M贸j dzisiejszy go艣膰, Artur Wi艣niewski, jest nie tylko do艣wiadczonym inwestorem gie艂dowym, ale r贸wnie偶 licencjonowanym maklerem papier贸w warto艣ciowych. Od 2017 roku prowadzi blog Stockbroker.pl, na 艂amach kt贸rego dzieli si臋 swoj膮 wiedz膮 oraz przeprowadza wywiady z ciekawymi go艣膰mi z bran偶y finansowej. W tym odcinku rozmawiamy o profesjonalnej karierze Artura, przybli偶aj膮c nieco szczeg贸艂y zawodu maklera. Artur opowiada te偶 o swoim podej艣ciu do rynk贸w finansowych oraz stara si臋 udzieli膰 kilku wskaz贸wek aspiruj膮cym inwestorom.

To brzmi jak bana艂, ale je艣li kto艣 jest na pocz膮tku swojej przygody z rynkami kapita艂owymi, to warto ws艂ucha膰 si臋 w to, co do powiedzenia ma do艣wiadczona osoba. Nie po to, by bezkrytycznie czerpa膰 z czyjej艣 wiedzy, ale by inspirowa膰 si臋 ni膮. Artur nie udziela z艂otych rad, nie obiecuje szybkiego sukcesu w inwestowaniu, ale uczenie si臋 chocia偶by na jego b艂臋dach, o kt贸rych szczerze wspomina, samo w sobie jest ju偶 ogromn膮 warto艣ci膮. By膰 mo偶e uda si臋 komu艣 dzi臋ki temu nabi膰 na g艂owie nieco mniej guz贸w.

W tym odcinku

  • Kim jest Artur i jak wygl膮da jego kariera w kontek艣cie rynk贸w kapita艂owych
  • Dlaczego Artur zdecydowa艂 si臋 stworzy膰 bloga stockbroker.pl i jaka jest jego podstawowa misja?
  • Makler, czyli kto?
  • Inwestowanie na w艂asny rachunek — podej艣cie do rynku wg. Artura
  • Rady dla pocz膮tkuj膮cych/poszukuj膮cych inwestor贸w
  • Fundusze inwestycyjne 鈥 czy warto z nich korzysta膰?
  • Gdzie czerpa膰 wiedz臋 na temat inwestowania na rynkach kapita艂owych

PRO艢BA Je艣li uwa偶asz, 偶e m贸j podcast jest dla Ciebie warto艣ciowy, to b臋d臋 ogromnie wdzi臋czny, je艣li zostawisz w iTunes sw贸j komentarz oraz ocen臋. Dzi臋ki temu 艂atwiej b臋dzie mi dociera膰 do szerszej grupy S艂uchaczy. Z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋!

Osoby wspomniane w tym odcinku

Polecane materia艂y (ksi膮偶ki, linki)

Jak i w co inwestowa膰?

Tego typu pytania to z艂e pytania. Przeci臋tna osoba na rynku kapita艂owym traci, wi臋c je艣li pytamy przypadkow膮 osob臋 o porad臋 inwestycyjn膮, to oczekiwana stopa zwrotu z inwestycji (…), kt贸r膮 nam doradzi艂a przypadkowa osoba, jest ujemna. To oczywi艣cie nie znaczy, 偶e nie mamy pyta膰, nie mamy szuka膰, nie patrze膰, jak inwestuj膮 inni. Warto to robi膰, natomiast tutaj nadrz臋dn膮 zasad膮 powinno by膰 鈥瀔westionuj鈥. Nie bierz na s艂owo, na wiar臋, tego, co us艂ysza艂e艣, tylko sprawdzaj. Kto艣 twierdzi, 偶e co艣 dzia艂a, to wr贸膰 do domu, przeanalizuj histori臋, zobacz, jakie to dawa艂o wyniki inwestycyjne.

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci臋 do komentowania i zadawania pyta艅, bezpo艣rednio na tej stronie poni偶ej, lub na mojej stronie na Facebook鈥檜 lub moim profilu Twitter鈥檕wym.

Alternatywnie mo偶esz zada膰 pytanie g艂osowe, nagrywaj膮c si臋 na SpeakPipe. Pami臋taj tylko, 偶e masz 90 sekund na nagranie 馃檪

Bardzo zale偶y mi na Twoim g艂osie, za kt贸ry ju偶 teraz z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋 馃檪

鉁 TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst臋p

JACEK: Cze艣膰, Artur, co dobrego u ciebie s艂ycha膰?

ARTUR: Cze艣膰, Jacek. Mi艂o ci臋 s艂ysze膰, u mnie wszystko w porz膮dku.

Dla tych, kt贸rzy nie wiedz膮, a w艂a艣ciwie nikt nie wie, to w艂a艣nie rozpoczynamy drug膮, jeszcze raz drug膮 rund臋 nagrywania. Nagrali艣my przed chwil膮 pi臋膰 minut materia艂u, ale okaza艂o si臋, 偶e Artur po prostu w og贸le si臋 nie nagrywa艂, to znaczy ja nie w艂膮czy艂em nagrywania 艣cie偶ki d藕wi臋kowej Artura, wi臋c jeszcze raz musimy te pi臋膰 minut powt贸rzy膰.

Artur, jakby艣 m贸g艂 nieco przybli偶y膰 swoj膮 osob臋 tym wszystkim, kt贸rzy by膰 mo偶e jeszcze ci臋 nie znaj膮. Od dw贸ch lat, w艂a艣ciwie od ponad dw贸ch lat prowadzisz swojego bloga, wi臋c masz ca艂kiem sporo czytelnik贸w. Je偶eli kto艣 ci臋 nie zna, to jakby艣 m贸g艂 powiedzie膰 kim jeste艣, jak wygl膮da twoja kariera, r贸wnie偶 w kontek艣cie rynk贸w kapita艂owych, jakie ko艅czy艂e艣 studia, jakie masz do艣wiadczenie zawodowe.

Tak, obecnie prowadz臋 sw贸j projekt, stron臋 internetow膮 stockbroker.pl, kt贸ra wcze艣niej nosi艂a nazw臋 Okiem Maklera, kt贸ra jest obecnie odwiedzana przez nieca艂e 20 tysi臋cy os贸b miesi臋cznie. Pojawi艂o si臋 na niej do tej pory ponad 100 wywiad贸w.

Wcze艣niej by艂em zwi膮zany z rynkiem finansowym. Zaczyna艂em kilkana艣cie lat temu od pracy w banku, gdzie zajmowa艂em si臋 doradztwem finansowym, g艂贸wnie sprzeda偶膮 produkt贸w inwestycyjnych. P贸藕niej, jako 偶e produkty inwestycyjne nie by艂y jedynymi, kt贸rymi osoba pracuj膮ca w banku si臋 zajmuje, bo s膮 tam jeszcze jakie艣 tam konta, lokaty, ubezpieczenia czy inne takie ma艂o interesuj膮ce produkty, stwierdzi艂em, 偶e zrobi臋 licencj臋 maklera i przenios臋 si臋 gdzie艣 do domu maklerskiego, 偶eby by膰 bli偶ej rynku finansowego, 偶eby skupi膰 si臋 w wi臋kszym stopniu na rynku akcji, na rynku finansowym. Tak trafi艂em do biura maklerskiego Alior Banku, gdzie pracowa艂em przez siedem lat, do ko艅ca zesz艂ego roku.

Je偶eli chodzi o maklera i w og贸le jak wygl膮da ten zaw贸d, co to znaczy mie膰 licencj臋 maklera, to jeszcze sobie porozmawiamy za chwil臋 bardziej szczeg贸艂owo. Teraz powiedz mi, jaka jest g艂贸wna misja twojego bloga, jakie jest jego g艂贸wne przes艂anie?

Za艂o偶y艂em bloga po pi臋ciu latach pracy w biurze maklerskim, gdzie ju偶 zaczyna艂em odczuwa膰 do艣膰 mocno nud臋, a nie mia艂em innych pomys艂贸w na to, 偶eby si臋 rozwija膰. Stwierdzi艂em, 偶e b臋d臋 dzieli艂 si臋 swoj膮 wiedz膮, r贸wnie偶 przeprowadza艂 wywiady. Tak naprawd臋 od pocz膮tku moj膮 intencj膮 by艂o to, 偶eby te wywiady by艂y g艂贸wn膮 tre艣ci膮 na blogu, poniewa偶 chcia艂em pokazywa膰 r贸偶ne punkty widzenia, pokazywa膰, 偶e jest wiele sposob贸w na zarabianie, a ka偶dy musi znale藕膰 tak naprawd臋 w艂asn膮 drog臋. Du偶o mi to dawa艂o, poniewa偶 du偶o si臋 uczy艂em i ucz臋, natomiast przy okazji, je艣li inni mog膮 na tym skorzysta膰, to jest to dodatkowy plus.

No i w 2019 roku, z tego co przynajmniej widz臋 na twojej stronie, zajmujesz si臋 chyba g艂贸wnie blogiem, to znaczy nie pracujesz ju偶 na etacie i twoje wysi艂ki w pe艂ni kierujesz w艂a艣nie w rozw贸j bloga. Czy jest jeszcze co艣, o czym chcia艂by艣 powiedzie膰, mo偶esz zdradzi膰 tutaj jakie艣 sekrety, czy nie ma nic w tym dziwnego, po prostu chcesz skupi膰 si臋 w pe艂ni na tym projekcie?

Obecnie zajmuj臋 si臋 wy艂膮cznie tym projektem. Postanowi艂em z ko艅cem zesz艂ego roku zrezygnowa膰 z pracy, poniewa偶 te偶 model maklera akurat w tamtej instytucji, w kt贸rej pracowa艂em, zacz膮艂 ewoluowa膰 w takim kierunku, kt贸ry mnie nie do ko艅ca interesuje. Makler ma tam coraz mniejsz膮 odpowiedzialno艣膰, mniej od niego zale偶y, wi臋c jest to praca coraz mniej interesuj膮ca. Stwierdzi艂em, 偶e blog na tyle, na ile wiem, ma sens, wi臋c postanowi艂em zrezygnowa膰 z pracy i po艣wi臋ci膰 okre艣lon膮 ilo艣膰 czasu na to, 偶eby go rozwin膮膰.

Jeste艣 bardzo, bardzo produktywny, bo masz bardzo du偶o tre艣ci, jest to dla mnie niedo艣cignione tempo. Wiele z tych tre艣ci to s膮 wywiady. Cz臋艣膰 tych wywiad贸w jest nagrywana w formie g艂osowej. P贸藕niej s膮 one spisywane. Co de facto znaczy, mo偶na powiedzie膰, 偶e jeste艣 o krok od tworzenia tre艣ci do podcastu. Czy masz w艂a艣nie taki plan, 偶eby otworzy膰 sw贸j podcast, a by膰 mo偶e za艂o偶y膰 jaki艣 kana艂 na YouTubie?

My艣la艂em o tym tak naprawd臋 od dawna, przy czym w pewnym momencie stwierdzi艂em, 偶e na razie skupi臋 si臋 na jednej formie, 偶eby nie ci膮gn膮膰 wszystkich srok za ogon. Obawia艂em si臋, 偶e wtedy jako艣膰 tych tre艣ci, tej formy, w kt贸r膮 jest ubrana, 偶e ona nie b臋dzie satysfakcjonuj膮ca, 偶e b臋dzie to po prostu s艂abe. Stwierdzi艂em wi臋c, 偶e najpierw skupi臋 si臋 na formie pisanej, a z czasem w spos贸b naturalny pojawi si臋 audio czy wideo. Je艣li chodzi o same pomys艂y na rozw贸j projektu, mam ich troch臋, mo偶e nawet czasem za du偶o. Wyzwaniem dla mnie jest eliminacja zbyt du偶ej ilo艣ci kierunk贸w, bo nie da si臋 wszystkiego robi膰.

Makler, czyli kto?

Artur, jeste艣 maklerem, zreszt膮 tw贸j blog oryginalnie nazywa艂 si臋 w艂a艣nie Okiem maklera, p贸藕niej przemianowa艂e艣 go na stockbroker.pl, mo偶e powiedz tym, kt贸rzy nie wiedz膮, kto to w og贸le jest makler. W sumie nasz rynek kapita艂owy w Polsce ma ju偶 niemal trzy dekady i na pocz膮tku bycie maklerem by艂o czym艣 bardzo ekskluzywnym. Firmy zabija艂y si臋 o ludzi z licencjami maklera i bardzo ci臋偶ko by艂o takich ludzi zdoby膰. By艂 to chyba zreszt膮 艣wietny rynek dla tych, kt贸rzy mieli tak膮 licencj臋. T臋 licencj臋 ci臋偶ko by艂o w og贸le zdoby膰, by艂y bardzo ci臋偶kie, trudne do przej艣cia testy. Mo偶e wi臋c zaczniemy od tego, kim w og贸le jest makler i dlaczego w og贸le chcia艂e艣 zosta艂e艣 maklerem?

Makler nie ma jednej roli. Gdyby艣my chcieli zapyta膰, czym zajmuje si臋 makler, to zale偶y, bo s膮 r贸偶ne role, kt贸re mo偶e pe艂ni膰. Id膮c od pocz膮tku, s膮 maklerzy nadzoruj膮cy, kt贸rzy zajmuj膮 si臋 nie wsp贸艂prac膮 z klientami, tymi lub innymi, tylko takim systemowym nadzorowaniem funkcjonowania biura maklerskiego. S膮 maklerzy, kt贸rzy wsp贸艂pracuj膮 z klientami, jak maklerzy instytucjonalni, kt贸rzy obs艂uguj膮 takie podmioty jak TFI, OFE, banki itd. S膮 te偶 maklerzy detaliczni.

