane na gie艂dach
  • Historyczne sk艂ady indeks贸w akcji
  • Histori臋 wielu r贸偶nych danych ekonomicznych (np. stopa bezrobocia w USA, inflacja)
  • Notowania na rynkach walutowych spot
  • Notowania kontrakt贸w terminowych
  • 艢wiatowe indeksy akcji

Postanowi艂em da膰 mo偶liwo艣膰 korzystania z danych Norgate w ST, aby m贸c zaimplementowa膰 zaawansowane strategie dla rynku akcji ameryka艅skich (teoretycznie r贸wnie偶 australijskich). Strategia momentum akcji (Advanced Equity Momentum), kt贸ra jest obecna na pok艂adzie ST, to 艣wietny przyk艂ad takiej strategii (cho膰 oczywi艣cie strategia ta mo偶e pobiera膰 dane nawet ze Stooq czy Yahoo).

Dla mniej zaawansowanych inwestor贸w wyja艣ni臋, 偶e sk艂ady indeks贸w ulegaj膮 regularnym przetasowaniom — jedne sp贸艂ki wchodz膮 do nich, inne za艣 je opuszczaj膮. Dla przyk艂adu indeks S&P 500, skupiaj膮cy 500 najwi臋kszych sp贸艂ek ameryka艅skich, powsta艂 w roku 1957 — od tamtego czasu przewin臋艂o si臋 przez niego 1800 sp贸艂ek!

Dzi臋ki temu, 偶e Norgate zawiera takie informacje w symulacjach mo偶emy unikn膮膰 powszechnie pope艂nianego b艂臋du prze偶ywalno艣ci 15 15. B艂膮d prze偶ywalno艣ci (ang. survivorship bias) to b艂膮d logiczny pope艂niany nie tylko w tym kontek艣cie, ale i w innych przypadkach, gdy wyci膮gamy wnioski na podstawie niekompletnych danych. Niekompletno艣膰 danych polega na tym, 偶e 鈥渘ie prze偶y艂y鈥 one do momentu przeprowadzenia danej analizy. × , daj膮cego nam fa艂szywy, zbyt optymistyczny obraz rzeczywisto艣ci.

Przyk艂adowo ka偶dy dzi艣 widzi takie sp贸艂ki z indeksu S&P 500 jak Apple czy Microsoft, bo s膮 to giganci, kt贸rzy odnie艣li ogromny sukces, ale ma艂o prawdopodobne jest by kto艣 trzyma艂 je w portfelu ju偶 od lat 80. XX wieku. Wtedy by艂y to sp贸艂ki postrzegane jako ryzykowne, na dorobku, nie b臋d膮ce nawet w indeksie S&P 500. Je艣li zatem uruchomimy sobie symulacj臋 strategii dla sp贸艂ek kt贸re s膮 w indeksie S&P 500 dzi艣, cicho zak艂adaj膮c, 偶e kilkadziesi膮t lat temu te sp贸艂ki te偶 tam by艂y, otrzymamy wyniki, kt贸re by艂yby nierealne do osi膮gni臋cia w rzeczywistym 艣wiecie.

Jeszcze gorzej sprawa ma si臋 ze sp贸艂kami, kt贸re po drodze zbankrutowa艂y. Spogl膮daj膮c na dzisiejszy sk艂ad indeks贸w nie widzimy ich wcale, co zn贸w tworzy obraz o wiele bardziej pozytywny ni偶 mia艂o to miejsce w rzeczywisto艣ci, maskuj膮cy ryzyko inwestycyjne 16 16. Podobny b艂膮d powszechnie jest pope艂niany przez inwestor贸w poszukuj膮cych 鈥渘ajlepszych鈥 funduszy inwestycyjnych. Spogl膮daj膮c na bie偶膮cy ranking widz膮 zwykle niepe艂ny obraz, poniewa偶 nie ma tam funduszy, kt贸re zaprzesta艂y swojej dzia艂alno艣ci (i to bynajmniej nie z powodu osi膮gni臋cia wielkich sukces贸w). × .

Dane Norgate daj膮 te偶 艣wietny materia艂 do opracowania kolejnych strategii akcyjnych na rynku ameryka艅skim, na przyk艂ad podej艣cie dywidendowe, gdzie jest techniczna mo偶liwo艣膰 przeprowadzenia wielu precyzyjnych oblicze艅 (np. dywidendy, podatki), zwykle pomijanych przez wi臋kszo艣膰 inwestor贸w.

UWAGA Link do danych z firmy Norgate jest linkiem afiliacyjnym. Je艣li zdecydujesz si臋 na zakup ich danych klikaj膮c w ten link to ja z tego tytu艂u otrzymam drobne wynagrodzenie.

Inni dostawcy danych

Lista wspieranych dostawc贸w danych w ST nie jest bynajmniej zamkni臋ta. Je艣li b臋dzie potrzeba, mog臋 rozwa偶y膰 integracj臋 z innymi 藕r贸d艂ami danych. Interesuj膮co wygl膮da na przyk艂ad serwis EOD Historical Data, na przyk艂ad pod k膮tem ETF notowanych w Europie. A Ty masz jakie艣 swoje ulubione 藕r贸d艂o danych? B臋d臋 wdzi臋czny za info w komentarzu. 馃檪

Kulisy oprogramowania System Trader

Zwleka艂em z momentem pokazania 艣wiatu co robi臋, poniek膮d dlatego, 偶e projekt nie by艂 od pocz膮tku jasno zdefiniowany. Kisi艂em to nieco w ukryciu, ale w ko艅cu zrozumia艂em, 偶e to bez sensu. M贸g艂bym w takim stanie trwa膰 nawet latami, d膮偶膮c do niesko艅czonej perfekcji, a i tak na ko艅cu jest ryzyko pora偶ki. Szczerze m贸wi膮c boj臋 si臋 jaka b臋dzie Wasza reakcja na to co udost臋pniam teraz, maj膮c 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e nie jest to produkt kompletny. Mam jednak cich膮 nadziej臋, 偶e znajdzie si臋 odpowiednio du偶a grupa os贸b, kt贸ra zechce swoimi uwagami i sugestiami wesprze膰 mnie w tworzeniu coraz to lepszego narz臋dzia.

Bardzo w tym momencie chc臋 te偶 podzi臋kowa膰 Wam. O projekcie wspominam od ponad roku, w mi臋dzyczasie nie pokaza艂em absolutnie nic, a mimo tego otrzyma艂em mn贸stwo buduj膮cych wiadomo艣ci, pyta艅 i uwag w tym temacie. To dodaje otuchy i zach臋ca do pracy, bo wida膰, 偶e s膮 osoby, kt贸re realnie s膮 tym zainteresowane. K艂aniam si臋 Wam w pas! Dzi臋kuj臋 i doceniam! 馃檪

Ze swojej strony obiecuj臋, 偶e b臋d臋 wk艂ada艂 nadal w to ca艂e swoje serce — tylko wtedy mo偶e to mie膰 sens.

O technikaliach co nieco

Kto艣, kto oczekuje, 偶e znajdzie w tym oprogramowaniu wodotryski czy nowinki techniczne b臋dzie zawiedziony. Wynika to w du偶ej mierze z tego, 偶e gdy rozpoczyna艂em prac臋 nad tym projektem nie wiedzia艂em jeszcze, czy b臋d臋 z tego robi艂 produkt komercyjny, a chcia艂em wykorzysta膰 wiele gotowych komponent贸w, kt贸re rozwijane by艂y w przesz艂o艣ci.

Aplikacja stworzona jest w j臋zyku programowania C# i dzia艂a obecnie tylko na systemie operacyjnym Microsoft Windows w formie aplikacji instalowanej na komputerze. I o ile mi to nie przeszkadza, to rozumiem, 偶e s膮 osoby, kt贸re mog膮 czu膰 si臋 z tego powodu zawiedzione, preferuj膮c rozwi膮zania webowe 17 17. Osoby u偶ywaj膮ce komputer贸w Apple mog膮 uruchomi膰 oprogramowanie ST wykorzystuj膮c do tego na przyk艂ad narz臋dzie o nazwie Parallels Desktop for Mac. Nie jest to idealne rozwi膮zanie, ale dzia艂a. × . Na swoj膮 obron臋 mog臋 nieskromnie powiedzie膰, 偶e jestem za to przekonany o warto艣ci merytorycznej (nie myli膰 z marketingow膮) jaka tkwi w tym oprogramowaniu.

Architektura projektu jest tak przemy艣lana, aby warstwa interfejsu graficznego u偶ytkownika (tzw. GUI, czyli to, co widzicie na ekranie) mog艂a by膰 w 鈥減rosty鈥 spos贸b zast膮piona inn膮 technologi膮 ni偶 obecna. My艣l臋, 偶e z czasem znajdziemy wsp贸lnie satysfakcjonuj膮cy kompromis.

Kto stoi za projektem?

Oprogramowanie jest realizowane w ramach mojego prywatnego projektu, za kt贸rym nie stoi wielomilionowy bud偶et, sztab programist贸w, tester贸w, analityk贸w biznesowych czy spec贸w od marketingu. Robi臋 to, bo mog臋 i chc臋. 馃檪 Widz臋, 偶e po艂膮czenie wiedzy informatycznej z wiedz膮 finansow膮 daje mi mo偶liwo艣膰 stworzenia narz臋dzia rozwi膮zuj膮cego realny problem wielu os贸b.

Obecnie poza mn膮 na sta艂e w projekcie zaanga偶owana jest jeszcze jedna osoba, Pawe艂, kt贸ry zajmuje si臋 wy艂膮cznie programowaniem. Znamy si臋 ju偶 od ponad 20 lat, a razem wsp贸艂pracujemy od lat 8. Co jaki艣 czas przez projekt przewijaj膮 si臋 te偶 inne osoby.

Praca w projekcie jest w 100% realizowana zdalnie — ja mieszkam w Belgii, a Pawe艂 w Polsce. Przeci臋tnie w tygodniu po艣wi臋camy obecnie projektowi 艂膮cznie pomi臋dzy 40-60 godzin pracy (mniej wi臋cej 20-30 godzin ka偶dy z nas), cho膰 przez pierwsze miesi膮ce tempo by艂o o wiele ni偶sze. Obok tego prowadz臋 niniejszego bloga i podcast, oraz sam komercyjnie pracuj臋 30-40 godzin tygodniowo w innym projekcie software鈥檕wym, kt贸ry obecnie stanowi moje podstawowe 藕r贸d艂o dochodu. Do tego rodzina i normalne codzienne 偶ycie. Sporo tego — gdyby nie prawdziwa pasja i mocne samozaparcie, nie by艂bym w stanie utrzyma膰 takiego tempa pracy.

OK, a ile to kosztuje?

Oprogramowanie System Trader jest we wczesnej fazie rozwoju (testy beta 18 18. W 艣wiecie informatyki testy udost臋pnione potencjalnym klientom nazywane s膮 testami beta, w odr贸偶nieniu do test贸w wewn臋trznych, tzw. alfa. × ). Obecnie skupiam si臋 na ustabilizowaniu projektu i eliminacji wszelkich potencjalnych b艂臋d贸w. Nast臋pnie planuj臋 rozszerzy膰 funkcjonalno艣膰 i doda膰 kilka nowych strategii. Przez ten czas, kt贸ry b臋dzie trwa艂 kilka/kilkana艣cie miesi臋cy aplikacja b臋dzie dost臋pna absolutnie za darmo dla ka偶dego.

W zamian mam cich膮 nadziej臋, 偶e uzyskam od Was informacj臋 zwrotn膮: co si臋 podoba lub nie, co doda膰, co usprawni膰. Dzi臋ki temu b臋dziecie mie膰 realny wp艂yw na rozw贸j tego projektu, tak by spe艂nia艂 jak najlepiej Wasze oczekiwania, a nie realizowa艂 tylko moje wizje. 馃檪

UWAGA Oprogramowanie ma wbudowane ograniczenie czasowe, kt贸re b臋dzie aktywowane w momencie zako艅czenia etapu testowego. Pozosta艂a liczba dni u偶ytkowania ST, kt贸ra wy艣wietla si臋 w aplikacji b臋dzie najpewniej wyd艂u偶ona.

Od wersji beta do finalnego produktu (oraz kilka osobistych zwierze艅)

Ka偶dy kto chce spr贸bowa膰 samodzielnie inwestowa膰 swoje pieni膮dze na rynku jest nara偶ony na wiele pu艂apek w postaci nierzetelnych materia艂贸w, cudownych produkt贸w, czy wr臋cz pisz膮c wprost — oszust贸w, wykorzystuj膮cych ludzk膮 naiwno艣膰 i niewiedz臋. Wychodz膮c publicznie ze swoimi materia艂ami, a teraz produktem, od pocz膮tku k艂ad臋 nacisk na transparentno艣膰 moich dzia艂a艅 oraz zwyk艂膮 ludzk膮 uczciwo艣膰 i przyzwoito艣膰.

Dlatego teraz napisz臋 wprost jakie mam plany co do niniejszego projektu, je艣li idzie o jego komercjalizacj臋. Tak, tak — finalnie chcia艂bym na tym projekcie zarobi膰 pieni膮dze, cho膰 szczerze m贸wi膮c na tym etapie nie mam poj臋cia czy projekt zarobi tyle (je艣li cokolwiek), aby chocia偶 pokry膰 ju偶 poniesione koszty i czas. Pisz臋 o pieni膮dzach, poniewa偶 wychodz臋 z za艂o偶enia, 偶e za dobr膮 prac臋, nale偶y si臋 godziwa p艂aca — to uczciwe postawienie sprawy. Nie mam 偶adnych ukrytych cel贸w. Chc臋 jednocze艣nie swoj膮 prac臋 wykonywa膰 jak najlepiej, dostarczaj膮c produkt o najwy偶szej jako艣ci merytorycznej, kt贸ry finalnie b臋d臋 m贸g艂 sprzedawa膰 z podniesion膮 g艂ow膮.

