Zapisz si臋 na m贸j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre艣ciach!

Pocz膮tki samodzielnych pr贸b inwestowania na rynkach kapita艂owych mog膮 generowa膰 skrajne emocje. Z jednej strony mo偶na poczu膰 si臋 przyt艂oczonym ogromem szczeg贸艂贸w, kt贸re musimy opanowa膰 i zrozumie膰 by zawrze膰 pierwsz膮 transakcj臋. Z drugiej za艣 strony mo偶na poczu膰 si臋 niczym geniusz inwestowania, gdy uda si臋 nam zarobi膰 pierwsze pieni膮dze, by chwil臋 p贸藕niej poczu膰 si臋 jak by kto艣 w艂a艣nie na z艂o艣膰 chcia艂 nam je odebra膰. Je艣li nie mamy ko艂o siebie zaufanej osoby b膮d藕 wiarygodnego i kompleksowego 藕r贸d艂a wiedzy prowadz膮cego krok po kroku po rynkowych bezdro偶ach, przyjdzie nam niestety nabi膰 sobie sporo guz贸w zanim dojrzejemy na rynku… o ile dotrwamy tego momentu. Poza czysto technicznymi aspektami musimy te偶 pozna膰 siebie samych, a niestety rynek okazuje si臋 miejscem, gdzie uzyskanie takiej informacji o sobie mo偶e s艂ono kosztowa膰. 馃檪

Zadaniem tego odcinka jest spi膮膰 w klamr臋 szereg materia艂贸w edukacyjnych, kt贸re tworz臋 tu od ponad 2 lat. Dla osoby zupe艂nie pocz膮tkuj膮cej to dobry punkt startowy, kt贸ry pozwoli postawi膰 pierwsze kroki. Dla os贸b, kt贸re maj膮 ju偶 pewne do艣wiadczenia, jest to okazja do spogl膮dni臋cia na siebie z lotu ptaka i znalezienia obszar贸w, kt贸re warto by膰 mo偶e dopracowa膰, by sta膰 si臋 lepszym i bardziej 艣wiadomym inwestorem.

W tym odcinku

  • Kiedy i po co inwestowa膰?
  • Kiedy i dlaczego warto inwestowa膰 samodzielnie zamiast korzysta膰 z gotowych produkt贸w inwestycyjnych?
  • Dlaczego koszty ponoszone podczas inwestowania s膮 bardzo kluczowe dla naszych wynik贸w i na co zwraca膰 uwag臋 przy ich szacowaniu?
  • Jak inwestowa膰 — aktywnie, czy pasywnie?
  • Ile mo偶na zarobi膰 (i ile mo偶na straci膰) inwestuj膮c na rynkach kapita艂owych?
  • Przy u偶yciu jakich instrument贸w finansowych budowa膰 portfel inwestycyjny?
  • Gdzie otworzy膰 konto maklerskie — w Polsce, czy za granic膮?
  • Grzechy g艂贸wne inwestor贸w
  • Dlaczego posiadanie planu dzia艂ania jest kluczowe?

Polecane linki i materia艂y uzupe艂niaj膮ce

 

鉁 TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst臋p

Dzie艅 dobry, dzie艅 dobry, witam Was serdecznie w 53. odcinku podcastu System Trader. Dzi艣 kr贸tki odcinek dla pocz膮tkuj膮cych. OK, kr贸tki jak kr贸tki, to jeszcze si臋 oka偶e :-), natomiast na pewno nie b臋d臋 stara艂 si臋 wchodzi膰 w g艂臋bokie detale, tematy 鈥瀝ozwala艂 do ko艅ca鈥. Jest to przede wszystkim odcinek maj膮cy pom贸c w postawieniu pierwszych krok贸w w samodzielnym inwestowaniu, je偶eli chodzi o rynki kapita艂owe. B臋dzie sporo odno艣nik贸w do innych materia艂贸w, w kt贸rych poszczeg贸lne tematy s膮 om贸wione dog艂臋bnie. Jest to zatem odcinek spinaj膮cy przekrojow膮 wiedz臋, ale bez podawania zb臋dnych detali. Jest to dobry punkt wyj艣cia do dalszych poszukiwa艅 czy zg艂臋biania wiedzy ju偶 w innych miejscach.

Jest te偶 odcinek numer 1, w kt贸rym przez niemal 6 godzin m贸wi臋 o podstawach 艣wiata inwestowania. Jest to pierwszy odcinek podcastu, kt贸ry nagra艂em jeszcze pod koniec 2017 roku, tu偶 przed wystartowaniem z moim projektem System Trader. Jest on bardzo dog艂臋bny, ale my艣l臋, 偶e ci臋偶ko go przes艂ucha膰. Powiedzmy sobie szczerze, przes艂ucha膰 6 godzin materia艂u to ju偶 w艂a艣ciwie nie jest podcast, tylko wr臋cz audiobook. Wymaga to pewnego po艣wi臋cenia i skupienia. Poza tym teraz dopiero mia艂em mo偶liwo艣膰 zrobienia takiej bardziej zwi臋z艂ej formy, w kt贸rej mog臋 po prostu pokaza膰, gdzie konkretne tematy s膮 om贸wione ju偶 dog艂臋bnie. Natomiast w贸wczas, gdy nagrywa艂em ten materia艂 do pierwszego odcinka podcastu, to si艂膮 rzeczy nie mia艂em jeszcze materia艂贸w, do kt贸rych mog艂em was odes艂a膰. Je偶eli kto艣 oczywi艣cie chce, to sze艣膰 godzin materia艂u nadal jest do ods艂uchania.

Swoj膮 drog膮 odcinek nr 1 to jest chyba najd艂u偶szy odcinek podcastu, jaki w og贸le powsta艂, przynajmniej w Polsce. Nie wiem na pewno, ale tak kiedy艣 s艂ysza艂em, 偶e jest to prawdopodobnie najd艂u偶szy odcinek podcastu  鈥 taka ciekawostka. 馃檪

I jeszcze jedna kwestia, taki disclaimer: informacje przedstawione w tym artykule s膮 absolutnie prywatnymi opiniami autora i nie stanowi膮 rekomendacji inwestycyjnych w rozumieniu rozporz膮dzenia Ministra Finans贸w. Dlatego te偶, tak jak zwykle to m贸wi臋: 鈥trust, but verify鈥.

Zanim jeszcze wejdziemy w detale, to kilka og艂osze艅 parafialnych. Je艣li s艂uchasz mojego podcastu na bie偶膮co, czy czytasz bloga, to wiesz, 偶e pracuj臋 nad oprogramowaniem System Trader, w skr贸cie ST, kt贸rego zadaniem jest mo偶liwo艣膰 budowania, projektowania czy te偶 testowania portfeli inwestycyjnych. W po艂owie lipca wysz艂a druga wersja beta tego oprogramowania. Znajdziesz tam szereg wbudowanych strategii i portfeli. Mo偶na tworzy膰 w艂asne portfele. Mo偶na te偶 pobiera膰 bie偶膮ce dane, poniewa偶 s膮 w tym oprogramowaniu dane historyczne, kt贸re pozwalaj膮 testowa膰 te portfele czy strategie nawet 100 lat i wi臋cej wstecz.

M贸wi臋 o tym wszystkim z dw贸ch powod贸w. Po pierwsze na pewno ta aplikacja pomo偶e osobom pocz膮tkuj膮cym, cho膰 nie tylko, w budowaniu w艂asnego portfela czy te偶 strategii. Pomo偶e w takim 艂agodnym przej艣ciu od teorii do praktyki, nawet je艣li tutaj b臋d臋 m贸wi艂 na wysokim poziomie abstrakcji. Je偶eli to si臋 czasami b臋dzie wydawa艂o nierealne, to na pewno aplikacja System Trader pozwoli wam w prosty spos贸b zrobi膰 krok do praktycznego zastosowania tej wiedzy.

Kwestia kolejna: obecnie aplikacja jest rozwijana w formie aplikacji desktopowej, czyli aplikacji, kt贸ra jest instalowana w systemie operacyjnym Windows. Analizuj臋 natomiast, czy te偶 staram si臋 dowiedzie膰, na ile z waszej perspektywy sensowne by艂oby stworzenie takiej aplikacji czy takiego rozwi膮zania w wersji webowej. Nie by艂oby wtedy potrzeby instalowania aplikacji, tylko po prostu mo偶na by艂oby to uruchomi膰 wprost w przegl膮darce internetowej, a wi臋c nie by艂oby takiego k艂opotu, 偶e np. kto艣 korzysta z komputera firmy Apple albo na Linuksie. Bez wzgl臋du na system operacyjny wystarczy艂oby mie膰 tylko przegl膮dark臋 internetow膮, 偶eby mo偶na takie oprogramowanie uruchomi膰.

S膮 te偶 pewne minusy takiego podej艣cia. Je艣li aplikacja jest zainstalowana lokalnie na komputerze, to po pierwsze nie musimy si臋 ba膰, 偶e np. serwer padnie. Nie musimy si臋 ba膰, 偶e np. zamkn臋 ten projekt. Oczywi艣cie nie planuj臋 tego, ale mimo wszystko by艂y i takie pytania z waszej strony. Pytali艣cie te偶 o responsywno艣膰 czy te偶 szybko艣膰 aplikacji zainstalowanej lokalnie na komputerze, zw艂aszcza je偶eli mamy te偶 kwestie jakie艣 bardziej obliczeniowe, czy na co艣 potrzeba poczeka膰, zanim si臋 policzy. Takie rozwi膮zanie lokalnie mo偶e by膰 powiedzmy lepiej postrzegane z punktu widzenia u偶ytkowalno艣ci ni偶 rozwi膮zanie webowe.

Wiem jednak, 偶e niekt贸re osoby zdecydowanie wola艂yby rozwi膮zanie webowe. Stara艂bym si臋 wi臋c dostarczy膰 takie rozwi膮zanie, kt贸re po prostu b臋dzie w stanie 鈥瀌ogodzi膰鈥 jak najszerszej grupie os贸b. Dlatego b臋d臋 bardzo wdzi臋czny za wszelkie opinie, jak wy, jak ty widzisz swoje preferencje co do formy, w kt贸rej b臋d臋 dostarcza艂 oprogramowanie System Trader.

Oczywi艣cie nie jest tak, 偶e je偶eli b臋d臋 tworzy艂 teraz wersj臋 webow膮, 偶e to si臋 stanie z tygodnia na tydzie艅 czy z miesi膮ca na miesi膮c. Tak naprawd臋 to jest ogrom pracy. Bardziej zale偶y mi na tym, 偶eby efektywniej i lepiej wykorzystywa膰 moje ograniczone zasoby produkcyjne, je偶eli chodzi o takie oprogramowanie. Tak naprawd臋 s膮 tylko dwie osoby, kt贸re pracuj膮 przy nim. Poza mn膮 jest jeszcze Pawe艂, kt贸ry chce pozosta膰 anonimowy, wi臋c wi臋cej o nim tutaj m贸wi艂 nie b臋d臋. Poniewa偶 nie jestem 偶adnym software house’m, dlatego zale偶y mi na tym, 偶eby moje ograniczone moce przerobowe wykorzysta膰 w jak najlepszy spos贸b. Je偶eli masz jakie艣 uwagi czy propozycje, b臋d臋 bardzo wdzi臋czny. Dzi臋ki twojej opinii czy twojej pomocy to oprogramowanie mo偶e by膰 lepsze.

Jeszcze raz przypomn臋, 偶e aplikacja w tym momencie jest do pobrania zupe艂nie za friko na stronie systemtrader.pl/ST. Co najmniej do ko艅ca tego roku (2020) to oprogramowanie b臋dzie ca艂kowicie za darmo.