Ja by艂em w艂a艣nie takim maklerem, kt贸ry obs艂uguje indywidualnych klient贸w detalicznych, przy czym ja mia艂em akurat portfel klient贸w zamo偶nych. Nie obs艂ugiwa艂em wszystkich, kt贸rzy czego艣 potrzebowali, tylko po prostu mia艂em jak膮艣 tam ograniczon膮 grup臋 os贸b, z kt贸r膮 wsp贸艂pracowa艂em. Taki makler jak ja przyjmuje zlecenia od klient贸w, 艣wiadczy us艂ug臋 doradztwa inwestycyjnego, wspiera decyzje inwestycyjne klient贸w.

To nie zawsze jest tak, 偶e to musi by膰 oparte o stricte doradztwo inwestycyjne. To jest zreszt膮 do艣膰 nowy model, w prawie dost臋pny co prawda od dawna. Do tej pory ca艂y rynek funkcjonowa艂 w oparciu o – nazwa艂bym to – quasi-doradztwo, gdzie wspiera艂o si臋 decyzje klient贸w jakimi艣 narz臋dziami, rozmowami, natomiast nie by艂o to ubrane w formalne rekomendacje. Dyrektywy MiFID czy inne regulacje spowodowa艂y, 偶e w ostatnim czasie domy maklerskie w du偶o wi臋kszym stopniu zacz臋艂y i艣膰 w kierunku w艂a艣nie us艂ugi doradztwa inwestycyjnego. Taki makler mo偶e te偶 zajmowa膰 si臋 procesowaniem zawierania um贸w cywilnoprawnych, bo akcj膮 mo偶na handlowa膰 nie tylko na rynku gie艂dowym. Dwie osoby fizyczne czy inne mog膮 si臋 te偶 mi臋dzy sob膮 po prostu dogada膰, 偶e wymieniamy ze sob膮 akcje w zamian za pieni膮dze. Dodam te偶, 偶e ten podzia艂, kt贸ry poda艂em, czyli na makler贸w nadzoruj膮cych, instytucjonalnych i detalicznych, nie wsz臋dzie jest taki sam. Na przyk艂ad w Aliorze obs艂ugiwali艣my i detalicznych, i instytucjonalnych, natomiast w wi臋kszych domach maklerskich przewa偶nie jest taki bardziej wyra藕ny podzia艂.

Makler nie ma jednej roli. Gdyby艣my chcieli zapyta膰, czym zajmuje si臋 makler, to zale偶y, bo s膮 r贸偶ne role, kt贸re mo偶e pe艂ni膰

Ten podzia艂 makler贸w to jest jak gdyby kwestia podzia艂u ze strony instytucji. Je偶eli chodzi o licencje, to licencja jest jedna. Ten sam egzamin zdaje ka偶dy makler, bez wzgl臋du na to, w jakiej p贸藕niej postaci wykorzystuje t臋 licencj臋?

Dok艂adnie, egzamin jest jeden. Od jakiego艣 czasu s膮 tak zwane nowe licencje, z uprawnieniami do wykonywania czynno艣ci doradztwa inwestycyjnego. Je艣li mamy trzy tysi膮ce os贸b z licencj膮 maklera, no to 1500 chyba czy nawet wi臋cej jest z t膮 star膮 licencj膮, a drugie tyle z t膮 now膮.

To znaczy to s膮 wci膮偶 maklerzy, czy m贸wisz ju偶 o licencji doradcy inwestycyjnego teraz?

Nie, to s膮 maklerzy, kt贸rych licencja obejmuje dodatkowo uprawnienia do 艣wiadczenia us艂ugi doradztwa inwestycyjnego. Makler z tak膮 licencj膮, pracuj膮c w domu maklerskim, mo偶e 艣wiadczy膰 us艂ug臋 doradztwa inwestycyjnego, przekazywa膰 mu formalnie rekomendacje.

Ty masz w艂a艣nie ten rodzaj licencji z tymi uprawnieniami doradczymi?

Tak, tak te nowe licencje funkcjonuj膮 ju偶 do艣膰 d艂ugo, chyba z 10 lat.

Jak kiedy艣 czyta艂em o historii rynku kapita艂owego w Polsce, to w艂a艣nie na pocz膮tku by艂 ten problem, 偶e ci臋偶ko by艂o zdoby膰 licencj臋 maklera, a wi臋c tych makler贸w by艂o bardzo ma艂o. Firmy u偶ywa艂y r贸偶nych forteli, 偶eby mie膰 ich u siebie, bo te偶 prawo narzuca艂o jak gdyby obowi膮zek, 偶eby makler w pewnych sytuacjach po prostu by艂 na pok艂adzie. P贸藕niej powsta艂a instytucja, powsta艂 te偶 nowy rodzaj licencji, doradcy inwestycyjnego i de facto chyba powt贸rzy艂 si臋 tam przypadek z licencj膮 maklera. To znaczy ten egzamin te偶 by艂 na tyle trudny, 偶e bardzo trudno by艂o go zda膰 i te偶 by艂o bardzo ci臋偶ko o takich ludzi na rynku. Jak to wygl膮da w tym momencie? To znaczy czy ten egzamin na maklera z tymi uprawnieniami te偶 doradczymi bardzo mocno si臋 r贸偶ni czy to jest zupe艂nie co艣 innego w stosunku do licencji doradcy inwestycyjnego?

R贸偶nica jest du偶a. Egzamin maklerski jest jednoetapowy, jest tam ponad 100 pyta艅 zamkni臋tych. Egzamin na doradc臋 inwestycyjnego ma a偶 trzy etapy, wi臋c i jego poziom jest du偶o wy偶szy, wymagana wiedza wi臋ksza, trzeba si臋 d艂u偶ej przygotowywa膰. Osoby z licencj膮 doradcy inwestycyjnego raczej nie pracuj膮 w domu maklerskim, przekazuj膮c rekomendacje klientom indywidualnym. Te osoby raczej pracuj膮 przy zarz膮dzaniu aktywami, gdzie operuj膮 jakimi艣 wi臋kszymi pieni臋dzmi czy bardziej stricte w analizach, a nie stricte w obs艂udze klienta. Jest to taka bardzo og贸lna zasada, bo bywa te偶 r贸偶nie.

Czyli ten doradca inwestycyjny to jest co艣 bardziej w stron臋 CFA, tego mi臋dzynarodowego doradcy inwestycyjnego? Mo偶na powiedzie膰, 偶e jest to bardziej zbli偶one, przynajmniej je偶eli chodzi o zakres wiedzy na egzaminie? Pomijaj膮c kwesti臋, 偶e na pewno doradca inwestycyjny ma wiele takich aspekt贸w bardzo mocno zakorzenionych w Polsce, je艣li chodzi o aspekty prawne chocia偶by.

Zdecydowanie doradca inwestycyjny to jest poziom, kt贸ry jest zbli偶ony do CFA. Oczywi艣cie s膮 g艂osy, 偶e jeden i drugi ma swoje zalety i wady. M贸g艂bym tutaj odes艂a膰 po szczeg贸艂y do mojego wywiadu z Mariuszem 艢liwi艅skim, kt贸ry bardzo ciekawie i szczeg贸艂owo rozpatruje zalety i wady r贸偶nych licencji, nie tylko doradcy inwestycyjnego CFA i maklera, ale te偶 innych, bo to nie s膮 jedyne licencje.

Podlinkuj臋 ten wywiad do tego odcinka podcastu. Powiedz mi, na ile licencja, czy to maklera, czy doradcy inwestycyjnego, na ile ona jest skupiona na nauczeniu danej osoby tych aspekt贸w prawnych czy formalnych kwestii technicznych? Ile tam jest faktycznie takiej wiedzy stricte, kt贸ra ma uczy膰 inwestowania? To jest taki mglisty temat, jak kogo艣 nauczy膰 inwestowania, to nie jest co艣, co si臋 da zawsze zamkn膮膰 w prost膮 formu艂臋. Niekt贸rzy mog膮 wr臋cz powiedzie膰, 偶e jest to bardziej sztuka. St膮d pytanie, na ile taki doradca inwestycyjny czy te偶 makler z takimi uprawnieniami ma wiedz臋, kt贸ra pozwala z sukcesem inwestowa膰 na rynkach?

Licencja maklera, doradcy czy inna mo偶e pomaga膰 w inwestowaniu, natomiast ja bym tego nie przecenia艂. Powiedzia艂bym, 偶e licencje warto robi膰 przede wszystkim w momencie, kiedy chce si臋 pracowa膰 na rynku kapita艂owym, w domu maklerskim, w TFI i tak dalej. Licencje przede wszystkim pomagaj膮 si臋 w jaki艣 spos贸b wyr贸偶ni膰 na rynku pracy: ko艅cz臋 studia i je艣li uzyskam jaki艣 tam certyfikat maklera, doradcy CFA itd., to pokazuj臋 pracodawcy, 偶e interesuj臋 si臋 rynkiem kapita艂owym. To jest moim zdaniem g艂贸wna funkcja.

Mo偶na zarzuca膰 egzaminowi maklerskiemu czy licencji maklerskiej, 偶e te egzaminy s膮 bardzo teoretyczne, jest bardzo du偶o prawa. Ta wiedza, kt贸ra jest tam przedstawiona, nie do ko艅ca przydaje si臋 w inwestowaniu. Tak samo inne licencje, certyfikaty jak CFA. OK, s膮 na pewno bardziej praktyczne, natomiast to te偶 jest w du偶ym stopniu wiedza, kt贸ra nie przek艂ada si臋 stricte na inwestowanie.

Powiedz mi, czy twoim zdaniem to regulowanie tego zawodu, to 偶e trzeba tutaj mie膰 licencj臋, czy to jest dobre? Bo generuje to dyskusje i s膮 tutaj r贸偶ne punkty widzenia w tym temacie?

Za chwil臋 o tym powiem, natomiast jeszcze jedna ciekawa rzecz mi si臋 przypomnia艂a, kt贸r膮 warto doda膰. Licencja mo偶e nie tyle pomaga w inwestowaniu, w rozwijaniu w艂asnej strategii, natomiast pomaga interesowa膰 si臋 rynkiem. Robi臋 licencj臋, pracuj臋 na rynku finansowym i to na pewno pomaga interesowa膰 si臋 rynkiem, rozwija膰 swoj膮 strategi臋. Mam wok贸艂 siebie analityk贸w, inne osoby, dla kt贸rych inwestowanie jest bardzo cz臋sto pasj膮. Mog臋 z nimi wymienia膰 do艣wiadczenia i to jest najbardziej warto艣ciowe moim zdaniem. Na swojej drodze spotka艂em kilka os贸b, z kt贸rymi dyskusje naprawd臋 bardzo wiele mi da艂y i gdzie艣 tam pomog艂y mi si臋 rozwija膰.

Je艣li chodzi o sam膮 regulacj臋 czy te licencje s膮 potrzebne – s膮 moim zdaniem potrzebne, ale przede wszystkim pracodawcy. Pracodawca dzi臋ki temu wie, 偶e kto艣 co艣 tam ma w g艂owie, 偶e si臋 interesuje i nie musi sam podczas procesu rekrutacyjnego o pewne rzeczy pyta膰, poniewa偶 sprawdzi艂 to ju偶 kto艣 inny.

Czy ta licencja musi by膰 pa艅stwowa? Moim zdaniem nie musi by膰. Dobrym argumentem za tym, 偶e to mo偶e funkcjonowa膰 z pomini臋ciem pa艅stwa w roli egzaminatora s膮 licencje takie jak CFA, kt贸re s膮 na bardzo wysokim poziomie na ca艂ym 艣wiecie. Gdyby艣 kogo艣 zapyta艂 o licencj臋 CFA, to ka偶dy by wiedzia艂 o co chodzi, a jakby艣 powiedzia艂 licencja doradztwa inwestycyjnego to ka偶dy zrobi wielkie oczy, poniewa偶 to jest uznawane tylko lokalnie. Certyfikaty pa艅stwowe zatem niekoniecznie, chocia偶 to te偶 nie jest tak, 偶e to jest jaka艣 zasz艂o艣膰, 偶e tylko u nas s膮 egzaminy pa艅stwowe. Na Zachodzie, w Niemczech to gie艂da papier贸w warto艣ciowych prowadzi egzaminy, w USA s膮 egzaminy pa艅stwowe, podobnie jak u nas.

Generalnie jestem za regulacj膮, natomiast uwa偶am, 偶e powinna ona by膰 du偶o g艂臋bsza. Uwa偶am, 偶e nie chodzi tylko o to, 偶eby licencjonowaniem zajmowa艂 si臋 tylko podmiot prywatny, ale te偶 偶eby prowadzenie dzia艂alno艣ci maklerskiej przyk艂adowo by艂o du偶o 艂atwiejsze. Przy obecnym nat艂oku regulacji to tak naprawd臋 nie jest problemem to, 偶e jest wym贸g zatrudniania os贸b z licencj膮 maklera. Gdybym chcia艂 za艂o偶y膰 dom maklerski, to mam k艂opot taki, 偶e z roku na rok s膮 coraz wi臋ksze koszty sta艂e prowadzenia dzia艂alno艣ci. Je偶eli wi臋c mam jaki艣 pomys艂, mam swoj膮 strategi臋 inwestycyjn膮, chc臋 si臋 t膮 wiedz膮 dzieli膰 i to jako艣 skomercjalizowa膰, to w tym momencie ten ogrom regulacji powoduje, 偶e ten biznes jest bardzo ma艂o op艂acalny. Ci臋偶ko wtedy zacz膮膰 bez jakiego艣 ogromnego kapita艂u, bez jakiego艣 zaplecza typu bank.