Licz臋 si臋 z zarzutem, kt贸ry cz臋sto pojawia si臋 tu i 贸wdzie: je艣li umiesz inwestowa膰, czemu chcesz zarabia膰 na sprzeda偶y oprogramowania? Pomijam tu przypadki, gdzie kto艣 ewidentnie chce wciska膰 komu艣 przys艂owiowy kit. Je艣li kto艣 rozumie czym s膮 rynki, powinien sobie zda膰 spraw臋, 偶e zarabianie dziesi膮tek czy setek procent ka偶dego roku to mrzonka (pokazanie wybi贸rczo nawet kilku lat to 偶aden dow贸d). Poza tym dochodzi kwestia ryzyka: obecnie mog臋 zarabia膰 godziwe pieni膮dze praktycznie bez ryzyka pracuj膮c w zawodzie. Wreszcie, nawet je艣li dysponujemy du偶ym kapita艂em, kt贸ry umo偶liwia艂by utrzymywanie si臋 z rynku, dlaczego mamy robi膰 wszystko za darmo? Nie b膮d藕my hipokrytami.

Moim celem jest doj艣cie do momentu, w kt贸rym m贸g艂bym po艣wi臋ci膰 si臋 projektowi ST (blogowi, podcastowi i tworzeniu w艂asnych produkt贸w) w 100%, bez potrzeby sprzedawania w艂asnego czasu w roli programisty w cudzych projektach jak ma to miejsce obecnie.

I nie chodzi tu tylko o pieni膮dze, poniewa偶 obecnie zarabiam satysfakcjonuj膮ce kwoty oscyluj膮ce w wysoko艣ci 50 000 PLN miesi臋cznie. Ale czuj臋 z miesi膮ca na miesi膮c coraz wi臋kszy rozd藕wi臋k pomi臋dzy prac膮 w projekcie za pieni膮dze, gdzie jestem tylko rzemie艣lnikiem 19 19. Nie jest w mojej naturze robi膰 czego艣 鈥瀙o 艂ebkach鈥, dlatego praca 30-40 godzin tygodniowo w zewn臋trznym projekcie jest naprawd臋 mocno absorbuj膮ce. × , a prac膮 w projekcie ST, gdzie mog臋 robi膰 co艣 z czystej pasji.

Mo偶liwo艣膰 wy艂膮cznej pracy we w艂asnym projekcie to co艣, o czym marzy艂em ju偶 od dawna, ale nigdy nie mia艂em wystarczaj膮cej odwagi, ani determinacji, by to zrealizowa膰 w 100%. Owszem, realizowa艂em r贸偶ne prywatne projekty (chocia偶by wspomniany CandleQuote), ale to nie by艂 nigdy do ko艅ca prawdziwy biznes, raczej poboczne zaj臋cie robione z innymi osobami. To poniek膮d efekt tkwienia w z艂otej klatce, strefie komfortu — bran偶a IT nieco rozpieszcza (zw艂aszcza, gdy nie jest si臋 ju偶 juniorem), bo praktycznie przy zerowym ryzyku 艂atwo zarobi膰 bardzo dobre pieni膮dze. Nie mia艂em te偶 pomys艂u biznesowego, kt贸ry w 100% przekona艂by mnie samego do jego realizacji. Teraz w ko艅cu jestem pewien, 偶e oprogramowanie ST to narz臋dzie, kt贸re ma jak najbardziej du偶膮 szans臋 realnie pom贸c wielu osobom. Musz臋 tylko Was do niego przekona膰. 馃檪

Docelowo nie planuj臋 sta艂ej, otwartej sprzeda偶y, w kt贸rej produkt mo偶na kupi膰 w dowolnym momencie. My艣l臋 o organizowaniu oko艂o dw贸ch-trzech, kilkutygodniowych okienek sprzeda偶owych w roku, tak by w pozosta艂ym czasie m贸c skupi膰 si臋 nad rozwojem aplikacji i dostarczaniu materia艂贸w edukacyjnych o najwy偶szej merytorycznej jako艣ci.

ST nie ma by膰 produktem masowym, a skierowanym raczej do precyzyjnie okre艣lonego kr臋gu os贸b, kt贸re realnie maj膮 szans臋 z niego skorzysta膰.

To dopiero pocz膮tek, czyli plany na przysz艂o艣膰

Obecna faza beta test贸w powinna zako艅czy膰 si臋 za oko艂o 6-9 miesi臋cy. Przek艂ada si臋 to na oko艂o 1000-2000 roboczogodzin moich i Paw艂a razem. Po tym czasie planuj臋 wyda膰 oprogramowanie System Trader 1.0 (ST 1.0).

Mo偶e wydawa膰 si臋, 偶e 1000-2000 godzin to sporo czasu, ale ka偶dy kto zna specyfik臋 bran偶y IT, wie jak terminy bardzo 艂atwo si臋 tam obsuwaj膮. Poza tym to nie tylko praca stricte nad kodem oprogramowania, ale i r贸wnie偶:

  • Testowanie i poprawianie b艂臋d贸w
  • Planowanie i projektowanie nowych funkcjonalno艣ci
  • Tworzenie dokumentacji i materia艂贸w edukacyjnych
  • Wysi艂ki skierowane na budow臋 spo艂eczno艣ci wok贸艂 projektu
  • Przygotowanie oferty z finaln膮 wersj膮 oprogramowania (infrastruktura sprzeda偶owa etc.)

A jakie funkcjonalno艣ci planuj臋 doda膰 w przysz艂o艣ci? Jest tego wiele, sporo b臋dzie zale偶a艂o od Was samych. Poni偶ej ma艂y skrawek tego, co mam ustawione najwy偶ej na swojej li艣cie priorytet贸w:

  • Multistrategie, czyli budowanie i testowanie portfela z艂o偶onego z wi臋cej ni偶 jednej strategii
  • Transzowanie portfela, czyli dzielenie portfela na n-cz臋艣ci, z kt贸rych ka偶da zarz膮dzana jest w innym czasie 20 20. Chodzi tu o popraw臋 sytuacji, w kt贸rej strategia d艂ugoterminowa generuje r贸偶ne sygna艂y na przestrzeni kr贸tkiego okresu czasu (np. dni). Przyk艂adowo strategia GEM na koniec miesi膮ca mog艂a da膰 sygna艂 sprzeda偶y akcji, ale gdyby艣my realizowali strategi臋 dzie艅 p贸藕niej, kaza艂aby robi膰 co艣 odwrotnego. Stosuj膮c transzowanie, jedna transza mo偶e by膰 w akcjach, a druga w obligacjach. ×
  • Dodawanie nowych strategii (zw艂aszcza aktywnych), w tym kr贸tkoterminowych
  • Opracowanie skwantyfikowanej strategii dywidendowej dla rynku akcji w USA i Australii (dysponuj臋 艣wietnym zestawem danych Norgate si臋gaj膮cymi do 1950 roku, z kt贸rymi System Trader jest zintegrowany)
  • Modu艂 podatkowy: optymalizacja podatk贸w (ang. tax-loss harvesting), wp艂yw podatk贸w na portfel (np. akcje dywidendowe vs. nie wyp艂acaj膮ce got贸wki)
  • Modu艂 planowania sta艂ego dochodu (regularne wp艂aty/wyp艂aty kapita艂u do portfela)
  • Rozbudowa modu艂u testowania strategii (tzw. backtester)
  • Rozszerzenie platform (macOS, web)

O transparentno艣ci s艂贸w kilka

Ostatnio podczas biegania s艂ucha艂em znakomitego podcastu Micha艂a Szafra艅skiego, w kt贸rym m贸wi艂 o blaskach i cieniach transparentno艣ci w Jego biznesowej dzia艂alno艣ci. Pad艂o tam kluczowe zdanie: zanim zechcesz by膰 transparentny, okre艣l co chcesz dzi臋ki temu osi膮gn膮膰. Cho膰 sam staram si臋 gra膰 w otwarte karty od pocz膮tku istnienia mojego bloga, to pytanie Micha艂a zainspirowa艂o mnie do poci膮gni臋cia tego tematu przy okazji prezentacji niniejszego oprogramowania i plan贸w na przysz艂o艣膰.

Uwa偶am, 偶e dzia艂aj膮c w bran偶y finansowej, inwestycyjnej, a do tego my艣l膮c o sprzeda偶y w艂asnych produkt贸w, transparentno艣膰 jest wr臋cz kluczowa, aby zbudowa膰 zaufanie — niby nic odkrywczego. Nie wystarczy powiedzie膰 鈥tu jest m贸j produkt, u偶ywajcie i kupujcie!鈥, przy okazji obiecuj膮c przys艂owiowe gruszki na wierzbie. Dlatego cokolwiek dostarczam musi by膰 absolutnie wiarygodne i rzetelne.

Moim zdaniem nie chodzi tu jednak o pokazywanie szcz膮tkowych zezna艅 podatkowych, czy wyci膮g贸w z konta, kt贸rych autentyczno艣膰 i tak nie spos贸b zweryfikowa膰, a kt贸re mia艂yby pokaza膰 moje umiej臋tno艣ci inwestorskie. To jak z ocenianiem czyjej艣 sytuacji finansowej na podstawie zdj臋膰 z wakacji na tle luksusowego samochodu, noszonych markowych ciuch贸w czy na podstawie posiadanego najnowszego modelu telefonu firmy Apple. Nie znaj膮c ca艂ego kontekstu nara偶eni jeste艣my na wyci膮ganie niepoprawnych wniosk贸w.

Jestem w tej komfortowej sytuacji, 偶e podej艣cie do inwestowania o kt贸rym m贸wi臋, mo偶e by膰 w prosty spos贸b zweryfikowane 鈥 teraz daj臋 Wam wr臋cz do tego gotowe narz臋dzie. S膮 to jednoznaczne regu艂y inwestycyjne, zwykle wymy艣lone dawno temu przez osoby o wiele m膮drzejsze i bardziej do艣wiadczone ode mnie.

Gdy m贸wi臋, 偶e korzystam ze strategii X (np. GEM), ka偶dy mo偶e za jaki艣 czas zobaczy膰 jak ona sobie radzi艂a. To taka mi艂a odmiana wzgl臋dem przepowiedni o tym co zrobi rynek. O dziwo ludzie skupiaj膮 si臋 na czytaniu prognoz, ale rzadko po艣wi臋caj膮 czas na ich weryfikacj臋.

Poza tym nawet trafna prognoza kogo艣 innego niewiele nam daje: nadal nie mamy w艂asnego, zweryfikowanego procesu decyzyjnego!

Pro艣ba na koniec

Chc臋 dostarcza膰 dla Was praktyczne materia艂y o najwy偶szej jako艣ci merytorycznej. Niniejszy projekt oprogramowania mam nadziej臋 jest dopiero pocz膮tkiem fascynuj膮cej przygody w kt贸rej odczarujemy wiele mit贸w inwestowania, czyni膮c go bardziej dost臋pnym dla ka偶dego zainteresowanego. Aby jednak m贸c tworzy膰 rozwi膮zania, kt贸re spe艂ni膮 Wasze oczekiwania, musz臋 je pozna膰.

B臋d臋 bardzo wdzi臋czny je艣li:

  • Podzielicie si臋 tym materia艂em z ka偶dym, kto mo偶e wed艂ug Was z tego skorzysta膰 — im wi臋cej os贸b b臋dzie zainteresowanych takim oprogramowaniem, tym wi臋kszy sens jego rozwijania
  • Dacie mi zna膰 czego ode mnie oczekujecie w kontek艣cie mojego oprogramowania, przyk艂adowo:
    • Jakie nowe strategie inwestycyjne chcecie zobaczy膰 na pok艂adzie?
    • Jakie nowe funkcje by艂yby dla Was przydatne?
    • Czy wersja oprogramowania 鈥渂iurkowego鈥 instalowanego na komputrze jest dla Was ograniczeniem (i jest to pow贸d, aby z niego nie korzysta膰)?
    • Czy oprogramowanie nie jest dla Was zbyt skomplikowane?
  • Czy chcecie miejsca, w kt贸rym skupia艂aby si臋 spo艂eczno艣膰 wok贸艂 tego oprogramowania (grupa na Facebook’u, zamkni臋te forum)?