Pobierz aplikacj臋 System Trader

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi臋 wed艂ug w艂asnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie偶膮ce dane rynkowe z darmowych 藕r贸de艂
  • Inwestuj wed艂ug planu, nie emocji
Pobierz

Kiedy i po co inwestowa膰

OK, to po tym przyd艂ugawym wst臋pie przejd藕my do meritum tego odcinka. Postarajmy si臋 na dzie艅 dobry odpowiedzie膰 na pytanie, kiedy i po co inwestowa膰, bo my艣l臋, 偶e tutaj jest wiele nieporozumie艅.

Nie powinni艣my traktowa膰 inwestowania na rynkach kapita艂owych jako drogi na skr贸ty do zarobienia pieni臋dzy, zw艂aszcza w jakiej艣 sytuacji, w kt贸rej nasza kondycja finansowa jest z艂a, a my my艣limy, 偶e by膰 mo偶e w艂a艣nie rynki finansowe b臋d膮 takim dobrym sposobem na podreperowanie naszego kulej膮cego portfela. Bro艅 Bo偶e tego nie r贸bmy, rynek to naprawd臋 nie jest bankomat. Co do zasady, inwestujemy tylko i wy艂膮cznie nadwy偶ki finansowe.

Co do zasady, inwestujemy tylko i wy艂膮cznie nadwy偶ki finansowe

Zyskowne strategie, strategie, o kt贸rych wiemy, 偶e sprawdza艂y si臋 od dziesi臋cioleci, nawet najlepsze strategie mog膮 przez lata by膰 na stracie. Dlatego inwestujemy 艣rodki, kt贸rych nie potrzebujemy przez najbli偶sze lata. 呕eby tak m贸wi膰 konkretami: pod koniec 2007 roku sp贸艂ka najlepszego inwestora na 艣wiecie  鈥 Berkshire Hathaway  鈥 zacz臋艂a traci膰 na warto艣ci. Rozpoczyna艂 si臋 w艂a艣nie najwi臋kszy kryzys ekonomiczny ostatnich lat (2007-2009). Sp贸艂ka Berkshire Hathaway na nowe szczyty wysz艂a dopiero z pocz膮tkiem 2013 roku. Zaj臋艂o jej to dok艂adnie 1893 dni. Sp贸艂ce Berkshire Hathaway Warrena Buffetta, najlepszego inwestora na 艣wiecie, zaj臋艂o ponad 5 lat, by inwestycja zn贸w wysz艂a na nowe szczyty, je偶eli chodzi o warto艣膰 tej sp贸艂ki.

M贸wi膮c kr贸tko, gdyby艣my pod koniec 2007 roku zainwestowali pieni膮dze u najlepszego inwestora na 艣wiecie, to przysz艂oby nam czeka膰 ponad pi臋膰 lat, 偶eby艣my wyszli na zero. Przez ponad pi臋膰 lat nasza inwestycja by艂aby po prostu na stracie. Takie rzeczy si臋 zdarzaj膮 i trzeba mie膰 tego 艣wiadomo艣膰.

OK, to po co zatem inwestujemy? Przede wszystkim staramy si臋, aby nasz kapita艂 nie by艂 zjadany przez inflacj臋. To jest ca艂kiem powa偶ny problem, poniewa偶 dzi艣 np. w Polsce mamy realnie ujemne stopy procentowe, czyli nawet je偶eli zaniesiemy pieni膮dze do banku na lokat臋, to realnie, je偶eli na to na艂o偶ymy inflacj臋 plus jeszcze zap艂acone podatki, podatek Belki, to tak naprawd臋 te pieni膮dze trac膮 na warto艣ci.

Przy inwestowaniu poza tym, 偶e chcemy z t膮 inflacj膮 zawalczy膰, to staramy si臋, aby w idealnym przypadku jeszcze m贸c ten kapita艂 pomno偶y膰 powy偶ej inflacji, aby realnie warto艣膰 tego kapita艂u po prostu zwi臋ksza艂a swoj膮 warto艣膰. Wysz艂o mas艂o ma艣lane: chodzi po prostu o to, 偶eby nasz kapita艂 by艂 coraz wi臋cej wart. 馃檪

Trzeba sobie zda膰 spraw臋 z tego, 偶e nie ma czego艣 takiego jak zysk bez ryzyka. Je偶eli kto艣 wam m贸wi, 偶e ma inwestycj臋, kt贸ra jest absolutnie pewna, stuprocentowo i nie ma w tym 偶adnego ryzyka, to po prostu k艂amie i od takich os贸b po prostu uciekajcie. Owszem, ryzyko mo偶e by膰 wi臋ksze, mo偶e by膰 mniejsze, ale zawsze to ryzyko jest obecne. Je艣li mamy du偶膮 awersj臋 do ryzyka, to by膰 mo偶e b臋dziemy musieli ograniczy膰 si臋 do tej lokaty w banku, nawet je艣li to oznacza, 偶e nasze 艣rodki b臋d膮 zjadane przez inflacj臋. No niestety 鈥 c鈥檈st la vie.

Je偶eli kto艣 wam m贸wi, 偶e ma inwestycj臋, kt贸ra jest absolutnie pewna, stuprocentowo i nie ma w tym 偶adnego ryzyka, to po prostu k艂amie i od takich os贸b po prostu uciekajcie

Dlaczego inwestowa膰 samodzielnie, a nie korzysta膰 z us艂ug ekspert贸w

Powiedzmy, 偶e wiemy ju偶, po co inwestujemy pieni膮dze i kiedy mo偶emy to robi膰. Teraz mo偶na sobie zada膰 pytanie, dlaczego mamy je inwestowa膰 samodzielnie, a nie skorzysta膰 z us艂ug ekspert贸w? Bez urazy, jest wielu 艣wietnych ekspert贸w, kt贸rzy znaj膮 si臋 na rzeczy i mo偶na powiedzie膰 偶e s膮 w pe艂ni profesjonalistami, ale inwestor indywidualny, jakim mo偶esz by膰 ty, jakim by膰 mo偶e jeste艣, nie musi czu膰 si臋 od razu na straconej pozycji. Tym bardziej nie musimy ulega膰 iluzji nadzwyczajnej mocy inwestor贸w profesjonalnych. Oczywi艣cie oni maj膮 pewne rzeczy, kt贸re nam ci臋偶ko zdoby膰, np. dost臋p do wiedzy czy do pewnych danych, cho膰 to ju偶 te偶 nie jest ten etap, kt贸ry by艂 by膰 mo偶e lata temu. Dzi艣 ta wiedza jest jednak 艂atwiej dost臋pna r贸wnie偶 dla mniej profesjonalnych inwestor贸w.

S膮 te偶 rzeczy, kt贸re nam, jako inwestorom indywidualnym, jest po prostu 艂atwiej zrobi膰 ni偶 wielkim kapita艂om, kt贸re 偶eby cokolwiek zmieni膰 w swojej strategii, maj膮 sporo zachodu. To jest tak jak z p艂yn膮cym wielkim Titanikiem. 呕eby on zmieni艂 kurs, to naprawd臋 musi up艂yn膮膰 sporo czasu. Tymczasem ma艂y inwestor mo偶e jak taka malutka 艂贸deczka na tym morzu bardzo szybko zmieni膰 sw贸j kurs i to jest na pewno du偶a zaleta.

Je偶eli kto艣 nie bardzo wierzy w swoje si艂y, to polecam wys艂uchanie mojego podcastu. Konkretnie mam tu na my艣li 37. odcinek pod tytu艂em 鈥Mit finansowych ekspert贸w鈥. Tam jak kawa na 艂aw臋 jest podane to, 偶e ci naprawd臋 wielcy eksperci czasami tak naprawd臋 mog膮 wiedzie膰 mniej ni偶 my. Albo mog膮 si臋 myli膰 nie rzadziej ni偶 my. To nie znaczy, 偶e nie mo偶na korzysta膰 z us艂ug ekspert贸w, ale pod kilkoma warunkami.

Po pierwsze, je偶eli oferta, kt贸r膮 nam ci eksperci daj膮, to oferta transparentna i wiemy w co i jak nasze pieni膮dze s膮 inwestowane. Kolejny warunek, jaki musi spe艂ni膰 taki ekspert: 偶e p艂atno艣ci za to, 偶e prowadzi taki portfel, s膮 utrzymane na absolutnym minimum. Jedyny rodzaj us艂ugi dost臋pny dla Kowalskiego, spe艂niaj膮cy taki wym贸g, cho膰 te偶 nie zawsze, to tzw. robo-doradcy. Wi臋cej o tym m贸wi臋 w 39. odcinku, gdzie przeprowadzi艂em wywiad z Micha艂em Maninem z firmy Finax, oraz w 44. odcinku, gdzie z kolei m贸wi臋 o tym, czy warto korzysta膰 z us艂ug robo-doradc贸w.

Co do zasady taka forma inwestowania z tego typu ekspertami to jest inwestowanie tzw. pasywne, czyli bez pr贸b pobijania rynku. Ca艂a idea us艂ugi polega na tym, 偶e klient tylko wp艂aca swoje 艣rodki, a ca艂膮 reszt臋 robi za niego doradca, ale nie w taki spos贸b jak klasyczny fundusz inwestycyjny, kt贸ry stara si臋 pobija膰 rynek. W przypadku robo-doradcy s膮 kupowane niskokosztowe fundusze ETF, o czym jeszcze nieco wi臋cej powiem w tym odcinku. My jako klienci mo偶emy jeszcze wybra膰 poziom ryzyka, kt贸ry jeste艣my w stanie zaakceptowa膰 przy naszej inwestycji. Jest to zatem taka us艂uga, kt贸ra jest, jak to si臋 m贸wi, customizowana, czyli mo偶e by膰 dopasowana do potrzeb klienta.

Mamy wi臋c 鈥瀏warancj臋鈥 przeci臋tnych zysk贸w i brzmi to by膰 mo偶e pejoratywnie, ale tak naprawd臋 wi臋kszo艣膰 inwestor贸w ma gorsze wyniki ni偶 przeci臋tne. Przez m贸wienie o przeci臋tnych wynikach mam na my艣li to, co daje rynek sam od siebie, czyli 艣redni膮 rynkow膮. Gdyby艣my zainwestowali swoje pieni膮dze w szeroki rynek, w szeroki indeks, to wi臋kszo艣膰 inwestor贸w tak naprawd臋 osi膮ga gorsze wyniki ni偶 to, co daje nam szeroki rynek.

呕eby nie przed艂u偶a膰 鈥 robo-doradca czy us艂ugi robo-doradc贸w to jest dobra opcja dla kogo艣, kto inwestuje niewielkie kwoty. Robienie tego samodzielnie sko艅czy艂oby si臋 po prostu p艂aceniem prowizji brokerskich. Jest to te偶 dobra oferta dla kogo艣, kto stawia na maksimum wygody, wp艂aca i zapomina, co te偶 jest dobr膮 strategi膮  鈥 nie prze偶ywamy wtedy tylu emocji. Jedyne, o czym musimy pami臋ta膰 (co de facto te偶 mo偶na stara膰 si臋 zautomatyzowa膰), aby regularnie dop艂aca膰 kapita艂 – i tyle. I najlepiej nie sprawdza膰 i nie emocjonowa膰 si臋 tym, co si臋 dzieje z tym kapita艂em, tylko pozwoli膰 tutaj dzia艂a膰 sk艂adanemu procentowi. Wraz z up艂ywem czasu, po 10-20 latach nasz kapita艂 na pewno ma szans臋 pracowa膰 lepiej i efektywniej ni偶 na lokacie w banku.