Licencja maklera nie tyle pomaga w inwestowaniu, w rozwijaniu w艂asnej strategii, natomiast pomaga interesowa膰 si臋 rynkiem

Ale czy to te偶 nie jest tak, 偶e gdyby powsta艂o co艣 takiego jak w艂a艣nie regulowanie tego zawodu, 偶eby te偶 mie膰, no nie wiem czy to jest dobre s艂owo – gwarancj臋, 偶e osoby kt贸re pracuj膮 na przyk艂ad w biurach maklerskich, to s膮 ludzie, kt贸rzy maj膮 przynajmniej ten minimalny, okre艣lony zakres wiedzy. Tak, 偶e mo偶na przynajmniej mie膰 jak膮艣 tam ograniczon膮, ale jednak gwarancj臋 tego, 偶e s膮 tam ludzie, kt贸rzy s膮 profesjonalistami. Z drugiej strony, gdyby by艂a kompletna deregulacja i ka偶dy m贸g艂 sobie otworzy膰 biuro maklerskie jak kiosk Ruchu i niewa偶ne, czy kto艣 mia艂by czy nie kwalifikacje w tym zakresie, no to czy to by nie spowodowa艂o, 偶e sko艅czy艂oby si臋 藕le dla klient贸w?

Teoretycznie jest taka mo偶liwo艣膰, natomiast sp贸jrzmy co si臋 dzieje w praktyce. Banki si臋 kurcz膮 鈥 konsolidacja, jest coraz mniej dom贸w maklerskich. Jakby艣my spojrzeli na wyniki dom贸w maklerskich, od wielu lat, o czym m贸wi chocia偶by przyk艂ad IDM-u, rok w rok mamy dom maklerski na stratach. Przed nami jest raczej perspektywa konsolidacji, zwolnie艅 w tego typu instytucjach. Naprawd臋 poda偶 pracownik贸w z wszelakimi licencjami jest i b臋dzie tak du偶a, 偶e ja bym nie obawia艂 si臋 tego, 偶e zabraknie os贸b, kt贸re mo偶na zatrudni膰, kt贸re by艂yby odpowiednio wyszkolone, wykszta艂cone.

A powiedz mi, czy obecnie, bo w mi臋dzyczasie zmieni艂a si臋 pewnie forma egzaminu, czy ten egzamin jest bardzo ci臋偶ko przej艣膰, jest bardzo trudny do zdania? Ile czasu mniej wi臋cej zajmuje przygotowanie? Mo偶na si臋 uczy膰 w艂a艣ciwie bez uczestnictwa w jakim艣 formalnym szkoleniu, wystarczy po prostu podej艣膰 do egzaminu i go zda膰. Czy przygotowanie si臋 do takiego egzaminu jest bardzo, bardzo trudne?

To zale偶y, kto z jakiego pu艂apu startuje, jaki ma poziom wiedzy. Jak kto艣 jest po studiach ekonomicznych, pracuje gdzie艣 w banku, w biurze maklerskim, jest ju偶 bli偶ej rynku, to pewnie b臋dzie mu 艂atwiej. Je艣li kto艣 startuje od zera, pewnie b臋dzie musia艂 po艣wi臋ci膰 na nauk臋 du偶o wi臋cej czasu.

Za艂贸偶my, 偶e chcia艂bym sobie zrobi膰 licencj臋 maklera, to czasowo ile musia艂bym na to po艣wi臋ci膰: p贸艂 roku, rok, dwa lata?

To jest ci臋偶kie pytanie, bo to naprawd臋 zale偶y. Egzamin maklerski cz臋sto jest, je偶eli chodzi o jego poziom, por贸wnywalny do pierwszego etapu egzaminu CFA. CFA jest zdawany, ten pierwszy etap, do艣膰 szybko, za pierwszym lub za drugim razem. Podejrzewam, 偶e osoby kt贸re nie startuj膮 z poziomu zero, tylko s膮 ju偶 blisko rynku, do艣膰 szybko si臋 do tego egzaminu przygotuj膮. Chocia偶 mi osobi艣cie nie posz艂o a偶 tak szybko, jak bym chcia艂, ale my艣l臋, 偶e wi臋kszo艣膰 os贸b zda za pierwszym, drugim, mo偶e trzecim razem.

Jak d艂ugo si臋 przygotowywa艂e艣 do tego egzaminu?

Przygotowywa艂em si臋, znaczy podchodzi艂em kilka razy, bo zawsze mi gdzie艣 tam czego艣 brakowa艂o. Przewa偶nie ludzie nie zdaj膮 tego egzaminu przez prawo, poniewa偶 to jest po艂owa zakresu i to jest po prostu pami臋ci贸wka. O ile poziom matematyki czy tych zakres贸w 艣cis艂ych jest na takim poziomie liceum, no to jednak przez prawo wi臋kszo艣膰 nie zdaje za pierwszym razem albo jest to najwi臋ksza trudno艣膰 przewa偶nie.

To ko艅cz膮c ju偶 temat maklera: kto艣 bardzo si臋 interesuje rynkami kapita艂owymi, posiada ju偶 tak膮 wiedz臋, jest zreszt膮 na przyk艂ad po studiach albo sam t臋 wiedz臋 zdoby艂 i chce pracowa膰 w instytucji finansowej, 偶eby to by艂 jego zaw贸d. Czy poleca艂by艣 komu艣 takiemu rozwa偶enie zrobienia licencji maklera, czy te偶 jakiejkolwiek innej licencji? Czy te偶 po prostu, je偶eli kto艣 jest dobry i potrafi to wykaza膰 na rozmowie kwalifikacyjnej, to jest to zwyczajnie po prostu OK?

To, czy zrobi臋 licencj臋 maklera, doradcy CFA itd., zale偶y w du偶ym stopniu od tego, jak wyobra偶am sobie swoj膮 przysz艂膮 prac臋. Je偶eli nie jestem pewien, czy faktycznie chc臋 wi膮za膰 swoj膮 karier臋 z rynkiem finansowym, to mo偶e warto zacz膮膰 od tego maklera. Plusem maklera jest to, 偶e, maj膮c ju偶 licencj臋 maklera, mo偶na przyst膮pi膰 do ostatniego etapu licencji CIIA.

A co to takiego?

To jest licencja, kt贸ra podobnie jak CFA uprawnia do wpisania na list臋 doradc贸w inwestycyjnych po zdaniu egzaminu uzupe艂niaj膮cego. Jest na podobnym poziomie co CFA. Je偶eli nie jestem pewien, w kt贸rym kierunku i艣膰, warto zacz膮膰 od maklera. Je艣li chc臋 pracowa膰 z klientami, to te偶 jest ten sam przypadek. Je偶eli mam bardziej 艣cis艂y umys艂 i chc臋 pracowa膰 w stricte analizach czy w zarz膮dzaniu aktywami, by膰 mo偶e docelowo, to mo偶na od razu p贸j艣膰 w kierunku doradcy inwestycyjnego, czy CFA lub CIAA. T臋 licencj臋 przewa偶nie robi膮 osoby, kt贸re maj膮 ju偶 doradc臋 inwestycyjnego i jest to dla nich uzupe艂nienie wiedzy o takie mi臋dzynarodowe komponenty. Od niedawna u nas maklerzy mog膮 podchodzi膰 od razu do trzeciego etapu, skracaj膮c w ten spos贸b swoj膮 艣cie偶k臋 dotarcia do doradcy inwestycyjnego.

Podej艣cie Artura do inwestowania

My艣l臋, 偶e starczy ju偶 o tym maklerze, tu zako艅czymy. Porozmawiamy teraz troch臋 o tym, jak inwestujesz, jak wygl膮da twoje podej艣cie do rynk贸w. Na twojej stronie znalaz艂em bardzo fajny wykres, kt贸ry zatytu艂owa艂e艣 Moja przygoda z gie艂d膮 na tle WIG. Na tym wykresie wida膰 mi臋dzy innymi, chocia偶 nie do ko艅ca dok艂adnie, 偶e maklerem jeste艣 ju偶 prawie 10 lat.

Tak.

Bardzo fajnie tam wida膰, jak na osi czasu przebiega twoja kariera. I tak, w 2001 roku rozpocz膮艂e艣 studia w艂a艣nie na SGH. P贸藕niej na Uniwersytecie Warszawskim to by艂y studia powi膮zane kierunkowo czy zupe艂nie inny kierunek?

SGH to by艂y stosunki mi臋dzynarodowe. Pami臋tam, 偶e mia艂em tam przedmiot Gie艂d臋 Papier贸w Warto艣ciowych, natomiast by艂 on prowadzony w taki spos贸b, 偶e stwierdzi艂em, 偶e gie艂da to jest ostatni obszar, w kt贸rym b臋d臋 mia艂 ochot臋 pracowa膰.

Podlinkuj臋 t臋 stron臋 do tego odcinka, tak 偶e ka偶dy b臋dzie m贸g艂 zobaczy膰 ten wykres. To, co jest fajne, 偶e na tym wykresie widzimy, kiedy zacz膮艂e艣 pracowa膰 w Citi Handlowym, w biurze maklerskim w Alior Banku. Co dla mnie jest najciekawsze, to to, 偶e w艂a艣nie na g贸rze jest ten wykres WIG-u i pierwszy tw贸j komentarz gdzie艣 tam przed 2007 rokiem: 鈥濩zego si臋 nie dotkn臋, zamienia si臋 w z艂oto鈥. Tak w艂a艣nie napisa艂e艣, oczywi艣cie wtedy by艂a gor膮ca hossa, wi臋c de facto bardzo 艂atwo by艂o zarobi膰 pieni膮dze na rynku. P贸藕niej, na pocz膮tku 2007 roku kolejny komentarz, jak by艂 pierwszy sygna艂 tego, 偶e chyba zmienia si臋 wiatr na rynkach kapita艂owych. Kiedy zaczyna艂a si臋 tak naprawd臋 bessa, napisa艂e艣: 鈥濶o, to tylko korekta, akcje zawsze rosn膮, prawda?鈥, bo dotychczas widzia艂e艣, 偶e tak to w艂a艣nie ma miejsce. By膰 mo偶e niekt贸rzy, kt贸rzy wcze艣niej gdzie艣 tam wypadli z rynku na korektach, 偶a艂owali tego, bo widzieli, 偶e rynek za chwil臋 wznawia艂 marsz w g贸r臋. Ale p贸藕niej, gdzie艣 tak chyba ko艅c贸wka 2008 roku, komentarz: 鈥濸ora wyci膮gn膮膰 wnioski鈥. Po ca艂ej bessie sta艂e艣 si臋 w艂a艣nie maklerem i gdzie艣 tam w 2011 roku komentarz, 偶e 鈥濼ym razem ju偶 nie trac臋鈥 i 偶e 鈥濱nwestowania mo偶na si臋 nauczy膰鈥. Jak wida膰, przeszed艂e艣 ca艂y cykl na rynku od hossy poprzez bess臋 i p贸藕niej zn贸w w hoss臋, chocia偶 ta hossa na polskiej gie艂dzie po 2009 roku jest do艣膰 trudnym tematem. Powiedz swoimi s艂owami, jak z perspektywy czasu m贸g艂by艣 om贸wi膰 swoje pocz膮tki na rynkach kapita艂owych?

Na pocz膮tku przydarzy艂o mi si臋 chyba najgorsze to, co si臋 mo偶e przydarzy膰, czyli szcz臋艣cie pocz膮tkuj膮cego. Pami臋tam, 偶e na pocz膮tku tak dobrze mi sz艂o, 偶e pomy艣la艂em sobie, 偶e te studia o kt贸rych m贸wi si臋, 偶e one nie daj膮 wiedzy praktycznej, jednak okazuje si臋, 偶e przynosz膮 wspania艂y skutek. Naprawd臋 艂atwo uwierzy膰, 偶e inwestowanie na gie艂dzie jest proste.

Niestety, jak na nieszcz臋艣cie, wi臋kszo艣膰 os贸b zaczyna si臋 interesowa膰 rynkiem wtedy, kiedy jest hossa. M贸wi si臋, 偶e kto艣 jest dzieckiem hossy internetowej, dzieckiem hossy tej, tamtej. Kiedy s艂yszymy o tym, 偶e wszystko wok贸艂 ro艣nie, to zaczynamy si臋 tym interesowa膰. Skoro s膮siad zarobi艂 20 procent w trzy dni i jest zadowolony, to ja te偶 chc臋. Niestety tak to cz臋sto bywa na pocz膮tku, 偶e jest dobrze. Uwierzymy, 偶e jest to po prostu 艂atwe, a jest to szcz臋艣cie pocz膮tkuj膮cego. Wiele os贸b tak ma taki spos贸b dzia艂ania na pocz膮tku, 偶e bior臋 ma艂e zyski, a je偶eli gdzie艣 tam akcje id膮 w d贸艂, wystarczy chwil臋 poczeka膰 i za chwil臋 znowu b臋d臋 m贸g艂 wzi膮膰 te swoje 3-4 procent, w ci膮gu kilku tygodni czy kilku dni. W praktyce otwieramy si臋 na nieograniczone ryzyko, bior膮c jedynie jakie艣 tam male艅kie zyski, co w d艂u偶szym terminie prowadzi do katastrofy.

Naprawd臋 艂atwo uwierzy膰, 偶e inwestowanie na gie艂dzie jest proste

OK, ale my艣l臋, 偶e twoja obecno艣膰 na rynkach kapita艂owych by艂a inna od wi臋kszo艣ci, bo podejrzewam, 偶e mimo wszystko mia艂e艣 wok贸艂 siebie wiele os贸b, kt贸re si臋 tymi rynkami interesowa艂y czy w jaki艣 spos贸b by艂y z tymi rynkami zwi膮zane. Na pewno by艂a to inna sytuacja ni偶 np. moja, gdzie nawet nie studiowa艂em niczego, co by艂oby w jakikolwiek spos贸b zwi膮zane z rynkami. P贸藕niej dopiero zrobi艂em studia podyplomowe, ale wcze艣niej by艂em totalnym samoukiem. Ty mimo wszystko mog艂e艣 si臋 inspirowa膰 osobami, kt贸re by艂y na tych rynkach jeszcze przed tob膮 i ju偶 mia艂y jakie艣 do艣wiadczenia. My艣l臋, 偶e to te偶 wywar艂o wp艂yw na to, jak ta twoja kariera inwestycyjna si臋 toczy艂a.