Z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋 za ka偶dy g艂os z Waszej strony! 馃檪 Dzi臋ki temu ka偶dy z Was mo偶e mie膰 realny wp艂yw na rozw贸j tego projektu! Zach臋cam do komentowania poni偶ej. 馃檪

A teraz zapraszam do spr贸bowania oprogramowania ST! 馃檪

Jacek

Pobierz aplikacj臋 System Trader (ST)

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi臋 wed艂ug w艂asnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie偶膮ce dane rynkowe z darmowych 藕r贸de艂
  • Inwestuj wed艂ug planu, nie emocji

UWAGA Oprogramowanie jest w wersji testowej i mo偶liwe s膮 problemy podczas jego funkcjonowania. Wszelkie problemy techniczne b臋d臋 stara艂 si臋 rozwi膮zywa膰 na bie偶膮co. Prosz臋 jednak o cierpliwo艣膰, gdy偶 ze wzgl臋du na ogrom pracy jestem mniej dost臋pny i nie mog臋 indywidualnie pom贸c ka偶demu z Was z osobna. Kliknij w niniejszy link po wi臋cej informacji. Dzi臋kuj臋! 馃檪

Pobierz

Przypisy

  1. Uwzgl臋dniaj膮c czas po艣wi臋cony na komponenty, kt贸re rozwijane by艂y wcze艣niej zanim powsta艂 ten projekt, a s膮 wykorzystane w tym oprogramowaniu, ta ilo艣膰 godzin mog艂aby spokojnie by膰 pomno偶ona razy dwa.
  2. W chwili pisania tego artyku艂u inflacja wynosi 4.6%, a stopy procentowe 0.5% (za: Trading Economics).
  3. Chodzi o tak zwane rabalansowanie portfela (ang. rebalancing), o kt贸rym nieco wi臋cej pisz臋 w dalszej cz臋艣ci artyku艂u.
  4. Aktywne strategie, czyli staraj膮ce si臋 realizowa膰 transakcje w odpowiedzi na zachowania rynku. Pisz膮c jeszcze inaczej: strategia aktywna pr贸buje pobi膰 szeroki rynek (akcji, obligacji, czy innych klas aktyw贸w).
  5. W profesjonalnym 艣wiecie inwestycyjnym nazywane jest to systematycznym/ilo艣ciowym inwestowaniem (ang. systematic investing, quantitative investing, model-based investing, rules-based, evidence-based).
  6. Nie b臋d臋 ju偶 tu kruszy膰 kopii o r贸偶nic臋 pomi臋dzy inwestowaniem a tradingiem. Napisz臋 tylko tyle, 偶e nie warto stawia膰 jednego ponad drugim, gdy偶 to samo w sobie nie uczyni nas zyskownymi. Wi臋kszo艣膰 uczestnik贸w na rynku to traderzy, cho膰 nie wszyscy chc膮 to przyzna膰 z podniesion膮 g艂ow膮 (lub nie wszyscy maj膮 tego 艣wiadomo艣膰). Ja gram otwarcie: mam 偶y艂k臋 spekulanta. 馃檪
  7. Oczywi艣cie wielu twierdzi po prostu, 偶e Buffett ju偶 zapomnia艂 jak si臋 inwestuje, albo, 偶e ma za du偶y kapita艂, etc. Moim zdaniem on robi to co zawsze, dlatego te偶 dotar艂 tu gdzie jest obecnie.
  8. Nazwa 偶贸艂wie鈥 wzi臋艂a si臋 z por贸wnania farmy w Singapurze, hoduj膮cej 偶贸艂wie. Ta paralela pos艂u偶y艂a do 鈥瀐odowania鈥 grupy trader贸w.
    W roku 1983, dw贸ch legendarnych trader贸w, Richard Dennis i William Eckhardt, przeprowadzi艂o eksperyment, kt贸ry mia艂 dowie艣膰, czy z powodzeniem ka偶dego mo偶na nauczy膰 tradingu. Dennis by艂 znany szeroko w bran偶y jako facet, kt贸ry z pocz膮tkowych 5000 dolar贸w dorobi艂 si臋 fortuny przekraczaj膮cej 100 milion贸w dolar贸w.
    Dennis sta艂 na stanowisku, 偶e ka偶dy mo偶e dokona膰 tego co on po zaledwie dwutygodniowym kursie, podczas gdy Eckhardt by艂 innego zdania. Ten pierwszy tak mocno wierzy艂 we w艂asny system transakcyjny, 偶e postanowi艂 w eksperymencie u偶y膰 swoich pieni臋dzy. Zamie艣ci艂 og艂oszenie w The Wall Street Journal, w odpowiedzi na kt贸re zaaplikowa艂o tysi膮ce kandydat贸w, spo艣r贸d kt贸rych wybrano pocz膮tkowo 14 os贸b.
    Wybra艅c贸w nauczono strategii pod膮偶ania za trendem, kt贸re s膮 obecnie powszechnie znane w domenie publicznej. Regu艂y s膮 banalne. Przyk艂adowo pozycj臋 d艂ug膮 zajmowano gdy cena przebija艂a poziom z ostatnich 40 dni.
    Eksperyment powi贸d艂 si臋 po my艣li Dennisa, a zrekrutowani przez niego kandydaci zarobili ponad 175 milion贸w dolar贸w w zaledwie pi臋膰 lat.
  9. Kontrakty w wersji micro wiele tu nie pomagaj膮, poniewa偶 nie zapewniaj膮 satysfakcjonuj膮cej dywersyfikacji. Alternatywne CFD to z kolei co艣, co totalnie nie le偶y w moim gu艣cie -- rynek sam w sobie ma ryzyko, po co jeszcze bra膰 dodatkowe w postaci brokera.
  10. W roku 1929 podczas krachu na gie艂dzie, rynek ameryka艅skich akcji run膮艂 w przepa艣膰 trac膮c w kulminacyjnym momencie -83%.
  11. Regresja liniowa to statystyczna metoda, kt贸ra stara si臋 najlepiej jak to mo偶liwe poprowadzi膰 lini臋 przez okre艣lony zbi贸r punkt贸w 鈥 w naszym przypadku po cenach z notowaniami sp贸艂ki na wykresie. Jest to zatem obiektywne, matematyczne narz臋dzie rysowania trendu na wykresie (nie uznaniowe, gdzie kto艣 kre艣li lini臋 od r臋ki). W przypadku opisywanej strategii wsp贸艂czynnik (nachylenie) regresji liniowej wyznacza si艂臋 trendu, czyli si艂臋 momentum (impetu ceny). Wyk艂adnicza regresja liniowa to odmiana regresji liniowej w uj臋ciu procentowym (a nie kwotowym), co lepiej odwzorowuje realia w odniesieniu do notowa艅 sp贸艂ki. Wsp贸艂czynnik wyk艂adniczej regresji liniowej w uj臋ciu rocznym m贸wi nam zatem ile teoretycznie sp贸艂ka zarobi procentowo w kolejnym roku, je艣li ruch ceny b臋dzie kontynuowany.
  12. Wsp贸艂czynnik determinacji (w skr贸cie R2) to stopie艅 dopasowania linii regresji do danych. W naszym przypadku oznacza to, jak linia regresji dobrze dopasowana jest do wykresu ceny sp贸艂ki. Im to dopasowanie jest lepsze, tym oznacz to, 偶e sp贸艂ka ro艣nie bardziej stabilnie 鈥 cechuje si臋 mniejsz膮 zmienno艣ci膮.
  13. Technicznie parytet liczony jest tak, 偶e najpierw badamy wska藕nik ATR z 20 ostatnich dni (ang. Average True Range) dla ka偶dej sp贸艂ki, ale w uj臋ciu procentowym wzgl臋dem jej ceny (ATR/cena sp贸艂ki). Nast臋pnie liczona jest tzw. odwr贸cona zmienno艣膰, czyli 1/(ATR/cena sp贸艂ki). Kolejny krokiem jest zsumowanie takiej warto艣ci dla ka偶dej sp贸艂ki z portfela. Podzielenie odwr贸conej zmienno艣ci przez t臋 sum臋 daje nam wag臋 sp贸艂ki w portfelu. Odrzucane s膮 skrajne wagi, 偶eby unikn膮膰 sytuacji gdzie sp贸艂ka ma ekstremalnie ma艂膮/du偶膮 wag臋 w portfelu (wykorzystana do tego jest standaryzacja Z oraz 艣rednia winsorowska).
  14. Ten drugi wariant z obligacjami zamiast got贸wki nie jest jeszcze zaimplementowany, ale niebawem pojawi si臋 w aplikacji. Dzi臋ki niemu finalne wyniki strategii b臋d膮 nieco lepsze. W sytuacji za艂amania na rynku akcji, w portfelu sukcesywnie coraz wi臋cej znajdowa膰 b臋dzie si臋 obligacji. Co wi臋cej obligacje zwykle s膮 odwrotnie skorelowane z akcjami, amortyzuj膮c spadki akcji, kt贸re w portfelu nadal si臋 znajduj膮.]
  15. B艂膮d prze偶ywalno艣ci (ang. survivorship bias) to b艂膮d logiczny pope艂niany nie tylko w tym kontek艣cie, ale i w innych przypadkach, gdy wyci膮gamy wnioski na podstawie niekompletnych danych. Niekompletno艣膰 danych polega na tym, 偶e 鈥渘ie prze偶y艂y鈥 one do momentu przeprowadzenia danej analizy.
  16. Podobny b艂膮d powszechnie jest pope艂niany przez inwestor贸w poszukuj膮cych 鈥渘ajlepszych鈥 funduszy inwestycyjnych. Spogl膮daj膮c na bie偶膮cy ranking widz膮 zwykle niepe艂ny obraz, poniewa偶 nie ma tam funduszy, kt贸re zaprzesta艂y swojej dzia艂alno艣ci (i to bynajmniej nie z powodu osi膮gni臋cia wielkich sukces贸w).
  17. Osoby u偶ywaj膮ce komputer贸w Apple mog膮 uruchomi膰 oprogramowanie ST wykorzystuj膮c do tego na przyk艂ad narz臋dzie o nazwie Parallels Desktop for Mac. Nie jest to idealne rozwi膮zanie, ale dzia艂a.
  18. W 艣wiecie informatyki testy udost臋pnione potencjalnym klientom nazywane s膮 testami beta, w odr贸偶nieniu do test贸w wewn臋trznych, tzw. alfa.
  19. Nie jest w mojej naturze robi膰 czego艣 鈥瀙o 艂ebkach鈥, dlatego praca 30-40 godzin tygodniowo w zewn臋trznym projekcie jest naprawd臋 mocno absorbuj膮ce.
  20. Chodzi tu o popraw臋 sytuacji, w kt贸rej strategia d艂ugoterminowa generuje r贸偶ne sygna艂y na przestrzeni kr贸tkiego okresu czasu (np. dni). Przyk艂adowo strategia GEM na koniec miesi膮ca mog艂a da膰 sygna艂 sprzeda偶y akcji, ale gdyby艣my realizowali strategi臋 dzie艅 p贸藕niej, kaza艂aby robi膰 co艣 odwrotnego. Stosuj膮c transzowanie, jedna transza mo偶e by膰 w akcjach, a druga w obligacjach.

  1. Czeka艂em na ST i si臋 doczeka艂em 馃憤 zapowiada si臋 d艂ugie nocne testowanie馃槃
    Gratulacje dowiezienia produktu w obiecanym terminie. Doceniam!
    Powodzenia!
    Grzegorz
    PS. Puszczam info w 艣wiat wszystkimi kana艂ami

    • Hej Grzegorz,

      Dzi臋ki wielkie! 馃檪 Prosz臋 tylko miej na uwadze, 偶e to 艣wie偶a sprawa i ma prawo si臋 wywr贸ci膰 tu i 贸wdzie. Ale b臋dzie z tygodnia na tydzie艅 lepiej. 馃檪

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  2. Tyle oczekiwania, a publikacja w weekend gdy jestem na urlopie 馃檪
    Zdam raport jak wr贸c臋. Nie mog臋 doczeka膰 si臋 test贸w.

    Gratulacje z publikacji!

    • Hej Artur,

      Dzi臋ki!

      Haha, no co zrobi膰. Ale to mo偶e dobrze, bo jak zainstalujesz p贸藕niej, to aplikacja b臋dzie stabilniejsza. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Hej Jacek,

    HURAA, Wko艅cu !!!!!.
    Strasznie d艂ugo czeka艂em a偶 wypu艣cisz wersje beta. Siadam zaraz to pracy nad programem. To co napisale艣 od艣nie plan贸w na przysz艂o艣膰 jeszcze mocniej przekonuje mnie o sensie anga偶owania swojego czasu i przywi膮zania si臋 do tego projektu. B臋d臋 z tob膮 na dobre i z艂e 馃檪
    Grupa zrzeszaj膮ca fanatk贸w ST ( podcast, oprogramowanie i inne ) ju偶 dawno powinna by膰 za艂o偶ona. 馃檪

    • Hej Tomek,

      Mega wielkie dzi臋ki za taki pozytywny komentarz! Serce ro艣nie i daje jeszcze wi臋cej energii do dzia艂ania. A to dopiero pocz膮tek! 馃檪

      Co do grupy, jest taki plan, 偶eby co艣 zorganizowa膰.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  4. Cze艣膰!
    Gratuluje wydania pierwszej wersji! Sam mia艂em kiedy艣 ochot臋 zrobi膰 co艣 podobnego, ale na ochocie si臋 sko艅czy艂o :). Poza tym znalaz艂em par臋 stron, kt贸re robi膮 podobne rzeczy ( np. PortfolioVisualizer). Ch臋tnie przetestuje Twoje oprogramowanie. Co do OSa to preferuj臋 Linuxa, ale Windowsa te偶 mam na kompie. A mo偶e da si臋 Tw贸j soft odpali膰 przez .NET core? Linux jak linux 馃檪 ale to daje Ci te偶 Mac OSa. Dla mnie najwi臋kszym problemem dla tego typu program贸w s膮 dane. Reszt臋 jestem w stanie szybko wyrze藕bi膰 w pythonie, gdzie jest sporo bibliotek do analizy finanasowej.
    Dzi臋ki za soft!

    • Hej Staszku!

      Dzi臋ki za komentarz. 馃檪

      Faktycznie na bie偶膮cym etapie wiele jest podobie艅stw do np. PortfolioVisualizer鈥檃, aczkolwiek teraz coraz wi臋cej b臋dzie dochodzi膰 strategii aktywnych, czyli co艣, co tam nie jest specjalnie rozwijane (przynajmniej na razie).