Us艂ugi robo-doradc贸w to jest dobra opcja dla kogo艣, kto regularnie inwestuje niewielkie kwoty. Robienie tego samodzielnie sko艅czy艂oby si臋 po prostu p艂aceniem sporych prowizji brokerskich

Oczywi艣cie w mi臋dzyczasie obsuni臋cia warto艣ci kapita艂u mog膮 by膰 zdecydowanie wi臋ksze ni偶 na lokacie w banku. Dlatego te偶 rzadsze zagl膮danie na taki rachunek jest pomocne, aby wytrwa膰 w tym, aby prowadzi膰 tak膮 inwestycj臋 w czasie.

Koszty, koszty, koszty

Najwi臋kszym problemem z ekspertami na rynkach kapita艂owych czy te偶 z funduszami inwestycyjnymi jest to, 偶e po drodze musimy ponosi膰 spore koszty. I o ile rynku nie mo偶emy w 偶adnej mierze kontrolowa膰 i nie mamy wp艂ywu na to, co rynek zrobi, to mo偶emy mie膰 wp艂yw na to, jakie koszty ponosimy w trakcie naszego inwestowania. M贸wi膮c tutaj generalnie o ekspertach, mam na my艣li przede wszystkim fundusze inwestycyjne. Klasyczne fundusze inwestycyjne, czyli osoby, kt贸re staraj膮 si臋 dobiera膰 do portfela sp贸艂ki w ten spos贸b, aby pobija膰 ten szeroki rynek, co zwykle po prostu nie wychodzi.

呕eby nie by膰 go艂os艂ownym: w Stanach Zjednoczonych po 15 latach ponad po艂owa funduszy umiera czy przestaje istnie膰 albo po prostu robi co艣 innego. To jest pierwsza kwestia, kt贸ra ju偶 powinna nam da膰 wiele do my艣lenia. Sprawa kolejna jest taka, 偶e nawet te fundusze, kt贸re przetrwa艂y te 15 lat, to ponad 90 proc. tych funduszy ma wyniki gorsze ni偶 szeroki rynek. Wybranie takiego funduszu, kt贸ry naprawd臋 b臋dzie pobija艂 regularnie, d艂ugoterminowo rynek, to jest bardzo, bardzo trudne zadanie.

Jeszcze raz zwr贸c臋 uwag臋, 偶e winne temu stanowi rzeczy s膮 przede wszystkim op艂aty, jakie te fundusze pobieraj膮. B臋d臋 chcia艂 to zobrazowa膰 na konkretnym przyk艂adzie.

Wyobra藕my sobie, 偶e inwestujemy na 25 lat, czyli taka inwestycja pod k膮tem emerytury. Przez 25 lat inwestujemy swoje pieni膮dze i za艂贸偶my, 偶e ka偶dego roku przeci臋tnie mamy stop臋 zwrotu 6 proc. z takiej inwestycji. Za艂贸偶my te偶, 偶e mamy 100 tys. kapita艂u startowego. Inwestujemy 100 tys. z艂 przez 25 lat i ka偶dego roku pomna偶amy przeci臋tnie kapita艂 o 6 proc. Przy takim tempie pomna偶ania kapita艂u po 25 latach kwota ro艣nie nam do 430 tys. z艂otych czy tam innej waluty.

Teraz wyobra藕my sobie taki wariant, 偶e mamy inwestycj臋 realizowan膮 przez fundusz, kt贸ry pobiera po drodze 2-procentow膮 op艂at臋. Wtedy kwota, zamiast urosn膮膰 do 430 tys. z艂, ro艣nie do 260 tys. Dwuprocentowa op艂ata roczna, kt贸ra wygl膮da tak bardzo niewinnie, de facto po dwudziestu pi臋ciu latach zjada nam 40 procent naszego zysku. Tak, w艂a艣nie ta dwuprocentowa op艂ata.

Dwuprocentowa op艂ata roczna, kt贸ra wygl膮da tak bardzo niewinnie, de facto po dwudziestu pi臋ciu latach zjada nam 40 procent naszego zysku. Tak, w艂a艣nie ta dwuprocentowa op艂ata

Wyobra藕 sobie, 偶e fundusz inwestycyjny podaje informacj臋 w ten spos贸b: mamy superprodukt dla pana/pani  鈥 po 25 latach bierzemy tylko i wy艂膮cznie drobn膮 op艂at臋 w postaci 40 procent pana zysk贸w. Teraz pytanie, ile os贸b by si臋 skusi艂o na tak膮 inwestycj臋? 馃檪

W wariancie drugim wyobra藕my sobie, 偶e mamy te same warunki, tylko 偶e op艂ata nie wynosi 2 procent, ale 0,25 proc., czyli mamy op艂at臋 znacznie mniejsz膮. Wtedy przy pobieraniu op艂aty w wysoko艣ci 0,25 proc. kwota ro艣nie pod koniec tego 25-letniego okresu nie do 260 tys., tylko do 400 tys. Jest to po prostu przepa艣膰. Dlatego te偶 te koszty maj膮 ogromne, ogromne znaczenie i na nie powinni艣my zdecydowanie zwraca膰 uwag臋 od samego pocz膮tku.

Jak inwestowa膰? 鈥 pasywnie, czy aktywne

Wspomina艂em ju偶 o tym, 偶e inwestowa膰 mo偶emy pasywnie i aktywnie. Pytanie: to w jaki spos贸b powinni艣my inwestowa膰? Czy powinni艣my inwestowa膰 w szeroki rynek i po prostu bra膰 do kieszeni to, co nam ten rynek daje, czy te偶 powinni艣my stara膰 si臋 go pobija膰? Wi臋cej o dw贸ch podej艣ciach do rynku, czyli o tym pasywnym i aktywnym podej艣ciu, m贸wi臋 w 50. odcinku mojego podcastu.

Bez wzgl臋du na to, w kt贸r膮 stron臋 p贸jdziemy, i tak musimy mie膰 plan dzia艂ania, czyli strategi臋 poruszania si臋 po rynku. Je偶eli nie b臋dziemy mie膰 偶adnej strategii, to b臋dziemy po prostu dryfowa膰 bez celu po rynku i to si臋 dobrze dla naszego portfela nie sko艅czy.

Inwestowanie pasywne

Powiedzmy sobie na pocz膮tek o inwestowaniu pasywnym. Ot贸偶 w takim podej艣ciu faktycznie, jak ju偶 wspomnia艂em, nie staramy si臋 pobija膰 rynku poprzez wybieranie konkretnych sp贸艂ek do portfela czy poprzez robienie czegokolwiek innego, co mia艂oby nam pozwoli膰 na zarobienie wi臋kszych pieni臋dzy ni偶 te, kt贸re daje nam szeroki rynek. Idea polega na tym, 偶e do portfela wk艂adamy kilka klas aktyw贸w, np. akcje, obligacje, metale szlachetne, towary  鈥 kt贸re historycznie zarabiaj膮 wi臋cej ni偶 got贸wka. Dzi艣 takie portfele bardzo 艂atwo zbudowa膰 technicznie, poniewa偶 mamy pod r臋k膮 niskokosztowe fundusze ETF. Mo偶e si臋 okaza膰, 偶e wrzucimy do portfela trzy, cztery fundusze i to jest nasz ca艂y portfel, i to jest wszystko, czego potrzebujemy. Wi臋cej o funduszach ETF m贸wi臋 w 26. i 51. odcinku swojego podcastu.

ETF 鈥 praktyczne wprowadzenie dla pocz膮tkuj膮cych

Przyst臋pne wprowadzenie w 艣wiat ETF dla pocz膮tkuj膮cych. Co to jest, jak to dzia艂a i jak z tego skorzysta膰 w praktyce?

Czytaj dalej 鈫

Co do zasady taki fundusz kupuje po prostu ca艂y rynek czy ca艂y indeks. Jednym posuni臋ciem mo偶emy mie膰 np. w kieszeni ca艂y rynek ameryka艅ski czy wr臋cz ca艂y rynek 艣wiatowy, je偶eli chodzi o rynek akcji, dlatego te偶 jest to bardzo przydatne. Chcia艂bym powiedzie膰, 偶e takie pasywne inwestowanie to jest co艣, co absolutnie mog臋 zarekomendowa膰 jako domy艣ln膮 strategi臋 ka偶demu inwestorowi.

My艣l臋, 偶e najwi臋kszym grzechem inwestor贸w jest nadmierna pewno艣膰 siebie. Warto mie膰 pokor臋 wobec rynku i 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e w d艂ugim okresie pobijanie tego rynku jest naprawd臋 bardzo trudnym zadaniem. Dlatego te偶 warto mie膰 w sobie pokor臋 wzgl臋dem rynku. Zalet膮 podej艣cia pasywnego, inwestowania pasywnego jest to, 偶e mamy gwarancj臋 wyniku. W tym sensie, 偶e mamy gwarancj臋, 偶e tyle zarobimy, ile ten szeroki rynek da zarobi膰. Nie mamy mo偶liwo艣ci pobicia rynku, ale przynajmniej mamy pewno艣膰, 偶e b臋dziemy mie膰 tyle, ile ten rynek w danym okresie da艂.

Najwi臋kszym grzechem inwestor贸w jest nadmierna pewno艣膰 siebie. Warto mie膰 pokor臋 wobec rynku i 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e w d艂ugim okresie pobijanie tego rynku jest naprawd臋 bardzo trudnym zadaniem

Kolejna sprawa jest taka, 偶e takie inwestowanie pozwala na zminimalizowanie czasu, jaki musimy po艣wi臋ci膰 na prowadzenie takiego portfela. To mo偶e by膰 dos艂ownie niewiele czasu, wr臋cz kilka minut w roku i absolutnie tutaj nie przesadzam. Je偶eli sobie ustawimy wszystkie klocki jak nale偶y, to wystarczy tylko raz do roku sprawdzi膰 taki portfel, czy w nim wszystko gra, ewentualnie wprowadzi膰 pewne korekty i to wszystko.

Dzi臋ki pasywnemu podej艣ciu do inwestowania mo偶emy te偶 zminimalizowa膰 koszty, a to jest naprawd臋 bardzo istotne. Jak ju偶 m贸wi艂em, o ile rynku nie mo偶emy kontrolowa膰, to koszty tak. I to jest taki darmowy obiad, z kt贸rego absolutnie warto korzysta膰.

Inwestowanie aktywne

Tyle w du偶ym skr贸cie o inwestowaniu pasywnym. Teraz jeszcze par臋 s艂贸w o inwestowaniu aktywnym. Jak ju偶 m贸wi艂em, tu staramy si臋 przechytrzy膰 rynek, czyli zamiast inwestowa膰 w ca艂y indeks pokrywaj膮cy ameryka艅ski rynek akcji, b臋dziemy stara膰 si臋 wybiera膰 pewne rodzynki z tego rynku. Wybierzemy sobie np. 10 czy 20 sp贸艂ek, kt贸re naszym zdaniem maj膮 zachowa膰 si臋 lepiej ni偶 ca艂y rynek. To jest fajne, bo pozwoli nam, je偶eli mieli艣my racj臋, pobi膰 rynek, wygenerowa膰 lepszy wynik. Nie jest to jednak takie proste i mo偶emy z rynkiem przegra膰.