Teoretycznie powinno pom贸c, natomiast nie pomog艂o.

Nie pomog艂o? Czyli jednak ka偶dy musi sobie nabi膰 mniejsze lub wi臋ksze guzy, 偶eby pewne wnioski wyci膮gn膮膰. To, co zreszt膮 ju偶 powiedzia艂e艣, finanse behawioralne nam si臋 k艂aniaj膮. Bardzo 艂atwo jest nam uwierzy膰 w nasz膮 wspania艂o艣膰, 偶e jeste艣my 艣wietni w podejmowaniu decyzji. Bardzo 艂atwo wtedy planowa膰 sobie 艣wietlan膮 przysz艂o艣膰, bo jak to zarabianie pieni臋dzy na tych rynkach jest takie 艂atwe, no to by膰 mo偶e nie trzeba b臋dzie i艣膰 na jaki艣 etat, bo temat mo偶na za艂atwi膰 na rynku. B臋dzie si臋 nawet 偶a艂owa膰, 偶e si臋 wcze艣niej na to nie wpad艂o. A p贸藕niej zwykle przychodzi kac. Podobno, jak kiedy艣, na samym pocz膮tku podcastu prowadzi艂em wywiad z Krzysztofem 艁ucjanem, on powiedzia艂 – nie wiem, czy to jest jego zdanie – 偶e generalnie na rynku nale偶y zbankrutowa膰 trzy razy. Ja na szcz臋艣cie jeszcze t膮 drog膮 nie poszed艂em, ale chyba 偶e jeszcze wszystko przede mn膮. Co艣 w tym jest, 偶e trzeba si臋 przekona膰 o pewnych rzeczach na w艂asnej sk贸rze, bo inaczej ci臋偶ko jest w to uwierzy膰.

Wtr膮c臋 jeden komentarz. By膰 mo偶e s膮 potrzebne a偶 trzy pe艂ne cykle. Ja uwa偶am, 偶e trzeba przynajmniej jednego pe艂nego cyklu hossa – bessa, 偶eby si臋 czego艣 nauczy膰. Spotykam si臋 czasami z tak膮 opini膮, 偶e mo偶na to zrobi膰 szybciej, otworzy膰 sobie rachunek foreksowy, gra si臋 kr贸tkoterminowo, wi臋c pewne lekcje mo偶na odrobi膰 du偶o szybciej i zaoszcz臋dzi膰 czasu. Po co czeka膰 tyle lat, bo przecie偶 hossa ze 2,5 roku, bessa jeszcze z rok, to si臋 robi razem 3,5 roku, a tu si臋 mo偶na w kilka tygodni wszystkiego nauczy膰. To mnie nie przekonuje, poniewa偶 statystyki pokazuj膮, 偶e 80 procent os贸b traci na rynku Forex, wi臋c ta nauka nie jest zbyt efektywna.

Powiedz mi, jakie s膮 teraz twoje g艂贸wne cele inwestycyjne? Masz ju偶 do艣wiadczenie, prze偶y艂e艣 to i owo na rynkach kapita艂owych, to teraz, kiedy jeste艣 ju偶 dojrza艂ym inwestorem, to jakie s膮 twoje g艂贸wne cele inwestycyjne? Chodzi ci o to, 偶eby budowa膰 sw贸j kapita艂 z nadwy偶ek finansowych, a by膰 mo偶e my艣lisz o budowaniu kapita艂u pod k膮tem emerytury, korzystaj膮c np. z konta IKE, IKZE. Jak to u ciebie wygl膮da?

Mam bardzo og贸lne cele. Osoby, kt贸re specjalizuj膮 si臋 w finansach osobistych, sugeruj膮, 偶eby mie膰 osobne szufladki: 鈥濷szcz臋dzam na dziecko鈥, 鈥濷szcz臋dzam na studia鈥, 鈥濷szcz臋dzam na 艣lub dziecka鈥, osobna kupka na emerytur臋. By膰 mo偶e to ma sens, zw艂aszcza jak kto艣 ma problem z kontrolowaniem wydatk贸w, by膰 mo偶e to faktycznie mo偶e pomaga膰. Ja akurat tak szczeg贸艂owych cel贸w nie mam. Wszystko, co mog臋, staram si臋 oszcz臋dza膰, gromadz臋 ten kapita艂 w 鈥瀓ednym worku鈥, 偶e si臋 tak wyra偶臋. Je艣li do偶yj臋 do emerytury, wtedy te pieni膮dze si臋 prawdopodobnie przydadz膮. A je艣li si臋 oka偶e, 偶e wcze艣niej zachoruj臋 czy b臋d臋 potrzebowa艂 jakiego艣 leczenia w USA, b臋d臋 chcia艂 w co艣 zainwestowa膰, to pewnie skorzystam z nich wcze艣niej.

Rozumiem zatem, 偶e nie korzystasz z III filara emerytalnego, w postaci w艂a艣nie IKE, IKZE?

Korzystam i polecam wszystkim osobom, kt贸re nie chc膮 inwestowa膰 aktywnie, nie maj膮 przewagi konkurencyjnej, nie maj膮 czasu na aktywne inwestowanie. Takim osobom polecam inwestowanie pasywne 鈥 kup i trzymaj jak najd艂u偶ej, w d艂u偶szym terminie. Trudno sobie wyobrazi膰 d艂u偶szy termin ni偶 horyzont emerytalny. Moim zdaniem dla os贸b, kt贸re nie maj膮 wiedzy, do艣wiadczenia itd. inwestowanie na gie艂dzie i cel 鈥 emerytura, to jest najlepszy cel, do kt贸rego realizacji gie艂da si臋 mo偶e dobrze nadawa膰.

Trudno sobie wyobrazi膰 d艂u偶szy termin inwestowania ni偶 horyzont emerytalny

A co powiesz na to, 偶e mamy realne przypadki, na przyk艂ad Japoni臋, gdzie de facto od 30 lat indeksy nie pobi艂y pu艂ap贸w w艂a艣nie sprzed 30 lat? Je偶eli kto艣 przyj膮艂by tak膮 ide臋, kt贸ra by si臋 super sprawdzi艂a w USA, to w Japonii by艂oby ju偶 z tym trudniej. Czy tutaj masz jaki艣 komentarz?

Tak, ale wcze艣niej doda艂bym do horyzontu jeden element. Oczywi艣cie jest taka pokusa, 偶eby inwestowa膰 kr贸tkoterminowo. Kto nie marzy o szybkich i 艂atwych zyskach? Natomiast inwestowanie w kr贸tkim terminie jest trudne. Na pocz膮tku to si臋 mo偶e wydawa膰 emocjonuj膮ce, ale z czasem to si臋 robi nudne. Tak to przynajmniej wygl膮da艂o w moim przypadku. Ja inwestuj臋 raczej w horyzoncie 艣rednim lub d艂ugim albo, m贸wi膮c bardziej og贸lnie, wraz z up艂ywem czasu m贸j horyzont si臋 wyd艂u偶y艂, a nie skraca艂.

Mam to samo.

Inna sprawa, 偶e inwestuj膮c kr贸tkoterminowo, ponosimy wysoki koszt alternatywny. Osoba, kt贸ra pracuje i inwestuje kr贸tkoterminowo, albo musi z tej pracy zrezygnowa膰, albo si臋 tam za bardzo nie wysila, pr贸buj膮c si臋 nie nara偶a膰 na nieprzyjemno艣ci. Na to po prostu jest potrzebny czas. Inwestuj膮c w d艂ugim terminie, mo偶esz si臋 zajmowa膰 innymi rzeczami, a inwestycje s膮 gdzie艣 tam na marginesie.

W pe艂ni popieram to, co powiedzia艂e艣. Oczywi艣cie, to nie oznacza, 偶e zach臋cam ka偶dego, ale mam bardzo podobne podej艣cie do ciebie. Tak jak ty mog臋 powiedzie膰, 偶e na przestrzeni lat m贸j horyzont czasowy si臋 wyd艂u偶a. Po prostu bardziej mi zale偶y na 艣wi臋tym spokoju. Zreszt膮, je艣li kto艣 my艣li, 偶e kr贸tkoterminowo mo偶na 艂atwo zdoby膰 pieni膮dze: rozmawia艂em tutaj z kilkoma osobami, kt贸re zajmuj膮 si臋 tym zawodowo przez wiele lat czy nawet wiele dekad. Linda Raschke, 艣wietna traderka, kt贸ra jest typowym spekulantem kr贸tkoterminowym, po艣wi臋ca na to ka偶dego tygodnia 60 godzin! Tak 偶e je偶eli naprawd臋 kto艣 chce to robi膰, to musi sobie zdawa膰 spraw臋, 偶e to jest praca na pe艂ny etat. A jakie rynki g艂贸wnie ci臋 interesuj膮, to s膮 rynki regulowane, akcje?

Zdecydowanie akcje. Je偶eli chodzi o Forex, to pr贸bowa艂em, ale to nie jest moja bajka. Chcia艂bym jeszcze wr贸ci膰 do Japonii, kt贸r膮 wywo艂a艂e艣, bo to te偶 jest ciekawy temat. M贸wi si臋, 偶e w d艂ugim okresie akcje zawsze rosn膮. Jest to bardzo nieprecyzyjne okre艣lenie, kt贸re si臋 tak powtarza mimochodem, poniewa偶 mamy przyk艂ad takiej Japonii, gdzie teraz ju偶 ro艣nie, ale by艂 taki okres 20 czy 30 lat, kiedy tam rok w rok by艂y spadki. Jest takich przyk艂ad贸w na pewno du偶o wi臋cej. Rosja te偶 mia艂a wiele s艂abych moment贸w 鈥 mo偶na by mno偶y膰 takie przyk艂ady.
Je艣li kto艣 nie ma jakiej艣 przewagi konkurencyjnej, sprawdzonej koncepcji inwestowania aktywnego, kt贸ra daje mu jak膮艣 nadwy偶k臋 ponad rynkow膮 stop臋 zwrotu, to powinien inwestowa膰 pasywnie, a najlepiej w oparciu o portfel globalny, nie tylko w oparciu o Polsk臋 鈥 ostatnie lata pokazuj膮 dlaczego. Nie w oparciu o pojedynczy rynek, bo mo偶e si臋 przydarzy膰 taka Japonia, tylko w oparciu o portfel zdywersyfikowany geograficznie, bo wtedy unikamy r贸wnie偶 tego ryzyka pojedynczego rynku.

Generalnie jest tak, 偶e nam si臋 wydaje, 偶e mo偶emy sobie tak sprytnie dobra膰 do portfela to, co ro艣nie i na tym zarabia膰, a pomin膮膰 to, co przez ostatnie lata akurat s艂abo si臋 sprawdza艂o na rynku. Ale prawda jest taka i my艣l臋, 偶e zna j膮 ka偶dy, kto ju偶 jest d艂u偶ej na rynku: czasami trzeba si臋 pogodzi膰 z tym, 偶e nigdy si臋 nie uda idealnie wstrzeli膰 w rynek. Lepiej by膰 gdzie艣 tam po艣rodku stawki i jednak zarabia膰, ni偶 po prostu mie膰 ogromn膮 fluktuacj臋 w portfelu i albo bardzo du偶o zarabia膰, albo wcale nie zarabia膰. Tak jak powiedzia艂e艣 鈥 globalnie mo偶na postawi膰 na to, 偶e rynek na 艣wiecie b臋dzie r贸s艂. Ale czy to oznacza, 偶e inwestujesz r贸wnie偶 na rynkach zagranicznych, a nie tylko na GPW?

W pewnym stopniu tak, poniewa偶 mam kilka strategii. Jedna ze strategii jest taka do艣膰 pasywna, z odchyleniem przeciwtrendowym, czyli kupowanie wraz ze spadkami, ale w艂a艣nie w oparciu o portfel globalny. Je艣li chodzi o klas臋 aktyw贸w, to akcje, obligacje i ewentualnie fundusze i ETF-y oparte o te instrumenty.

OK, a obligacje kupujesz g艂贸wnie indywidualne czy opakowane w jakie艣 ETF-y czy fundusze inwestycyjne?

Bezpo艣rednie r贸wnie偶 kupuj臋, natomiast s膮 to obligacje tylko tych najbardziej wiarygodnych emitent贸w.

Czyli nie spekulujesz, kr贸tko m贸wi膮c, na obligacjach?

Je偶eli mia艂bym stworzy膰 portfel obligacji, kt贸ry przynosi istotnie wy偶sz膮 stop臋 zwrotu ni偶 tzw. stopa wolna od ryzyka, to ten portfel na pewno musia艂by by膰 bardzo mocno zdywersyfikowany. Bardzo du偶o czasu wymaga analiza i zarz膮dzanie tym portfelem, natomiast ja nie jestem sk艂onny, 偶eby przeznaczy膰 na to tyle czasu. Tak 偶e obligacje bezpo艣rednie tak, ale tylko tych wiarygodnych emitent贸w. Kupowanie obligacji, kt贸rych kupon jest powy偶ej pi臋ciu procent, w og贸le nie wchodzi w gr臋, natomiast fundusze czy ETF-y oparte o obligacje jak najbardziej.

W oparciu o co podejmujesz swoje decyzje inwestycyjne? Jest to analiza techniczna, analiza fundamentalna, a by膰 mo偶e preferujesz takie podej艣cie bardziej zalgorytmizowane, gdzie budujesz jaki艣 model, kt贸ry m贸wi ci, czy kupowa膰, czy sprzedawa膰?

