Tytu┼é artyku┼éu jest nieco prowokacyjny. Mam nadziej─Ö, ┼╝e dzi─Öki temu uda mi si─Ö przyci─ůgn─ů─ç uwag─Ö jak najszerszej grupy os├│b, poniewa┼╝ w mojej opinii artyku┼é w przyst─Öpny, kompleksowy i praktyczny spos├│b t┼éumaczy zagadnienia zwi─ůzane z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych. Temat jest powa┼╝ny, wi─Öc wymaga uczciwego i wnikliwego wyja┼Ťnienia. Dlatego je┼Ťli ju┼╝ czytasz ten tekst, to mam nadziej─Ö, ┼╝e uda mi si─Ö Ciebie tu zatrzyma─ç nieco d┼éu┼╝ej. Gwarantuj─Ö w zamian, ┼╝e to materia┼é o najwy┼╝szej jako┼Ťci i rzetelno┼Ťci, po przeczytaniu kt├│rego wielu z Was b─Ödzie mia┼éo sporo do przemy┼Ťlenia.

Traktuj ten tekst przede wszystkim jako inspiracj─Ö, jako materia┼é edukacyjny, pomimo, ┼╝e podaj─Ö kompletn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů. Nie jest to strategia b─Öd─ůca najnowszym hitem czy wynalazkiem, tylko pomys┼é oparty na metodzie znanej ju┼╝ od wiek├│w, stosowany z powodzeniem przez wielu znanych inwestor├│w. Uwa┼╝am, ┼╝e nauka przez praktyczne przyk┼éady, z konkretnymi narz─Ödziami w r─Öce jest bardziej efektywna ni┼╝ samo teoretyzowanie. Bez wzgl─Ödu na to, czy opisywana koncepcja przypadnie Ci do gustu, czy nie, znajdziesz tu sporo wiedzy na temat procesu inwestowania jako takiego. Pisz─Ö o wielu bardzo wa┼╝nych aspektach zwi─ůzanych z obecno┼Ťci─ů na rynkach kapita┼éowych, o kt├│rych sam chcia┼ébym wiedzie─ç, gdy stawia┼éem na rynku swoje pierwsze kroki 12 lat temu. Je┼Ťli jeste┼Ť ju┼╝ obyty z rynkami, cz─Ö┼Ť─ç tre┼Ťci mo┼╝esz pomin─ů─ç wed┼éug w┼éasnego uznania lub kieruj─ůc si─Ö wskaz├│wkami poni┼╝ej.

UWAGA! Nie jest to wpis sponsorowany. Nie rekomenduj─Ö ┼╝adnych produkt├│w, a je┼Ťli wspominam jakie┼Ť rozwi─ůzania, to tylko na potrzeby edukacyjne tego artyku┼éu. Nie jestem doradc─ů inwestycyjnym w rozumieniu Rozporz─ůdzenia Ministra Finans├│w z dnia 19 pa┼║dziernika 2005 roku w sprawie informacji stanowi─ůcych rekomendacje dotycz─ůce instrument├│w finansowych, ich emitent├│w lub wystawc├│w (Dz. U. z 2005 roku, Nr 206, poz. 1715). Trust, but verify! ­čÖé

TO JEST MATERIA┼ü EDUKACYJNY! Absolutnie nie namawiam do stosowania tej strategii, czy jakiejkolwiek innej na realnym rynku z realnym kapita┼éem. Zawsze wszystko nale┼╝y samodzielnie sprawdzi─ç, policzy─ç i bra─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za swoje decyzje. Strategia inwestycyjna zawsze musi uwzgl─Ödnia─ç czynnik ludzki. Obranie strategii, kt├│ra nie jest dostosowana do konkretnej osoby, mo┼╝e prowadzi─ç do braku dyscypliny w pod─ů┼╝aniu za ni─ů, porzucenia jej i strat finansowych oraz emocjonalnych.

UWAGA! W artykule wyra┼╝am czasami swoje opinie w bardzo bezpo┼Ťredni spos├│b. Nie odbieraj ich osobi┼Ťcie, nawet gdyby wygl─ůda┼éo, ┼╝e odnosz─ů si─Ö one wprost do Ciebie. Moim zamiarem nie jest obra┼╝enie czy deprecjonowanie kogokolwiek czy czegokolwiek. To tylko opinie z kt├│rymi zawsze mo┼╝esz si─Ö nie zgadza─ç. ­čÖé

Jak czytać ten artykuł?

Artyku┼é napisany jest tak, aby skorzysta─ç z niego mogli zar├│wno zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcy, jak i zaawansowani w tematyce inwestowania na rynkach kapita┼éowych. Oczywi┼Ťcie, zach─Öcam, aby┼Ť przeczyta┼é ca┼éy artyku┼é, natomiast staram si─Ö te┼╝ szanowa─ç Tw├│j czas, dlatego poni┼╝ej zamie┼Ťci┼éem kilka wskaz├│wek jak zabra─ç si─Ö za t─Ö pigu┼é─Ö wiedzy:

  • Jestem pocz─ůtkuj─ůcy. Proponuj─Ö przeczyta─ç ca┼éy artyku┼é, a niekt├│re fragmenty b─Öd─ů wymaga┼éy najpewniej ponownego przeczytania.
    • Czas czytania: 1 godzina, 15 minut (+ drugie tyle na komentarze ­čÖé )
  • Jestem ┼Ťredniozaawansowany. Mo┼╝esz zacz─ů─ç czytanie od rozdzia┼éu Fundamenty strategii.
    • Czas czytania: 45 minut
  • Jestem zaawansowany. Je┼Ťli dobrze znana jest Ci anomalia momentum, mo┼╝esz przeczyta─ç tylko ten rozdzia┼é GEM, czyli strategia p┼éyni─Öcia ze ┼Ťwiatowym rynkiem akcji.
    • Czas czytania: 15 minut

Streszczenie

Dla zabieganych, czy mniej zainteresowanych, kr├│tkie streszczenie poni┼╝ej.

TL;DR Artyku┼é opisuje d┼éugoterminow─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů dla globalnego rynku akcji i obligacji, opart─ů o tzw. momentum, czyli powszechnie znan─ů anomali─Ö rynkow─ů. Wykorzystywana jest ona z powodzeniem przez profesjonalnych inwestor├│w od lat i powszechnie uznawana obecnie przez ┼Ťwiat akademicki.
Strategia nie wymaga ci─ůg┼éego ┼Ťledzenia rynk├│w finansowych. Ewentualne decyzje o zmianie sk┼éadu portfela podejmowane s─ů raz w miesi─ůcu i s─ů wynikiem zastosowania kilku prostych i jednoznacznych regu┼é, nie wymagaj─ůcych ┼╝adnego specjalistycznego narz─Ödzia czy umiej─Ötno┼Ťci. Strategia polega na trzymaniu w portfelu akcji ameryka┼äskich lub akcji reszty ┼Ťwiata w formie indeksu (wykorzystuj─ůc do tego na przyk┼éad fundusze ETF), gdy rynek ten jest silny, lub obligacji jako bezpieczn─ů przysta┼ä dla kapita┼éu w sytuacji, gdy rynek akcji jest s┼éaby. To pozwala bardzo znacz─ůco zredukowa─ç ryzyko inwestycyjne w postaci obsuni─Ö─ç kapita┼éu w okresie bessy na rynku akcji.
Ze wzgl─Ödu na ma┼é─ů liczb─Ö transakcji (przeci─Ötnie 1-2 w roku), strategia bardzo dobrze si─Ö skaluje i cechuje si─Ö niskimi kosztami transakcyjnymi.

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Zacznijmy od tego, ┼╝e nie jestem ┼╝adnym ekspertem w dziedzinie finans├│w i nie mam formalnego wykszta┼écenia w tej dziedzinie. Jest to moja pasja, dzi─Öki kt├│rej na przestrzeni lat zdoby┼éem nieco do┼Ťwiadczenia. Nadal si─Ö ucz─Ö, a dzielenie si─Ö t─ů wiedz─ů r├│wnie┼╝ w tym pomaga.

Omawiam prost─ů strategi─Ö inwestuj─ůc─ů na szerokim rynku (indeksach) akcji i obligacji, kt├│ra przeci─Ötnie za okres ostatnich 70 lat zarabia┼éa ┼Ťrednio w skali roku ponad 15%. Co bardzo istotne, warto┼Ť─ç portfela nie traci┼éa w tym czasie nigdy powy┼╝ej 18%.

S┼éaby wynik? Dla por├│wnania rynek akcji w USA mierzony indeksem S&P 500 (indeks skupiaj─ůcy 500 najwi─Ökszych przedsi─Öbiorstw), zarobi┼é w tym czasie ┼Ťredniorocznie oko┼éo 11% (nie uwzgl─Ödniaj─ůc inflacji) 1 1. Formalnie indeks S&P 500 powsta┼é w roku 1957, jako nast─Öpca indeksu S&P 90 stworzonego w 1926 roku. × 2 2. Jest to stopa zwrotu liczona dla indeksu S&P 500 za lata od stycznia 1950 do maja 2019. Zwr├│ci─ç warto jednak uwag─Ö, ┼╝e na t─Ö stop─Ö zwrotu ameryka┼äskiego rynku akcji du┼╝y wp┼éyw ma obecna hossa rozpocz─Öta w marcu 2009, kt├│ra do dnia kiedy pisz─Ö ten artyku┼é (czerwiec 2019), wywindowa┼éa ceny mocno ponad 300%. × , ale trac─ůc momentami nawet ponad 50%! Gdyby si─Ögn─ů─ç dalej w histori─Ö rynku akcji, spadki bywa┼éy jeszcze znacznie bardziej dotkliwe, si─Ögaj─ůc okolic 80%! Je┼Ťli nadal Ci─Ö to nie przekonuje, polecam odcinek podcastu pod tytu┼éem Czy z inwestowania na rynkach kapita┼éowych mo┼╝na si─Ö utrzyma─ç?.