Kilka przyk艂ad贸w strategii aktywnych poda艂em i dok艂adnie opisa艂em u siebie na stronie. Wymieni臋 tu dwie: strategia GEM, czyli strategia, kt贸ra pozwala inwestowa膰 w akcje, ale z wykorzystaniem ETF-贸w, i strategia EM, kt贸ra z kolei wybiera do portfela nie ETF-y, ale konkretne sp贸艂ki. Bardzo dok艂adnie to opisa艂em na blogu.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo偶e by膰 nie tylko proste, ale nie musi zabiera膰 te偶 masy czasu. Przedstawiam prost膮 strategi臋, kt贸ra za ostatnie 70 lat zarabia艂a przeci臋tnie 15% rocznie.

Czytaj dalej 鈫

Mo偶na te偶 inwestowa膰 pod k膮tem sp贸艂ek dywidendowych. Tutaj was skieruj臋 do wywiadu, kt贸ry ostatnio przeprowadzi艂em z Bartkiem Szym膮, kt贸ry specjalizuje si臋 w inwestowaniu w sp贸艂ki dywidendowe  鈥 to jest 52. odcinek mojego podcastu. Podlinkuj臋 r贸wnie偶 na stronie do tego odcinka opis kr贸tkoterminowej strategii, kt贸ra zosta艂a nazwana przez Larry鈥檈go Connorsa 鈥瀙ower zones鈥. To te偶 jest strategia, kt贸ra nie wymaga 艣l臋czenia nad rynkiem ca艂ymi dniami, natomiast mo偶e ju偶 wymaga膰 reagowania ka偶dego dnia na to, co si臋 dzieje na tym rynku.

呕eby nie m贸wi膰 tylko o teorii, bo to jest nudne, zw艂aszcza przed mikrofonem, bo wtedy ci臋偶ko to zwizualizowa膰, to raz jeszcze zapraszam serdecznie na stron臋 systemtrader.pl/ST i tam pobra膰 aplikacj臋 ST, w kt贸rej mo偶na zobaczy膰, jak to wszystko w praktyce wygl膮da. Mo偶na sobie odpali膰 tak膮 strategi臋 i zobaczy膰 od razu w mgnieniu oka, jak ta strategia jedna czy druga zachowywa艂a si臋 przez ostatnie kilkadziesi膮t lat. Gor膮co do tego zach臋cam.

Kompletna strategia dla rynku akcji

Konkretna, weryfikowalna i prosta w u偶yciu strategia, kt贸ra wymaga niewielkiej uwagi inwestora raz w miesi膮cu.

Czytaj dalej 鈫

Ile mo偶na zarobi膰? (i ile mo偶na straci膰)?

A teraz porozmawiajmy o tym, ile mo偶na na rynku zarobi膰. To pytanie wydaje si臋 nieco dziwne, ale jak obserwuj臋, to bardzo wiele os贸b, kt贸re chc膮 rozpocz膮膰 swoj膮 przygod臋 z inwestowaniem, ma bardzo nierealne oczekiwania co do tego, ile mo偶na na tym rynku zarobi膰 i ile mo偶na na tym rynku r贸wnie偶 straci膰 — tymczasem musimy my艣le膰 o obu stronach 鈥瀝贸wnania鈥. Je偶eli chodzi o strategie pasywne, to tutaj jest nieco 艂atwiej nam powiedzie膰, oszacowa膰, ile mo偶na zarobi膰, poniewa偶 mo偶emy posi艂kowa膰 si臋 tym, jak wygl膮da艂o to w przesz艂o艣ci dla szerokiego rynku. Wi臋cej o tym m贸wi臋 w 47. odcinku, gdzie omawiam histori臋 rynk贸w finansowych.

Tak na szybko wspomn臋 tylko o najwa偶niejszych kwestiach, ile zarabia艂y rynki historycznie. Je偶eli chodzi o rynek akcji, to jest to klasa aktyw贸w, kt贸ra pozwala zarabia膰 najwi臋cej. Za ostatnie 100-120 lat rynek akcji zarabia艂 globalnie oko艂o 5 proc. powy偶ej inflacji, czyli 5 proc. powy偶ej inflacji przeci臋tnie przez ostatnie 100-120 lat nasz kapita艂 by艂by pomna偶any. Nie oznacza to, 偶e ka偶dego roku te 5 proc. jest. Zdarza艂o si臋, 偶e straty na rynku akcji by艂y bardzo dotkliwe, ale o tym za chwil臋 powiem wi臋cej.

Obligacje, czyli kolejna klasa aktyw贸w, to jest co艣, co pozwala艂o historycznie zarabia膰 ok. 2 proc. powy偶ej inflacji. Tyle, 偶e teraz mamy tak niskie stopy procentowe, 偶e to ju偶 naprawd臋 by艂a historia. Przez najbli偶sze lata mo偶emy pomarzy膰 o tym, 偶eby obligacje pozwala艂y zarabia膰 2 proc. powy偶ej inflacji.

Bony skarbowe, czyli najbezpieczniejsza forma inwestowania, je偶eli chodzi o rynki finansowe, powiedzmy odpowiednik lokaty. Historycznie pozwala艂y w USA zarabia膰 1 proc. powy偶ej inflacji czy do 1 proc. powy偶ej inflacji. To zn贸w jest wynik, kt贸ry b臋dzie bardzo ci臋偶ko w najbli偶szych latach, by膰 mo偶e nawet dekadach powt贸rzy膰.

呕eby wszystko 艂atwiej by艂o nam przyswoi膰, wystarczy zapami臋ta膰 tzw. regu艂臋 5-2-1, czyli 5 proc. z akcji, 2 proc. z obligacji i 1 proc. z bon贸w skarbowych. Tak jak wspomnia艂em, w dobie niskich st贸p procentowych nale偶y oczekiwa膰, 偶e stopy zwrotu, szczeg贸lnie z obligacji i bon贸w skarbowych czy z lokat b臋d膮 znacznie poni偶ej tego, co by艂o w ostatnich 100-120 latach.

Z艂oto to jest kolejny ulubiony element w portfelach inwestycyjnych wielu inwestor贸w, bo nawet je偶eli kto艣 si臋 nie zna specjalnie na inwestowaniu, to ka偶dy s艂ysza艂 o z艂ocie i to jest magiczny element ka偶dego inwestora. Nawet jak kto艣 nie wie wiele o inwestowaniu, to mo偶e nawet sam doradza膰 innym: 鈥Inwestuj w z艂oto, na pewno b臋dzie dobrze鈥…

Historia rynk贸w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa膰 globalnie?

Przedstawiam argumenty, kt贸re powinny racjonalnych inwestor贸w sk艂oni膰 do my艣lenia o inwestowaniu w wymiarze globalnym.

Czytaj dalej 鈫

Nawet je偶eli kto艣 si臋 nie zna specjalnie na inwestowaniu, to ka偶dy s艂ysza艂 o z艂ocie i to jest magiczny element ka偶dego inwestora

Jak to jest z tym z艂otem? W tym przypadku m贸wi臋 o 50 latach, poniewa偶 sprawdzanie z艂ota przed latami 70. po prostu nie ma wi臋kszego sensu, poniewa偶 z艂oto by艂o powi膮zane z dolarem. Dopiero w 1971 roku ceny z艂ota zosta艂y uwolnione i teraz faktycznie kszta艂tuje je rynek. W ostatnich 50 latach z艂oto zarabia艂o nominalnie prawie 8 proc., ale jak uwzgl臋dnimy w tym inflacj臋, to niespe艂na 4 proc. Dok艂adnie 3,8 proc.  鈥 tyle zarabia艂o z艂oto.

To nie jest ca艂a prawda. O z艂ocie to ja w og贸le planuj臋 nagra膰 nieco d艂u偶szy odcinek, poniewa偶 bardzo wiele rzeczy o nim s艂yszymy, niestety bardzo wiele rzeczy, kt贸re s膮 w moim przekonaniu niepoprawne i wprowadzaj膮ce wr臋cz w b艂膮d, zw艂aszcza pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w. Dlatego te偶 by膰 mo偶e jeszcze w tym roku nagram taki odcinek. Mam ju偶 pewne materia艂y pozbierane i musz臋 si臋 tylko za to zabra膰. Niestety jest troch臋 k艂opot z czasem. 馃檪

Jak ju偶 spogl膮dn臋li艣my sobie na t臋 stron臋, ile mo偶emy zarobi膰, to teraz spogl膮dnijmy na drug膮 stron臋 r贸wnania, mianowicie na to, ile mo偶na straci膰. Je偶eli chodzi o rynek akcji, nawet tak szeroki rynek jak rynek ameryka艅ski  鈥 S&P500, czyli 500 najwi臋kszych sp贸艂ek ameryka艅skich, czy na przyk艂ad indeks NASDAQ 100, czyli 100 sp贸艂ek spoza bran偶y finansowej czy technologicznych w USA 鈥 te indeksy potrafi艂y spada膰 ponad 80 procent. I o ile S&P 500 taka sytuacja przytrafi艂a si臋 dawno, dawno temu, w 1929 roku, gdy by艂 wielki kryzys ekonomiczny, ale NASDAQ-owi taka sytuacja przytrafi艂a si臋 w 2000 roku, gdzie spad艂 ponad 80 procent.

Gdyby艣my inwestowali bardzo szeroko, co przy inwestowaniu pasywnym jest jak najbardziej rekomendowane, czyli globalnie, gdyby艣my inwestowali nie w poszczeg贸lne kraje, nawet je偶eli s膮 to tak wielkie kraje, je偶eli chodzi o rynek akcji jak USA, to indeks, kt贸ry odwzorowuje globalny rynek akcji, przynajmniej je偶eli chodzi o kraje rozwini臋te, MSCI Word Index, to tam za ostatnie 100 czy 120 lat, powiedzmy za co najmniej ostatnie 100 lat, maksymalna strata, jak膮 ten indeks zaliczy艂, to jest oko艂o 70 proc. Jest to mniej, ni偶 gdyby艣my inwestowali nawet w taki rynek jak ameryka艅ski. Generalnie co do zasady powinni艣my dywersyfikowa膰 r贸wnie偶 o inne klasy aktyw贸w i nie polega膰 tylko i wy艂膮cznie na akcjach, pomimo 偶e akcje historycznie zarabia艂y najwi臋cej ze wszystkich klas aktyw贸w.

Tutaj musi si臋 z mojej strony pojawi膰 uwaga o obligacjach skarbowych, je偶eli m贸wimy o stratach. Ju偶 m贸wi艂em, 偶e historyczne wyniki obligacji b臋d膮 bardzo trudne do powt贸rzenia, 偶eby na obligacjach mo偶na zarabia膰 2 proc. powy偶ej inflacji. Obligacje to jest taki instrument bardzo 鈥瀦wodniczy鈥. Warren Buffett powiedzia艂 wr臋cz, 偶e obligacje powinny mie膰 ostrzegawcz膮 etykiet臋 dla inwestor贸w, poniewa偶 zwykle kojarzone s膮 z bezpiecze艅stwem. Nie m贸wi臋 w tym momencie nawet o obligacjach korporacyjnych, kt贸rych ryzyko mo偶e by膰 w niekt贸rych przypadkach wr臋cz wi臋ksze ni偶 na akcjach. To ryzyko, o kt贸rym m贸wi艂 Warren Buffett, odnosi si臋 do obligacji skarbowych takich emitent贸w jak USA — czyli najbezpieczniejszych pod wzgl臋dem ryzyka kredytowego.

Prawdopodobie艅stwo tego, 偶e obligacje, czyli d艂ug wyemitowany przez USA nie zostanie sp艂acony, jest praktycznie zerowe. W艂a艣ciwie nie m贸wimy tutaj nawet o ryzyku kredytowym. Gdyby USA zbankrutowa艂y, to my艣l臋, 偶e mogliby艣my mie膰 wi臋ksze problemy na 艣wiecie, ni偶 to, 偶e nasz portfel gdzie艣 tam krwawi.