Zaczn臋 od tego, 偶e dziel臋 sobie portfel na cz臋艣膰 ryzykown膮 i cz臋艣膰 bezpieczn膮. W moim przypadku cz臋艣膰 bezpieczna stanowi wi臋kszo艣膰 portfela. Nie tylko w moim, bo pracuj膮c jako makler widzia艂em, 偶e wi臋kszo艣膰 ludzi ma nisk膮 tolerancj臋 na ryzyko. Gdybym spotka艂 przeci臋tn膮 osob臋 na ulicy, gdybym jej zapyta艂, jak zbudowa膰 portfel, to pewnie mi powie, 偶e wi臋kszo艣膰 ulokuj w spos贸b bezpieczny, bo prawdopodobnie ma niski poziom apetytu na ryzyko. U mnie cz臋艣膰 bezpieczna to jest oko艂o 70 procent, a cz臋艣膰 ryzykowna oko艂o 30 procent, chocia偶 to si臋 troch臋 zmienia. W ramach tej cz臋艣ci ryzykownej s膮 inwestycje i w oparciu o akcje bezpo艣rednio, i o fundusze. Je艣li chodzi o fundusze, to mam tu na my艣li i FIO, i ETF-y, czy fundusze indeksowe. Mam tu zawsze cz臋艣膰 pasywn膮, czyli poziom ekspozycji na akcje, kt贸re mam jakby zawsze. A cz臋艣膰 jest aktywna, gdzie mam kilka takich prostych strategii. Jedna jest przeciwtrendowa, druga ma charakter trend following – tak to z grubsza wygl膮da. Je偶eli pytasz o konkretne kryteria, to musia艂bym to odnie艣膰 do jednej z tych strategii. Najpr臋dzej m贸g艂bym o tym powiedzie膰 w kontek艣cie strategii trend following.

Cz臋艣膰 bezpieczna stanowi wi臋kszo艣膰 portfela inwestycyjnego

Jak u ciebie wygl膮da strategia trend following? Czy to jest strategia dla rynku akcji?

Tak, to jest strategia oparta o polskie akcje, gdzie zaczynamy od filtrowania sp贸艂ek niep艂ynnych, czyli odpada 2/3 polskiego rynku. Potem dalej odfiltrowuj臋, na pocz膮tku stosuj膮c filtry fundamentalne. Patrz臋, czy firma produkuje co艣, na co jest popyt, czy ten produkt wed艂ug mnie ma sens. Je艣li tam widz臋 skarb pa艅stwa, no to raczej unikam takich sp贸艂ek, bo bardzo cz臋sto na te sp贸艂ki wp艂ywa polityka. Jak spojrzymy sobie w statut takiej sp贸艂ki, np. PGNiG, to tam jest wprost napisane, 偶e zysk nie jest priorytetem sp贸艂ki, tylko w pewnych momentach liczy si臋 bezpiecze艅stwo energetyczne Polski. Sp贸艂ka mo偶e by膰 przej艣ciowo lub trwale nieefektywna, je偶eli chodzi o zysk. I to jest napisane w statucie.

Jest to strategiczna sp贸艂ka.

Dok艂adnie tak. Ich celem nie zawsze musi by膰 zysk. Jest tam polityka, dlatego raczej unikam tego typu sp贸艂ek. Niestety, poniewa偶 one s膮 przewa偶nie bardziej p艂ynne. Je偶eli inwestorzy instytucjonalni s膮 w akcjonariacie, to bardzo dobrze, natomiast nie jest tak, 偶e jak inwestor instytucjonalny jest w akcjonariacie, to to jest gwarancja sukcesu. Ale je偶eli s膮, to jest to dobry sygna艂, zw艂aszcza je偶eli chodzi o te mniejsze sp贸艂ki.

Unikam sp贸艂ek, kt贸rymi kieruj膮 w艂adze o kiepskiej reputacji, kt贸re du偶o obiecuj膮, a sukces贸w raczej nie maj膮. Unikam sp贸艂ek o niejasnej strukturze akcjonariatu, gdzie struktura akcjonariatu przypomina paj臋czyn臋. Nie b臋d臋 wymienia艂 konkretnych nazw, ale my艣l臋, 偶e osoby, kt贸re interesuj膮 si臋 rynkiem, spokojnie mog膮 takie sp贸艂ki wymieni膰 lub 艂atwo wyszuka膰. Sp贸艂ek, kt贸re zajmuj膮 si臋 raczej emisjami akcji ni偶 produkowaniem czegokolwiek. Sp贸艂ek, kt贸re cz臋sto zmieniaj膮 nazwy i zakres dzia艂alno艣ci.

Ostatnio bardzo popularn膮 form膮 dzia艂alno艣ci jest prowadzenie dzia艂alno艣ci opartej o blockchain, tu raczej jestem ostro偶ny. Odrzucam sp贸艂ki, kt贸re gdzie艣 tam udowodni艂y, 偶e relacje z inwestorami mniejszo艣ciowymi nie le偶膮 im na sercu. Np. by艂y sp贸艂ki, kt贸re walne zgromadzenie organizowa艂y w sylwestra, 31 grudnia o godz. 13.00; sp贸艂ka Masters kiedy艣 zorganizowa艂a takie walne. GetBack 鈥 by艂o walne zgromadzenie, mia艂o by膰 g艂osowanie nad emisj膮 akcji, kiedy nie by艂o znane sprawozdanie finansowe za poprzedni rok. Takich sp贸艂ek staram si臋 unika膰.

Lubi臋 sp贸艂ki, kt贸re maj膮 dobre relacje inwestorskie, ale te偶 trzeba uwa偶a膰, poniewa偶 taki Getback akurat mia艂 dobre relacje inwestorskie, wi臋c to te偶 nie jest gwarancja. Na rekomendacje gie艂dowe raczej nie patrz臋, bo one s膮 skierowane w wi臋kszym stopniu do inwestor贸w instytucjonalnych, natomiast zwracam uwag臋 na jakie艣 proste wska藕niki zad艂u偶enia, bo okazuje si臋, 偶e niekt贸re wska藕niki pomagaj膮 troch臋 odfiltrowa膰 te sp贸艂ki, kt贸re z czasem napotykaj膮 problemy. S膮 to takie proste filtry, wi臋c nie m贸g艂bym powiedzie膰, 偶e jestem ekspertem od analizy fundamentalnej. To s膮 takie bardzo proste filtry, kt贸re pomagaj膮 mi odfiltrowa膰 te sp贸艂ki, kt贸re wydaj膮 mi si臋 zbyt ryzykowne.

W podj臋ciu decyzji o nabyciu sp贸艂ki pomaga mi analiza techniczna, patrz臋 na r贸偶ne instrumenty, kt贸re pomagaj膮 pod膮偶a膰 za trendem. Tutaj te偶 staram si臋 niekt贸re odfiltrowywa膰, np. odrzucam od razu te sp贸艂ki, kt贸re maj膮 ma艂o wyra藕ne trendy. To cz臋sto wida膰 go艂ym okiem, np. w wypadku Cyfrowego Polsatu. S膮 te偶 bardziej obiektywne narz臋dzia, np. wsp贸艂czynnik beta. Jest to jednak narz臋dzie, kt贸re si臋 przecenia, a w praktyce jest dalekie od doskona艂o艣ci.

Nie jest tak, 偶e mam przygotowanych 100 zagra艅. Jest taki cytat, Lindy Raschke, kt贸ra kiedy艣 powiedzia艂a: 鈥All you need is one pattern to make a living鈥. Tak naprawd臋 wystarczy jedna, dwie czy trzy zagrywki, kt贸re masz sprawdzone, 偶eby strategia przynosi艂a wy偶sz膮 stop臋 zwrotu ni偶 mo偶esz uzyska膰, nie robi膮c nic innego ni偶 inwestuj膮c pasywnie szeroko w rynek.

A czy da艂oby si臋 powiedzie膰 w twoim przypadku, co bardziej tu przewa偶a, je偶eli chodzi o twoje inwestowanie? Czy jest to bardziej w kierunku analizy fundamentalnej, a analiza techniczna to jest dodatek, czy to w og贸le ci臋偶ko w ten spos贸b rozpatrywa膰 i tak naprawd臋 jest to integralna cz臋艣膰 ca艂ej strategii, jedna analiza i druga.

Analiza fundamentalna podpowiada mi, czego unika膰, pomaga mi dobra膰 obszar zainteresowania, jakimi sp贸艂kami si臋 w og贸le interesowa膰, natomiast konkretne momenty do zakupu wyznacza analiza techniczna.

Analiza fundamentalna podpowiada mi, czego unika膰, pomaga mi dobra膰 obszar zainteresowania, jakimi sp贸艂kami si臋 w og贸le interesowa膰, natomiast konkretne momenty do zakupu wyznacza analiza techniczna

Jak tak opowiada艂e艣 o tym, to zw艂aszcza dla kogo艣, kto jest ma艂o obyty z rynkami, mo偶e si臋 to wszystko wydawa膰 bardzo skomplikowane, to wyszukiwanie czy budowanie najpierw rankingu sp贸艂ek, w kt贸re by膰 mo偶e potencjalnie chcia艂by艣 np. zainwestowa膰. Ile czasu po艣wi臋casz przeci臋tnie w tygodniu na swoje inwestycje? Albo w wymiarze miesi膮ca?

Zale偶y jak to uj膮膰, poniewa偶 je艣li robi臋 jaki艣 materia艂 na sw贸j blog, kt贸ry jest zwi膮zany z inwestowaniem, to czy ja si臋 po艣wi臋cam w tym momencie inwestowaniu, czy nie? Po艣rednio te偶, wi臋c gdyby tak to rozumie膰, to po艣wi臋cam na inwestowanie ca艂y dzie艅. Je艣li stricte chodzi o transakcje, to to jest mo偶e godzina dziennie, my艣l臋, 偶e nie wi臋cej. M贸j horyzont inwestycyjny to jest nie mniej ni偶 kilka tygodni, raczej kilka miesi臋cy, czasem kilka lat, ale to si臋 rzadko zdarza, przynajmniej w tej strategii. Jak ju偶 powiedzia艂em 鈥 mam kilka strategii. Nie wyobra偶am sobie sytuacji, 偶eby siedzie膰 ca艂y dzie艅 przed wykresami, bo to wypala, prowadzi do nudy i zniech臋cenia, przynajmniej w moim przypadku. U cz臋艣ci os贸b mo偶e si臋 to sprawdza膰, ja nie mog臋 tego zanegowa膰, natomiast trzeba z gruntu zna膰 siebie i wiedzie膰, jakie si臋 ma predyspozycje i ograniczenia.

Dok艂adnie. My艣l臋, 偶e w艂a艣nie to jest kluczem, 偶eby dopasowa膰 strategi臋 do swojej osobowo艣ci, bo to, co u jednego si臋 sprawdza, nie oznacza, 偶e u nas r贸wnie偶 b臋dzie si臋 sprawdza艂o i w drug膮 stron臋. Powiedz mi, czy poza rynkami kapita艂owymi inwestujesz swoje pieni膮dze w innych miejscach, w nieruchomo艣ci, wina, w jakie艣 alternatywne inwestycje?

W moim portfelu s膮 te偶 pozycje nieruchomo艣ciowe, natomiast na pewno nie jestem ekspertem od tego segmentu, nie czuj臋 si臋 nim. My艣l臋, 偶e warto inwestowa膰 r贸wnie偶 w inne rzeczy. Tak膮 najbardziej og贸ln膮 zasad膮 jest to, 偶eby inwestowa膰 tam, gdzie mamy przewag臋 konkurencyjn膮, na czym si臋 znamy, gdzie mamy wi臋ksz膮 wiedz臋 ni偶 inni, gdzie 艂atwiej nam dostrzec co艣, czego inni nie zobacz膮. Cz臋sto zadaj臋 pytanie osobom, kt贸re pytaj膮 mnie, jak inwestowa膰 na gie艂dzie: 鈥A dlaczego chcesz inwestowa膰 akurat na gie艂dzie?鈥 鈥Bo na gie艂dzie mo偶na zarobi膰.鈥 鈥No dobrze, ale gdzie indziej te偶 mo偶na zarobi膰.鈥 鈥濧le w d艂ugim terminie akcje rosn膮.鈥 鈥A nieruchomo艣ci nie? Przecie偶 w d艂ugim terminie ruchomo艣ci te偶 rosn膮, to mo偶e by膰 pasywna inwestycja. A je偶eli jeste艣 w czym艣 dobry, to otwierasz w艂asn膮 dzia艂alno艣膰. Dlaczego wi臋c gie艂da?

Przede wszystkim trzeba sobie odpowiedzie膰 na pytanie, w czym jestem dobry, bo je偶eli np. oka偶e si臋, 偶e jestem 艣wietnym murarzem, to inwestuj臋 w sprz臋t, otwieram w艂asn膮 firm臋 i uzyskuj臋 tam wy偶sz膮 stop臋 zwrotu ni偶 na rynku kapita艂owym.

Wspomnia艂e艣 o blockchainie, 偶e niekt贸re firmy pr贸buj膮 si臋 tutaj 鈥瀙rzemalowa膰鈥 i reaktywowa膰 na rynku, podpinaj膮c si臋 pod ten trend, w艂a艣nie zwi膮zany z kryptowalutami czy technologiami. Ale czy ty osobi艣cie inwestujesz w kryptowaluty, co my艣lisz o inwestowaniu w tym sektorze?

Nie jestem fanem kryptowalut, chocia偶 obecnie ci臋偶ko si臋 nimi w og贸le nie interesowa膰, poniewa偶 jest to temat modny. Ja sam nie mam 偶adnej pozycji w kryptowalucie, natomiast mog臋 sobie wyobrazi膰, 偶e kto艣 mo偶e chcie膰 zainwestowa膰 spekulacyjnie jak膮艣 ma艂膮 kwot臋 na zasadzie, 鈥瀓ak strac臋, to wszystko, a jak zyskam, to wielokrotno艣膰 tego, co zainwestowa艂em鈥. Stosuj臋 tego typu podej艣cie, w bardzo ma艂ym stopniu, ale inwestuj膮c w akcje. Mam kilka sp贸艂ek, kt贸re postrzegam jako bardzo wysoce ryzykowne, ale co艣 mi si臋 w nich tak spodoba艂o, 偶e zainwestowa艂em w nie par臋 groszy. Jak wystrzel膮, to b臋dzie mo偶na bardzo du偶o zarobi膰, ale jak strac臋, to wszystko, ale wtedy si臋 inwestuje niewiele, a nie jakie艣 istotne pieni膮dze.