      Co do OS: faktycznie .NET core pozwala wyj艣cie poza Windowsa, problemem p贸ki co jest GUI. Dlatego zastanawiam si臋 co lepiej zrobi膰: rozwija膰 wersj臋 dla np. macOS + Windows, czy i艣膰 w stron臋 wersji webowej…

      Co do danych 鈥 pe艂na zgoda. Tu jeszcze kwestia tego, 偶e ka偶dy mo偶e mie膰 r贸偶ne wymagania. I tak jest pro艣ciej, 偶e przynajmniej p贸ki co nie interesuj膮 mnie dane intraday.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  5. A i jeszcze jedno. Je艣li chcesz feedback do wersji testowej to mo偶e jaki艣 prosty ticketing system albo cho膰 co艣na forum.

    • Tak, b臋d臋 co艣 w tygodniu organizowa艂. 馃檪 W sumie mam full skrzynk臋 teraz z mailami, nieco zaskoczony skal膮 odzewu… 馃檪

  6. Cze艣膰 Jacek, mam windows10, 32 bitowy. Program nie uruchamia si臋. Windows podaje 偶eby skntaktowa膰 sie z dostawc膮 :). Co te偶 czyni臋.
    Musze zmieni膰 system, (no komputer te偶 ma juz z 5 lat mysl臋).

    Pozdrawiam
    Czarek

  7. Hej Jacku,
    Ogromne dzi臋ki za Tw膮 prac臋 i serducho w艂o偶one w ten projekt. Sam jestem dopiero po studiach informatycznych i nie wrzuci艂em jeszcze z艂ot贸wki w 偶adne aktywa, ca艂y czas si臋 edukuj膮c. Dlatego te偶 niezmiernie si臋 ciesz臋, 偶e na tak wczesnym etapie mog臋 skorzysta膰 z takiego narz臋dzia. Bez w膮tpienia pozwoli mi to na lepsze ukierunkowanie my艣lenia o rynkach finansowych i od nich realnie (historycznie) oczekiwa膰.

    Prosi艂e艣 o feedback, wi臋c po ok. godzinnym przeklikiwaniu aplikacji nasun臋艂o mi si臋 klika pyta艅 (wybacz, je艣li za du偶o na raz ;)):

    1. Widz臋, 偶e np. GEM posiada dane ko艅cz膮ce si臋 na grudniu 2019. Czy planujesz w przysz艂ych aktualizacjach doda膰 bardziej aktualne notowania? Fajnie by艂o by zobaczy膰 jak strategie zachowa艂yby si臋 przy niedawnej panice w lutym i marcu.

    2. Pr贸buj膮c uruchomi膰 strategi臋 GEM dla symboli z grupy ETF (VOO, VEU etc.), aplikacja informuje, 偶e data rozpocz臋cia musi by膰 wi臋ksza ni偶 09.09.2011. Rozumiem, 偶e to dlatego, 偶e kt贸ry艣 z tych ETF贸w dopiero wtedy zacz膮艂 by膰 notowany?

    3. Czemu dok艂adnie odpowiadaj膮 symbole u偶yte domy艣lnie dla GEM z grupy System Trader, jak SP500, TBILL, TRWLDXM? Jakim艣 konkretnym ETF-om? Zw艂aszcza ciekawi mnie ostatni z wymienionych, bo jego cena za sztuk臋 jest relatywnie du偶a, a Google milczy po wpisaniu tego symbolu.

    4. W artykule pokaza艂e艣 przyk艂ad strategii AEM dla mWIG40, jednak w opcjach konfiguracji nigdzie nie widz臋 mo偶liwo艣ci wybrania indeksu, dla kt贸rego by艂by robiony ranking sp贸艂ek. Co wi臋cej, przy pr贸bach uruchomienia tej strategii leci crash m贸wi膮cy, 偶e potrzebny jest program Norgate Data Updater. Czy to znaczy, 偶e aby m贸c przetestowa膰 t臋 strategi臋 potrzebna jest subskrypcja w Norgate?

    5. Czasami w podsumowaniu strategii, w karcie „Historia rebalansowania”, w kolumnie „Wolna got贸wka przed rebalansowaniem” pojawiaj膮 si臋 ujemne warto艣ci. Czy to znaczy, 偶e testowanie zak艂ada jak膮艣 form臋 kredytowania?

    • Hej Filip,

      Dzi臋ki za komentarz i feedback. 馃檪

      ad 1
      Mo偶na u偶y膰 GEM z danymi ETF, kt贸re s膮 bie偶膮ce. Nagram film na YT, kt贸ry poka偶e co i jak.

      ad 2
      Tak 鈥 dlatego w艂a艣nie wbudowa艂em dane historyczne. Nie s膮 one idealne (tylko cena zamkni臋cia miesi膮ca), ale si臋gaj膮 daleko wstecz.

      ad 3
      Nie, to s膮 dane z indeks贸w lub danych historycznych, z czas贸w gdy ETF nie by艂o. Wyja艣ni臋 to na YT.

      ad 4
      R贸wnie偶 poka偶臋 na YT. Mo偶na wykorzysta膰 dane ze Stooq dla GPW (cho膰 nie s膮 idealne).

      ad 5
      Mo偶e doj艣膰 do takiej sytuacji, gdy sygna艂y/sk艂ad portfela jest ustalany dzi艣, a realizowany dnia nast臋pnego. Zwykle procentowo s膮 to niewielkie kwoty. By膰 mo偶e w przysz艂ych wersjach to jeszcze nieco usprawni臋. Na koncie typu „margin” takie rzeczy s膮 mo偶liwe, aby kupi膰 ETF/akcje „na kredyt”.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  8. Wygl膮da bardzo ciekawie.
    Masz unikaln膮 kombinacj臋 wiedzy IT oraz wiedzy o inwestycjach. To dobrze wr贸偶y na przysz艂o艣膰.
    Postaram si臋 przetestowa膰 i podes艂a膰 swoj膮 opini臋:)
    Takie pytanie – na screenshotach widz臋 wersj臋 polskoj臋zyczn膮. Planujesz te偶 wersje angloj臋zyczn膮 i inne wersje j臋zykowe?
    Czy wersje beta jest po prostu skierowana do Polak贸w?

    • Wersja angielskoj臋zyczna jest r贸wnie偶 dost臋pna – wystaczy zmieni膰 j臋zyk w opcjach;)

    • Dzi臋kuj臋 Darku! 馃檪

      Tak jak napisa艂 Wojciech 鈥 mo偶na uruchomi膰 aplikacj臋 r贸wnie偶 w j臋zyku angielskim. Menu PLIK -> Opcje -> Og贸lne -> Interfejs.

      Aplikacja b臋dzie r贸wnie偶 dla os贸b spoza Polski, ale to za czas jaki艣, gdy nieco ogarn臋 temat teraz.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  9. Hej Jacku 馃檪 To mo偶e ma艂y krok w globalnym programowaniu …ale wielki krok dla polskich inwestor贸w 馃檪

    Mam bardzo wiele pyta艅 – pewnie nie tylko ja 馃檪 Porusz臋 zatem pierwsz膮 kwesti臋, kt贸ra „nie daje spokoju”. Testuj臋 w艂a艣nie GEM. Pr贸buj臋 w kosztach transakcyjnych przenie艣膰 sytuacj臋 z naszych polskich biur maklerskich przyk艂adowo we藕my ju偶 BOSia na tapet臋. Zakup ETF w EUR 0,29 % nie mnie ni偶 7,5 EUR. Ustawi艂em zatem 0,29 % jako maksymalny koszt zlecenia i 7,5 EUR jako minimalny koszt. W wynikach szczeg贸艂owych w takiej sytuacji zawsze liczy mi 15 EUR (wiadomo kupno i sprzeda偶) jednak zawsze t臋 sam膮 kwot臋 niezale偶nie od warto艣ci historycznej zlecenia – 15 EUR. Usun膮艂em zatem kwot臋 minimaln膮 w og贸le (7,5 EUR) zostawiaj膮c tylko koszt zlecenia 0,29 % (na marginesie zaokr膮glono prowizj臋 do 0,3 %) -w tej sytuacji w wynikach szczeg贸艂owych pojawia si臋 koszt transakcyjny „0” (prawdopodobnie program odczytuje w贸wczas jako minimaln膮 warto艣膰 transakcji kwot臋 0). Nie mo偶na chyba zatem przenie艣膰 sytuacji, 偶eby od warto艣ci transakcji liczone by艂o 0,29 % prowizji.

    Wydaje mi si臋, 偶e nie mo偶na na chwil臋 obecn膮 przenie艣膰 sytuacji koszt贸w transakcyjnych z polskich biur maklerskich (te ustawienia pasuj膮 do Twojej sytuacji z Interactive Brokers gdzie wskazujesz dodatkowo prowizj臋 za jedn膮 jednostk臋 ETF, akcji czego nie ma w polskich DM – ja w takiej sytuacji musz臋 wskaza膰 „0”.

    Pozdrawiam
    Marcin

    • Hej Marcin,

      Dzi臋kuj臋 za komentarz! 馃檪

      Bardzo trafne spostrze偶enie! Wychodz臋 z za艂o偶enia, 偶e dobrze zacz膮膰 od podstaw, a za czas jaki艣 robi膰 bardziej zaawanasowany materia艂.

      Co do koszt贸w transakcyjnych, wzorowa艂em si臋 na Interactive Brokers jak zauwa偶y艂e艣. Ale mo偶na zrobi膰 tak jak chcesz, poprzez ustawienie wsz臋dzie 0, a w Po艣lizg cenowy wpisa膰 0.29%. Powinno by膰 OK. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • No jasne … mo偶na sobie poradzi膰 po艣lizgiem cenowym dzi臋ki Jacku za podpowied藕 馃檪

        • cze艣膰 Marcin,
          chcia艂bym ci臋 podpyta膰 o szczeg贸艂y Twojego rozwi膮zania. Sam dopiero za艂o偶y艂em konto IKZE i IKE w mBanku i chc臋 wystartowa膰.
          1. Chce si臋 upewni膰, 偶e pisa艂e艣 o poni偶szych ETFach
          a) rynki rozwijaj膮ce si臋 EMIM (u mnie to b臋dzie IS3N)
          b) S&P 500 鈥 CSPX 鈥 TER 0,07 % (u mnie to CSP1)
          c) obligacje 鈥 EUNA 鈥 TER 0,10% (tutaj niestety nie mam tego ETFa, ale podobny jest DBZB) czy jednak Obligacje US 1-3Y lub 3-7Y?
          2. Jak procentowo to na pocz膮tku roz艂o偶y艂e艣? Kupi艂e艣 zgodnie z sygna艂em ca艂o艣膰?
          3. IKZE – czy tutaj stosujesz GEM? Czy inaczej np. sta艂y portfel?
          4. IKE – czy tutaj stosujesz GEM? Co ile ustawiasz sygna艂? Miesi膮c, wi臋cej?
          dzi臋ki za odpowied藕.

          • 1. Mo偶esz wej艣膰 na stron臋 DM BO艢 tam jest zestawienie wed艂ug tickera wszystkich ETF-贸w (wraz z KID – ami i por贸wna膰 z ofert膮 mbank). Je艣li chodzi o EUNA – iShares Core Global Aggregate Bond Ucits ETF EUR (Acc) z wbudowanym hedgem (ISIN IE00BDBRDM35 – indeksem bazowym dla niego jest Bloomberg Barclays Capital Global Aggregate Bond Index
            2.Kupuj臋 zgodnie z sygna艂em ca艂o艣膰, ale mo偶na zastanowi膰 si臋 nad np. 20 – 30 % sta艂膮 alokacj膮 cz臋艣ci portfela w obligacje – w贸wczas CAGR b臋dzie mniejszy ale i odchylenie standardowe te偶 si臋 zmniejszy
            3 i 4. GEM planuj臋 stosowa膰 na IKE (na IKZE mam ekspozycj臋 na polski rynek – aktywny trading na GPW)
            5. By膰 mo偶e w mBank mo偶na b臋dzie rozwa偶y膰 wszystkie trzy ETF-y kwotowane np. zamiast w EUR w USD

            Pozdrawiam
            Marcin

          • 1. Mo偶esz wej艣膰 na stron臋 DM BO艢 tam jest zestawienie wed艂ug tickera wszystkich ETF-贸w (wraz z KID – ami i por贸wna膰 z ofert膮 mbank). Je艣li chodzi o EUNA – iShares Core Global Aggregate Bond Ucits ETF EUR (Acc) z wbudowanym hedgem (ISIN IE00BDBRDM35 – indeksem bazowym dla niego jest Bloomberg Barclays Capital Global Aggregate Bond Index
            2.Kupuj臋 zgodnie z sygna艂em ca艂o艣膰, ale mo偶na zastanowi膰 si臋 nad np. 20 – 30 % sta艂膮 alokacj膮 cz臋艣ci portfela w obligacje – w贸wczas CAGR b臋dzie mniejszy ale i odchylenie standardowe te偶 si臋 zmniejszy
            3 i 4. GEM planuj臋 stosowa膰 na IKE (na IKZE mam ekspozycj臋 na polski rynek – aktywny trading na GPW)
            5. By膰 mo偶e w mBank mo偶na b臋dzie rozwa偶y膰 wszystkie trzy ETF-y kwotowane np. zamiast w EUR w USD
            6. Sygna艂 co miesi膮c jak w za艂o偶eniach strategii GEM Antonacciego

            Pozdrawiam
            Marcin

          • w wersji z EEM i przy wskazanych przeze mnie za艂o偶eniach strategii przy po艣lizgu cenowym 0,3 % (uwzgl臋dniam w ten spos贸b rzeczywist膮 prowizj臋 w BO艢 )
            a) w okresie 31.12.1925 – 31.12.2019 – CAGR 13,50 %
            b) w okresie 01.01.1970 – 31.12.2019 -CAGR 14,87 %

            Pozdrawiam
            Marcin

      • Opr贸cz prowizji trzeba wzi膮膰 po uwag臋 spread walutowy i spread na danym instrumencie (wydaje mi si臋, 偶e spready na gie艂dach europejskich s膮 wy偶sze ni偶 na najbardziej p艂ynnych etfach ameryka艅skich). Fundusze inwestycyjne maj膮 wy偶sze op艂aty za zarz膮dzanie, ale nie maj膮 koszt贸w za kupno, sprzeda偶 i rebalancing, wi臋c nie jestem pewny co wyjdzie taniej w polskich warunkach.