Ca艂y problem z obligacjami polega na tym, 偶e o ile obligacje nominalnie nie strac膮 zainwestowanej kwoty, to realnie straty na takim portfelu, na takiej inwestycji mog膮 by膰 ogromne. 呕eby nie by膰 go艂os艂ownym: w latach 1940-1981 obligacje skarbowe USA straci艂y niemal 80 procent. Ale to nie jest tak, 偶e my wp艂acili艣my 100 dolar贸w czy 1000 dolar贸w i nagle to by艂o warte o 80 proc. mniej, w sensie, 偶e nagle z tych 100 dolar贸w zobaczyli艣my na rachunku 20 dolar贸w, tylko tak mocno i szybko post臋puj膮ca by艂a inflacja. W okresie tzw. presji inflacyjnej, podnoszenia st贸p procentowych obligacje po prostu nie 鈥瀗ad膮偶a艂y鈥 za tym, co si臋 dzia艂o. 呕eby te偶 uzmys艂owi膰: w latach 1940-1981, gdyby艣my wp艂acili, a w艂a艣ciwie nawet nie wp艂acili, tylko trzymali pieni膮dze, dolary, nasze oszcz臋dno艣ci w skarpecie, ot tak po prostu, w tym okresie przeci臋tnie traciliby艣my rocznie mniej wi臋cej 4,6 procenta. To znaczy, 偶e o tyle te pieni膮dze traci艂y 艣rednio na warto艣ci, taka by艂a pr臋dko艣膰  鈥 je艣li tak to mo偶na okre艣li膰  鈥 niszczenia warto艣ci. Podlinkuj臋 do strony tego podcastu film, w kt贸rym w wi臋kszych detalach to opisuj臋.

Ca艂y problem z obligacjami polega na tym, 偶e o ile obligacje nominalnie nie strac膮 zainwestowanego kapita艂u, to realnie straty na takim portfelu, na takiej inwestycji mog膮 by膰 ogromne

Warto na to zwr贸ci膰 uwag臋, pomimo i偶 wydaje si臋 nam, 偶e to by艂o bardzo dawno temu. 1940 rok to jest tak daleka przesz艂o艣膰, 偶e nikt, zw艂aszcza z pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w, specjalnie na to teraz nie zwraca na to uwagi. Co jest bardzo podobne do obecnych czas贸w (nie mam bynajmniej na my艣li tego, 偶e wybuchnie wojna, oby nie), to to, 偶e wtedy bardzo szybko ros艂y stopy procentowe, w艂a艣ciwie przez ca艂y ten okres ponad 40 lat sz艂y one w g贸r臋. R贸wnie偶 dzi艣 jeste艣my na dnie, je偶eli chodzi o stopy procentowe, wi臋c je偶eli nawet nic si臋 specjalnie nie b臋dzie dzia艂o, no to po prostu te kupony b臋d膮 niskie. A je偶eli stopy procentowe b臋d膮 ros艂y, to to 藕le dzia艂a na obligacje.

Tak ju偶 zamykaj膮c ten temat 鈥ile mo偶na straci膰鈥, wspomn臋 jeszcze raz o z艂ocie. Jak ju偶 wiemy, z艂oto zarabia艂o historycznie, po uwzgl臋dnieniu inflacji, niespe艂na 4 proc. Nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋, 偶e w ostatnich 50 latach, o ile nominalna strata z艂ota wynosi艂a 64 proc., to przy uwzgl臋dnieniu inflacji, gdyby艣my zainwestowali w 1978 roku pieni膮dze w z艂oto, to w mi臋dzyczasie przysz艂oby nam przechodzi膰 przez utrat臋 warto艣ci takiej inwestycji a偶 o 84 proc. Tak 偶e z艂oto chyba nie do ko艅ca tak l艣ni, jak mog艂oby si臋 nam wydawa膰, a przynajmniej w kr贸tkim okresie czasu (w odniesieniu do z艂ota kr贸tki okres czasu jest, mo偶na powiedzie膰, liczony w dekadach) okazuje si臋, 偶e z艂oto mo偶e bardzo mocno przestrzeli膰 zar贸wno w g贸r臋, jak i w d贸艂, je偶eli chodzi o mo偶liwo艣ci zwrotu z inwestycji. O tym, jak ju偶 wspomnia艂em, zrobi臋 by膰 mo偶e zupe艂nie oddzielny materia艂, bo chyba warto o tym powiedzie膰 nieco wi臋cej rzeczy, o kt贸rych zwykle si臋 nie m贸wi. Zwykle o z艂ocie m贸wimy w aspekcie troch臋 takiej magii, wr臋cz, 偶e to z艂oto zawsze daje zarabia膰. Tyle, 偶e je偶eli komu艣 przyjdzie czeka膰 dziesi膮tki lat na to, 偶eby na tym zarobi膰, to by膰 mo偶e z perspektywy takiego inwestora i czasu 偶ycia takiego inwestora mo偶e si臋 okaza膰, 偶e inwestycja w z艂oto mo偶e by膰 bardzo mocno chybiona.

Podaj臋 tutaj takie ju偶 ekstremalne przypadki, poniewa偶 nikt rozs膮dny nie powinien inwestowa膰 wszystkich swoich pieni臋dzy w z艂oto. To nie oznacza, 偶e z艂oto zupe艂nie nie ma miejsca w portfelu inwestycyjnym. Jak najbardziej ma i chocia偶by w aplikacji System Trader jest kilka portfeli, gdzie to z艂oto jak najbardziej si臋 znajduje i ma ca艂kiem sensowny pow贸d, aby si臋 tam znajdowa膰. Zach臋cam r贸wnie偶 do sprawdzenia sobie, jak to wygl膮da w praktyce, je偶eli chodzi o portfele pasywne.

Ile one mog膮 zarabia膰 i ile mog膮 traci膰? Portfele pasywne mog膮 zarabia膰 mniej wi臋cej 5-10 proc. 艣redniorocznie nominalnie. Realnie powiedzmy w okolicach 3-6 proc, ale to zn贸w dla jakiego艣 d艂ugiego okresu, liczonego wr臋cz w dekadach. Je偶eli chodzi o straty takiego portfela pasywnego, pasywnego w tym sensie, 偶e mamy kilka klas aktyw贸w rozlokowanych w portfelu, to tutaj mo偶e si臋 okaza膰, 偶e taki portfel b臋dzie m贸g艂 utraci膰 co艣 w przedziale przeci臋tnie 10-50 proc.

M贸wi膮c o przedzia艂ach posi艂kuj臋 si臋 przede wszystkim kilkunastoma portfelami, kt贸re s膮 wbudowane w aplikacj臋 System Trader, kt贸re s膮 przetestowane dla okresu 50 czy 100 lat. Natomiast generalnie, im wi臋cej sobie damy ryzyka do portfela, czyli im wi臋cej np. postawimy na jedn膮 klas臋 aktyw贸w, czyli w艂o偶ymy wszystko tylko w akcje albo wszystko w z艂oto, no to musimy si臋 liczy膰 z tym, 偶e warto艣ci takiego portfela mog膮 by膰 bardzo zmienne w czasie. I nawet je偶eli b臋dziemy d艂ugoterminowo zarabia膰, to w pewnym okresie mo偶emy traci膰 nawet zdecydowanie wi臋cej ni偶 50 proc. i latami mie膰 portfel „pod wod膮”. To tyle, je偶eli chodzi o portfele pasywne i kwesti臋, ile mo偶na straci膰.

Je偶eli chodzi o strategie aktywne, to ile tutaj mo偶na zarobi膰 i ile mo偶na straci膰? C贸偶, przede wszystkim nie jest 艂atwo pobija膰 rynek, o czym ju偶 m贸wi艂em. Aktywne strategie, jak chocia偶by opisywana przeze mnie na stronie GEM, nie wymaga bardzo du偶ej uwagi ze strony inwestora. Dos艂ownie wystarczy 5 minut raz w miesi膮cu, 偶eby tak膮 strategi臋 m贸c realizowa膰. Na przestrzeni niemal偶e ostatnich stu lat ta strategia zarabia艂a oko艂o 12,5 proc. rocznie. Realnie, czyli po uwzgl臋dnieniu inflacji, niespe艂na 10 proc. Maksymalnie traci艂a oko艂o 47 proc. Dla por贸wnania, to mocno pobija rynek, szeroki rynek S&P 500, bo realnie S&P 500 za ostatnie 100 lat zarabia艂o ok. 7 proc., a tu mamy prawie 10 proc., wi臋c r贸偶nica jest spora. R贸wnie偶 S&P 500 spada艂o w mi臋dzyczasie ponad 80 proc., a tutaj mamy mniej ni偶 50 proc. To tyle, je偶eli chodzi o strategi臋 GEM.

Je艣li kto艣 inwestuje kr贸tkoterminowo albo m贸wi膮c wprost spekuluje, traduje, to stopy zwrotu z kr贸tkoterminowej spekulacji mog膮 by膰 znacznie wy偶sze. Nie chc臋 m贸wi膰 o tym w 偶aden spos贸b tak, aby to brzmia艂o pejoratywnie, bo s膮 profesjonali艣ci, kt贸rzy to robi膮 i za chwil臋 jeszcze do tego si臋 te偶 postaram odnie艣膰. To ju偶 zaczyna by膰 praca pe艂noetatowa. Dlatego te偶 nie polecam tego pocz膮tkuj膮cym osobom, poniewa偶 zwykle chc膮 one bardzo intensywnie handlowa膰, tradowa膰, dlatego, 偶e przyci膮gaj膮 ich potencjalne wy偶sze zyski. Natomiast 偶eby by膰 profesjonalnym traderem, to trzeba naprawd臋 w to w艂o偶y膰 wiele wysi艂ku, energii i serca. To nie jest takie proste.

呕eby by膰 profesjonalnym traderem, to trzeba naprawd臋 w to w艂o偶y膰 wiele wysi艂ku, energii i serca. To nie jest takie proste jak przedstawiaj膮 to reklamy broker贸w, czy szkoleniowc贸w.

Je偶eli kto艣 chce budowa膰 przede wszystkim kapita艂 d艂ugoterminowo, to raczej nie b臋dzie chcia艂 艣l臋cze膰 nad ka偶dym rynkiem i przez 8 godzin czy jeszcze wi臋cej wpatrywa膰 si臋 w monitor, tylko po prostu b臋dzie chcia艂 zajmowa膰 si臋 innymi rzeczami w 偶yciu. Dlatego te偶 co do zasady inwestowanie d艂ugoterminowe jest zdecydowanie prostsze czy na pewno mniej absorbuj膮ce ni偶 inwestowanie kr贸tkoterminowe, spekulacja, trading. Mimo wszystko to w艂a艣nie od spekulacji wi臋kszo艣膰 os贸b zaczyna swoj膮 przygod臋 z rynkami finansowymi, bo jednak zyski zdecydowanie bior膮 g贸r臋.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s艂ynnej serii ksi膮偶ek J. Schwager鈥檃, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi臋dzy innymi o swoich do艣wiadczeniach podczas wielkich krach贸w finansowych. Daje r贸wnie偶 wiele praktycznych porad dla ka偶dego kto chce zarabia膰 na rynkach finansowych.