Cofnijmy si臋 w czasie do pocz膮tk贸w, kiedy wchodzi艂e艣 na rynek. Gdyby艣 m贸g艂 sobie udzieli膰 jakiej艣 porady inwestycyjnej, to jaka by ona by艂a?

Rozpoczyna膰 jak najmniejszym kapita艂em, 偶eby nie przep艂aca膰 za nauk臋.

Inwestowanie nale偶y rozpoczyna膰 jak najmniejszym kapita艂em, 偶eby nie przep艂aca膰 za nauk臋

My艣l臋, 偶e to jest bardzo dobra porada, zw艂aszcza 偶e niekt贸rzy ko艅cz膮 swoj膮 przygod臋, dlatego 偶e 鈥 m贸wi膮c kolokwialnie 鈥 wtopi膮 za du偶o i po prostu s膮 ju偶 od razu na dobre sparzeni do tego rynku. By膰 mo偶e, gdyby zaczynali od mniejszego kapita艂u, tak by si臋 to nie musia艂o sko艅czy膰.

Chyba nie znam nikogo, kto by pos艂ucha艂 rad typu: 鈥Najpierw po艣wi臋膰 kilka lat na nauk臋, a potem wejd藕 na rynek, jak ju偶 b臋dziesz gotowy.鈥 P贸j艣cie w drug膮 stron臋, czyli wej艣cie na rynek bez 偶adnego przygotowania, to te偶 nie jest najlepszy pomys艂, to powinno jako艣 dwutorowo i艣膰. Naprawd臋 warto nie przep艂aca膰 za nauk臋, tylko zaczyna膰 od jak najmniejszych kwot.

Jasne. A powiedz mi, czy z twojej perspektywy, bo jeste艣 na rynku ju偶 od 艂adnych kilku lat, czy te rynki wed艂ug ciebie jako艣 zmieni艂y si臋, w stosunku do tego, co widzia艂e艣 10 czy wi臋cej lat temu?

Bardzo cz臋sto si臋 spotykam, rozmawiaj膮c z kim艣 o inwestowaniu, 偶e kto艣 podkre艣la: 鈥Teraz jest tak trudno, kiedy艣 by艂o 艂atwiej.鈥, 鈥Ale obecnie mamy trudny rynek.鈥 Dla mnie rynek zawsze by艂 tak samo trudny, na pewno nie jest ani trudniejszy, ani 艂atwiejszy. To co zauwa偶y艂em, chocia偶 to nie jest nic bardzo odkrywczego – spad艂y obroty.

Kiedy艣 by艂o takie powiedzenie: 鈥Jak jedziesz taks贸wk膮 i taks贸wkarz m贸wi ci, 偶e warto zainwestowa膰 w akcje, bo mo偶na du偶o zarobi膰, to znaczy, 偶e mamy ju偶 szczyt, wi臋c trzeba wychodzi膰 z rynku.鈥 Ostatni raz rozmawia艂em z taks贸wkarzem o rynku finansowym chyba w 2007 roku. Od tamtej pory mieli艣my trzy hossy, natomiast ani razu nie spotka艂em si臋 z tak膮 gor膮czk膮, jak w贸wczas. To, co si臋 zmieni艂o, 偶e w Polsce ludzie si臋 du偶o mniej interesuj膮 gie艂d膮 i inwestowaniem. Nie ma co si臋 spodziewa膰, 偶e wyjdziemy wtedy, kiedy zobaczymy gor膮czk臋 w艣r贸d os贸b, kt贸re stoj膮 w supermarkecie w kolejce za mi臋sem czy 偶贸艂tym serem i si臋 licytuj膮, w co lepiej zainwestowa膰. To si臋 ju偶 nie zdarza.

Tak samo jest z nap艂ywami do funduszy inwestycyjnych, one kiedy艣 by艂y du偶o bardziej wyra藕ne. Jak spojrzymy na t臋 hoss臋, kt贸ra si臋 sko艅czy艂a w 2007 roku, to tam w pobli偶u szczyt贸w by艂y ogromne nap艂ywy, kt贸re mog艂y sugerowa膰, 偶e ludzie zobaczyli dobre, historyczne wyniki inwestycyjne i wchodz膮. Czyli teraz czas wychodzi膰 鈥 dzia艂amy antytrendowo. Natomiast to si臋 ju偶 tak nie dzieje, nie tak wyra藕nie. Fluktuacje w funduszach s膮 du偶o mniejsze, wi臋c jest to du偶o trudniejsze.

M贸wisz o polskiej gie艂dzie, 偶e tutaj spad艂y obroty. Niedawno przeprowadza艂e艣, w艂a艣ciwie ostatni tw贸j wpis na blogu to wywiad z prezesem Gie艂dy Papier贸w Warto艣ciowych w Warszawie, powiedz mi zatem, jak postrzegasz przysz艂o艣膰 GPW? Bo jest to zupe艂nie inna sytuacja ni偶 np. w momencie, kiedy ten rynek si臋 tworzy艂, kiedy by艂o pe艂no ekscytacji, kiedy ten rynek bardzo szybko i gwa艂townie przyrasta艂, a teraz po prostu jeste艣my w jakiej艣 stagnacji. Jak ty to widzisz?

Przysz艂o艣膰 jest niepewna. Z jednej strony widzimy spadek zainteresowania gie艂d膮, inwestowaniem. Jest takie fajne narz臋dzie w wyszukiwarce Google, Google Trends 鈥 tam mo偶na wpisa膰 sobie has艂o, przyk艂adowo 鈥瀓ak inwestowa膰 na gie艂dzie, jak gra膰 na gie艂dzie, GPW鈥 i zobaczy膰, jak spada zainteresowanie tego typu tematami od wielu lat.

A mo偶e to jest dobry wska藕nik dla tych, kt贸rzy chc膮 zainwestowa膰? 馃槈

By膰 mo偶e. Natomiast p贸ki co, to zainteresowanie spada. M贸wili艣my o rozbrojeniu drugiego filara emerytalnego, te obroty mo偶e nie spada艂y, ale by艂y w stagnacji, natomiast zainteresowanie spada艂o. Fundusze akcyjne nie notuj膮 nap艂yw贸w od bardzo d艂ugiego czasu. Fundusze og贸艂em tak, ale s膮 to przewa偶nie te fundusze, kt贸re inwestuj膮 bezpiecznie.

Oczywi艣cie mamy na horyzoncie PPK, kt贸re by膰 mo偶e wespr膮 popyt na akcje, natomiast czy dzi臋ki temu ta gie艂da b臋dzie dostawa膰 tyle kapita艂u, co za czas贸w OFE, no to niekoniecznie.
Problemem s膮 na pewno regulacje, kt贸re powoduj膮, 偶e coraz mniej sp贸艂ek jest ch臋tnych do wchodzenia na gie艂d臋, wi臋c nie ma tych IPO. Raczej nie zapowiada si臋, 偶eby ta regulacja mia艂a znikn膮膰, ja przynajmniej takiego wra偶enia nie mam. Nie widz臋 jako艣 refleksji w mediach, gdzie艣 tam w gremiach politycznych, 偶e potrzeba wi臋cej rynku, a raczej 偶e potrzeba wi臋cej ochrony. Nie jestem mo偶e pesymist膮, ale nie jestem wielkim optymist膮, 偶e Polska za chwil臋 poka偶e 艣wiatu, 偶e jeste艣my po prostu pot臋g膮, nasze sp贸艂ki s膮 najbardziej innowacyjne i corocznie uzyskuj膮 najwi臋ksze przyrosty zysku. Kto wie, co b臋dzie.

Rady dla pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w

To teraz, zmieniaj膮c nieco temat 鈥 jakby艣 m贸g艂 udzieli膰 kilku rad dla pocz膮tkuj膮cych czy te偶 poszukuj膮cych inwestor贸w, dla takich, kt贸rzy dopiero zaczynaj膮 swoj膮 przygod臋 albo chc膮 rozpocz膮膰 swoj膮 przygod臋 z inwestowaniem. Jakie s膮, twoim zdaniem, podstawowe b艂臋dy pope艂niane przez pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w? Ju偶 nieco powiedzia艂e艣, o b艂臋dzie pocz膮tkuj膮cego, ale czy co艣 by艣 jeszcze tutaj doda艂?

Jest kilka takich b艂臋d贸w, kt贸re si臋 cz臋sto powtarzaj膮. M贸wi臋 to z perspektywy osoby, kt贸ra pracowa艂a w biurze maklerskim i mia艂a wgl膮d w to, jak si臋 ludzie zachowuj膮 i w jaki spos贸b inwestuj膮. To by艂o dla mnie bardzo interesuj膮ce. W og贸le to, czego si臋 nauczy艂em o ludziach, pracuj膮c jako makler, to to, 偶e ludzie bardzo cz臋sto id膮 na rynek po emocje. 鈥Panie Arturze, pohandlujmy co艣鈥. 鈥Ale wie pan co, w tej naszej strategii nie ma sygna艂贸w kupna.鈥 鈥Wie pan, por贸bmy co艣, nudz臋 si臋. Co by艣my tutaj porobili?

Serio mia艂e艣 takich klient贸w, kt贸rzy do ciebie przychodzili i m贸wili: 鈥Zr贸bmy co艣鈥?

Tak. I to wi臋kszo艣膰. Z moich obserwacji wynika, 偶e ludzie cz臋sto przychodz膮 po emocje. Inna sprawa, 偶e maj膮 nierealistyczne oczekiwania. Oczekiwana stopa zwrotu jest naprawd臋 umiarkowana, gdzie艣 tam w granicach 10 procent, jakby艣 przeci臋tn膮 osob臋 zapyta艂, to tyle ci powie. Je艣li jednak chodzi o akceptowalne ryzyko, akceptowaln膮 strategi臋, to jest to oko艂o zera. Ludzie maj膮 niski poziom tolerancji na ryzyko. M贸wi si臋, 偶e taka przeci臋tna osoba nie powinna mie膰 w akcjach wi臋cej ni偶 30 procent. M贸wi si臋 te偶, 偶e strategia musi by膰 dopasowana do charakteru cz艂owieka, je偶eli chodzi o poziom ryzyka. Kolokwialnie – je偶eli komu艣 co艣 w duszy gra, np. trend following, to nie mo偶e mie膰 strategii przeciwtrendowej i odwrotnie. Dla kogo艣 lepszy b臋dzie horyzont d艂ugi i rzadsze transakcje, dla kogo艣 lepszy b臋dzie horyzont kr贸tszy i cz臋ste transakcje. To jest bardzo istotne, 偶eby to by艂o dopasowane, bo potem, jak przychodzi co do czego, to si臋 wszystko rozje偶d偶a, bo nie ma konsekwencji. I wtedy nie jest fajnie.

Z tych element贸w, kt贸re si臋 powtarzaj膮, pierwszy i podstawowy to jest brak planu. Wchodz臋, bez zastanowienia si臋, kiedy wyjd臋 i co zrobi臋, kiedy zacznie to i艣膰 nie w moj膮 stron臋. B臋d臋 trzyma艂 te akcje do skutku, czy mo偶e sprzedam, jak spadnie o 10 procent? A mo偶e o 5 procent, a mo偶e o 20 procent? Nie mam 偶adnego planu. Brak dyscypliny, czyli kieruj臋 si臋 emocjami, niezgodnie ze swoim planem. Kupowanie historycznego wyniku 鈥 widz臋, 偶e w horyzoncie pi臋cioletnim akcji uros艂o o 100 procent, sytuacja jest stabilna, wi臋c wchodz臋. Nied艂ugo p贸藕niej przewa偶nie zaczyna si臋 bessa.

Strategia musi by膰 dopasowana do charakteru cz艂owieka, je偶eli chodzi o poziom ryzyka

M贸wi si臋, 偶e wi臋kszo艣膰 na rynku traci. Gdyby艣 m贸wi艂 przez pryzmat swoich klient贸w, z kt贸rymi pracowa艂e艣, to w perspektywie czasu wi臋kszo艣膰 z nich traci艂a na swoich rachunkach? Czy by艂y mo偶e jakie艣 rodzynki lub by艂o wi臋cej takich graczy, kt贸rzy potrafili regularnie zarabia膰 pieni膮dze na rynkach kapita艂owych?

Ci臋偶ko mi powiedzie膰, bo pr贸bka, na kt贸rej bazowa艂em, jest pewnie niereprezentatywna. Statystyki pokazuj膮, 偶e na pewno na rynku foresight wi臋kszo艣膰 traci, oko艂o 80 procent. Szuka艂em kiedy艣 statystyk tego typu dla rynku akcyjnego, ale nie znalaz艂em. Za艂o偶臋 si臋 jednak, 偶e odsetek tych os贸b, kt贸re trac膮, jest du偶o mniejszy, bo jest d艂u偶szy termin, wi臋c nie dochodzi do wyzerowania rachunku z dnia na dzie艅. My艣l臋, 偶e jednak wi臋kszo艣膰 os贸b traci. To jest te偶 to, co zauwa偶y艂em, 偶e ludzie cz臋sto te偶 inwestuj膮 bez planu, bez sprawdzenia swoich narz臋dzi, czy to dzia艂a. I okazuje si臋, 偶e wi臋cej by zarobili, nie robi膮c nic, inwestuj膮c w szeroki rynek za po艣rednictwem funduszu otwartego albo ETF-a.