Strategia nie wymaga od Ciebie ogromnej wiedzy o rynkach kapita┼éowych i wystarczy po┼Ťwi─Öci─ç jej w miesi─ůcu nie wi─Öcej ni┼╝ kilka minut. Mo┼╝e to dla niekt├│rych brzmie─ç podejrzliwie, wszak gie┼éda kojarzy si─Ö z analizowaniem tysi─Öcy wykres├│w, czytaniem nie mniejszej liczby raport├│w sp├│┼éek i B├│g wie co jeszcze. Pami─Ötaj jednak, ┼╝e o ile prostota rozwi─ůzania jest ogromn─ů zalet─ů, to wymaga ona edukacji i niema┼éego wysi┼éku, aby takie narz─Ödzie doceni─ç i z sukcesem zastosowa─ç w praktyce. Przy czym trudno┼Ť─ç inwestowania le┼╝y w zupe┼énie innym miejscu, ni┼╝ wielu aspiruj─ůcych inwestor├│w s─ůdzi.

Nie obiecuj─Ö ┼éatwych zysk├│w, a niekt├│rzy z Was po przeczytaniu tego artyku┼éu powinni wr─Öcz zrozumie─ç i zaakceptowa─ç fakt, ┼╝e inwestowanie nie jest zaj─Öciem dla nich. I samo to w sobie jest ju┼╝ ogromn─ů warto┼Ťci─ů, poniewa┼╝ rynki kapita┼éowe to najdro┼╝szy spos├│b jaki znam, aby pozna─ç samego siebie anga┼╝uj─ůc tam uprzednio w┼éasny kapita┼é.

Opisywana strategia oka┼╝e si─Ö dla wielu z Was (zw┼éaszcza zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcych) nietypowa, poniewa┼╝ opiera si─Ö na jednoznacznej procedurze, kt├│r─ů nale┼╝y wykona─ç raz w miesi─ůcu, aby podj─ů─ç ewentualne dzia┼éania w naszym portfelu. Profesjonali┼Ťci nazywaj─ů to podej┼Ťciem systemowym (dzia┼éamy w oparciu o system/algorytm), skwantyfikowanym / ilo┼Ťciowym (dzia┼éamy w oparciu o konkretne wyliczenia/statystyki), albo regu┼éowym (decyzje wynikaj─ů z konkretnych regu┼é). Takie rzeczy z powodzeniem s─ů wykorzystywane w profesjonalnym ┼Ťwiecie inwestor├│w od dawna.

Ci kt├│rzy mnie znaj─ů, wiedz─ů ju┼╝ pewnie, ┼╝e jestem zawodowym informatykiem programist─ů. Dlaczego o tym pisz─Ö? Ot├│┼╝ bliskie jest mi podej┼Ťcie w kt├│rym problemy rozwi─ůzywane s─ů w oparciu o jednoznaczne procedury post─Öpowania, czy m├│wi─ůc wprost — algorytmy. Prezentowana strategia jest w┼éa┼Ťnie w tym duchu. Ale nie obawiaj si─Ö, nie znaczy to, ┼╝e zaraz b─Öd─Ö pisa┼é o dziwnych i niezrozumia┼éych dla wi─Ökszo┼Ťci rzeczach. Wr─Öcz przeciwnie: poka┼╝─Ö Ci, ┼╝e proste, oparte na elementarnej logice i eleganckie rozwi─ůzania daj─ů najlepsze rezultaty w praktyce.

Problem w tym, ┼╝e jako ludzie nie lubimy poczucia utraty kontroli w formie przekazania o┼Ťrodka decyzyjnego do jakiej┼Ť bezrozumnej procedury czy maszyny. To jak przyznanie si─Ö do tego, ┼╝e jeste┼Ťmy gorsi, odbieramy to bardzo osobi┼Ťcie. Bywamy te┼╝ nieufni takiemu podej┼Ťciu, poniewa┼╝ mamy na podor─Ödziu wspania┼ée narz─Ödzie jakim jest nasz m├│zg. Trudno nam si─Ö pogodzi─ç, ┼╝e uproszczenie procesu decyzyjnego mo┼╝e da─ç lepsze efekty, gdy tymczasem nasz m├│zg mo┼╝e analizowa─ç ┼Ťwiat w spos├│b o wiele bardziej wszechstronny. Zamiast ogranicza─ç si─Ö do bieli i czerni (kupna i sprzeda┼╝y), mo┼╝emy wybiera─ç z palety wielu odcieni. Zjawisko to jest dobrze rozpoznane, a dla zainteresowanych polecam na przyk┼éad znakomit─ů ksi─ů┼╝k─Ö laureata Nagrody Nobla, Daniela Kahnemana pod tytu┼éem ÔÇťPu┼éapki my┼ŤleniaÔÇŁ.

Tymczasem korzystaj─ůc z algorytmu zyskujemy obiektywne ┼║r├│d┼éo decyzji w ┼Ťrodowisku ci─ůg┼éej niepewno┼Ťci i stresu, jakim jest bez w─ůtpienia proces inwestowania. Iluzj─ů jest, ┼╝e nasze dotychczasowe ┼╝yciowe do┼Ťwiadczenie b─Ödziemy w stanie przenie┼Ť─ç na grunt inwestycyjnego ┼Ťwiata. M├│wi─ůc kr├│tko: w strategii chodzi o wykorzystanie naszego potencja┼éu intelektualnego nie wprost na rynku — podejmuj─ůc na gor─ůco decyzje inwestycyjne, ale poza rynkiem — przygotowuj─ůc plan dzia┼éania na nim. Dlatego te┼╝ opieranie swoich decyzji nawet na regu┼éowej strategii zawsze b─Ödzie zawiera─ç pierwiastek uznaniowo┼Ťci, bo to w ko┼äcu my musimy zdecydowa─ç o tym czy j─ů uruchomi─ç, kiedy j─ů wy┼é─ůczy─ç, jak skalibrowa─ç poziom ryzyka, czy ustawi─ç inne parametry ni─ů steruj─ůce. Tyle, ┼╝e ta uznaniowo┼Ť─ç jest na innym poziomie i nie musi by─ç realizowana w ┼Ťrodowisku podlanym wysokim stresem zwi─ůzanym z bie┼╝─ůc─ů sytuacj─ů na rynku.

Nie chodzi o to, ┼╝eby odnale┼║─ç mitycznego ┼Ťw. Graala, czyli sekretny wz├│r, kt├│ry b─Ödzie maszynk─ů do robienia pieni─Ödzy. Chodzi natomiast o spos├│b na powtarzalne i zdyscyplinowane podej┼Ťcie do rynku, gdzie nie b─Ödziemy jak chor─ůgiew na wietrze zmienia─ç swoich decyzji co rusz pod wyp┼éywem przypadkowo doznawanych emocji. Chodzi o to, by post─Öpowa─ç wed┼éug planu, kt├│ry wiemy, ┼╝e daje nam statystyczn─ů przewag─Ö, nawet je┼Ťli po drodze wci─ů┼╝ b─Ödziemy zawiera─ç stratne transakcje, kt├│re s─ů naturaln─ů cz─Ö┼Ťci─ů inwestowania.

Stosowanie strategii regu┼éowej nie spowoduje, jak te┼╝ mylnie niekt├│rzy s─ůdz─ů, ┼╝e przestaniemy prze┼╝ywa─ç emocje zwi─ůzane z inwestowaniem. Emocje pozostan─ů, tyle, ┼╝e mog─ů by─ç ┼éatwiejsze do przepracowania.

Gary Antonacci, czyli o fenomenie impetu cen na rynkach

Gdyby nie wywiad z Garym, ten artykuł pewnie nigdy by nie powstał. Zapraszam!

Czytaj dalej Ôćĺ

Założenia wstępne

┼╗eby┼Ťmy si─Ö dobrze rozumieli w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu, pozw├│l, ┼╝e wy┼éo┼╝─Ö na st├│┼é kilka kluczowych uwag w odniesieniu do procesu inwestowania. 