        Mo偶e najlepsz膮 opcj膮 na polskim rynku jest jaki艣 portfel pasywny, kt贸ry powinien mie膰 ni偶szy turnover ni偶 aktywne strategie. Przyk艂adowo:
        50% iShares USD Treasury Bond 3-7yr UCITS ETF
        25% iShares Physical Gold ETC
        5% iShares Edge MSCI USA Momentum Factor UCITS ETF
        5% iShares Edge MSCI USA Value Factor UCITS ETF
        5% iShares Edge MSCI USA Quality Factor UCITS ETF
        5% iShares Edge S&P 500 Minimum Volatility UCITS ETF
        5% iShares S&P Small Cap 600 UCITS ETF

        • Hej Manik,

          Osobi艣cie takiej kwestii jak spread nie bior臋 pod uwag臋. Wygodniej jest wymieni膰 raz kwot臋, kt贸r膮 chcemy inwestowa膰 i w niej dokonywa膰 transakcji. U mnie 鈥瀔r贸luje鈥 USD, p贸藕niej EUR. Ci膮g艂e konwersje walutowe (lub wr臋cz pr贸ba spekulacji na kursach walutowych) gryzie si臋 z koncepcj膮 d艂ugoterminowego inwestowania.

          Co do koszt贸w kupna/sprzeda偶y ETF to zgadzam si臋, 偶e lepiej, przynajmniej na pocz膮tek, celowa膰 w stron臋 鈥瀕eniwej鈥 strategii, bo koszty s膮 ogromnym wrogiem.

          馃檪

          Pozdrawiam,
          Jacek

          • Pisa艂em o walutach, bo wydaje mi si臋, 偶e maklerskie konta IKE i IKZE s膮 dost臋pne tylko w PLN.

          • W DM BO艢 mo偶na wymieni膰 walut臋 PLN na inn膮 i kupowa膰 ju偶 w niej bezpo艣rednio. 馃檪 Nie wiem jak jest w mBanku.

          • Dok艂adnie Jacku. IKE/ IKZE w BO艢 zawsze dokonuj臋 jednorazowo konwersji na walut臋 ( USD lub EUR – walut臋 kwotowania instrumentu. W BO艢 na chwil臋 obecn膮 na IKE/IKZE 3 wymiany w roku s膮 nieodp艂atnie ( spread stosunkowo niewielki jednorazowej konwersji po kursach w KBC Securities). Jacku ja wpad艂em na pomys艂 modyfikacji GEM.Wynika to z dok艂adnych obserwacji, i偶 kapita艂 przep艂ywa mi臋dzy rynkami rozwini臋tymi a rozwijaj膮cymi si臋. Przep艂yw kapita艂u smart money z rynk贸w rozwini臋tych na rozwijaj膮ce i odwrotnie odbywa si臋 cyklicznie wybieramy zatem rynek o wi臋kszym impecie albo rynek USA albo rynki rozwijaj膮ce. A zatem zamiast ” pozosta艂ej reszty 艣wiata stosuj臋 tylko EEM, przy czym EEM a wi臋c rynki rozwijaj膮ce si臋 w BO艢 to np. ETF ticker EMIM. Testowa艂em zar贸wno ustawienia GEM wed艂ug za艂o偶e艅 Garego Antonacciego i z EEM wygl膮da to bardzo ciekawie. Antonacci podaje wyniki od 1950 r. W obu testowa艂em w r贸偶nych okresach, tak偶e od 1924 r. w obu przypadkach MaxDD by艂 powy偶ej 40 proc. raz w 1937 a w mojej modyfikacji strategii GEM w 1987 r. W obu odchylenie by艂o ni偶sze ni偶 dla S&P500. W przypadku EEM CAGR by艂 wy偶szy i co istotne przy mniejszej ilo艣ci transakcji.

          • Hej Marcin,

            Dzi臋ki za komentarz. Oczywi艣cie, ka偶dy mo偶e szuka膰 swojej drogi. 馃檪 Teraz b臋dzie to nieco prostsze z aplikacj膮 mam nadziej臋.

            Co do GEM i roku 1924: tam niestety mam dane z obligacjami 10-letnimi, a nie 5-letnimi jak w oryginale. Dlatego ten wynik nie jest 100% oryginalnym GEM. 馃檪 Ale to te偶 daje do my艣lenia, 偶e przy na prawd臋 d艂ugiej historii na rynku, wieeeeele mo偶e si臋 zdarzy膰, czego by艣my sobie nie 偶yczyli.

            Pozdrawiam serdecznie,
            Jacek

          • Za艂o偶enia:
            1. Kapita艂 przep艂ywa mi臋dzy rynkami rozwijaj膮cymi si臋 a rynkami rozwini臋tymi, kt贸ry艣 z tych rynk贸w ma wi臋kszy impet, momentum relatywne powinno by膰 jeszcze bardzie „wyraziste w czasie” mi臋dzy tymi dwoma rynkami (poza bess膮, gdzie oczywi艣cie alokacja kapita艂u nast臋puje w obligacje), co potwierdza mniejsza ilo艣膰 transakcji w por贸wnaniu do oryginalnych za艂o偶e艅 GEM Antonacciego „z reszt膮 艣wiata” 鈥 tabela obrazuj膮ca stopy zwrotu i cykliczny przep艂yw kapita艂u mi臋dzy rynkami rozwijaj膮cymi si臋 a rozwini臋tymi https://www.bing.com/images/search?view=detailV2&ccid=%2BlkvvkbU&id=https%3A%2F%2Findependenttrader.pl%2Ffileman%2FUploads%2Ffxmag10.jpg&thid=OIP.-lkvvkbUhpkj-fnECX34lAHaDj&mediaurl=https%3A%2F%2Findependenttrader.pl%2Ffileman%2FUploads%2Ffxmag10.jpg&exph=479&expw=1000&q=przep%c5%82yw+kapita%c5%82u+mi%c4%99dzy+rynkami+rozwini%c4%99tymi+a+rozwijaj%c4%85cymi+si%c4%99&simid=608054694627967615&selectedindex=0&ajaxhist=0&vt=2&sim=11

            2. Jacku i Manik macie racj臋 godz臋 si臋 z tym (bo nie mam innego wyj艣cia, 偶e spread przy zakupach ETF 鈥 贸w europejskich b臋dzie wi臋kszy ni偶 w przypadku ETF ameryka艅skich ale co艣 za co艣…
            a) w IKE pracuje mi ca艂y kapita艂 od pocz膮tku inwestycji do jej ko艅ca (przy IKZE jest nieco inaczej bo odsuwam w czasie moment zap艂aty zrycza艂towego podatku w stawce 10 %, ale uzyskuj臋 corocznie odliczenie od przychodu ), to jest ogromna korzy艣膰 przy budowaniu d艂ugoterminowej strategii w IKE 鈥 magia procentu sk艂adanego dzia艂a tu idealnie 鈥 pozbywamy si臋 obci膮偶enia fiskalnego;
            b) w przypadku zwyk艂ego rachunku maklerskiego musz臋 corocznie rozliczy膰 zyski (podatek Belki 19%), ba mog臋 nawet nie mie膰 mo偶liwo艣ci rozliczenia ca艂ej straty z konkretnego roku, np. je偶eli pojawi si臋 sytuacja, 偶e dwa, trzy lata kolejne b臋d膮 stratne,a zyski w kolejnych latach niewielkie (straty mo偶na bowiem rozliczy膰 tylko z ordynacj膮 podatkow膮 w ci膮gu kolejnych pi臋ciu lat podatkowych nie wi臋cej ni偶 po艂ow臋 w danym roku podatkowym)
            3. stosuj臋 tylko i wy艂膮cznie ETF-fy akumuluj膮ce dywidend臋 z replikacj膮 fizyczn膮. Zar贸wno ETF na S&P 500, rynek obligacji jak i rynki rozwijaj膮ce w tej samej walucie kwotowania np. EUR.
            4. paradoksalnie w przypadku EEM wska藕nik TER (Total Expence Ratio) wynosi 0,68 %, za艣 w przypadku europejskiego EMIM koszt jest mniejszy – 0,18 % !!!! 馃檪 https://www.ishares.com/us/products/239637/ishares-msci-emerging-markets-etf
            5. EMIM jest europejskim ETF- em jednym z najbardziej p艂ynnych.
            6. Przyk艂adowo alokacja wed艂ug GEM
            a) rynki rozwij膮ce si臋 EMIM – TER 0,18%
            b) S&P 500 鈥 CSPX 鈥 TER 0,07 %
            c) obligacje 鈥 EUNA 鈥 TER 0,10%
            7. odnosz膮c si臋 do g艂贸wnego za艂o偶enia cyklicznego przep艂ywu kapita艂u mi臋dzy rynkami rozwini臋tymi a rozwijaj膮cymi Ad. 1 oczywi艣cie w strategii nie uwzgl臋dniam USA jako rynku wiod膮cego

          • Marcin, mo偶esz zdradzi膰, jaki by艂 CAGR w wersji z emergingsami?

  10. Hej,
    Pojawia si臋 taki b艂膮d:
    „Nie mo偶na za艂膮dowa膰 danych nazwy licznika, poniewa偶 z rejestru odczytano nieprawid艂owy indeks”
    Co z tym zrobi膰??
    Pozdrawiam

  11. portfel->strategia-> test i pojawia sie komunikat.
    Nie ma znaczenia kt贸r膮 strategi臋 wybieram bo wyskakuje ten sam komunikat.

    Pr贸bowa艂em odinstalowa膰 i zainstalowa膰 ponownie- bez sukcesu- nadal komunikat.

  12. Dzien dobry, Pane Jacku.
    Jak d艂ugo trzeba czeka膰 na e-mail z oprogramowaniem? My艣la艂am, 偶e link zostanie wys艂any natychmiast (automatycznie). Ale nie mam tego 馃檨 (r贸wnie偶 w spamie). Nie mam tyle cierpiwo艣i 偶eby tak d艂ugo czeka膰 馃檪

    Witam,
    Anna

    • Cze艣膰 Anna,

      Dzi臋kuj臋 za wiadomo艣膰. 馃檪 Mo偶na mi po imieniu m贸wi膰 — Jacek. 馃槈

      Rozumiem, 偶e wype艂ni艂a艣 formularz, po kt贸rym dosta艂a艣 info o tym, 偶e b臋dzie mail? Dziwne, poniewa偶 w systmie mailingowym adres z kt贸rego piszesz nie pokazuje aby ten formularz by艂 wype艂niony. Prosz臋 spr贸buj ponownie, a je艣li nadal nic, to prosz臋 o maila na jacek@systemtrader.pl.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  13. Cze艣膰!
    Gratuluje!

    czy jest mo偶liwy aby ustali膰 walut臋 na poziome ETF (np GBP dla CSP1.L notowanie na LSE i dost臋pny w DM Mbank i Yahoo)?
    Bo w Back Test, mo偶na tylko wybiera膰 USD lub EUR i dla wszystkich ETFow.

    Jeszcze raz, dziekuje

    • Hej Piotr,

      Dzi臋ki wielkie! 馃檪

      Co do waluty 鈥 jej rola w aplikacji jest czysto symboliczna w gruncie rzeczy. Nie jest ona przeliczana do innych walut. Nie bardzo mam pomys艂 na razie jak to inaczej rozwi膮za膰.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  14. Jacku,
    Ja nie dosta艂em maila z linkiem pomimo wype艂nienia formularza a wype艂ni艂em go ju偶 kilkukrotnie i nadal nic. 馃檨

    Pozdrawiam
    Daniel

    • Cze艣膰 Daniel,

      Z tego co widz臋 wys艂any zosta艂 do Ciebie mail dzi艣 przed po艂udniem, oraz po 21:00. Prosz臋 sprawd藕 spam. 馃檪

      Dzi臋ki i pozdrawiam,
      Jacek

      • Cze艣膰!

        Mam podobny problem. Wype艂nia艂em formularz ze skrzynk膮 Gmailow膮 i Microsoftow膮 i na obu nie dostaj臋 wiadomo艣ci 馃檨 Ani do odbiorczej, ani do spamu czy innych kategorii.