Niestety, wi臋kszo艣ci z graczy trudno w to uwierzy膰. Gdyby kto艣 ci臋 zapyta艂: 鈥Panie Arturze, jak powinny wygl膮da膰 realistyczne oczekiwania wzgl臋dem tego, co mog臋 na rynku zarobi膰 i wzgl臋dem ryzyka?鈥 Czy tutaj by艂by艣 w stanie udzieli膰 jakiej艣 porady, podpowiedzi?

My艣l臋, 偶e je艣li inwestujemy pasywnie, to w d艂ugim terminie, oczywi艣cie w zale偶no艣ci od tego, jak d艂ugi przyjmiemy okres. Statystyki pokazuj膮, 偶e np. rynek akcji w USA daje stop臋 zwrotu w granicach 7 procent rocznie. Nie mo偶emy jednak oczekiwa膰, 偶e tak b臋dzie rok w rok, bo w jednym roku mo偶emy zarobi膰 na naszych inwestycjach 20 procent, a w drugim roku mo偶e by膰 kilkana艣cie procent naszych inwestycji pod wod膮.

Tak, zdecydowanie zale偶y to od tego, w jakim okresie b臋dziemy mierzy膰 tak膮 inwestycj臋. Zale偶y te偶 od tego, jaki mamy pr贸g b贸lu, bo, jak powiedzia艂e艣, dla wi臋kszo艣ci pr贸g b贸lu wynosi艂 zero. Widzieli tylko zyski, natomiast nie mieli 偶adnego miejsca w portfelu na obsuni臋cia swojego kapita艂u.

Dodam jeszcze jedn膮 rzecz, je艣li pozwolisz 鈥 odno艣nie porad. Bardzo cz臋sto spotykam si臋 z tym, 偶e ludzie na forach internetowych czy w innych tego typu miejscach pytaj膮, co warto kupi膰, w co warto zainwestowa膰.

Uwielbiam takie pytania. Albo: 鈥co s膮dzicie o tej sp贸艂ce?

Tego typu pytania to z艂e pytania. Przeci臋tna osoba na rynku kapita艂owym traci, wi臋c je艣li pytamy przypadkow膮 osob臋 o porad臋 inwestycyjn膮, to oczekiwana stopa zwrotu z inwestycji zrobionej w sp贸艂k臋, kt贸r膮 nam doradzi艂a przypadkowa osoba, jest ujemna. To oczywi艣cie nie znaczy, 偶e nie mamy pyta膰, nie mamy szuka膰, nie patrze膰, jak inwestuj膮 inni. Warto to robi膰, natomiast tutaj nadrz臋dn膮 zasad膮 powinno by膰 鈥瀔westionuj鈥. Nie bierz na s艂owo, na wiar臋, tego, co us艂ysza艂e艣, tylko sprawdzaj. Kto艣 twierdzi, 偶e co艣 dzia艂a, to wr贸膰 do domu, przeanalizuj histori臋, zobacz, jakie to dawa艂o wyniki inwestycyjne.

Nadrz臋dn膮 zasad膮 powinno by膰 鈥瀔westionuj鈥. Nie bierz na s艂owo, na wiar臋, tego, co us艂ysza艂e艣, tylko sprawdzaj

Zdecydowanie. A powiedz mi, czy ka偶dy, kto tylko chce, mo偶e si臋 zaj膮膰 inwestowaniem w艂asnych pieni臋dzy samodzielnie, czy mo偶e s膮 tutaj jakie艣 specjalne warunki, kt贸rych niespe艂nienie powinno wykluczy膰 takie osoby od pr贸b inwestowania w艂asnych pieni臋dzy na rynkach kapita艂owych?

Inwestowanie to bardzo szerokie poj臋cie. Je偶eli m贸wimy o inwestowaniu w obligacje Skarbu Pa艅stwa, to te偶 jest inwestycja, wi臋c kluczem jest tak naprawd臋 dobranie odpowiedniego poziomu ryzyka. Je偶eli nie mam tolerancji na ryzyko, to po prostu inwestuj臋 w obligacje SP, je偶eli chc臋 si臋 obroni膰 przed inflacj膮, no bo lokaty kr贸tkoterminowe mog膮, z du偶ym prawdopodobie艅stwem, tej inflacji nie pokona膰. A je艣li mam wi臋ksz膮 tolerancj臋 na wy偶sze ryzyko, no to wtedy odpowiedni膮 cz臋艣膰 kapita艂u inwestuj臋 bardziej ryzykownie.

Jasne. A za艂贸偶my, 偶e kto艣 jest bardziej zainteresowany tym, 偶eby inwestowa膰 na rynku akcji. Jest zupe艂nie zielony w temacie, ale za to mocno zdeterminowany, 偶e chce to robi膰. Czy mo偶na tu m贸wi膰 o jakim艣 minimalnym czasie, kt贸ry ta osoba b臋dzie musia艂a po艣wi臋ci膰 na to, 偶eby m贸c powiedzie膰, 偶e jest ju偶 gotowa do tego, 偶eby zacz膮膰 inwestowa膰? 

Je偶eli chodzi o kwoty, kt贸re si臋 inwestuje, no to wszystko zale偶y od strategii. Je偶eli to b臋dzie strategia aktywna, kt贸ra jest oparta o jaki艣 fundusz ETF czy fundusz otwarty szerokiego rynku, to wtedy wystarczy 100 z艂otych czy jakie艣 niewielkie pieni膮dze, 偶eby rozpocz膮膰 inwestowanie. W przypadku akcji, bior膮c pod uwag臋 dywersyfikacj臋 poziomu op艂at, to nale偶a艂oby si臋 zbli偶y膰 do 10 tys. z艂, jako takiego minimum. Je偶eli chodzi o nauk臋, to z potrzebnym czasem jest bardzo r贸偶nie. To ci臋偶kie pytanie. W moim przypadku by艂 potrzebny jeden pe艂ny cykl hossa 鈥 bessa.

A je偶eli chodzi o inwestowanie na w艂asny rachunek, to czy my艣lisz, 偶e dobrym etapem w nauce inwestowania jest korzystanie z kont demo, gdzie inwestujemy tak naprawd臋 wirtualnymi 艣rodkami, tak 偶eby m贸c tam pozna膰 swoje pierwsze emocje, mo偶e nie do ko艅ca prawdziwe, bo na nieprawdziwych pieni膮dzach? Czy uwa偶asz, 偶e granie, inwestowanie na koncie demo to jest dobry krok, czy poza aspektami takimi czysto technicznymi, czyli jak obs艂u偶y膰 konto, to niewiele wnosi do samego procesu inwestycyjnego?

My艣l臋, 偶e konto demo mo偶e s艂u偶y膰 jedynie temu, 偶eby pozna膰 funkcjonalno艣膰 platformy tego czy innego domu maklerskiego.

Konta demo s膮 popularne zw艂aszcza na takich kontach foreksowych. Na takich akcyjnych by膰 mo偶e te偶 s膮 鈥 nigdy takiego konta nie mia艂em. Czy tutaj, na tym etapie, rozdzieli艂by艣 jednak, 偶e je偶eli kto艣 chce rozpocz膮膰 na Foreksie, to niech od razu zaczyna tam? Chyba, 偶eby艣 od razu wyperswadowa艂 komu艣 takiemu, 偶eby tego nie robi艂, nawet na koncie demo. Czy to te偶 zale偶y od rynku, na jakim chcemy inwestowa膰, czy warto w to demo wchodzi膰, czy nie?

Je偶eli chodzi o inwestowanie na rynku Forex, to nie chcia艂bym w og贸le niczego doradza膰, nie czuj臋 si臋 tam ekspertem. Ale je偶eli kto艣 czuje, 偶e oswaja si臋 w ten spos贸b z rynkiem, no to droga wolna 鈥 mo偶na to robi膰 w ten spos贸b. Moim zdaniem korzy艣ci z korzystania z takiego konta s膮 mocno ograniczone. Do艣wiadczenie, jakie w ten spos贸b uzyskujemy, jest bardzo niewielkie i nieistotne 鈥 przynajmniej dla mnie nie by艂o.

Ci臋偶ko tutaj udzieli膰 komu艣 uniwersalnej porady: kiedy, na jakim rynku, jakie instrumenty, jaki rodzaj analizy wybra膰, bo tak naprawd臋 to wszystko powinno zale偶e膰 od konkretnej osoby. By膰 mo偶e ta konkretna osoba nawet sama nie zna odpowiedzi na konkretne pytania i b臋dzie musia艂a przej艣膰 przez r贸偶ne etapy swojej drogi inwestycyjnej, 偶eby m贸c powiedzie膰, co jej tak naprawd臋 odpowiada. Gdybym chcia艂 ci臋 teraz zapyta膰, co by艣 poleci艂 鈥 analiz臋 fundamentaln膮 czy techniczn膮, no to pewnie te偶 mi powiesz, 偶e to zale偶y od osoby.

Tak. W pierwszej kolejno艣ci warto sobie zada膰 pytanie, kiedy nale偶y zacz膮膰 inwestowa膰. Og贸lna zasada jest taka, 偶eby zacz膮膰 jak najwcze艣niej. I to jest w艂a艣ciwa zasada, je艣li chcemy budowa膰 kapita艂 na emerytur臋. Trzeba te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na pewne niuanse. Je偶eli jeste艣my m艂od膮 osob膮 po studiach i dysponujemy kapita艂em rz臋du 1000 z艂, to je艣li to zainwestujemy w rynek akcji, to przy 艣redniorocznych statystykach uzyskamy w rok siedem procent, no to b臋dzie tylko 70 z艂. Gdyby艣my natomiast ten 1000 z艂 zainwestowali w jaki艣 kurs zawodowy, to mo偶e si臋 okaza膰, 偶e podniesiemy swoj膮 pensj臋, kt贸ra na pocz膮tku wynosi np. 2000 z艂, do poziomu 2500-3000 z艂, wi臋c ta stopa zwrotu w skali roku b臋dzie wielokrotnie wy偶sza. To pokazuje, 偶e na pocz膮tkowym etapie, kiedy jest si臋 jeszcze osob膮 m艂od膮, warto inwestowa膰 w siebie.

A powiedz mi, czy z twojej perspektywy nie wygl膮da to tak, 偶e niekt贸re osoby wchodz膮 na rynek kapita艂owy, bo tyle si臋 m贸wi, czyta o ludziach, kt贸rzy si臋 dorobili wielkich fortun w艂a艣nie na gie艂dach poprzez inwestycje czy poprzez spekulacje. Jest takie prze艣wiadczenie w艣r贸d pocz膮tkuj膮cych, 偶e fajnie by艂oby mie膰 wi臋ksze pieni膮dze. W mniemaniu niekt贸rych to jest droga do szybkich i do艣膰 艂atwych pieni臋dzy. Nie pr贸buj膮 sobie do ko艅ca odpowiedzie膰 na pytanie, jak ludzie, kt贸rzy dorobili si臋 na gie艂dzie, faktycznie dorobili si臋 tych fortun. Np. Linda Raschke powiedzia艂a mi, 偶e tak naprawd臋 wi臋cej pieni臋dzy zarobi艂a poprzez inwestowanie pieni臋dzy innych ludzi, nie poprzez inwestowanie w艂asnych pieni臋dzy. Czy my艣lisz, 偶e ludzie faktycznie wchodz膮 na rynek, maj膮c takie b艂臋dne prze艣wiadczenie o nim i o tym, jakie pieni膮dze si臋 tam zarabia?

Warto, chc膮c inwestowa膰 na w艂asny rachunek w spos贸b aktywny, inwestowa膰 z za艂o偶eniem, 偶e to jest przede wszystkim pasja. I robi膰 to wtedy, kiedy mnie to po prostu interesuje. Zyski powinny by膰 czym艣 drugorz臋dnym, poniewa偶 one na pocz膮tku mog膮 si臋 nie pojawi膰 i tak przewa偶nie jest, 偶e ich na pocz膮tku nie ma i mo偶na si臋 po prostu zawie艣膰, zniech臋ci膰. W mojej ocenie w艂a艣ciwe nastawienie jest takie, 偶e inwestowanie aktywne powinno by膰 przede wszystkim pasj膮.

Warto, chc膮c inwestowa膰 na w艂asny rachunek w spos贸b aktywny, inwestowa膰 z za艂o偶eniem, 偶e to jest przede wszystkim pasja. I robi膰 to wtedy, kiedy mnie to po prostu interesuje. Zyski powinny by膰 czym艣 drugorz臋dnym

Fundusze inwestycyjne

Przejd藕my teraz na chwil臋 do tematu funduszy inwestycyjnych. Jak to wygl膮da z twojej perspektywy, poniewa偶 cz臋sto na swoim blogu zapraszasz osoby, kt贸re pracuj膮 w funduszach i po prostu zarz膮dzaj膮 pieni臋dzmi innych ludzi. Czy je偶eli jest osoba, kt贸ra chce inwestowa膰 swoje pieni膮dze, ale nie wie, jak to robi膰, a ponadto nie chce si臋 tego uczy膰, nie ma do tego serca, to czy uwa偶asz, 偶e dobrym rozwi膮zaniem dla tej osoby jest powierzenie pieni臋dzy funduszowi inwestycyjnemu? 

Mo偶emy inwestowa膰 w fundusze pasywne, w fundusze indeksowe lub ETF-y, ale mo偶emy r贸wnie偶 inwestowa膰 w oparciu o fundusze inwestycyjne otwarte. Je偶eli spojrzymy na wyniki tych funduszy, nawet najlepsze nigdy nie pokonuj膮 indeks贸w rynkowych, tylko oscyluj膮 wok贸艂 tych warto艣ci, kt贸re ten indeks mo偶e przynie艣膰.