  • Nie istnieje co┼Ť takiego jak zysk bez ryzyka. Owszem, ryzyko mo┼╝e by─ç wi─Öksze b─ůd┼║ mniejsze, ale zawsze b─Ödzie obecne. Je┼Ťli masz du┼╝─ů awersj─Ö do ryzyka, mo┼╝e b─Ödziesz musia┼é ograniczy─ç si─Ö do lokaty w banku czy obligacji skarbowych.
  • Stawiaj sobie realistyczne oczekiwania wzgl─Ödem st├│p zwrotu z Twoich inwestycji. Pami─Ötaj, ┼╝e zwykle wi─Ökszy zysk okupiony jest wi─Ökszym ryzykiem. Lepiej by─ç konserwatywnym ni┼╝ hurraoptymistycznym.
  • W inwestowaniu bardzo kluczowe jest pod─ů┼╝anie z dyscyplin─ů za obran─ů strategi─ů. Dlatego po pierwsze musisz wypracowa─ç strategi─Ö, by nie dzia┼éa─ç na o┼Ťlep, a po drugie musisz dobra─ç tak─ů strategi─Ö, kt├│ra jest w zgodzie z Twoj─ů natur─ů. Pr├│ba inwestowania nawet najlepsz─ů na papierze strategi─ů, kt├│ra nie jest zgodna z naszymi przekonaniami, pr─Ödzej czy p├│┼║niej zako┼äczy si─Ö jej porzuceniem. Inwestowanie za┼Ť bez strategii to pewna pora┼╝ka, b─Öd─ůca tylko kwesti─ů czasu.
  • Pod─ů┼╝anie za strategi─ů inwestycyjn─ů nie oznacza natychmiastowych rezultat├│w. Zw┼éaszcza strategia o d┼éugoterminowej naturze wymaga niejednokrotnie cierpliwo┼Ťci liczonej w latach, bowiem nawet wynik z jednego roku mo┼╝e by─ç bardzo mocno losowy.
  • Musisz uczciwie odpowiedzie─ç sobie na pytanie, ile mo┼╝esz lub chcesz po┼Ťwi─Öca─ç czasu na swoje inwestycje. Dla wi─Ökszo┼Ťci to czytaj─ůcych, inwestowanie nie b─Ödzie nigdy sposobem na zarabianie na ┼╝ycie, a przede wszystkim mo┼╝liwo┼Ťci─ů zagonienia cz─Ö┼Ťci swojego kapita┼éu do wi─Ökszej pracy ni┼╝ na lokacie w banku. Wtedy po┼Ťwi─Öcanie czasu inwestowaniu ka┼╝dego dnia niekoniecznie b─Ödzie mia┼éo sens.
  • Nie traktuj inwestowania jako drogi na skr├│ty do zarobienia pieni─Ödzy, zw┼éaszcza w sytuacji, gdzie Twoja kondycja finansowa jest z┼éa.

Dla kogo jest ta strategia?

Dla ka┼╝dego, kto szuka rozs─ůdnej i rzetelnej strategii poruszania si─Ö po rynku kapita┼éowym, ma przy tym stabiln─ů sytuacj─Ö finansow─ů, zdrowe oczekiwania dopasowane do swojej osobowo┼Ťci, oraz gotowo┼Ť─ç do pracy nad sob─ů i swoj─ů edukacj─ů.

Zanim rozwin─Ö ten temat, to jeszcze wspomn─Ö, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ť obecnie inwestorem kr├│tkoterminowym (vel spekulantem), lub inwestorem inwestuj─ůcym w oparciu o analiz─Ö fundamentaln─ů, to opisywana tu strategia b─Ödzie z Twojej perspektywy niczym z innej galaktyki. Mimo wszystko prosz─Ö o otwarty umys┼é — nie chodzi o to, ┼╝e masz zmieni─ç swoj─ů filozofi─Ö pojmowania rynk├│w, ale ze wzgl─Ödu na twarde fakty jakie tu przytocz─Ö, prosze pozosta┼ä ze mn─ů. ­čÖé

Kilka miesi─Öcy temu opublikowa┼éem bardzo obszerny artyku┼é, w kt├│rym opisa┼éem jak wygl─ůda proces budowy kr├│tkoterminowej strategii. Jest to materia┼é dla naprawd─Ö zdeterminowanych, wi─Öc nie przejmuj si─Ö, je┼Ťli Ci─Ö on przera┼╝a. Powiedzmy obrazowo, ┼╝e tam latali┼Ťmy my┼Ťliwcem F-16. Nie musisz by─ç takim zapale┼äcem, ┼╝eby wci─ů┼╝ pomna┼╝a─ç sw├│j kapita┼é na gie┼édzie. Handel kr├│tkoterminowy jest du┼╝o bardziej wymagaj─ůcy, ni┼╝ si─Ö powszechnie uwa┼╝a i zdecydowanie nie jest dla ka┼╝dego, a mimo wszystko wi─Ökszo┼Ť─ç pocz─ůtkuj─ůcych zaczyna przygod─Ö na rynku kapita┼éowym w┼éa┼Ťnie od niego.

Transakcje zawierane tam by┼éy na kr├│tki okres czasu — od jednego do kilku dni. Za badany okres 18 lat, strategia wygenerowa┼éa ponad 230 transakcji. Dla por├│wnania opisywana dzi┼Ť strategia za analogiczny okres wygenerowa┼éaby niemal dziesi─Ö─ç razy mniej transakcji. Jest to bardzo ÔÇťleniwaÔÇŁ strategia, co osobi┼Ťcie bardzo mi si─Ö w niej podoba. Trzymaj─ůc si─Ö lotniczej konwencji — dzi┼Ť zapraszam do lotu poczciw─ů Cessn─ů 172.

Budujemy kr├│tkoterminow─ů strategi─Ö transakcyjn─ů - praktyczny przyk┼éad

Krok po kroku pokazuj─Ö proces budowy i testowania kr├│tkoterminowej strategii transakcyjnej.

Czytaj dalej Ôćĺ

Kto┼Ť powie: 15% w skali roku — gdzie te legendarne pieni─ůdze zarabiane na rynkach? Po pierwsze, zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç legendarnych inwestor├│w dorobi┼éa si─Ö fortuny inwestuj─ůc pieni─ůdze innych ludzi — czyli na op┼éatach za zarz─ůdzanie. Po drugie, o ile nie chcesz traktowa─ç inwestowania jak czystej loterii, to nie oczekuj, ┼╝e w magiczny spos├│b b─Ödziesz w stanie regularnie wielokrotnie pomna┼╝a─ç sw├│j kapita┼é ka┼╝dego roku na poziomie 100% czy wi─Öcej. Najlepsi z najlepszych zarabiaj─ů na poziomie 15-20% rocznie, liczone dla wieloletniego okresu. Je┼Ťli uwa┼╝asz, ┼╝e to nic, to jakby┼Ť powiedzia┼é do Leo MessiÔÇÖego, ┼╝e nie umie kopa─ç w pi┼ék─Ö i Ty mu dopiero poka┼╝esz jak to si─Ö robi — pomimo, ┼╝e na co dzie┼ä jeste┼Ť na przyk┼éad pracownikiem biurowym.

Je┼Ťli 15% wed┼éug Ciebie jest zbyt ma┼éo, poniewa┼╝ Tw├│j kapita┼é inwestycyjny to na przyk┼éad 300 PLN, to niestety nie b─Öd─Ö w stanie da─ç lepszej rady ni┼╝ to, aby zarobi─ç wi─Öksze pieni─ůdze poza rynkiem. Rynek nie b─Ödzie nigdy na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö miejscem do magicznego pomna┼╝ania pieni─Ödzy w fortun─Ö. Na pocieszenie mog─Ö doda─ç, ┼╝e w przypadku opisywanej strategii wystarczy po┼Ťwi─Öci─ç rynkom dos┼éownie kilka minut w miesi─ůcu. A to zmienia posta─ç rzeczy, je┼Ťli kto┼Ť chcia┼éby przeliczy─ç swoje inwestycyjne zyski na stawk─Ö godzinow─ů za swoj─ů prac─Ö.

B┼é─Ödy aspiruj─ůcych inwestor├│w

B┼é─Ödy pope┼éniane przez pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w s─ů do┼Ť─ç podobne. Nie znaczy to, ┼╝e ka┼╝dy pope┼énia te same, ale jednak wiele si─Ö powtarza.

Przyk┼éadowo jeden z b┼é─Öd├│w polega na tym, ┼╝e nie zastanawiamy si─Ö zwykle nad tym kim jeste┼Ťmy (sic!), albo nie po┼Ťwi─Öcamy temu du┼╝ej uwagi. Nie wiemy jak─ů mamy tolerancj─Ö na ryzyko, jakie mamy oczekiwania, jaki styl inwestowania najbardziej nam odpowiada, jaki w og├│le jest cel naszego inwestowania? Oczywi┼Ťcie, na pocz─ůtku trudno nam precyzyjnie i z sensem na tak postawione pytania odpowiedzie─ç. Dlatego du┼╝─ů pomoc─ů jest ewentualna osoba z do┼Ťwiadczeniem rynkowym, kt├│ra mog┼éaby by─ç naszym mentorem. Dotarcie do takiej osoby te┼╝ nie jest proste o ile nie mamy szcz─Ö┼Ťcia. Co wi─Öc robi─ç?

Zacz─ů─ç inwestowa─ç od ma┼éych kwot (ka┼╝dy musi sam to sobie okre┼Ťli─ç) — w praktyce b─Ödzie to w przypadku niniejszej strategii kilka tysi─Öcy z┼éotych minimum. Nie zarobimy wiele, je┼Ťli cokolwiek, ale poczujemy realne emocje. A to w┼éa┼Ťnie praca nad nimi b─Ödzie kluczowa do osi─ůgni─Öcia sukcesu. Paradoksalnie negatywn─ů rzecz─ů mo┼╝e okaza─ç si─Ö spektakularny wynik inwestycyjny od samego pocz─ůtku. ┼üatwo pomyli─ç szcz─Ö┼Ťcie z umiej─Ötno┼Ťciami.