        • Hej,

          Faktycznie adresu gmail, pod kt贸rym wys艂a艂e艣 komentarz, nie jest w systemie mailingowym. Prosz臋 spr贸buj ponownie. 馃檪

          Dzi臋ki,
          Jacek

  15. Jacek – gratulacje, tytaniczna praca, chyl臋 czo艂a przed ogromem wysi艂ku, kt贸ry musia艂e艣 w to w艂o偶y膰. System jest przejrzysty i jednocze艣nie bogaty, tyle potrafi臋 oceni膰. Natomiast jestem ca艂kowicie pogubiony co do sposobu, w jaki mo偶na ten system wykorzysta膰, chocia偶 sp臋dzi艂em 艂adnych kilka godzin na poznawaniu jego funkcjonalno艣ci. Jestem dopiero na samym pocz膮tku swojej drogi inwestorskiej i domy艣lam si臋, 偶e jest to wspania艂e narz臋dzie dla du偶o bardziej zaawansowanych inwestor贸w/trader贸w. Niestety, dla mnie (i przypuszczam, 偶e dla wielu innych os贸b zaczynaj膮cych dopiero swoj膮 przygod臋 z inwestowaniem) jest to (przynajmniej na razie) narz臋dzie nieco zbyt skomplikowane. My艣l臋, 偶e gdyby艣 nagra艂 cho膰by kr贸tki, kilkunastominutowy tutorial pokazuj膮cy praktyczny spos贸b pracy z platform膮, to wiele rzeczy mog艂oby si臋 rozja艣ni膰. Zdaj臋 sobie spraw臋, 偶e jeste艣 bardzo zaj臋ty i z pewno艣ci膮 trudno jest Ci znale藕膰 na to czas, jednak my艣l臋, 偶e m贸g艂by艣 wtedy przyci膮gn膮膰 du偶o wi臋ksze grono potencjalnych inwestor贸w, kt贸rzy nie sa jeszcze na zbyt wysokim poziomie wiedzy inwestorskiej.
    Trzymam kciuki za dalsze post臋py nad rozwijaniem platformy i bardzo Ci dzi臋kuj臋 za dotychczasow膮 prac臋 nad Twoim blogiem, z kt贸rego czerpi臋 ca艂ymi gar艣ciami.
    Wszyskiego dobrego,
    Darek

    • Hej Darku,

      Dzi臋kuje za komentarz i dobre s艂owo. 馃檪

      Bardzo doceniam tak膮 opini臋 鈥 chc臋 Ci臋 zapewni膰, 偶e jednym z moich cel贸w jest popracowanie nad uproszczeniem aplikacji, zw艂aszcza dla pocz膮tkuj膮cych os贸b. Co do materia艂贸w pomocniczych 鈥 te偶 b臋d膮 si臋 pojawia膰. Oczywi艣cie wszystko wymaga ogromu pracy, ale jestem pewien, 偶e za kilka miesi臋cy b臋dzie znacznie to lepiej wygl膮da膰.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  16. Jacku

    Nie ma 偶adnego maila, r贸wnie偶 w folderze spam. Przed chwila wype艂ni艂em ponownie formularz ale tym razem skorzysta艂em z maila na serwerze pocztowym Microsoftu zamiast WP i tym razem od razu przyszed艂 mail. By膰 mo偶e serwery pocztowe WP odrzucaj膮 wiadomo艣ci mailowe w Twojego systemu pocztowego. 馃檨

    • Super — dzi臋ki za info. Tw贸j mail z WP widz臋 „wisi” jako niepotwierdzony. Nie wiem czy zagrzeba艂 si臋 w Spamie, bo widnieje jako „dostarczony”… 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  17. Cze艣膰 Jacek,
    艢ledz臋 Twojego bloga tak mniej wi臋cej od zesz艂ych wakacji , akurat w tym mniej wi臋cej czasie wypu艣ci艂e艣 sw贸j flagowy artyku艂 o strategii GEM. (trafi艂em na bloga naprawd臋 przypadkiem)
    Nie b臋d臋 oryginalny wzgl臋dem reszty, wi臋c tylko napisz臋 偶e na tak profesjonalnie prowadzonego bloga (zar贸wno pod wzgl臋dem merytorycznym, stylistycznym, 艂atwo艣ci w wyra偶aniu my艣li) nie trafi艂em jeszcze do tej pory. Dodatkowo super, 偶e mo偶e w jaki艣 spos贸b uda si臋 by膰 cz臋艣ci膮 projektu poprzez testowanie Twojego autorskiego software’u. Dzisiaj go pobra艂em i wiele rzeczy jest dla mnie niejasnych, ale my艣l臋 偶e w miar臋 trwania razem z ca艂膮 spo艂eczno艣ci膮 w tym projekcie coraz wi臋cej temat贸w b臋dzie dla mnie klarowniejszych , a i ja mo偶e wtedy pos艂u偶臋 jak膮艣 wskaz贸wk膮, przynajmniej z punktu widzenia end-usera.
    PS. Fajne jest Twoje za艂o偶enie, 偶e ca艂a idea oraz program nie b臋dzie dystrybuowany na skal臋 masow膮. Tym bardziej 艣wiadczy to o tym , 偶e nie chodzi Ci tylko o zysk, ale r贸wnie偶 stworzenie dobrego i szytego na miar臋 produktu.

    • Cze艣膰 Patryk,

      Wielkie dzi臋ki za mi艂膮 opini臋!

      Nie martw si臋, 偶e wiele rzeczy jest dla Ciebie niejasna. Kolejna wersja, kt贸ra pojawi si臋 pod koniec czerwca my艣l臋, b臋dzie zawiera艂a nieco inn膮 koncepcj臋 okien, tak by zaakcentowa膰 to, co jest istotne, a ukry膰 to, co istotne nie jest (np. wykres nie jest istotny 鈥 to tylko dodatek).

      Poza tym w miar臋 mo偶liwo艣ci b臋d臋 tworzy艂 nowe materia艂y edukacyjne, tak by w praktyce pokazywa膰 jak korzysta膰 z narz臋dzia.

      M贸wi膮c kr贸tko, my艣l臋, 偶e z miesi膮ca na miesi膮c b臋dziesz si臋 czu艂 lepiej z narz臋dziem i ca艂a koncepcj膮.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  18. Ju偶 jest. Zosta艂 dostarczony dopiero po p贸艂nocy, a dok艂adnie o godzinie 0:39 wyl膮dowa艂 w skrzynce odbiorczej.

  19. Nie dzia艂 u mnie 馃檨
    Podczas uruchamiania pojawia si臋 blad:… „nie mozna znalesc pliku C:…\system trader TRIAL 0.9.0\data” co robi膰 Panie, co robi膰?!?

    • Cze艣膰 Grzegorz,

      Mi艂o Ci臋 tu wita膰! 馃檪

      Kiedy艣 zrobi艂em tak膮 list臋 dla WIG20/40/80, ale pewnie ju偶 nieaktualna. Najpro艣ciej jest wej艣膰 na list臋 komponent贸w, skopiowa膰 np. do Notepad++ i tam wyci膮膰 co potrzeba. Mo偶e w kolejnych wersjach co艣 temu zaradz臋… 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  20. Dzie艅 dobry
    Pobra艂em oprogramowanie niestety m贸j system jest 32 bitowy czy jest opcja dostania takiej wersji programu?

    Pozdrawiam
    Artur Urbaniak

  21. Jacku!,

    Swietna wiadomo艣膰, z wypuszczeniem przez Ciebie bety SL.

    Pytasz o feedback i potencjalne kierunki.

    1.
    Wg mnie Ciekawym kierunkiem by艂aby implementacja konkretnych strategii (np. dob贸r akcji po Momentum) mo偶liwe do wykorzystania w ramach IKE / IKZE – wiec bazuj膮ce na GPW.

    Kiedy艣 co艣 zreszt膮 pisales o lepszym planowaniu strategii w ramach IKE / IKZE na kt贸re pozwoli Twoje oprogramowanie.

    W czasach, gdy brokerzy i GPW notuj膮 rekordowe ilo艣ci nowych kont, a stopy procentowe i inflacja s膮 jakie s膮 – takie predefiniowane strategie, bazuj膮ce na sp贸艂kach GPW, mog膮 by膰 wype艂nieniem luki na rynki i strza艂em w 10 – czego Ci 偶ycze!

    2. Przewidujesz Implementacje importu danych z gogle finance? – Wydaje mi si臋 ze jest tam wi臋cej polskich spolek ni偶 na yahoo finance. W oczekiwaniu na Twoje oprogramowanie sam zaczalem sobie dlubac cos w oparciu o gogle finance i arkusze gogle, gdzie mo偶na to importowa膰 i z tego co zauwazylem – oni maj膮 tam caly WIG – niestety bez NC 馃檨

    3. Przewidujesz Implementacje importu danych z ze stron http://www.gpw.pl?
    W swietle doboru strategii d艂ugoterminowych na IKE / IKZE – bylaby to wydaje si臋 pot臋偶na funkcjonalno艣膰, je艣li „kilkoma klikni臋ciami” mo偶naby by艂o 艣ci膮gn膮膰 / zaktualizowa膰 dane o notowaniach sp贸艂ek z GPW.

    • Hej Marcin,

      Dzi臋kuj臋 Ci serdecznie za feedback. 馃檪

      ad 1
      Zgadza si臋. W艂a艣ciwie strategia momentum dla akcji jest ju偶 na pok艂adzie (nazwana w artykule jako Zaawnasowane momentum akcji), tylko musz臋 j膮 lepiej przybli偶y膰.

      ad 2
      O Google Finance nie my艣la艂em. Dla danych GPW da艂em mo偶liwo艣膰 importu ze Stooq (om贸wi艂em to m.in. w tym filmie na YouTube). Tam jest te偶 NC.

      ad 3
      Mam zaimplementowany mechanizm pobierania danych bezpo艣rednio z GPW, cho膰 nie jest do艂膮czony do aplikacji. Jest bowiem k艂opot z tym, 偶eby te dane podda膰 korekcie o dywidendy 鈥 niestety ci臋偶ko o takie kompletne dane, zw艂aszcza dla sp贸艂ek, kt贸rych ju偶 nie ma w obrocie. Je艣li kto艣 wie jak temat ugry藕膰, b臋d臋 wdzi臋czny za info.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  22. Gratulacje! 艢wietna robota!

    Mam pytanie o strategi臋 Advanced Equity Momentum. Chia艂bym j膮 przetestowa膰 na zaczytanych danych ze Stoqq.pl dla wybranych sp贸艂ek GPW. Dane zaczytane, w ustawieniach strategii ustawiam grup臋 na dane, kt贸re zaczyta艂em, puszczam test i dostaj臋 komunikat „Musisz zainstalowa膰 program Norgate Data Updater”. Co robi臋 藕le?

    • Hej Rafa艂,

      Dzi臋kuj臋 za wiadomo艣膰.

      Sprawdz臋 to i dam zna膰. Prawdopodobnie m贸j b艂膮d. Na szybko pomog艂oby pewnie zainstalowanie triala z danymi Norgate.

      EDIT: Sparwdzi艂em u siebie — to b艂膮d po mojej stronie, ju偶 go sobie zapisa艂em. Niestety to oznacza, 偶e strategia b臋dzie do testowania pod koniec czerwca, gdy wydam kolejn膮 wersj臋. Przykro mi. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  23. Jacku,
    Niestety, po dwukrotnej pr贸bie pobrania oprogramowania, 偶aden mail nie przyszed艂 (r贸wnie偶 na spam). Podobnie jak u innych os贸b.
    W ka偶dym razie gratuluj臋 samozaparcia; cel jest ju偶 bli偶ej ni偶 dalej 馃檪

    Pozdrawiam,
    Maciej

    • Hej Ma膰ku,

      Na Tw贸j mail z onet.pl wys艂a艂em wiadomo艣膰 — zerknij prosz臋, czy dotar艂. 馃檪

      W systmie jest oznaczony mail do Ciebie jako „bounced” — onet.pl mnie nie lubi i traktuje jako spamera…

      Pozdrawiam,
      Jacek

  24. Witam Jacek,

    Gratulacje I jako艣 mnie to nie dziwi 艣ledz臋 twojego bloga i podcast od poczatku , robisz 艣wietna robote. A co do programu to jak sie dowiedzia艂em ze nad nim pracujesz to z ut臋sknieniem czeka艂em i jest.
    Jeszcze raz gratuluj臋 i powodzenia w dalszej pracy nad projektem.

    Pozdrawiam serdecznie
    Grzegorz

  25. Dobry inwestor uznaniowy zawsze b臋dzie mia艂 przewag臋 nad systematycznym poniewa偶 handel to sztuka eliminowania b艂臋d贸w pope艂nionych w przesz艂o艣ci dzi臋ki intuicji i do艣wiadczeniu. Niemniej jednak dzi臋ki za dobry materia艂, fajnie jest by膰 programist膮 :)… zabieram si臋 za czytanie.

    Pozdrawiam

    • Hej DeltaOne,

      Dzi臋ki za komentarz. 馃檪

      Oczywi艣cie jest wielu 艣wietnych inwestor贸w uznaniowych. Czy s膮 lepsi? Ja bym raczej powiedzia艂, 偶e inni.

      Problem w tym, 偶e wi臋kszo艣膰 inwestor贸w przegrywa z szerokim rynkiem, nie m贸wi膮c o jego pobijaniu. I niestety wi臋kszo艣ci inwestorom uznaniowym tylko si臋 wydaje, 偶e mog膮 by膰 lepsi (nadmierna pewno艣膰 siebie).

      Sprawa kolejna, to czas 鈥 dla Kowalskiego inwestowanie to nie podstawowe zaj臋cie, tylko spos贸b na zagonienie cz臋艣ci budowanego kapita艂u do bardziej wyt臋偶onej pracy.

      Do mnie przemawiaj膮 s艂owa Jacka Bogle:

      Z pewno艣ci膮 s膮 lepsze strategie inwestycyjne ni偶 proste podej艣cie 鈥瀔up i trzymaj鈥 dla ca艂ego rynku. Jestem jednak r贸wnie偶 przekonany, 偶e liczba gorszych strategii jest niesko艅czona.