M贸wi si臋, 偶e lepiej inwestowa膰 w ETF-y. Mo偶e i tak, ale do tej pory ETF-y w Polsce nie by艂y za bardzo dost臋pne. Mieli艣my ETF-y na WIG20, na S&P 500 i na Dax. Kluczowe jest dla mnie to, 偶e ludzie, nie maj膮c cz臋sto swojej strategii inwestycyjnej, inwestuj膮 aktywnie bezpo艣rednio w akcje, a uzyskuj膮 stopy zwrotu du偶o ni偶sze, ni偶 te, kt贸re by uzyskali nawet inwestuj膮c w fundusz inwestycyjny otwarty.

Teraz na pewno b臋dzie du偶o 艂atwiej, poniewa偶 b臋dziemy mie膰 te偶 ETF-y na mWIG40, je偶eli m贸wimy o rynku polskim, gdzie do tej pory ich nie by艂o.

Robi艂em jaki艣 czas temu zestawienie st贸p zwrot贸w funduszy inwestycyjnych otwartych oraz ETF-贸w. Okaza艂o si臋, 偶e roczna stopa zwrotu na tym ETF-ie na WIG20, kt贸ry by艂 jedyny dost臋pny na polskim rynku do tej pory, by艂a ni偶sza ni偶 stopa zwrotu przeci臋tnego otwartego funduszu inwestycyjnego z naszego rynku, kt贸ry przecie偶 pobiera wysokie op艂aty, rz臋du 3-4 procent. Zmierzam do tego, 偶e oferta ETF-贸w by艂a do tej pory niesatysfakcjonuj膮ca, bardzo w膮ska, na szcz臋艣cie teraz si臋 to poprawia.

Bardzo kibicuj臋 tej pasywnej stronie inwestowania i tym instytucjom, kt贸re decyduj膮 si臋 na wprowadzenie produkt贸w pasywnych, uwa偶am, 偶e jest to bardzo potrzebny rynek. Nie przekre艣la艂bym funduszy inwestycyjnych otwartych, poniewa偶 lepiej mie膰 taki fundusz, nawet w sytuacji, gdyby op艂ata za zarz膮dzanie pozosta艂a wysoka, a nie pozostanie wysoka, bo jest przecie偶 to rozporz膮dzenie. Wed艂ug mnie, w wi臋kszo艣ci przypadk贸w inwestuj膮c w taki fundusz i nie robi膮c nic, inwestuj膮c pasywnie, uzyskamy lepsz膮 stop臋 zwrotu, ni偶 inwestuj膮c aktywnie w spos贸b nieprzemy艣lany.

Czy to nie jest tak, 偶e te fundusze sta艂y si臋 poniek膮d takim ch艂opcem do bicia, poniewa偶 one funkcjonuj膮 w okre艣lonych warunkach, ale te warunki tak naprawd臋 ustala ustawodawca?

Zarzut wobec funduszy inwestycyjnych, 偶e pobieraj膮 op艂at臋, kt贸ra jest bardzo wysoka na tle innych rynk贸w, jest zarzutem trafionym. Jakie s膮 jednak alternatywy? Do tej pory ETF-贸w by艂o niewiele. Inna sprawa, kto nam ka偶e inwestowa膰 w fundusze inwestycyjne otwarte? Od o艣miu chyba lat mamy ETF-y na WIG20, na S&P 500, na Dax, w domach maklerskich mamy fundusze ETF na rynki zagraniczne, mamy fundusze inwestycyjne aktywne do zarz膮dzania, ale zagraniczne, dost臋pne w bankach, kt贸re przecie偶 s膮 do dyspozycji.

Nie jestem zwolennikiem prowadzenia takiej nagonki czy regulowania funduszy czy innych obszar贸w na rynku finansowym, bo uwa偶am, 偶e ludzie powinni przede wszystkim dokonywa膰 wybor贸w. Je偶eli kupuj臋 drogi naszyjnik w centrum miasta, a mog臋 to zrobi膰 na obrze偶ach i zap艂aci膰 mniej, ale w centrum s膮 z艂ote klamki, to mam mo偶liwo艣膰 wyboru, bo np. lubi臋 te z艂ote klamki i dlatego tam kupuj臋. W funduszach jest tak samo, nikt nie ka偶e nikomu kupowa膰 tych funduszy w oddziale, gdzie np. op艂aty dystrybucyjne funkcjonuj膮, a w oddziale ich nie ma. Jest to wi臋c kwestia wyboru. Jak powiedzia艂em, s膮 te ETF-y na polskim rynku, w kt贸re mo偶na inwestowa膰, wi臋c wystarczy dokona膰 wyboru.

M贸wi膮c kr贸tko: przede wszystkim edukacja. Je偶eli klienci b臋d膮 pod wp艂ywem lepszej edukacji podejmowa膰 inne decyzje, no to rynek te偶 b臋dzie si臋 musia艂 do tego odpowiednio zmieni膰.

Zdecydowanie tak. Jestem przeciwnikiem regulowania, bo potem mo偶e si臋 okaza膰, 偶e za chwil臋 dojdziemy do absurdu. Regulator b臋dzie np. okre艣la艂, 偶e maksymalny poziom op艂aty transakcyjnej w domu maklerskim b臋dzie wynosi艂 X albo np. lokata terminowa nie mo偶e by膰 ni偶sza ni偶 X. Wed艂ug mnie to s膮 sytuacje absurdalne. Jestem daleki od takiego podej艣cia. Uwa偶am, 偶e przede wszystkim s膮 wa偶ne edukacja i dokonywanie wybor贸w.

Tak ju偶 powoli przechodz膮c do ko艅ca naszego wywiadu, chcia艂em ci臋 podpyta膰 o kwesti臋 literatury. Jakie jest twoje podej艣cie do tego tematu, je偶eli chodzi o literatur臋, kt贸ra ma nas uczy膰, edukowa膰 pod k膮tem inwestycyjnym? S膮 dwie szko艂y: jedna m贸wi, 偶eby si臋 za bardzo nie sugerowa膰 innymi 藕r贸d艂ami wiedzy poza w艂asnymi do艣wiadczeniami, co jest te偶 mo偶e nieco dyskusyjne z mojego punktu widzenia. Z drugiej strony je偶eli b臋dziemy tylko i wy艂膮cznie czyta膰, to jest pytanie, jak to przenie艣膰 na grunt praktyczny. Inna kwestia, to jest jako艣膰 tych ewentualnych ksi膮偶ek, kt贸re czytamy, czy materia艂贸w, z kt贸rych korzystamy. Jak to postrzegasz, je偶eli chodzi o kogo艣, kto chcia艂by si臋 uczy膰 inwestowania i si臋gn膮膰 po co艣 do przeczytania.

Zdecydowanie warto czyta膰. Nie jestem zwolennikiem podej艣cia, 偶e tylko rynek jest dobrym nauczycielem, bo to b臋dzie te偶 dro偶sza nauka. Z drugiej strony nie jest tak, 偶e jak przeczytam wszystkie ksi膮偶ki, kt贸re s膮 na ten temat, to nie b臋dzie gwarancja, 偶e nasze wyniki inwestycyjne b臋d膮 na wysokim poziomie. To zawsze musi i艣膰 dwutorowo, 偶e na bie偶膮co si臋 edukujemy, testujemy pewne rzeczy, realizuj膮c to na prawdziwym rachunku. Grunt to nie przep艂aca膰 za nauk臋 i rozpoczyna膰 od jak najmniejszych kwot.

Ksi膮偶ki jak najbardziej, mog膮 by膰 te偶 kursy, szkolenia, przy czym to te偶 jest do艣膰 szeroki rynek. Mo偶e by膰 szkolenie za 100 z艂, gdzie kto艣 nagra艂 50 godzin jakich艣 ciekawych informacji, a mo偶e by膰 szkolenie za 20 tys. z艂, gdzie kto艣 sprzeda tzw. czarn膮 skrzynk臋, jaki艣 tajemniczy system inwestycyjny 鈥 tego bym unika艂.

Czym tak naprawd臋 r贸偶ni si臋 szkolenie od ksi膮偶ki? Jest to po prostu inna forma, ale to nadal jest ta sama wiedza, je艣li ta cena jest w granicach, o kt贸rych powiedzia艂em. Ksi膮偶ki to jaka艣 podstawa, jaka艣 baza. Osobom, kt贸re interesuj膮 si臋 aktywnym inwestowaniem, na pewno m贸g艂bym poleci膰 ksi膮偶k臋, kt贸ra w贸wczas zrobi艂a na mnie du偶e wra偶enie 鈥 Gie艂da, wolno艣膰 i pieni膮dze Van Tharpa. Na pewno Mistrzowie rynk贸w finansowych Jacka Schwagera, kt贸ra jest mi bardzo bliska, bo by艂a w pewnym stopniu inspiracj膮 do stworzenia mojego projektu 鈥濷kiem maklera鈥, kt贸ry obecnie si臋 nazywa stockbroker.pl, gdzie pokazuj臋 r贸偶ne punkty widzenia, 偶e mo偶na zarabia膰 na r贸偶ne sposoby. Z polskiego rynku bardzo poleca艂bym ksi膮偶k臋 pt. 艢wiadomy inwestor Paw艂a Zaremby-艢mieta艅skiego, tam jest du偶o fajnej wiedzy na temat analizy fundamentalnej, gdzie zosta艂o obalonych du偶o mit贸w. To bardzo warto艣ciowa ksi膮偶ka. Nie b臋d臋 si臋 rozp臋dza艂, poprzestan臋 na tych trzech.

A jakie艣 藕r贸d艂a internetowe? Polecane blogi, serwisy czy fora internetowe?

Na pewno poleca艂bym takie portale jak tw贸j, gdzie pojawiaj膮 si臋 osoby, kt贸re kompleksowo omawiaj膮 jak膮艣 swoj膮 strategi臋 inwestycyjn膮. Przypominam, 偶e nadrz臋dn膮 zasad膮, mimo 偶e s膮 to osoby z nazwiskami, powinno by膰 nadal 鈥瀔westionuj鈥. Nie przyjmuj wszystkiego na wiar臋, cho膰by dlatego, 偶e ty mo偶esz by膰 innym cz艂owiekiem, mo偶esz mie膰 inne predyspozycje i ograniczenia ni偶 ta druga osoba. Tego typu miejsca s膮 przydatne jak najbardziej, pami臋taj膮c o tym, 偶eby jednak weryfikowa膰 to we w艂asnym zakresie.

Wielkie dzi臋ki, Artur, za czas po艣wi臋cony dzisiaj dla S艂uchaczy. My艣l臋, 偶e wielu z nich b臋dzie mog艂o z tej rozmowy wyci膮gn膮膰 bardzo wiele ciekawych informacji dla siebie, tak 偶e raz jeszcze serdecznie dzi臋kuj臋. Mocno ci臋 tutaj wym臋czy艂em, ale wierz臋, 偶e na pewno w dobrej sprawie. Karma wraca, wi臋c b膮d藕my dobrej my艣li.:-)

Bardzo ci dzi臋kuj臋, mam nadziej臋, 偶e kilka os贸b uzna te opinie za przydatne.

My艣l臋, 偶e z pewno艣ci膮. Gdyby kto艣 chcia艂 si臋 z tob膮 skontaktowa膰, to w jaki spos贸b najlepiej to zrobi膰? Wej艣膰 na twoj膮 stron臋, kt贸r膮 zreszt膮 podlinkuj臋 na stronie do tego odcinka, czy w jaki艣 inny jeszcze spos贸b?

Na mojej stronie s膮 linki do moich profili spo艂eczno艣ciowych, na Facebooku, Twitterze, LinkedIn, ale r贸wnie偶 zwyk艂y e-mail: artur.wisniewski@stockbroker.pl. Gdyby kto艣 chcia艂 pogada膰, to r贸wnie偶 zapraszam.

Jasne. Super, raz jeszcze wielkie dzi臋ki, wszystkiego dobrego i, mam nadziej臋, do us艂yszenia.

Dzi臋ki wielkie, cze艣膰.

dodaj w艂asny

  1. Hej panowie, bardzo interesujacy wywiad! Arturowi chcialbym zadac dwa pytania powiazane z trescia tego podcastu, wiec umieszcze je tutaj (ewentualna odpowiedz bylaby wtedy dostepna dla innych sluchaczy):

    1) Jak sam stwierdziles, GPW podupadlo na obrotach. Czy zajmujesz sie inwestowaniem na rynkach zagranicznych? Jesli tak, to jakich? (i przez jakiego maklera?)

    2) Jakis czas temu Orlen razem z CFA Society Poland przygotowal projekt pod nazwa „Akademia Inwestowania”, gdzie umieszczone wyklady pokrywaja program egzaminu CFA. Czy myslisz, ze nauka materialu do egzaminu bedzie wartosciowa dla indywidualnych inwestorow (niezainteresowanych praca w instytucjach finansowych)?
    ( http://orlenwportfelu.pl/akademia/index.html )

    • Hej Igor!

      Dzi臋ki za komentarz. Poprosi艂em w艂a艣nie Artura o odpowied藕, wi臋c poczekajmy chwilk臋. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • 1) Na rynkach zagranicznych inwestuj臋 tylko za po艣rednictwem funduszy, raczej pasywnie. Natomiast do kupowania akcji nie potrzebujesz maklera. Wystarczy Ci odpowiedni rachunek maklerski – coraz wi臋cej dom贸w maklerskich to oferuje.
      2) Przeczytanie ksi膮偶ki czy przej艣cie kursu to zawsze jaka艣 warto艣膰. Ten kurs jest na poziomie. Zreszt膮 by艂 na mojej li艣cie „Nauka inwestowania – 9 tanich sposob贸w zdobywania wiedzy”: http://stockbroker.pl/nauka-inwestowania/

  2. Cze艣膰,
    ja nie w temacie ale og贸lnie… czy m贸g艂by艣 ustawia膰 aby linki otwiera艂y si臋 w nowej karcie? Przed chwil膮 klikn膮艂em w jeden i p贸藕niej musia艂em szuka膰 gdzie sko艅czy艂em s艂ucha膰 馃槈

    Pozdrawiam
    Marcin

Napisz sw贸j komentarz