Ponadto, jako ludzie, mamy tendencj─Ö do bycia zbyt emocjonalnymi w reakcji na rynkow─ů zmienno┼Ť─ç. Po cz─Ö┼Ťci wynika to z tego, ┼╝e im mniej wiemy, tym wykazujemy wi─Öksz─ů pewno┼Ť─ç siebie. Pewno┼Ť─ç dzia┼éania jest potrzebna na rynku, ale je┼Ťli jej ┼║r├│d┼éem jest niewiedza, to jest to niebezpieczne. Do tego dochodzi loteryjny wr─Öcz styl poszukiwania papier├│w warto┼Ťciowych, zwykle o du┼╝ej zmienno┼Ťci (z nadziej─ů na du┼╝e zyski), nierzadko z lewarem, a to wszystko przy braku kontroli ryzyka na poziomie portfela. Nie bez powodu bitcoin jest tak gor─ůcym tematem po┼Ťr├│d amator├│w — panuje na nim ekstremalnie wielka zmienno┼Ť─ç.

Wraz ze zmniejszeniem koszt├│w transakcyjnych i ┼éatwo┼Ťci─ů dost─Öpu do rynk├│w kapita┼éowych wr─Öcz z poziomu telefonu kom├│rkowego, nowicjusze popadaj─ů w nadmiern─ů aktywno┼Ť─ç na rynku. Jak to celnie okre┼Ťli┼é w jednym z wywiad├│w Warren Buffett:

To, ┼╝e mo┼╝esz handlowa─ç nie znaczy, ┼╝e powiniene┼Ť handlowa─ç. ­čÖé

Dlaczego warto si─Ö zainteresowa─ç t─ů strategi─ů?

Po pierwsze: dlatego, ┼╝e to metoda sprowadzona do poziomu prostych wylicze┼ä i prostej statystyki, a nie ┼╝yczeniowe czy spiskowe teorie o tym, co nam si─Ö wydaje w odniesieniu do rynku. Takie historie wygl─ůdaj─ů atrakcyjnie, pobudzaj─ů do bardzo o┼╝ywionych dyskusji, ka┼╝dy czuje si─Ö ekspertem (┼éatwo szasta si─Ö s┼éowami), ale nie maj─ů realnej, powtarzalnej przewagi inwestycyjnej.

Po drugie: opisywana tu strategia ma po prostu ogromn─ů warto┼Ť─ç u┼╝ytkow─ů dla przeci─Ötnego Kowalskiego. O ile historie o tym jak Warren Buffett inwestowa┼é brzmi─ů bardzo romantycznie — wszak to klasyczny American dream, problem pojawia si─Ö, gdy kto┼Ť chce na bazie tych historii zbudowa─ç w┼éasn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů. Pomin─Ö tu ju┼╝ to, ┼╝e Buffett ma pod r─Ök─ů instrumenty, do kt├│rych ma┼éy inwestor nie mo┼╝e si─Ö nawet zbli┼╝y─ç, a co dopiero ich u┼╝y─ç. Bardzo ceni─Ö jego dokonania, ale ilu b─Ödzie w stanie przej┼Ť─ç przez obsuni─Öcia kapita┼éu na poziomie wi─Ökszym ni┼╝ 50%, co mia┼éo miejsce w przypadku Buffetta, przy jego stylu inwestowania?

Serio my┼Ťlisz, ┼╝e maj─ůc na szali sw├│j maj─ůtek, b─Ödziesz w stanie przej┼Ť─ç przez takie spadki jak na wykresie powy┼╝ej z lat 2007-2009? — ponad 50% na S&P 500. Przez 18 miesi─Öcy Tw├│j kapita┼é topnieje z miesi─ůca na miesi─ůc. A Ty w wytrawny spos├│b, niczym Warren Buffett b─Ödziesz kupowa┼é tani towar na wyprzeda┼╝y, wierz─ůc w to co robisz, by nast─Öpnie zarobi─ç fortun─Ö na hossie?

Po trzecie: uwa┼╝am, ┼╝e warto edukowa─ç spo┼éecze┼ästwo w m─ůdry, uczciwy i odpowiedzialny spos├│b w zakresie inwestowania. To nie jest tak, ┼╝e mamy pod r─Ök─ů tylko alternatyw─Ö w postaci lokaty w banku, lub funduszu inwestycyjnego. W pierwszym przypadku ci─Ö┼╝ko wygra─ç z inflacj─ů, w drugim op┼éaty potrafi─ů skonsumowa─ç spor─ů cz─Ö┼Ť─ç zysk├│w, a co gorsza — nie maj─ůc poj─Öcia o rynkach, b─Ödziemy mie─ç tendencj─Ö do wycofania si─Ö z inwestycji w najgorszym momencie. W┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e fundusz dzia┼éa jak czarna skrzynka — nie wiedz─ůc co si─Ö tam w ┼Ťrodku dzieje, ci─Ö┼╝ko b─Ödzie przetrwa─ç Ci momenty, gdy Tw├│j portfel b─Ödzie ocieka─ç krwi─ů. A je┼Ťli ju┼╝ masz poznawa─ç jak dzia┼éa ┼Ťwiat inwestowania i jak dzia┼éa fundusz, to poka┼╝e Ci, ┼╝e mo┼╝esz zrobi─ç sw├│j w┼éasny — taniej i wcale nie gorzej.

I wreszcie po czwarte: przeci─Ötny Kowalski nie musi rezygnowa─ç z inwestowania ze wzgl─Ödu na brak mo┼╝liwo┼Ťci czy ochoty po┼Ťwi─Öcania rynkom dziesi─ůtek godzin tygodniowo. Wiem, ┼╝e to nie jest w zgodzie z tym co m├│wi─ů fundusze inwestycyjne, czy niekt├│rzy brokerzy. Pierwszym zale┼╝y, aby powierzy─ç im swoje pieni─ůdze w zarz─ůdzanie — na tym polega ich biznes. Drugim, aby┼Ť handlowa┼é w jak najbardziej aktywny spos├│b, bo zarabiaj─ů na prowizjach. Postaram si─Ö pokaza─ç, ┼╝e tak by─ç nie musi.

I nie chodzi o to, ┼╝eby┼Ť od razu rzuca┼é si─Ö ze swoim kapita┼éem ┼Ťlepo na gie┼éd─Ö. Niech ten artyku┼é b─Ödzie ziarnem, z kt├│rego by─ç mo┼╝e wyro┼Ťnie w Twojej g┼éowie proces my┼Ťlowy, zmieniaj─ůcy Twoje dotychczasowe wyobra┼╝enia o rynkach kapita┼éowych.

Gdzie jest haczyk?

Jak ju┼╝ by─ç mo┼╝e wiesz: prosto, nie zawsze znaczy… ┼éatwo — w szczeg├│lno┼Ťci je┼Ťli mowa o inwestowaniu w┼éasnych pieni─Ödzy na rynkach kapita┼éowych. Przy czym problem nie le┼╝y tam, gdzie wi─Ökszo┼Ť─ç z nas si─Ö tego spodziewa, czyli potrzebie posiadania tajemnej i skomplikowanej wiedzy o rynkach kapita┼éowych. Problem tkwi w Tobie, w Twojej g┼éowie, w Twojej psychice. I jest to problem znacznie wi─Ökszy ni┼╝ sobie wyobra┼╝asz.

Sztuk─ů jest poznanie samego siebie i dopasowanie strategii do siebie. Inwestowanie nigdy nie b─Ödzie komfortowe.

I nie chodzi o to, by si─Ö znieczuli─ç na ten dyskomfort, ale by go rozumie─ç, by go przepracowa─ç w naszej g┼éowie i by umie─ç z dyscyplin─ů trzyma─ç si─Ö planu tam, gdzie ma to sens.

Sk─ůd pomys┼é na strategi─Ö?

Fundament strategii oparty jest na znanej od wiek├│w anomalii rynkowej zwanej momentum. Natomiast pomys┼éodawc─ů wykorzystania momentum w taki spos├│b jak tu prezentuj─Ö, jest Gary Antonacci. Przeprowadzi┼éem z nim obszerny wywiad w ramach mojego podcastu, do wys┼éuchania kt├│rego gor─ůco zach─Öcam je┼Ťli w┼éadasz j─Özykiem angielskim. T┼éumaczenie na j─Özyk polski mam nadziej─Ö uka┼╝e si─Ö jeszcze w tym roku.

Gary to nietuzinkowa posta─ç w bran┼╝y finansowej, z kt├│r─ů zwi─ůzany jest od 40 lat. Jest nie tylko wszechstronnie wykszta┼écony (Harvard Business School, Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley), ale jest te┼╝ do┼Ťwiadczonym praktykiem. Pracowa┼é z najlepszymi w bran┼╝y, wystarczy wymieni─ç trzy postacie: Louis Bacon, Paul Tudor Jones, czy John W. Henry. W latach 70. XX wieku mia┼é ju┼╝ nawet miejsce na studiach doktoranckich na Uniwersytecie Chicagowskim (23 laureat├│w z samej tylko ekonomii pochodzi z tej uczelni), tyle, ┼╝e jak wspomnia┼é po latach, teorie tam wyk┼éadane nie wsp├│┼égra┼éy z jego praktycznymi do┼Ťwiadczeniami. Wtedy te┼╝ porzuci┼é pomys┼é kontynuowania kariery naukowej.