Czytaj dalej 鈫

Je偶eli chcesz mimo wszystko zobaczy膰, jak wygl膮da profesjonalny trading (za艂贸偶my, 偶e jeste艣 osob膮 zupe艂nie pocz膮tkuj膮c膮 i mimo wszystko troch臋 ci臋 to kusi), to zapraszam bardzo serdecznie do zg艂臋bienia wywiadu z Lind膮 Raschke. W艂a艣ciwie do dw贸ch wywiad贸w z Lind膮 Raschke, kt贸re przeprowadzi艂em w ramach mojego podcastu, konkretnie do odcink贸w nr 5 i nr 27, gdzie mo偶esz po prostu poczyta膰 czy dowiedzie膰 si臋 o profesjonalnym tradingu kr贸tkoterminowym od osoby, kt贸ra ma 40 lat profesjonalnego do艣wiadczenia. To jest osoba, kt贸ra prowadzi艂a m.in. fundusze hedgingowe. Napisa艂a te偶 艣wietn膮 ksi膮偶k臋 鈥Trading Sardines鈥, gdzie otwarcie opisuje, jak wiele fakap贸w w jej 偶yciu tradera si臋 zdarzy艂o, 偶e to jest megaci臋偶ki kawa艂ek chleba. Prawdziwa pasjonatka, gdyby mia艂a to robi膰 tylko i wy艂膮cznie dla pieni臋dzy, z pewno艣ci膮 by tego po prostu nie by艂a w stanie robi膰. Linda Raschke to jest naprawd臋 znakomita posta膰, je偶eli chodzi o taki trading kr贸tkoterminowy. Nie bez powodu jest jedn膮 z bohaterek ksi膮偶ki Jacka Schwagera z serii 鈥Czarodzieje rynku鈥. OK. To tyle je偶eli chodzi o kr贸tkoterminowe inwestowanie.

Przy pomocy jakich instrument贸w inwestowa膰?

Jak to wygl膮da, je偶eli chodzi o inwestowanie od strony instrument贸w, przy pomocy czego mo偶na inwestowa膰? Wymieni臋 dla porz膮dku, jakie mamy mo偶liwo艣ci. Przede wszystkim na pocz膮tek musimy sobie podzieli膰 rynek na dwie kategorie: rynek regulowany 鈥 czyli gie艂dy i rynki pozagie艂dowe, nieregulowane 鈥 dla uproszczenia, 偶eby 艂atwiej by艂o zrozumie膰  鈥 platformy foreksowe.

Zacznijmy od rynk贸w regulowanych, od gie艂d. Tutaj najbardziej powszechnym i najpopularniejszym instrumentem s膮 po prostu akcje. I to jest co艣, co zdecydowanie mo偶na poleca膰, aczkolwiek zupe艂nie pocz膮tkuj膮cy inwestorzy powinni si臋 te偶 zastanowi膰 nad inwestowaniem pasywnym przy wykorzystaniu funduszy ETF. Zamiast kupowa膰 indywidualne sp贸艂ki do portfela, kupujemy wtedy po prostu ca艂y indeks (rynek), najlepiej wr臋cz globalne indeksy akcji.

Innym powszechnym instrumentem finansowym s膮 obligacje. To jest forma d艂ugu, czyli np. pa艅stwo czy firma emituje d艂ug, kto艣 go kupuje i otrzymuje w ustalonych okresach odsetki z tego tytu艂u, a p贸藕niej otrzymuje zwrot zainwestowanego kapita艂u. Jak ju偶 m贸wi艂em, tutaj nale偶y uwa偶a膰 na niskie stopy procentowe.

Kolejna klasa instrument贸w to tzw. instrumenty pochodne. Jak sama nazwa wskazuje  鈥 pochodne od czego艣. Do takiej klasy instrument贸w mog膮 te偶 by膰 zaliczane ETF-y. To jest instrument pochodny w tym sensie, 偶e sam w sobie jest papierem warto艣ciowym, ale tak naprawd臋 pod spodem ma inne papiery warto艣ciowe, czyli np. akcje. Dlatego te偶 mo偶na go zakwalifikowa膰 jako instrument pochodny.

Przez instrumenty pochodne najcz臋艣ciej rozumiemy takie instrumenty jak kontrakty terminowe czy opcje z kontraktami terminowymi. Przez ostatnie lata sam mia艂em sporo do艣wiadczenia z opcjami. Tutaj to nie jest moja brocha. By膰 mo偶e w przysz艂o艣ci b臋d臋 te偶 chcia艂 nieco bardziej zg艂臋bi膰 ten temat do swoich potrzeb. Generalnie powiedzmy, 偶e to s膮 tematy dla os贸b, kt贸re chc膮 wi臋cej, kt贸re rozumiej膮 wi臋cej. To s膮 tematy zaawansowane, dlatego te偶 nie chc臋, 偶eby艣my od razu zaczynali od d藕wigni finansowej i starali si臋 wykr臋ci膰 jakie艣 niesamowite stopy zwrotu.

I wreszcie ten rynek pozagie艂dowy, o kt贸rym m贸wi艂em, czyli platformy foreksowe. Tutaj mamy oczywi艣cie pary walutowe — mo偶emy inwestowa膰 w waluty. Mamy co艣 takiego jak contract for difference, czyli CFD. Powiedzia艂bym wprost, chocia偶 by膰 mo偶e niekt贸rzy b臋d膮 mnie za to przeklina膰  鈥 bardziej dla zabawy, ale nie budowania powa偶nego kapita艂u. Chyba, 偶e naprawd臋 wiemy, co robimy i po co to robimy, wtedy OK. Jak obserwuj臋, zdecydowana wi臋kszo艣膰 os贸b wykorzystuje te instrumenty w z艂ych celach, a przynajmniej nie do ko艅ca s膮 one 艣wiadome tego, jakiego ryzyka si臋 podejmuj膮. To tyle, je偶eli chodzi o kwesti臋 instrument贸w.

Broker w Polsce czy za granic膮?

Porozmawiajmy teraz troszk臋 o brokerach. Jest pytanie, gdzie powinni艣my takiego brokera sobie wybra膰, gdzie powinni艣my otworzy膰 konto, gdzie b臋dziemy mogli inwestowa膰, czy w Polsce, czy za granic膮. Je偶eli chcemy inwestowa膰 w ramach kont emerytalnych, np. indywidualnego konta emerytalnego (IKE) czy indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE), to odsy艂am do 10. odcinka podcastu. Zdecydowanie pole wyboru si臋 ogranicza tutaj tylko i wy艂膮cznie do polskich broker贸w. Nawiasem m贸wi膮c warto z IKE/IKZE korzysta膰, bo to te偶 s膮 darmowe obiady, je偶eli chodzi o zwolnienia podatkowe.

Warto z IKE/IKZE korzysta膰, bo to te偶 s膮 darmowe obiady, je偶eli chodzi o zwolnienia podatkowe

Je偶eli b臋dziemy z poziomu takich kont inwestowa膰 za granic膮, czyli mamy konto u polskiego brokera (za艂贸偶my, 偶e jest to konto IKE) i kupujemy akcje na przyk艂ad w USA, no to tutaj niestety musimy liczy膰 si臋 z tym, 偶e podatki u 藕r贸d艂a b臋d膮 bardzo wysokie, co w efekcie powoduje, 偶e z poziomu takiego konta nie warto tego robi膰.

Je偶eli chcemy inwestowa膰 na GPW (gie艂da papier贸w warto艣ciowych), czyli na naszej warszawskiej gie艂dzie, to tutaj na pewno polski broker te偶 jest przydatny, bo ten dost臋p jest po prostu taki naturalny. Natomiast je偶eli chcemy inwestowa膰 za granic膮, czyli na zagranicznych rynkach, na zagranicznych gie艂dach, no to wtedy lepiej sprawdzaj膮 si臋 brokerzy zagraniczni. Po pierwsze podatki u 藕r贸d艂a mog膮 by膰 ni偶sze. Mam tutaj na my艣li przede wszystkim tak膮 sytuacj臋, kiedy inwestujemy w indywidualne sp贸艂ki. Je偶eli chodzi o kwesti臋 prowizji, to zwykle te prowizje mog膮 by膰 ni偶sze u broker贸w zagranicznych.

Kiedy inwestujemy za granic膮, oczywi艣cie pojawia si臋 temat ryzyka walutowego. Dlatego te偶 powiedzia艂bym w ten spos贸b: oswajajmy si臋 z ryzykiem walutowym, poniewa偶 szczeg贸lnie przy portfelach d艂ugoterminowych jest to wr臋cz konieczno艣膰, 偶eby艣my go budowali, opierali na r贸偶nych walutach. Mam nadziej臋, 偶e w Polsce nie b臋dziemy mie膰 takich przypadk贸w, jak w niekt贸rych krajach bywa艂o  鈥 w Brazylii, Argentynie czy Islandii  鈥 gdzie waluty zosta艂y naprawd臋 bardzo mocno zmasakrowane.

Je偶eli jednak budujemy kapita艂, taki kapita艂 偶ycia czy wr臋cz mo偶e wielopokoleniowy, to nie warto go opiera膰 tylko i wy艂膮cznie na takiej walucie jak z艂oty, jak PLN, poniewa偶  鈥 jakkolwiek to zabrzmi  鈥 jest to mimo wszystko waluta egzotyczna. Dlatego te偶 nie patrzmy na te wahania, takie 鈥瀟u i teraz鈥, tylko je偶eli inwestujemy naprawd臋 d艂ugoterminowo, w wielu latach czy wr臋cz w dekadach, to to ryzyko powinno by膰 postrzegane jako nasz sprzymierzeniec, a nie wr贸g.

Podsumowanie

OK. To tyle, je偶eli chodzi o wprowadzenie do inwestowania dla pocz膮tkuj膮cych, jest mn贸stwo odno艣nik贸w do innych materia艂贸w. Mam nadziej臋, 偶e z takiego lotu ptaka uda艂o mi si臋 tutaj scharakteryzowa膰, na czym ten temat polega i jak go ugry藕膰, i jak mo偶na szuka膰 wiadomo艣ci czy informacji o konkretnych tematach.

Zr贸bmy sobie jeszcze takie ma艂e podsumowanie i tak膮 pr贸b臋 wyci膮gni臋cia wniosk贸w. Pierwsze, co sobie tutaj wynotowa艂em, to grzechy g艂贸wne inwestor贸w, zw艂aszcza pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w: przede wszystkim zbyt du偶a pewno艣膰 siebie czy te偶 nierealne oczekiwania co do tego, ile mo偶emy na rynku zarobi膰, co mo偶emy na rynku osi膮gn膮膰.

Kolejna sprawa czy kolejny grzech takiego inwestora to nadmierna aktywno艣膰 rynkowa. Je偶eli naprawd臋 aktywnie handlujemy, jeste艣my w tym profesjonalistami jak Linda Raschke, to OK. Ale je偶eli handlujemy tylko i wy艂膮cznie dlatego, 偶e nie mamy 偶adnego planu dzia艂ania i wydaje nam si臋, 偶e im wi臋cej b臋dziemy m艂贸ci膰 na rynku, to tym wi臋cej wym艂贸cimy, to niestety  鈥 jedynymi zadowolonymi b臋d膮 przede wszystkim brokerzy, poniewa偶 b臋dziemy nabija膰 im kabzy poprzez koszty transakcyjne.

Ostatni du偶y grzech g艂贸wny inwestor贸w to jest w艂a艣nie brak wiedzy czy te偶 strategii, planu dzia艂ania. Bez tego po prostu nie da si臋 niczego sensownego na rynku osi膮gn膮膰. To jest tak, jakby艣my chcieli dojecha膰 gdzie艣 do celu, ale tak naprawd臋 nie wiemy, w kt贸r膮 stron臋 si臋 kierowa膰. Nie mamy planu, nie mamy mapy, nie mamy niczego i po prostu jedziemy gdzie艣 w przypadkowym kierunku z nadziej膮 na to, 偶e dojedziemy tam, gdzie zamierzamy. Oczywi艣cie mo偶e si臋 przypadkiem zdarzy膰, 偶e akurat dojedziemy, ale jest to ma艂o prawdopodobne.