      Doceniam, 偶e zawita艂e艣 do mnie na stron臋. 馃檪

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  26. W odpowiedzi na pytania:

    -Jakie nowe strategie inwestycyjne chcecie zobaczy膰 na pok艂adzie?”
    + The Dragon Portfolio: Domestic Equity (24%), Fixed Income/Bonds (18%), Active Long Volatility (21%), Commodity Trend Following (18%), Physical Gold (19%)

    – Jakie nowe funkcje by艂yby dla Was przydatne?
    + My艣l臋 偶e ten temat warto szerzej przedyskutowa膰 w grupie/na forum.

    – Czy wersja oprogramowania 鈥渂iurkowego鈥 instalowanego na komputrze jest dla Was ograniczeniem (i jest to pow贸d, aby z niego nie korzysta膰)
    + Nie jest – z kilku powod贸w: osobi艣cie nie widz臋 potrzeby na chwil臋 obecn膮 tworzenia wersji webowej/mobilnej. Bardziej skupi艂bym si臋 na rozwoju funkcjonalno艣ci, stabilno艣ci obecnej wersji. Narz臋dzie nie jest dedykowane do day trading. Na macOS mo偶na program uruchomi膰 na symulacji Windows.

    – Czy oprogramowanie nie jest dla Was zbyt skomplikowane?
    + Proste i przyjazne. Ci臋偶ko stworzy膰 „one size fits all”, ale poprawki, pomys艂y, idee na polepszenie GUI czy funkcjonalno艣ci, my艣l臋 偶e warto przedyskutowa膰 na szerszym forum.

    – Czy chcecie miejsca, w kt贸rym skupia艂aby si臋 spo艂eczno艣膰 wok贸艂 tego oprogramowania (grupa na Facebook鈥檜, zamkni臋te forum)?
    + oh yes! My艣l臋, 偶e grupa na Reddit/innym narz臋dziu, kt贸re pozwala艂oby na utrzymaniu dobrej struktury dyskusji jest 艣wietnym pomys艂em. Generalnie my艣l臋, 偶e du偶a warto艣膰 dodana mo偶e przyj艣膰 od do艣wiadczonych u偶ytkownik贸w/ekspert贸w. Dodatkowo miejsce do raportowania b艂臋d贸w – mo偶e jaki艣 prosty ticketing system podobny do Jira?

    Widz臋, 偶e zapowied藕 kolejnej wersji ju偶 za par臋 tygodni – bardzo agile 馃槈 gratulacje i powodzenia w rozwoju projektu.

    • Hej Wojciech,

      Mega wielkie dzi臋ki za warto艣ciowy komentarz.

      1/ Co do strategii kwestia rozbija si臋 w艂a艣ciwie o dane. Dlaczego zale偶y Ci na tej strategii?
      2/ Forum planuj臋, ale poniewa偶 krucho u mnie z czasem, najpro艣ciej by艂oby zrobi膰 to na FB w formie grupy鈥
      3/ Tak 鈥 na macOS uruchamia艂em ST w Parellels. Wi臋c 鈥瀌a si臋鈥. Tworzenie wersji na macOS jest do艣膰 skomplikowan膮 operacj膮, wi臋c pewnie bra艂bym bardziej pod uwag臋 wersj臋 webow膮鈥
      4/ Oprogramowanie b臋dzie nieco prostsze mam nadziej臋 z kolejnymi wydaniami.
      5/ JIRA u mnie ju偶 艣miga 鈥 chyba na razie wystarczy mi ogarnianie maili i wklepywanie przefiltrowanych issues.
      6/ No projekt jest Agile mo偶na powiedzie膰. 馃槈

      Raz jeszcze bardzo dzi臋kuj臋 za cenne uwagi. Doceniam!

      Pozdrawiam,
      Jacek

  27. Przy portfelu El-Eriana jest b艂膮d. Klasy aktyw贸w sumuja si臋 do 85 %.

    • Hej Piotrze,

      Tak, dzi臋kuj臋 za wychwycenia b艂臋du i gratuluj臋 czujno艣ci. 馃檪

      To jakie艣 fatum, bo w oryginale portfel Mohameda r贸wnie偶 nie sumuje si臋 do 100% o czym wspomina艂 Meb Faber. B臋dzie poprawione w nast臋pnym opisie aplikacji, a artyku艂 jest ju偶 poprawiony. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  28. Hej Jacku,
    genialna sprawa z oprogramowaniem.
    Dzi臋ki za to co robisz dla ludzi!
    W zwi膮zku z programem chcia艂em
    zapyta膰 tylko o jedn膮 rzecz, a mianowicie w kt贸rym miejscu mog臋 wpisa膰 wysoko艣膰 op艂aty za zarz膮dzanie ETF-em w przypadku konta IKE oraz w sytuacji gdy dotyczy to inwestycji poza kontem IKE?
    Czytaj膮c powy偶sze komentarze ju偶 wiem, 偶e prowizj臋 0,29 % tytu艂em kupna i sprzeda偶y b膮d藕 inn膮 mog臋 wrzuci膰 w 鈥瀙o艣lizg cenowy鈥, natomiast jak to wygl膮da z coroczn膮 op艂at膮 za zarz膮dzanie funduszem ?
    Pozdrawiam

    • Hej Bartosz,

      Dzi臋ki za komentarz! 馃檪

      Op艂at za zarz膮dzanie nie trzeba wpisywa膰, poniewa偶 one s膮 uwzgl臋dnione w wycenie samego ETF. Chyba, 偶e korzystasz z danych indeksu, a nie ETF 鈥 wtedy faktycznie tego obecnie nie da si臋 zrobi膰.

      Dla przyk艂adu wrzuci艂em na wykres jak wygl膮da indeks S&P 500 (z dywidendami, SPXTR, kolor pomara艅czowy) vs. ETF SPY na ten indeks (kolor czarny). Za ostatnie 25 lat stopa zwrotu indeksu to 947%, a ETF 920% — nie jest to kolosalna r贸偶nica. Przy czym op艂aty kiedy艣 by艂y wy偶sze, wi臋c przy obecnych op艂atach niekt贸re ETF s膮 wr臋cz za darmo.

      https://systemtrader.pl/wp-content/uploads/2020/05/sc.png

      Pozdrawiam,
      Jacek

  29. Witam,
    Jestem pierwszy raz na tej stronie, trafi艂em tutaj z KFN Micha艂a Szafra艅skiego, chcia艂bym spr贸bowa膰 aplikacji, ale korzystam z Mac wi臋c wymaga to ode mnie dodatkowej uwagi, aby to zrobi膰, jak zdob臋d臋 si臋 na postawienie wirtualki to dla zna膰 jak u偶ywa mi si臋聽samej aplikacji. Pisz臋 posta, poniewa偶 pod koniec pyta艂e艣 o feedback.

    Pozdrawiam
    Micha艂 Kurdziel

    • Cze艣膰 Micha艂,

      Wielkie dzi臋ki za komentarz i ch臋膰 pomocy w testowaniu. My艣l臋, 偶e niebawem b臋dziemy mie膰 okazj臋 spotka膰 si臋 r贸wnie偶 w ramach projektu KFN u Micha艂a Szafra艅skiego. 馃檪

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  30. B臋d臋 dobrym testerem. Jestem zdeterminowany, 偶eby zrobi膰 co艣 ze swoimi pieni臋dzmi, 偶eby nie marnowa艂y si臋 na lokatach, kt贸re nie dor贸wnuj膮 nawet inflancji. Jednocze艣nie nie lubi臋 inwestowania, wol臋 skupia膰 si臋 na swoim rozwoju i podnoszeniu zarobk贸w. Poszukuj臋 narz臋dzi, kt贸re umo偶liwi膮 mi minimalnym nak艂adem czasu i zaanga偶owania umys艂owego chocia偶by ochroni膰 si臋 przed chwiejno艣ci膮 艣wiata finansowego. Tak偶e bior臋 si臋 za pobieranie 馃檪

    • Hej Jakub,

      Dzi臋ki serdeczne za komentarz! 馃檪

      Bardzo dojrza艂e podej艣cie do tematu, gratuluj臋. Przy czym o ile jak najbardziej proces inwestycyjny mo偶e (powinien) by膰 prosty, a dobre narz臋dzie w tym mo偶e jak najbardziej pom贸c, o tyle trzeba jeszcze odrobi膰 zadanie domowe, by z dyscyplin膮 m贸c zrealizowa膰 obrany plan. To niestety jest trudne.

      Przyk艂ad (to nie sugestia do u偶ywania) prostej, wr臋cz banalnej strategii, kt贸ra zajmie dos艂ownie 5 minut w roku jest opisana cho膰by w tym mini artykule i filmie. To tylko dla inspiracji. 馃檪

      Pozdrawiam serdecznie i 偶ycz臋 powodzenia!
      Jacek

  31. Jacku
    Czy Ty w swoich inwestycjach korzystasz z jaki艣 strategii portfeli pasywnych przedstawionych w oprogramowaniu System Trader czy raczej preferujesz bardziej aktywne portfele inwestowania?

    • Hej Daniel,

      Nie, ale chc臋 wdro偶y膰 co艣 takiego dla cz臋艣ci portfela. W艂a艣ciwie ju偶 obecnie nawet mam, cho膰by w postaci z艂ota, ale to nie jest jeszcze portfel sta艂y jak pokazuj臋, tylko uzupe艂nienie portfela aktywnego.

      Teraz mam ju偶 inne do艣wiadczenia ni偶 ponad 10 lat temu, ale gdybym w 2007 roku za艂o偶y艂 portfel sta艂y, zaj膮艂 si臋 czym艣 innym, to pewnie wynik mia艂bym nie gorszy, a mo偶e nawet lepszy, ni偶 pope艂niaj膮c wiele b艂臋d贸w po drodze w walce z rynkiem. Z drugiej strony nie nauczy艂bym si臋 tak wielu rzeczy. Chodzi mi jednak o to, 偶e je艣li kto艣 nie chce zaprz膮ta膰 sobie g艂owy rynkami, to portfel sta艂y jest 艣wietnym rozwi膮zaniem — przynajmniej do rozwa偶enia. 馃檪

      Obecnie sk艂aniam si臋 ku temu by w portfelu mie膰 cz臋艣膰 aktywn膮 (momentum, mean reversion), cz臋艣膰 w value (np. trzymaj膮c akcje BRK), a na koniec w艂a艣nie cz臋艣膰 pasywn膮 (np. Harry Browne).

      Pozdrawiam,
      Jacek

  32. Hej Jacku,

    Jakie s膮 Twoje do艣wiadczenia z danymi z Yahoo i Stooqa?
    Kt贸re s膮 lepsze jako艣ciowo?

    Trzeba na co艣 uwa偶a膰 czy s膮 wiarygodne?

    Artur

    • Hej Artur,

      Z danymi ze Stooq nie mam do艣wiadcze艅. Z Yahoo bywa r贸偶nie. Zdarza si臋, 偶e co艣 zmieniaj膮 u siebie i dane mog膮 si臋 nie pobiera膰 w og贸le. M贸wi膮c kr贸tko 鈥 nie ma 偶adnej gwarancji. 馃檪

      S艂ysza艂em dobr膮 opini臋 o EOD Historical Data — ale to dane p艂atne.

      Dodam, 偶e w obu przypadkach ST pobiera dane skorygowane (w przypadku Yahoo korekt臋 robi臋 sam, bo w oryginale jest tylko informacja o dywidendach, bez korekty cen).

      Osobi艣cie korzystam z danych Norgate (ale tam s膮 tylko ameryka艅skie ETF).

      Pozdrawiam,
      Jacek

  33. Hej,
    nie wiem czy pisa艂em ale oprogramowanie jest super… klikam i na razie nie widz臋 b艂臋d贸w. Dwie kwestie (taka kosmetyka):
    1. W ka偶dym portfelu, kt贸ry jest w programie przyda艂by si臋 przycisk „reset”, kt贸ry doprowadza portfel do stanu pocz膮tkowego(domy艣lnego).
    2. Czy jak wypu艣cisz nowsz膮 wersj臋, to portfele, kt贸re stworzy艂em zostan膮 bezpowrotnie usuni臋te? Czy trzeba je przed instalacj膮 wyeksportowa膰?
    pozdrawiam
    艁ukasz

    • Hej 艁ukasz,

      Dzi臋ki za komentarz i mi艂膮 opini臋! 馃檪

      ad 1 鈥 pomy艣l臋 o tym jak by to zrealizowa膰. W sumie mo偶na wszystkie wyeksportowa膰 i w razie potrzeby zaimportowa膰. Zanotowane na li艣cie rzeczy do zrobienia.

      ad 2 鈥 o ile nie zmieni si臋 struktura danych, b臋dzie mo偶na instalowa膰 kolejn膮 wersj臋 na obecnej, wi臋c wszystko by zosta艂o. Przy czym aplikacja si臋 mocno rozwija, wi臋c tego nie gwarantuj臋 na 100%.

      馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  34. Jacku,

    Dobrze rozumiem, 偶e w tej chwili ST obs艂uguje 3 strategie:
    1. Equity Momentum (Aktywne)
    2. Dual Momentum (Aktywne)
    3. Pie Chart Investing (Pasywne)

    1) I na podstawie ich mechanizmu dzia艂ania mo偶emy tworzy膰 w艂asne portfele wedle tego co chcemy by si臋 w nich znalaz艂o?

    2) Czy jest opcja w programie, kt贸ra przypomina nam o konieczno艣ci zmiany alokacji je偶eli dana strategia tego wymaga?