Dla mniej zorientowanych: to w┼éa┼Ťnie tam, na Uniwersytecie Chicagowskim, zrodzi┼éa si─Ö tak zwana hipoteza rynku efektywnego, m├│wi─ůca w skr├│cie, ┼╝e na rynkach kapita┼éowych nie spos├│b regularnie zarabia─ç. Wr├│c─Ö do tego p├│┼║niej.

Czy ja te┼╝ mog─Ö zacz─ů─ç inwestowa─ç?

Inwestowanie nie mo┼╝e by─ç traktowane jako zarabianie pieni─Ödzy w sytuacji, gdy nam ich zwyczajnie brakuje. Nie mo┼╝esz traktowa─ç inwestowania jako dora┼║nego lekarstwa na swoje problemy finansowe, jako drogi na skr├│ty do ich zarobienia. Wi─Öcej: je┼Ťli jeste┼Ť w takiej sytuacji, to nie bierz si─Ö za inwestowanie, kt├│re zawsze wi─ů┼╝e si─Ö z ryzykiem utraty wszystkich lub cz─Ö┼Ťci zainwestowanych ┼Ťrodk├│w, a szukaj przede wszystkim metody zarobienia pieni─Ödzy, gdzie nie ma takiego ryzyka — przyk┼éadowo na etacie. Je┼Ťli kuleje Tw├│j bud┼╝et domowy — uszczelnij go, ┼éataj─ůc miejsca, gdzie wycieka Ci niepotrzebnie got├│wka.

Nie powiniene┼Ť te┼╝ posiada─ç kredyt├│w konsumpcyjnych. Sp┼éacenie takiego kredytu b─Ödzie dla Ciebie najpewniejsz─ů form─ů inwestycji o gwarantowanej stopie zwrotu w wysoko┼Ťci jego oprocentowania.

O inwestowaniu my┼Ťl dopiero wtedy, gdy Twoja sytuacja finansowa jest ustabilizowana i posiadasz kapita┼é kt├│rego strata nie wp┼éynie na Tw├│j obecny standard ┼╝ycia. Powiniene┼Ť te┼╝ mie─ç co┼Ť, co okre┼Ťla si─Ö mianem poduszki finansowej — czyli zapasu got├│wki, kt├│ry pozwoli Ci przez kilka/kilkana┼Ťcie miesi─Öcy prze┼╝y─ç na obecnym poziomie nawet w sytuacji, gdyby┼Ť nie mia┼é ┼╝adnych dochod├│w.

Podstawy dla pocz─ůtkuj─ůcych

Zale┼╝y mi, aby z tego materia┼éu mog┼éy skorzysta─ç osoby zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůce. Poni┼╝ej znajduj─ů si─Ö bardzo uproszczone opisy zagadnie┼ä, kt├│re pomog─ů w dalszym zrozumieniu tekstu takim Czytelnikom. Je┼Ťli nie masz ochoty czyta─ç tego fragmentu, mo┼╝esz przeskoczy─ç do punktu Fundamenty strategii.

Co to jest akcja?

Akcja to rodzaj papieru warto┼Ťciowego (tak naprawd─Ö obecnie w formie elektronicznej), kt├│ry oznacza posiadanie cz─Ö┼Ťci sp├│┼éki (firmy), kt├│ra taki papier wyemitowa┼éa. Firmy emituj─ů, czyli sprzedaj─ů akcje, poniewa┼╝ dzi─Öki temu pozyskuj─ů kapita┼é dla rozwoju swojego biznesu. Niekt├│re akcje dost─Öpne s─ů te┼╝ w obrocie wt├│rnym na gie┼édzie papier├│w warto┼Ťciowych.

Inwestorzy kupuj─ů akcje wierz─ůc w rozw├│j sp├│┼éki i mo┼╝liwo┼Ť─ç czerpania z tego korzy┼Ťci. Przyk┼éadowo sp├│┼éka mo┼╝e wyp┼éaca─ç zysk w postaci dywidendy (zwykle jako got├│wka) do swoich akcjonariuszy, czyli posiadaczy akcji. Inna forma korzy┼Ťci mo┼╝e wynika─ç z ruch├│w cen akcji na gie┼édzie — inwestor mo┼╝e sprzeda─ç sw├│j udzia┼é z zyskiem, czyli dro┼╝ej ni┼╝ kupowa┼é.

Co to jest obligacja?

Obligacja to d┼éug emitowany przez firmy, pa┼ästwa i inne podmioty, w formie papieru warto┼Ťciowego. Obligacje okre┼Ťla si─Ö mianem instrumentu o sta┼éym dochodzie, poniewa┼╝ tradycyjnie wyp┼éacaj─ů one kupony odsetkowe ich posiadaczom, a przy ustalonej dacie wykupuj─ů d┼éug. Mo┼╝na wyobrazi─ç sobie, ┼╝e firma zamiast i┼Ť─ç do banku po kredyt, emituje, czyli sprzedaje obligacje zainteresowanym inwestorom na okre┼Ťlony czas, p┼éac─ůc im w mi─Ödzyczasie odsetki, a na ko┼äcu po┼╝yczon─ů kwot─Ö.

Obligacja jako papier warto┼Ťciowy mo┼╝e by─ç r├│wnie┼╝ w obrocie gie┼édowym. Ich wycena jest odwrotnie powi─ůzana z wysoko┼Ťci─ů st├│p procentowych, czyli ich warto┼Ť─ç spada, gdy stopy procentowe rosn─ů.

Co znaczy okre┼Ťlenie ÔÇťpobi─ç rynekÔÇŁ?

Wbrew pozorom nie ma jednej i prostej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Na potrzeby tego artyku┼éu ustalmy, ┼╝e jest to wypracowanie wi─Ökszej stopy zwrotu, ni┼╝ to co by nam da┼é rynek przy pasywnym odwzorowaniu go w portfelu 3 3. Tak naprawd─Ö sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Przyk┼éadowo rynek akcji mo┼╝e by─ç zamkni─Öty w ramach jakiego┼Ť indeksu (np. WIG20, S&P 500). Ka┼╝dy indeks ma pewne zasady jego konstrukcji -- np. sp├│┼éki mog─ů mie─ç udzia┼é w indeksie wynikaj─ůcy z kapitalizacji sp├│┼éki i liczby akcji dost─Öpnych w publicznym obrocie gie┼édowym. Indeksy mog─ů te┼╝ uwzgl─Ödnia─ç b─ůd┼║ nie wyp┼éacane dywidendy. × .

Wyobra┼║my sobie, ┼╝e kupimy do naszego portfela 20 sp├│┼éek wchodz─ůcych w sk┼éad indeksu WIG20, czyli 20 najwi─Ökszych sp├│┼éek notowanych na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie. Liczba akcji poszczeg├│lnych sp├│┼éek dok┼éadnie odpowiada┼éaby wagom w tym indeksie. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e po pewnym czasie tak skonstruowany portfel ur├│s┼éby o 10%, uwzgl─Ödniaj─ůc nie tylko zmian─Ö cen akcji, ale i ewentualnych dywidend wyp┼éaconych w mi─Ödzyczasie w postaci got├│wki przez te sp├│┼éki 4 4. Indeks WIG20 nie uwzgl─Ödnia wyp┼éacanych dywidend -- s─ů one uwzgl─Ödnione przez indeks WIG20TR (ang. total return). × .

Teraz wyobra┼║my sobie, ┼╝e mamy te┼╝ drugi portfel, do kt├│rego kupujemy akcje sp├│┼éek z indeksu WIG20. Zamiast jednak kupowa─ç wszystkie jak powy┼╝ej, a nast─Öpnie trzyma─ç w portfelu, kupujemy i sprzedajemy je wed┼éug naszego uznania. Je┼Ťli po tym samym czasie wypracujemy lepszy wynik ni┼╝ w przypadku pierwszego portfela, to pobili┼Ťmy rynek.

To jednak tylko jedna strona r├│wnania, poniewa┼╝ istotne jest te┼╝ jakie spadki warto┼Ťci naszego kapita┼éu przysz┼éoby nam prze┼╝y─ç w mi─Ödzyczasie, aby wypracowa─ç okre┼Ťlon─ů stop─Ö zwrotu. Jak wspomnia┼éem na wst─Öpie artyku┼éu, indeks S&P 500 (500 najwi─Ökszych sp├│┼éek w USA) za ostatnie 70 lat wypracowa┼é stop─Ö zwrotu nieco ponad 11% (wraz z reinwestowanymi dywidendami). Ale to u┼Ťredniona stopa zwrotu z tego okresu, gdy┼╝ w mi─Ödzyczasie przysz┼éoby nam przechodzi─ç przez okresy w kt├│rych portfel topnia┼é ponad 50%! Przyznaj, ┼╝e to mocno zmienia ca┼é─ů sytuacj─Ö — wyobra┼║ sobie, ┼╝e Twoje oszcz─Ödno┼Ťci malej─ů o ponad po┼éow─Ö! Po takich spadkach niewielu wraca do inwestowania.

Dlaczego o tym pisz─Ö? Ot├│┼╝ wielu, zw┼éaszcza pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w skupia si─Ö g┼é├│wnie na potencjalnych zyskach. Przeceniaj─ů swoje mo┼╝liwo┼Ťci prze┼╝ywania b├│lu emocjonalnego w okresach, gdy ich portfel mocno traci. Niestety to zwykle rodzi negatywne konsekwencje w ┼Ťwiecie inwestowania — pod─ů┼╝anie za strategi─ů w takich warunkach jest dla wi─Ökszo┼Ťci nierealne. A to w┼éa┼Ťnie dyscyplina w procesie inwestowania jest tym, co umo┼╝liwia teoretyczne wyniki zamieni─ç w praktyk─Ö.