Du偶y grzech g艂贸wny inwestor贸w to jest w艂a艣nie brak wiedzy czy te偶 strategii, planu dzia艂ania. Bez tego po prostu nie da si臋 niczego sensownego na rynku osi膮gn膮膰

Kolejna rzecz: w inwestowaniu bardzo kluczowe jest pod膮偶anie z dyscyplin膮 za obran膮 strategi膮. Wiem, 偶e si臋 powtarzam o tej strategii, ale to jest absolutnie kluczowe. Po pierwsze musimy mie膰 t臋 strategi臋, bo jak b臋dziemy dzia艂a膰 na o艣lep, to na pewno nic z tego nie wyjdzie. Natomiast pr贸ba inwestowania z nawet najlepsz膮 na papierze strategi膮, kt贸ra nie jest zgodna z naszymi przekonaniami, pr臋dzej czy p贸藕niej zako艅czy si臋 jej porzuceniem. Inwestowanie za艣 bez strategii to jest gwarantowana pora偶ka.

Zn贸w zach臋cam do tego, aby pobra膰 aplikacj臋 ST z mojej strony. S膮 tam proste, praktyczne, skuteczne przyk艂ady strategii. Nie musimy z nich korzysta膰, ale mo偶emy si臋 nimi inspirowa膰. Mo偶emy te偶, zw艂aszcza je偶eli jeste艣my osobami pocz膮tkuj膮cymi, zobaczy膰 co艣 namacalnego. To nie jest tak jak s艂uchanie tego podcastu, gdzie m贸wi臋 o teorii. Tam mo偶emy zobaczy膰, jak naprawd臋 strategia dzia艂a艂a przez bardzo d艂ugi okres, za 50 czy za 100 lat. To jest co艣, co mocno otwiera oczy.

Kolejna sprawa: pod膮偶anie za strategi臋 inwestycyjn膮 nie oznacza absolutnie, 偶e natychmiast b臋dziemy mie膰 superwyniki i superrezultaty. Odnosi si臋 to zw艂aszcza do strategii d艂ugoterminowych. Jak wspomina艂em na pocz膮tku  鈥 Warren Buffett, najlepszy inwestor na 艣wiecie, przez pi臋膰 lat, przez ponad pi臋膰 lat jego inwestycja, jego sp贸艂ka po prostu generowa艂a strat臋. Gdyby艣my zainwestowali w ni膮 pod koniec 2007 roku, to ponad pi臋膰 lat trwa艂o wyj艣cie na nowe szczyty. To jest co艣, co powinni艣my naprawd臋 uwzgl臋dni膰. I to te偶 de facto czyni inwestowanie trudnym zaj臋ciem, poniewa偶 mo偶e si臋 okaza膰, 偶e pomimo 偶e wykazujemy dyscyplin臋, mamy wiedz臋, byli艣my sumienni i w tym, co chcemy robi膰 na tym rynku, 偶e odrobili艣my to swoje zadanie domowe, je偶eli chodzi o inwestowanie, to wci膮偶 mo偶e si臋 okaza膰, 偶e przez kilka lat nie zarobimy ani grosza na tym rynku. I to nie oznacza, 偶e my co艣 z艂ego robimy. Trzeba naprawd臋 mie膰 du偶o samozaparcia i du偶o zrozumienia do tego, co robimy, 偶eby艣my wiedzieli, 偶e wszystko jest nadal OK, 偶e po prostu tak to mo偶e czasami wygl膮da膰. Tu jest naprawd臋 du偶e zadanie do odrobienia przed ka偶dym inwestorem.

Pod膮偶anie za strategi臋 inwestycyjn膮 nie oznacza absolutnie, 偶e natychmiast b臋dziemy mie膰 superwyniki i superrezultaty

Kolejna sprawa: musimy uczciwie odpowiedzie膰 sobie na pytanie, ile mo偶emy, czy te偶 ile chcemy po艣wi臋ca膰 czasu na swoje inwestycje. Z pewno艣ci膮 dla wi臋kszo艣ci s艂uchaj膮cych tego podcastu czy te偶 czytaj膮cych ten podcast inwestowanie nie b臋dzie nigdy sposobem na zarabianie na 偶ycie. Przede wszystkim b臋dzie czy powinno by膰 mo偶liwo艣ci膮 zagonienia cz臋艣ci swojego kapita艂u do wi臋kszej pracy ni偶 na lokacie w banku. Przy takim uk艂adzie po艣wi臋cenie czasu na inwestowanie ka偶dego dnia niekoniecznie b臋dzie mia艂o po prostu sens, bo gdyby艣my nawet przeliczyli to na stawk臋 godzinow膮 czy dzienn膮, to mo偶e si臋 okaza膰, 偶e po prostu zarobimy w innym miejscu znacznie pewniej i wi臋cej.

Sprawa kolejna: stawiajmy sobie realistyczne oczekiwania wzgl臋dem st贸p zwrotu z naszych inwestycji. Tak jak m贸wi艂em, nadmierna pewno艣膰 siebie powoduje, 偶e zwykle nasze oczekiwania s膮 nierealistyczne. Pami臋taj, 偶e zwykle wi臋kszy zysk jest okupiony wi臋kszym ryzykiem. Dlatego lepiej by膰 czasami konserwatywnymi ni偶 g艂upio hurraoptymistycznymi albo inaczej: b膮d藕my optymistami, ale nie g艂upimi optymistami, to tyle.

Sprawa kolejna: nie traktujmy inwestowania jako drogi na skr贸ty do zarobienia pieni臋dzy, zw艂aszcza wtedy, kiedy nam tych pieni臋dzy brakuje. Je偶eli my艣limy, 偶eby podreperujemy sw贸j portfel przez to, 偶e sobie popykamy na Forexie, to to jest bardzo, bardzo s艂aby pomys艂. Naprawd臋 rynek to nie jest bankomat. Tutaj odsy艂am z kolei do wywiadu z Dawidem z bloga spekulant.com.pl, kt贸ry w艂a艣nie o tym m贸wi: jak on sam na pocz膮tku swojej kariery inwestycyjnej podchodzi艂 do tego rynku, traktowa艂 go w艂a艣nie w formie bankomatu i jaki to mia艂o p贸藕niej skutek. Gor膮co polecam moj膮 rozmow臋 z Dawidem, r贸wnie偶 b臋dzie podlinkowana do tego odcinka podcastu.

Sprawa kolejna: optymalizowanie koszt贸w i podatk贸w. Trzeba na pewno minimalizowa膰 liczb臋 transakcji, tam gdzie ma to sens. Na pewno szuka膰 takich broker贸w, kt贸rzy pozwol膮 nam zaoszcz臋dzi膰 na prowizjach czy op艂atach. Warto r贸wnie偶 optymalizowa膰 podatki. M贸wimy tutaj o legalnej optymalizacji podatk贸w, czyli np. IKE/ IKZE, czy te偶 odpowiedni spos贸b podej艣cia do dywidend wyp艂acanych przez podmioty zagraniczne, przez sp贸艂ki zagraniczne. Czy te偶, ale to ju偶 jest temat bardzo skomplikowany i tylko i wy艂膮cznie go tutaj markuj臋, faktyczne inwestowanie przez sp贸艂ki zagraniczne. Tu ju偶 wchodz膮 tematy rezydencji podatkowych i prawa mi臋dzynarodowego, natomiast je偶eli wszystko jest robione z g艂ow膮, je偶eli mamy know-how, je偶eli mamy pewno艣膰 co do tego, dlaczego to robimy i jak to robimy, to wszystko jest dla ludzi. Po prostu b膮d藕my pewni, 偶e te oszcz臋dno艣ci nie b臋d膮 pozornymi oszcz臋dno艣ciami, 偶e tu i teraz zaoszcz臋dzimy par臋 z艂otych, 偶eby w przysz艂o艣ci odda膰 znacznie wi臋cej. Je偶eli robimy to z g艂ow膮, to oszcz臋dzanie na op艂atach czy podatkach mo偶e by膰 wr臋cz pewnym sposobem na podniesienie stopy zwrotu.

Wreszcie ostatnia kwestia, kt贸r膮 sobie wynotowa艂em: zw艂aszcza, je偶eli kto艣 jest zupe艂nie pocz膮tkuj膮cy, polecam pasywny (sta艂y) portfel zbudowany na ETF-ach, czyli taki d艂ugoterminowy portfel, lub po prostu skorzystanie z us艂ug robo-doradcy. Uwa偶am, 偶e dla wi臋kszo艣ci os贸b takie pasywne podej艣cie do inwestowania jest po prostu najlepszym mo偶liwym rozwi膮zaniem. Takie portfele mo偶na sobie r贸wnie偶 sprawdzi膰 w moim oprogramowaniu System Trader.

D艂ugo- czy te偶 艣rednioterminowe strategie oparte g艂贸wnie na akcjach czy ETF-ach s膮 OK, ale wymagaj膮 nieco wi臋cej zrozumienia i pracy. Musimy po prostu z otwart膮 przy艂bic膮 podchodzi膰 do pr贸b pobijania rynku. To nie jest tak, 偶e my sobie powiemy: 鈥Wiemy, 偶e ten rynek jest ci臋偶ko pobi膰, ale mo偶e nam si臋 uda鈥. Raczej tak samo z siebie nie uda si臋 nam pobi膰 tego rynku d艂ugoterminowo, mo偶e nam si臋 uda kr贸tkoterminowo mie膰 farta.

Sprawa ostatnia: inwestowanie kr贸tkoterminowe z u偶yciem d藕wigni, mam tu na my艣li kontrakty terminowe i opcje. To s膮 naprawd臋 zaawansowane tematy i nie ma tu darmowych obiad贸w. Nawet je偶eli co艣 wygl膮da na papierze, 偶e jest darmowym obiadem, to mo偶e si臋 okaza膰, 偶e faktycznie tak jest w 99 przypadkach. Ten jeden negatywny przypadek spowoduje, 偶e b臋dzie 藕le i to, co si臋 wcze艣niej dobrego sta艂o, po prostu zostanie zmyte tym jednym z艂ym przyk艂adem. Dlatego te偶 je偶eli ju偶 kto艣 operuje na d藕wigni, powinien mie膰 艣wiadomo艣膰 tego, co robi. Ja nie m贸wi臋, 偶e to jest z艂e, ja tego nie krytykuj臋, tylko zwracam uwag臋, 偶e je偶eli jeste艣my osobami pocz膮tkuj膮cymi i nie wiemy, jakie ryzyko ponosimy, to po prostu nie pono艣my tego ryzyka. Musimy rozumie膰 to, co robimy, lepiej sobie odpu艣膰my (鈥濨臋dzie na to jeszcze czas鈥), a nie liczmy na szcz臋艣cie niczym na loterii.

OK. To ju偶 naprawd臋 koniec z mojej strony. Pe艂ny zapis tego odcinka w formie tekstu znajdziecie na stronie systemtrader.pl/053. Zapraszam te偶 na YouTube鈥檃, b臋dzie tam mo偶na przes艂ucha膰 ten odcinek podcastu. B臋d臋 te偶 bardzo wdzi臋czny za podzielenie si臋 nim z ka偶dym, o kim my艣lisz, 偶e ten odcinek mo偶e go zainteresowa膰. B臋d臋 te偶 wdzi臋czny za komentarze, czy to na stronie, czy to na YouTubie, czy to w Apple Podcasts, czy po prostu gdziekolwiek indziej. Dzi臋ki temu 艂atwiej mi dotrze膰 do kolejnych os贸b i po prostu te偶 sens tworzenia tych materia艂贸w i tego wszystkiego, co robi臋, b臋dzie wi臋kszy. Bardzo, bardzo dzi臋kuj臋.