    3) W zak艂adce „Historia rebalansowania” trzeba klika膰 ka偶d膮 pozycj臋 pojedynczo by zobaczy膰 co si臋 zmieni艂o. Mo偶e da rad臋 to jako艣 przedstawi膰 w samej tabeli (jaki艣 tooltip)?

    Fajnie gdyby by艂 tam te偶 filtr i mo偶na by艂o wy艣wietli膰 tylko daty, w kt贸rych dochodzi艂o do zmiany. (Poka偶 tylko zmiany alokacji)

    Artur

    • Hej Artur,

      Dzi臋ki za rzeczowe uwagi. 馃檪

      ad 1 鈥 tak, dok艂adnie 鈥 to s膮 takie 鈥瀞zablony鈥 mo偶na powiedzie膰.

      ad 2 鈥 nie ma 鈥瀙rzypominacza鈥, trzeba uruchomi膰 ponownie symulacje z bie偶膮cymi danymi. Tam w zak艂adce 鈥濰istoria rebalansowania鈥 jest pokazane co trzeba kupi膰/sprzeda膰. Z pewno艣ci膮 ten aspekt oprogramowania b臋dzie musia艂 by膰 poszerzony/usprawniony.

      ad 3 鈥 mo偶e tu b臋dzie ekran 鈥瀖aster/slave鈥, 偶eby od razu zwarto艣膰 wiersza pojawia艂a si臋 obok. Co do filtra 鈥 racja, postaram si臋 to rozbudowa膰. Generalnie ca艂a zak艂adka jest to rozbudowy. 馃檪

      Dzi臋ki i pozdrawiam,
      Jacek

  35. Jacku,


    鈥 ad 2 鈥 nie ma 鈥瀙rzypominacza鈥, trzeba uruchomi膰 ponownie symulacje z bie偶膮cymi danymi. Tam w zak艂adce 鈥濰istoria rebalansowania鈥 jest pokazane co trzeba kupi膰/sprzeda膰.

    Czy je偶eli uruchomi臋 ponownie symulacj臋 ostatniego dnia miesi膮ca w po艂owie dnia to poka偶e mi co mam kupi膰/sprzeda膰? Czy trzeba czeka膰 na zamkni臋cia dnia i rebalancing zrobi膰 dopiero w 1. dzie艅 miesi膮ca?

    Artur

    • Artur, je艣li s膮 dane z tego dnia (cho膰by bliskie zamkni臋cia — dzienne notowania mo偶na pobiera膰 r贸wnie偶 przed zamkni臋ciem w Yahoo), to wtedy od razu mo偶na widzie膰 co trzeba zrobi膰 w portfelu.

      Jacek

  36. Jacku
    Co do propozycji nowych funkcji w oprogramowaniu.
    Mo偶e warto by by艂o wprowadzi膰 do strategii opr贸cz kapita艂u pocz膮tkowego r贸wnie偶 kwot臋 jak膮 dop艂acamy do portfela co pewien czas np. raz w roku?
    Cz臋sto jest tak, 偶e na pocz膮tek dysponujemy pewnym kapita艂em pocz膮tkowym ale mam r贸wnie偶 systematyczne nadwy偶ki, kt贸re mo偶emy przeznacza膰 na dop艂acanie do portfela.

    • Hej Daniel,

      Dzi臋ki za uwagi. 馃檪

      Tak 鈥 oczywi艣cie, jest to w planie (forma Dollar Cost Averaging, DCA). My艣l臋 te偶 o czym艣 bardziej zaawansowanym, tzw. equity line trading 鈥 dop艂aty do konta w chwili… du偶ych obsuni臋膰 w portlelu.

      Jest te偶 w planie opcja w drug膮 stron臋 鈥 gdyby kto艣 chcia艂 by膰 rentierem i wyp艂aca膰 kas臋 regularnie. 馃檪

      W kolejnej wersji jeszcze tego raczej nie zd膮偶臋 zrobi膰. 馃檨

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • To s膮 super pomys艂y. Jeden ze znajomych kt贸remu pokaza艂em program to pierwsze o co zapyta艂 to jak ustali膰 kwot臋 sta艂ej wp艂aty a potem po x latach renty.

      • Zdecydowanie jedna z wa偶niejszych opcji jak膮 mo偶esz umie艣ci膰 na li艣cie.

  37. Mi na ten moment brakuje wykresu benchmarku przy generowaniu strategii.

    Jest tylko por贸wnanie w tabelce, a fajnie by by艂o por贸wna膰 na wykresie jak zachowywa艂a si臋 strategia przy hossie/ bessie w stosunku do benchmarku.

    A idea艂em to by艂oby mo偶liwo艣膰 por贸wnania dw贸ch strategii.
    Teraz kopiuj臋 wykresy do photoshopa i nak艂adam na siebie 馃槈

    Artur

    • Benchmark na wykresie jest w planie. 馃檪

      R贸wnie偶 CAGR krocz膮cy: 2-, 3-, 5-, 10- 15-letni.

      Teraz si臋 niestety mocno zagrzebali艣my w upgradzie biblioteki graficznej, ale w efekcie aplikacja b臋dzie lepiej zorganizowana w kolejnej wersji. Wizualnie b臋dzie du偶o zmian. Nie wiem czy uda mi si臋 do艂o偶y膰 z tego powodu now膮 strategi臋 do ko艅ca czerwca… 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  38. Gratuluj臋 aplikacji.
    Grupa na Fb bardzo by si臋 przyda艂a.

    Pewnie masz sporo uwag ale je艣li mo偶na to i ja dodam swoj膮.
    W okienkach z symbolami przyda艂o by sie zaw臋偶anie wyszukiwania po wpisaniu kilku liter a nie tylko jednej jak jest obecnej.
    U艂atwi艂o by to poruszanie si臋 przy du偶ej liczbie walor贸w.

  39. Swoj膮 drog膮 chyba jeszcze nikt o tym nie wspomnia艂, ale planuj臋 doda膰 w nowej wersji korekt臋 stopy zwrotu o inflacj臋. Co prawda o inflacj臋 w USA, ale i tak przy symulacji strategii d艂ugoterminowej daje to sporo do my艣lenia.

    馃檪

  40. Hej Jacku,

    po pierwsze OGROMNE UK艁ONY, Tw贸j program (jak i blog) to absolutnie niesamowita sprawa dla inwestor贸w. Jestem przekonany, 偶e dzi臋ki Tobie wiele os贸b w dalekiej przysz艂o艣ci b臋dzie obrzydliwie bogatych 馃檪

    Z niecierpliwo艣ci膮 czekam na korekt臋 o inflacj臋, ale r贸wnie偶 modu艂 podatkowy, 偶eby nie by艂o tak r贸偶owo przy r贸偶nych symulacjach…

    Mam jeszcze pytanie odno艣nie flagi „USA jako rynek wiod膮cy” w strategii GEM. Jak to dzia艂a? Szczerze m贸wi膮c my艣la艂em, 偶e b臋d臋 mia艂 identyczne wyniki dla poni偶szych przypadk贸w:
    1. odznaczam flag臋 w standardowym podej艣ciu
    2. przewrotnie w rubryce „USA” wstawi臋 ex-US, a w „ex-US” wstawi臋 S&P 500.

    • Hej Maciej,

      Dzi臋ki za komentarz i przychyln膮 ocen臋. 馃檪

      My艣l臋, 偶e wielu inwestor贸w (nie wy艂膮czaj膮c kiedy艣 mnie w przesz艂o艣ci), szuka drogi na skr贸ty. Tymczasem sekret, je艣li tak to mo偶na uj膮膰, polega na procencie sk艂adanym i wytrwa艂o艣ci. Wi臋c tu staram si臋 to podkre艣la膰, 偶eby kto艣 przypadkiem nie pomy艣la艂, 偶e uruchomi z jednej strony oprogramowanie, a z drugiej strony b臋d膮 sypa艂y si臋 tylko pieni膮dze, du偶o pieni臋dzy.

      Co do USA — wynika to z badania International Stock Return Predictability: What is the Role of the United States?, 偶e rynek USA jest tzw. wiod膮cym rynkiem akcji na 艣wiecie. Dotychczas nie by艂o d艂ugich okres贸w, kiedy USA by艂y w bessie, a reszta 艣wiata w hossie. Je艣li wi臋c ta opcja jest zaznaczona, to nawet gdyby w drugiej cz臋艣ci 艣wiata by艂a hossa, my b臋dziemy w obligacjach, je艣li rynek akcji w USA jest pod wod膮.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  41. Cze艣膰 Jacku,
    Dzi臋ki za 艣wietny program, zamierzam korzysta膰 do pomocy przy inwestowaniu. Mam jedno pytanie i jedn膮 sugesti臋:
    1) wspomnia艂e艣, 偶e w DM BO艢 mo偶na wymieni膰 walut臋 na inn膮 – jak to dok艂adnie zrobi膰? przetrz膮sn膮艂em platform臋 i nie widz臋. Tzn. wiem, 偶e przy zakupie aktyw贸w z zagranicy nast臋puje przewalutowanie, ale jak zrobi膰 konwersj臋 np. na EUR bez jednoczesnego dokonywania zakupu?
    2) By艂oby super gdyby艣 w swoich artyku艂ach/nagraniach skupi艂 si臋 bardziej na takich instrumentach, kt贸re s膮 dost臋pne dla przeci臋tnego inwestora z Polski i doradzi艂 np. jakie ETFy dost臋pne w polskich domach maklerskich mo偶na zastosowa膰 w poszczeg贸lnych strategiach (szczeg贸lnie interesuj膮ca jest strategia GEM). Wiem, 偶e masz dost臋p do ETF-贸w bezpo艣rednio z rynku USA, ale zdecydowana wi臋kszo艣膰 Polak贸w nie ma takiej mo偶liwo艣ci, wi臋c nie mog膮 w prosty spos贸b wcieli膰 w 偶ycie przedstawianych przez Ciebie strategii.

    • Cze艣膰 Piotr,

      Dzi臋kuj臋 za komentarz. 馃檪

      ad 1
      Po zalogowaniu si臋 do konta BO艢, zak艂adka Dyspozycje -> Inne -> Inne wnioski -> Dyspozycja wymiany walutowej. Tam mo偶na wymieni膰 walut臋 z jednej na drug膮.

      ad 2
      Dzi臋kuj臋 za t臋 uwag臋. Ci臋偶ko stworzy膰 materia艂 jednoznacznie m贸wi膮cy kt贸re konkretnie ETF dobra膰 do portfela, bo mog膮 by膰 r贸偶nice pomi臋dzy brokerami. Ale nagram prosty materia艂 na YouTube jak wyszukiwa膰 ETF z poziomu portalu justETF.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  42. Cze艣膰,
    Na wst臋pie chcia艂em podzi臋kowa膰 za Twoj膮 prac臋. Jako pocz膮tkuj膮cy inwestor szukaj膮cy strategi inwestycyjnej chyba lepiej trafi膰 nie mog艂em:).
    Mam tylko jedno pytanie. Planujesz stworzy膰 w programie mo偶liwo艣膰 samodzielnego tworzenia strategi i testowania? Inaczej mo偶liwo艣膰 tworzenia w艂asnych skrypt贸w i ewentualne dzielenie si臋 nimi w ramach spo艂eczno艣ci ST?
    Poazdrawiam

    • Cze艣膰 Imienniku,

      A jak chcia艂by艣 by taki j臋zyk wygl膮da艂?

      Sam podchodzi艂em do tematu i napisanie specjalistycznego DSLa jest trudne (przynajmniej dla mnie)

      Tak by z jednej strony by艂 艂atwy w u偶yciu, a z drugiej dawa艂 faktyczne mo偶liwo艣ci tworzenia bardziej z艂o偶onych strategii.

      Natomiast sam pomys艂 z budowaniem community i wymian膮 algorytm贸w jest bardzo fajny i mi si臋 podoba. Chod藕 mo偶e to troch臋 sztuka dla sztuki. Jacek nie wierzy 偶e kto艣 pobije GEM 馃檪
      (偶art!)

      Artur

      • 馃檪

        Jacek my艣li, 偶e wi臋kszo艣膰 ludzi nie chce brudzi膰 sobie r膮k programowaniem. I taki ST ma by膰 gestem w ich stron臋 w艂a艣nie.

        GEM zosta艂 ju偶 pobity ostatnio przez S&P 500. 馃檪

        • Dzi臋kuj臋 za odpowied藕
          Nie mam poj臋cia jak mia艂 by wygl膮da膰 taki j臋zyk馃槈. Mo偶e jaki艣 system bloczk贸w kt贸re mo偶na 偶e sob膮 w jaki艣 spos贸b konfigurowa膰 bez potrzeby stricte programowania. Ale rozumiem podej艣cie Jacka.
          Jeszcze raz dzi臋ki za odpowied藕.

          Pozdrawiam

    • @Artur
      Dzi臋ki za komentarz. Nie planuj臋 doda膰 j臋zyka skryptowego do aplikacji. Du偶o jest takich aplikacji na rynku. Wymagaj膮 one jednak ju偶 pewnych technicznych umiej臋tno艣ci podstaw programowania. Ale b臋dzie coraz wi臋cej strategii wbudowanych w ST, kt贸re mo偶na b臋dzie dopasowa膰 do siebie i testowa膰.

      馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw贸j komentarz

Zaprojektuj sw贸j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt贸re w prosty spos贸b pozwoli Ci dobra膰 strategi臋 inwestycyjn膮, spe艂niaj膮c膮 Twoje potrzeby i wymagania.