Co to jest ETF?

Kr├│tka odpowied┼║: najwi─Öksza innowacja rynk├│w finansowych XX wieku. Omawiana strategia najlepiej i najwygodniej dzia┼éa z wykorzystaniem tak zwanych niskokosztowych funduszy ETF (ang. Exchange Traded Fund). Je┼Ťli jeste┼Ť pocz─ůtkuj─ůcy, to polecam zapozna─ç si─Ö z odcinkiem podcastu, w kt├│rym t┼éumacz─Ö podstawy ETF: ETF, czyli co to jest, dlaczego warto si─Ö tym zainteresowa─ç i na co uwa┼╝a─ç.

Jak angielska nazwa wskazuje, s─ů to fundusze, kt├│re mo┼╝emy kupi─ç i sprzeda─ç na gie┼édzie — tak samo jak na przyk┼éad akcje. Jest to jeden z powod├│w, dla kt├│rych te fundusze s─ů tanie, gdy┼╝ ich obr├│t na rynku mo┼╝e odbywa─ç si─Ö nawet pomi─Ödzy inwestorami na gie┼édzie — nie trzeba za ka┼╝dym razem tworzy─ç czy umarza─ç jednostki funduszu.

Fundusze ETF s─ů z natury pasywnie zarz─ůdzane, czyli ich zadaniem jest na┼Ťladowanie okre┼Ťlonego rynku/indeksu, nazywanego benchmarkiem. Z tego wynika kolejna istotna zaleta ETF — nie trzeba op┼éaca─ç analityk├│w, kt├│rych zadaniem jest pobijanie rynku (kt├│re i tak bardzo ┼Ťrednio wychodzi w praktyce) jak w przypadku klasycznych funduszy inwestycyjnych. W efekcie op┼éata za taki fundusz ETF mo┼╝e by─ç znacznie mniejsza, nawet poni┼╝ej 0.1% w skali roku od zainwestowanej kwoty — kilkadziesi─ůt razy mniej ni┼╝ op┼éaty za klasyczny fundusz inwestycyjny! A to w┼éa┼Ťnie op┼éaty s─ů zmor─ů naszych inwestycji. Redukcja koszt├│w inwestowania w ka┼╝dej postaci (na przyk┼éad prowizje, op┼éaty za zarz─ůdzanie, spready), to najprostszy spos├│b na popraw─Ö wyniku naszej inwestycji.

Na potrzeby zaprezentowanej w tym artykule strategii, ETF pozwoli w ┼éatwy spos├│b inwestowa─ç w szeroki rynek akcji. Przyk┼éadowo, zamiast kupowania wszystkich sp├│┼éek wchodz─ůcych w sk┼éad indeksu S&P 500, kupujemy jednostki funduszu ETF na ten indeks. Zwr├│─ç uwag─Ö na to, ┼╝e kupno tylu sp├│┼éek do portfela by┼éoby nie lada wyczynem, a poza tym wi─ůza┼éoby si─Ö z du┼╝ymi wymaganiami kapita┼éowymi. Jeszcze trudniej by┼éoby kupi─ç sp├│┼éki, kt├│re mia┼éyby za zadanie odwzorowa─ç akcje reszty ┼Ťwiata (bez USA), kt├│re notowane s─ů na wielu r├│┼╝nych gie┼édach, w r├│┼╝nych krajach i r├│┼╝nych walutach. ETF znakomicie ten problem rozwi─ůzuje: kupuj─ůc nawet jedn─ů jednostk─Ö ETF na indeks S&P 500 za kilkaset USD, od razu masz dywersyfikacj─Ö na wszystkie sp├│┼éki z tego indeksu.

Kr├│tki przegl─ůd metod zarz─ůdzania portfelem

Poni┼╝ej bardzo kr├│tko opisz─Ö kilka popularnych metod inwestowania w akcje i inne aktywa. Nie jest to w ┼╝adnej mierze opis kompletny, to ledwie mu┼Ťni─Öcie tematu, natomiast chcia┼ébym, aby┼Ť mia┼é lepszy kontekst w kt├│rym p├│┼║niej umie┼Ťcimy prezentowan─ů przeze mnie strategi─Ö — taki materia┼é por├│wnawczy. Jest to opis mocno uproszczony. Podkre┼Ťli─ç chc─Ö, ┼╝e wyra┼╝aj─ůc krytyczne opinie o niekt├│rych metodach, nie uwa┼╝am, ┼╝e nie mo┼╝na na nich zarabia─ç. Nie jestem te┼╝ ekspertem w ka┼╝dej dziedzinie. Natomiast uwa┼╝am, ┼╝e wiele os├│b bezwiednie powiela pewne schematy bez uprzedniego odrobienia zadania domowego i ┼╝yje w oparciu o utarte slogany.

I jeszcze jedno: strategia b─Öd─ůca bohaterem tego wpisu r├│wnie┼╝ ma i swoje „problemy”, o kt├│rych b─Öd─Ö wspomina┼é w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu, jak j─ů zaprezentuj─Ö.

Nie ma idealnych strategii, ale s─ů lepsze i gorsze strategie.

Inwestowanie w spółki dywidendowe

To jedna z bardziej popularnych metod, polegaj─ůca w du┼╝ym skr├│cie na tym, ┼╝e dobieramy do portfela sp├│┼éki, kt├│re wyp┼éacaj─ů swoim akcjonariuszom dywidendy, czyli wypracowane zyski. Idea brzmi bardzo atrakcyjnie: kupujesz akcje ÔÇťdobrejÔÇŁ sp├│┼éki, a p├│┼║niej odcinasz kupony w postaci wp┼éywaj─ůcej na Twoje konto got├│wki z dywidend. Jeste┼Ť wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielem biznesu (jak to ┼éadnie brzmi) i czerpiesz z tego zyski. Teoretycznie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e nie interesuj─ů Ci─Ö zmiany kursu wyceny akcji na gie┼édzie, przynajmniej dop├│ki sp├│┼éka wyp┼éaca dywidendy. Wiem, ┼╝e s─ů inwestorzy, kt├│rzy w tym podej┼Ťciu si─Ö specjalizuj─ů — nie chc─Ö wi─Öc tu sugerowa─ç, ┼╝e tak si─Ö nie da z sukcesem inwestowa─ç. Natomiast wszystko rozbija si─Ö o szczeg├│┼éy:

  • Wycena warto┼Ťci akcji powinna mie─ç znaczenie, bowiem co si─Ö stanie, je┼Ťli sp├│┼éka przestanie wyp┼éaca─ç dywidendy po pewnym czasie, gdy warto┼Ť─ç akcji stopnia┼éa na przyk┼éad o po┼éow─Ö? Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na si─Ö zabezpiecza─ç, ale to kosztuje i wymaga dodatkowej pracy.
  • Nie mo┼╝na myli─ç inwestowania dywidendowego w akcje z obligacjami, poniewa┼╝ w jednym i drugim przypadku otrzymujemy kupony (dywidendowe, czy odsetkowe). Te drugie s─ů z regu┼éy o wiele mniej zmienne. Poza tym nie zapominajmy, ┼╝e historia zna przypadki sp├│┼éek jak Enron, WorldCom czy Lehman Brothers, kt├│re p┼éaci┼éy dywidendy, ale upad┼éy, wci─ůgaj─ůc na zawsze pod wod─Ö kapita┼é wielu inwestor├│w. Dla porz─ůdku: z obligacjami to r├│wnie┼╝ jest mo┼╝liwe.
  • W czasie bessy sp├│┼éki dywidendowe r├│wnie┼╝ bardzo mog─ů traci─ç na warto┼Ťci, a dywersyfikacja wiele tu nie pomo┼╝e. Wszystko spada.

Inwestowanie w warto┼Ť─ç

Tu z kolei poszukujemy ÔÇťokazjiÔÇŁ, a wi─Öc sp├│┼éek tanich, niedocenionych przez rynek. Kupujemy ÔÇťtanioÔÇŁ, by sprzeda─ç ÔÇťdro┼╝ejÔÇŁ. Brzmi to bardzo logicznie. Inwestowanie w warto┼Ť─ç opiera si─Ö na analizie fundamentalnej. Pomijam fakt, ┼╝e analiza fundamentalna o kt├│rej mo┼╝emy przeczyta─ç w publicznych ┼║r├│d┼éach zosta┼éa z┼éo┼Ťliwie nazwana przez Eda Seykot─Ö, s┼éynnego tradera z ksi─ů┼╝ki Jacka Schwagera, jako funny-mentals (od angielskiego fundamentals). Takie informacje zwykle s─ů wed┼éug niego ju┼╝ ÔÇťw cenachÔÇŁ i ci─Ö┼╝ko o okazj─Ö rynkow─ů, kt├│rej poszukujemy. Co nie znaczy, ┼╝e nie jest to mo┼╝liwe.