Tymczasem id臋 si臋 szybko spakowa膰 na m贸j kr贸tki urlop. Nagrywam te s艂owa dwudziestego sierpnia, jutro rano zmykam. My艣l臋, 偶e jeszcze w trakcie mojego urlopu uda si臋 ten podcast opublikowa膰, tak, 偶e to jeszcze b臋dzie w sierpniu, prawdopodobnie w przysz艂ym tygodniu. Gor膮co pozdrawiam. Do us艂yszenia. Bye-bye! 馃檪

Jacek

  1. W opisanej u Pana w wcze艣niejszym artykule strategii GEM mo偶na przeczyta膰, 偶e:
    „No wi臋c jakie rezultaty daje strategia GEM? Prosz臋 bardzo 14 15 :

    艢rednia roczna stopa zwrotu (CAGR): 15.4%
    Najwi臋ksza utrata warto艣ci portfela: -17.8%
    Roczne standardowe odchylenie stopy zwrotu: 11.6%
    Wska藕nik Sharpe: 0.95”

    Tam wskaza艂 Pan, 偶e obsuni臋cie wynosi prawie 18%, a w tym artykule, 偶e 47%. Prosz臋 o wyja艣nienie z czego wynika rozbie偶no艣膰?

    • Pozwol臋 sobie wej艣膰 w buty Jacka, je艣li nie b臋dzie mia艂 nic przeciwko, i odpowiedzie膰 Tobie. Ot贸偶 pierwotnie GEM by艂 testowany od roku 1950, i w贸wczas maxDD jest takie, jak wspomniane w artykule o GEM, czyli te kilkana艣cie procent. Tutaj zapewne Jacek przedstawi艂 testy si臋gaj膮ce stu lat wstecz, i tutaj maxDD wychodzi co艣 ko艂o 50% (w czasie Wielkiego Kryzysu lat 30.)

      Pozdrawiam

    • Hej Krzysiek,

      Jest dok艂adanie jak pisze werserk. 馃檪

      Wyrazi艂em si臋 ma艂o precyzyjnie — w obu przypadkach jest jak m贸wi艂em/pisa艂em. 馃檪 Przy czym oryginalny test GEM si臋ga do roku 1950. Natomiast ten wynik z 47% spadkiem si臋ga roku 1926, a zamiast obligacji 5-letnich s膮 obligacje 10-letnie. Do tego pomini臋ty jest rynek akcji kraj贸w rozwijaj膮cych si臋, kt贸rego nie ma w indeksie MSCI World u偶ytego w symulacji. Czyli nie do ko艅ca jest to GEM z orygina艂u. Ale najwa偶niejsze jest to, 偶e w 1929 roku S&P 500 spad艂 ponad 80% — a strategia znacznie, znacznie mniej — prosta logika sprawdzi艂a si臋 w tak ci臋偶kich czasach.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • Dzi臋kuj臋 za odpowied藕. Faktycznie, uciek艂o mi 偶e badane okresy by艂y r贸偶ne.

        • No i poza badanym okresem, r贸wnie偶 sk艂ad portfela jest nieco inny ni偶 w oryginalnym GEM. Dlatego te偶 robi膮c taki test chcia艂em tylko sprawdzi膰 jak zachowa si臋 strategia w bardzo „stresowych” sytuacjach. 馃檪

  2. Panie Jacku, bardzo dzi臋kuj臋 za Pana prac臋 i mas臋 wiedzy, kt贸r膮 Pan przekazuje. Mo偶liwo艣膰 testowania strategii w System Trader jest genialna. Dzi臋ki temu dopracowa艂em wreszcie swoj膮 strategi臋 inwestycyjn膮 w celu emerytalnym. Teraz zostaje mi konsekwentne trzymanie si臋 jej:-) Przyznam, 偶e temat samodzielnego inwestowania w celu emerytalnym jest moim konikiem. Staram si臋 rodzin臋 i znajomych zach臋ci膰 do tego. W podca艣cie powiedzia艂 Pan o inwestowaniu za granic膮 w ramach rachunku maklerskiego IKZE i IKE. Z tego co wiem, to taka mo偶liwo艣膰 jest tylko w mBanku i Bossa (jest to nowo艣膰, bo chyba dopiero od 2019 roku, w por贸wnaniu z tym 偶e IKE startowa艂y w ramach reformy systemu emerytalnego w 1999 roku…). Najwi臋ksz膮 zalet膮 tego jest mo偶liwo艣膰 kupowania ETF-贸w z ca艂ego 艣wiata i dywersyfikacja w ten spos贸b geograficzna, sektorowa, walutowa itd. To jest chyba dobry kierunek dla zwyk艂ego cz艂owieka, kt贸ry nie chce po艣wi臋ca膰 du偶o czasu, ale jest gotowy w艂o偶y膰 jaka艣 prac臋 w nauk臋 i stworzenie protego d艂ugoterminowego portfela. Ch臋tnie poczyta艂bym o takich rozwi膮zaniach i przekaza艂 dalej rodzinie i znajomym:-) Bardzo podoba mi si臋 te偶 to jak dzia艂a Finax. Super sprawa i genialny kierunek. Jednak ma dwa ogromne minusy: brak mo偶liwo艣ci skorzystania z os艂ony przeciwpodatkowej IKZE/IKE oraz op艂ata 1,2% od warto艣ci aktyw贸w (jak dla mnie akceptowalne by艂oby 0,5%, wtedy m贸g艂bym poleca膰 dalej, nawet bez IKZE/IKE).

    • Hej Tomasz,

      Dzi臋ki wielkie za komentarz i mi艂e s艂owa!

      Co do IKE/IKZE i inwestowania globalnego 鈥 planuj臋 w przeci膮gu oko艂o miesi膮ca przygotowa膰 obszerny materia艂 w tym zakresie, gdzie b臋d膮 ju偶 wykorzystane konkretne ETFy, jakie s膮 dost臋pne u broker贸w w Polsce.
      Podobnie widz臋 kwesti臋 Finaxa. Idea 艣wietna, niestety oferta nadal droga. Spor膮 zmian臋 szykuje tu Micha艂 Szafra艅ski w ramach projektu Klan Finansowych Ninja (KFN). Je艣li interesuje kogo艣 tanie inwestowanie w ramach Finax, to jest to bardzo ciekawa opcja. 馃檪

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  3. S艂uszna uwaga nt. zbyt aktywnego handlu. W tym roku, od stycznia zacz膮艂em inwestowa膰. Gdybym po kupieniu 3 wybranych sp贸艂ek nie robi艂 nic, mia艂bym teraz jakie艣 150 % stopy zwrotu. Niestety w po艂owie marcu sprzeda艂em swoje sp贸艂ki i zacz膮艂em si臋 bawi膰 w daytrading. Potem powrocilem do tych sp贸艂ek i teraz tylko je mam w portfelu (jest niedu偶y, to tylko 10 % wszystkich oszcz臋dno艣ci), ale niestety odkupilem je du偶o dro偶ej i stopa zwrotu na dzi艣 to ok. 47 % 馃槙
    Czy ta strategia krotkoterminowa oparta o RSI te偶 b臋dzie zaimplementowana kiedy艣 do ST, czy te偶 jest zbyt skomplikowana aby by艂o to mo偶liwe?
    Jak zwykle super artyku艂!
    Szczerze to nie wiem, czy chcia艂bym wersj臋 webowa: z jednej strony tak, bo nie musia艂bym kupowa膰 kompa z Windowsem, a z drugiej strony nie, bo mam pretekst 偶eby w ko艅cu kupi膰 sobie jaki艣 fajny komputer (jestem troch臋 sknera i generalnie nie lubi臋 wydawa膰 pieni臋dzy) 馃榾

    • Hej Piotrek,

      Dzi臋ki za komentarz. 馃檪

      Aktywny handel jest po prostu ci臋偶kim zaj臋ciem, du偶o bardziej wymagaj膮cym ni偶 powszechnie si臋 nawet s膮dzi.

      Warto te偶 jednak pami臋ta膰, 偶e pod膮偶anie za wiarygodn膮/rzeteln膮 strategi膮 r贸wnie偶 prowadzi膰 mo偶e do podejmowania decyzji, w kt贸rych czujemy si臋 jak idioci, zw艂aszcza gdy kolega obok akurat zarabia. Na kr贸tk膮 met臋 kto艣 mo偶e zarobi膰 pieni膮dze tylko 艣lepym trafem. Temat na inn膮 histori臋. 馃檪

      Strategia kr贸tkoterminowa, oparta o RSI (PowerZones) b臋dzie dost臋pna w kolejnej wersji oprogramowania #ST (koniec pa藕dziernika).

      Co do wersji webowej 鈥 prace wystartuj膮 najwcze艣niej w okolicy wiosny przysz艂ego roku, a na pocz膮tek b臋dzie to mocno okrojona wersja wzgl臋dem tego co jest w wersji na Windows.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • Dzi臋ki za szybk膮 odpowied藕. Rozumiem, 偶e po implementacji tej strategii nie b臋dzie trzeba posi膮艣膰 umiej臋tno艣ci programowania, tylko po prostu codziennie sprawdzi膰 sygna艂y w programie i r臋cznie wprowadzi膰 zlecenia?
        Tw贸j artyku艂 o krotkotermowej strategii by艂 niesamowity swoj膮 drog膮, dla mnie jeste艣 po prostu geniuszem 馃榾
        W sumie dobrze 偶e tak si臋 przedstawia rzecz z t膮 wersj膮 webowa, w ko艅cu kupi臋 sobie jakiego艣 fajnego laptopa 馃槈

        • Nie b臋dzie trzeba nic programowa膰 samodzielnie. Ca艂a idea stoj膮ca za #ST jest taka, by umo偶liwi膰 ka偶demu stosowanie strategii bez potrzeby ich oprogramowania. 馃檪

  4. Witaj Jacku
    chcia艂em r贸wnie偶 jak inni s艂uchacze i czytelnicy wyrazi膰 s艂owa szacunku dla Ciebie.
    Twoje zaanga偶owani wk艂ad czasu i pracy jest powalaj膮cy.
    Twoja tu przekazywana wiedza z pewno艣ci膮 uchroni nie jednego od pope艂nienia powa偶nych b艂臋d贸w inwestycyjnych. Moim zdaniem tw贸j Podcast m贸g艂by zast膮pi膰 co najmniej kilka niepotrzebnych lektur z liceum. 呕a艂uje ze przed 22 latami nie umia艂em zdoby膰 takich wiadomo艣ci.
    Pozdrawiam serdecznie
    Marek

    • Cze艣膰 Marku,

      Dzi臋kuj臋 za komentarz i mi艂e s艂owa 鈥 doceniam! 馃檪

      Co do dbania o w艂asne portfele to i owszem 鈥 r贸wnie偶 uwa偶am, 偶e przyda艂aby si臋 solidna porcja rzetelnej wiedzy w tym zakresie dla m艂odych os贸b. Ja te偶 bym chcia艂 mie膰 t臋 wiedz臋 20 lat temu. Ale pocieszam si臋, 偶e lepiej p贸藕no ni偶 wcale, poza tym mo偶na przekaza膰 j膮 innym, w tym w艂asnym dzieciom.

      馃檪

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

Napisz sw贸j komentarz

Zaprojektuj sw贸j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt贸re w prosty spos贸b pozwoli Ci dobra膰 strategi臋 inwestycyjn膮, spe艂niaj膮c膮 Twoje potrzeby i wymagania.