Najwi─Ökszy problem jaki mam z t─ů metod─ů, to kontrola ryzyka — czyli to samo, co nie jest jasne dla mnie w poprzedniej metodzie. Nie s─ůdz─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na tego elementu wdro┼╝y─ç, ale nie jest to co┼Ť, na czym skupiaj─ů si─Ö zwykle inwestorzy poszukuj─ůcy okazji rynkowych. Przekonanie o tym, ┼╝e spadaj─ůca wycena sp├│┼éki jest fundamentalnie zdrowa mo┼╝e zwyczajnie nie wystarczy─ç, zw┼éaszcza, gdy zaanga┼╝owany mamy powa┼╝ny kapita┼é.

Z drugiej strony chyba nawet inwestorowi fundamentalnemu nie przeszkadza┼éoby, gdyby ┼Ťmieciowa sp├│┼éka, kt├│ra przypadkiem znalaz┼éa si─Ö w jego portfelu, bi┼éa kolejne rekordy wzrost├│w generuj─ůc przy tym sowity zysk.

Kupienie czego┼Ť ÔÇťtanioÔÇŁ nie oznacza, ┼╝e to co┼Ť nie b─Ödzie jeszcze ta┼äsze. Co wtedy robi─ç: kupi─ç wi─Öcej, bo jest jeszcze taniej? Bo jest jeszcze ÔÇťlepsza okazjaÔÇŁ? Historia mo┼╝e zako┼äczy─ç si─Ö zamkni─Öciem pozycji z bardzo du┼╝─ů strat─ů lub czekaniem na powr├│t ceny przez nawet dekady je┼Ťli nie posiadamy strategii wyj┼Ťcia z rynku. Pomaga wtedy powtarzanie sobie, ┼╝e Warren Buffett kupuje sp├│┼éki na ca┼ée ┼╝ycie. ­čśë

Uczciwie przyznaj─Ö, ┼╝e inwestowanie w sp├│┼éki dywidendowe i inwestowanie w warto┼Ť─ç to nie moja specjalizacja. Natomiast pomimo moich uszczypliwo┼Ťci dla ┼╝artu tu i tam pod k─ůtem analizy fundamentalnej, wiem, ┼╝e s─ů ┼Ťwietni praktycy na tym polu, kt├│rym teraz k┼éaniam si─Ö w pas. ­čÖé

Pod─ů┼╝anie za trendem

Jak sama nazwa m├│wi, metoda ta polega na pod─ů┼╝aniu za trendem. Nie przewidujemy niczego, tylko czekamy, a┼╝ pojawi si─Ö trend i si─Ö pod niego podpinamy. Zatem o ile przy inwestowaniu w warto┼Ť─ç kupowali┼Ťmy co┼Ť tanio, ┼╝eby sprzeda─ç z zyskiem, tu kupujemy co┼Ť, co ju┼╝ podro┼╝a┼éo, z zamiarem sprzedania jeszcze dro┼╝ej.

Smart beta i faktory

Wraz z popularyzacj─ů rynku ETF mamy dzi┼Ť wysyp tak zwanych smart beta ETF 5 5. Morningstar, popularna strona z rankingami funduszy, zamiast okre┼Ťlenia ÔÇťsmart betaÔÇŁ stosuje s┼éowo ÔÇťstrategicÔÇŁ. Jak to powiedzia┼é Gary Antonacci, ma to sens, bo u┼╝ywanie okre┼Ťlenia ÔÇťsmart betaÔÇŁ jest tak samo m─ůdr─Ö jak m├│wienie ÔÇťsmart Justin BieberÔÇŁ. ­čśë × . ÔÇťSmartÔÇŁ beta ma da─ç w teorii przewag─Ö nad kupnem ÔÇťstandardowegoÔÇŁ indeksu, na przyk┼éad S&P 500. Przewag─Ö tak─ů mo┼╝e da─ç (b─ůd┼║ nie) konstrukcja portfela ze sp├│┼éek spe┼éniaj─ůcych okre┼Ťlone warunki, na przyk┼éad co do wielko┼Ťci sp├│┼éki, warto┼Ťci (na przyk┼éad dobieraj─ůc sp├│┼éki niedowarto┼Ťciowane) czy dynamiki wzrostu ceny akcji.

Problem z t─ů metod─ů jest taki, ┼╝e wielu kupuj─ůcych nie wie co kupuje, a poza tym istnieje ryzyko, ┼╝e te algorytmy s─ů skrojone pod dzisiejsze potrzeby marketingowe, bez dba┼éo┼Ťci o ich rzeczywist─ů odporno┼Ť─ç na zmiany rynkowe. Rynek funduszy ETF to ogromny i lukratywny biznes — trzeba wiedzie─ç, ┼╝e je┼Ťli produkt staje si─Ö w jakim┼Ť okresie modny, to firmy b─Öd─ů go dostarcza─ç do klienta, poniewa┼╝ ich zysk wynika g┼é├│wnie z przyci─ůgni─Öcia jak najwi─Öcej kapita┼éu, od kt├│rego pobieraj─ů op┼éat─Ö za zarz─ůdzanie. Nie m├│wi─Ö, ┼╝e nie ma sensownych produkt├│w na tym polu. Natomiast trzeba dobrze zrozumie─ç konstrukcj─Ö takiego ETF, ┼╝eby nie by┼éo przykrego zaskoczenia — przecie┼╝ ros┼éo przez ostatnie 10 lat.

Statyczna alokacja

Do┼Ť─ç popularne s─ů podej┼Ťcia budowania tak zwanego modelowego portfela, w kt├│rym statycznie (niezmienne w czasie) okre┼Ťlone s─ů proporcje jego alokacji. Amerykanie m├│wi─ů na to ÔÇťpie chart investingÔÇŁ, czyli na wykresach ko┼éowych wycina si─Ö kawa┼éki tortu i przypisuje si─Ö im jakie┼Ť aktywa. Swoj─ů wersj─Ö takiego portfela zaproponowa┼é na przyk┼éad Harry Browne (dzi─Öki Aleksander :)) pod nazw─ů Permanent Portfolio, czyli Sta┼éy Portfel, w sk┼éad kt├│rego wchodz─ů (w nawiasie procent udzia┼éu w portfelu):

  1. akcje amerykańskie (25%)
  2. długoterminowe obligacje skarbowe (25%)
  3. got├│wka, zwykle w postaci bon├│w skarbowych (25%)
  4. złoto (25%)

Powsta┼éo wiele opracowa┼ä analizuj─ůcych taki portfel jak i propozycji jego ulepsze┼ä. Ma on z pewno┼Ťci─ů wiele zalet, na przyk┼éad jego konstrukcja jest bardzo prosta i nie wymaga wiele pracy, bo mo┼╝na budowa─ç go wykorzystuj─ůc fundusze ETF. Rebalancing, czyli wyr├│wnanie wag w portfelu pomi─Ödzy jego sk┼éadowymi w oryginale wykonywane jest raz do roku. Ale ma te┼╝ i wady, jak na przyk┼éad tak─ů, ┼╝e zyski generowane z tego portfela s─ů ni┼╝sze od zysk├│w generowanych przez rynek akcji. I w sytuacji gdy ten rynek naprawd─Ö mocno ro┼Ťnie, nie b─Ödzie ┼éatwo spogl─ůda─ç jak nasz portfel si─Ö ÔÇť┼ŤlimaczyÔÇŁ w takim okresie. Co┼Ť za co┼Ť.

Za lata 1973-2013 (za Meb Faber), portfel ten wygenerowa┼é u┼Ťrednion─ů (nominaln─ů) roczn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie 8.5%, przy maksymalnym obsuni─Öciu portfela na poziomie 12.7%. Po uwzgl─Ödnieniu inflacji wynik wynosi (realnie) odpowiednio 4.1% i 23.6%.

Inna propozycja statycznego portfela to bardzo popularny model 60/40, kt├│ry oznacza 60% akcji (na przyk┼éad S&P 500) i 40% 10-letnich obligacji skarbowych. Roczna stopa zwrotu z tego portfela, za lata 1976-2016 wynios┼éa nieco ponad 10% (nominalnie, bez uwzgl─Ödnienia inflacji) — czyli oko┼éo 1.5% wi─Öcej ni┼╝ Permanent Portfolio. S─Ök w tym, ┼╝e o ile tamten portfel w najgorszym okresie schud┼é o niespe┼éna 13%, to ten schud┼é o ponad 30%! W praktyce to znaczy, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç by tego po prostu nie wytrzyma┼éa.

To by┼é tylko ma┼éy przyk┼éad, poniewa┼╝ kombinacji portfeli mo┼╝na tworzy─ç niesko┼äczon─ů ilo┼Ť─ç. Problemem jest to, ┼╝e portfele takie nie reaguj─ů na bie┼╝─ůce zmiany rynkowe, trzymaj─ůc na przyk┼éad akcje w g┼é─Öbokiej bessie z ogromn─ů strat─ů. I to jest g┼é├│wne przes┼éanie niniejszego artyku┼éu — pokaza─ç, jak mo┼╝na zbudowa─ç portfel lepiej. Lepiej w rozumieniu twardych liczb i statystyki, poniewa┼╝ zawsze nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç jeszcze w tym r├│wnaniu konkretnego cz┼éowieka i jego konstrukcj─Ö psychiczn─ů.

Inwestowanie kr├│tkoterminowe

Profesjonalny trading kr├│tkoterminowy to praca na pe┼ény etat, a nie dorywcze zaj─Öcie. Linda Raschke, bohaterka ksi─ů┼╝ki Jacka Schwagera ÔÇťCzarodzieje rynkuÔÇŁ, kt├│ra dwukrotnie go┼Ťci┼éa w moim podca┼Ťcie, otwarcie przyzna┼éa, ┼╝e rynkom po┼Ťwi─Öca minimum 60 godzin tygodniowo! Je┼Ťli pracujesz na etacie, to uczciwie musisz przyzna─ç, ┼╝e b─Ödzie to nierealne. Pewn─ů pomoc─ů jest tu automatyzacja handlu, ale to r├│wnie┼╝ wymaga ogromnych nak┼éad├│w pracy i wysi┼éku. W przypadku wi─Ökszo┼Ťci uczestnik├│w rynk├│w kapita┼éowych, spos├│b i charakter ich aktywno┼Ťci przypomina bardziej amatorsk─ů gr─Ö hazardow─ů ni┼╝ profesjonalne inwestowanie czy trading.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi─Ödzy innymi o swoich do┼Ťwiadczeniach podczas wielkich krach├│w finansowych. Daje r├│wnie┼╝ wiele praktycznych porad dla ka┼╝dego kto chce zarabia─ç na rynkach finansowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

No risk, no fun

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ta ÔÇťmetodaÔÇŁ po┼Ťr├│d inwestor├│w indywidualnych jest wykorzystywana najcz─Ö┼Ťciej. Czyli jest to ÔÇťinwestowanieÔÇŁ na przys┼éowiow─ů pa┼é─Ö, bez planu, bez strategii, bez kontroli ryzyka. Metoda taka mo┼╝e „dzia┼éa─ç” na rynku akcji w hossie podczas gdy ca┼éy rynek silnie ro┼Ťnie (i trudniej straci─ç, ni┼╝ zarobi─ç), ┼éudz─ůc inwestora o jego umiej─Ötno┼Ťci pomna┼╝ania kapita┼éu. Problem z t─ů metod─ů jest taki, ┼╝e w hossie mo┼╝na pomyli─ç szcz─Ö┼Ťcie z umiej─Ötno┼Ťciami, przynajmniej do momentu pierwszych wi─Ökszych spadk├│w na rynku. Nie polecam! ­čÖé

Czy trudno pobi─ç wyniki funduszu inwestycyjnego?

Smutna prawda jest taka, ┼╝e nawet bardzo prosty portfel Harry Browne pokonuje wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy na rynku w przedbiegach, zw┼éaszcza w kategorii stosunku zmienno┼Ťci portfela do zysku. Nasza pierwsza i naj┼éatwiejsza do wypracowania przewaga tkwi w tym, ┼╝e nie musimy ponosi─ç horrendalnych, by nie napisa─ç patologicznych, op┼éat za zarz─ůdzanie w Polsce.

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e inwestujesz 100 000 PLN, a Tw├│j portfel ro┼Ťnie 6% ka┼╝dego roku. Po 25 latach Tw├│j portfel ma warto┼Ť─ç (w zaokr─ůgleniu) 430 000 PLN. Je┼Ťli jednak po drodze musia┼éby┼Ť ponie┼Ť─ç koszt za zarz─ůdzanie w wysoko┼Ťci 2.5% rocznie, po 25 latach inwestowania Tw├│j portfel uro┼Ťnie ju┼╝ tylko do 230 000 PLN. Tak — 200 000 PLN poch┼éonie ÔÇťma┼éaÔÇŁ 2.5% op┼éata roczna. Dwa razy wi─Öcej, ni┼╝ wyj┼Ťciowa kwota Twojej inwestycji.

Zwr├│─çmy uwag─Ö, ┼╝e tak wysokie op┼éaty nie tylko zmniejszaj─ů Tw├│j zysk, ale te┼╝ pot─Öguj─ů s┼éabsze okresy, przez jakie przechodzi ka┼╝da inwestycja. To z kolei spowalnia proces ÔÇťwychodzeniaÔÇŁ na prost─ů, bo zawsze u nogi masz kul─Ö w postaci op┼éat. Ka┼╝dy kto biega wie, ┼╝e i bez udziwnie┼ä w postaci kuli u nogi bywa ci─Ö┼╝ko. ­čśë

A czy te op┼éaty maj─ů uzasadnienie? Niestety fundusze maj─ů problem z pokonaniem benchmarku jakim jest rynek, w kt├│ry inwestuj─ů. M├│wi─ůc inaczej: kupno rynku w postaci niskokosztowego funduszu indeksowego ETF da Ci oko┼éo 80-90% szans na to, ┼╝e b─Ödziesz na ko┼äcu mia┼é lepszy wynik.

S┼éynny ekonomista, John Maynard Keynes, s┼éusznie zauwa┼╝y┼é, ┼╝e g┼é├│wnym celem zarz─ůdzaj─ůcych funduszami jest to, by nie mie─ç gorszego wyniku ni┼╝ konkurencja w obawie o strat─Ö pracy. Je┼Ťli solidarnie traci ca┼éa bran┼╝a, to wszystko jest OK z tego punktu widzenia. Zachowanie takie tworzy tak zwany owczy p─Öd (ang. herding) w┼Ťr├│d zarz─ůdzaj─ůcych funduszami, a interes klienta bynajmniej nie jest na pierwszym miejscu.

Fundamenty strategii

No pi─Öknie — czytasz ju┼╝ z kilkana┼Ťcie minut, a ja wci─ů┼╝ nie przedstawi┼éem strategii. Ale mam dobr─ů wiadomo┼Ť─ç — zaczynamy powoli wchodzi─ç w jej elementy sk┼éadowe. Nie b─Ödzie to jeszcze finalna strategia, ale z opisanych w tym punkcie klock├│w zbudujemy p├│┼║niej ko┼äcowe rozwi─ůzanie. Prosz─Ö Ci─Ö te┼╝ — wstrzymaj si─Ö z ewentualn─ů negatywn─ů ocen─ů, nawet je┼Ťli uwa┼╝asz to wszystko za idiotyczne, dop├│ki nie przedstawi─Ö pe┼énego obrazu, wraz z wynikami.

Pr├│by przewidywania rynku to strata czasu i pieni─Ödzy

Strategia, kt├│r─ů tu opisuj─Ö nie polega na przewidywaniu rynku. By┼éoby to pewnie atrakcyjne, a na pewno kusz─ůce m├│c zobaczy─ç wykresy gie┼édowe z przysz┼éo┼Ťci, ale niestety takie rzeczy tylko u Roberta ZemeckisÔÇÖa w filmie Powr├│t do przysz┼éo┼Ťci (Back to the Future).

Znam takich, co ju┼╝ od conajmniej kilku lat przewiduj─ů krach na gie┼édzie, a gdy pisz─Ö te s┼éowa w czerwcu 2019 to z┼éo┼Ťliwy rynek nadal wspina si─Ö w g├│r─Ö. Mo┼╝e to i wspinanie si─Ö po ┼Ťcianie strachu, ale jakie to ma znaczenie, je┼Ťli zarabiasz na tym pieni─ůdze? Schowaj wi─Öc swoje ego, schowaj swoj─ů szklan─ů kul─Ö do szuflady, je┼Ťli chcesz skutecznie inwestowa─ç na rynkach kapita┼éowych. To brzmi dumnie gdy kto┼Ť ÔÇťprzewidzia┼é krachÔÇŁ, ÔÇťprzewidzia┼é wzrostyÔÇŁ, czy co┼Ť jeszcze innego. W totolotka te┼╝ mo┼╝na trafi─ç sz├│stk─Ö i to bynajmniej nie dlatego, ┼╝e kto┼Ť dosta┼é ol┼Ťnienia pod prysznicem co do tego jak skre┼Ťli─ç kupon. ­čśë Tyle, ┼╝e o ile kto┼Ť wygra┼é w totolotka, to raczej nie b─Ödzie robi┼é w mediach jako dy┼╝urny ekspert od skre┼Ťlania kupon├│w, ÔÇťpomagaj─ůcÔÇŁ w tym innym. Ale jak trafi kto┼Ť w ko┼äcu poprawnie krach na gie┼édzie, to od razu czeka go maraton po wszystkich mediach w roli eksperta. Problem w tym, ┼╝e co sezon mamy innego eksperta. Ludzie i tak to kochaj─ů i dlatego na tworzeniu prognoz i niesamowitych historii faktycznie mo┼╝na zarabia─ç — tyle, ┼╝e  nie na rynku, ale na sprzeda┼╝y tego wszystkiego zainteresowanym. Komedia.

Pomy┼Ťl mo┼╝e o tym w ten spos├│b: czy jeste┼Ť w stanie przewidzie─ç wynik rzutu monet─ů? Oczywi┼Ťcie nie, ale jeste┼Ť w stanie okre┼Ťli─ç, ┼╝e im d┼éu┼╝ej b─Ödziesz rzuca┼é monet─ů, to liczba or┼é├│w i reszek b─Ödzie mniej wi─Öcej podobna. M├│wi─ůc inaczej, wiesz jakie jest prawdopodobie┼ästwo wypadni─Öcia or┼éa i reszki.

Analogicznie jest na rynkach kapita┼éowych. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci, ale mo┼╝emy opracowa─ç strategi─Ö, kt├│ra swoj─ů przewag─Ö b─Ödzie opiera─ç na prawdopodobie┼ästwie. To subtelna r├│┼╝nica, ale znacz─ůca, poniewa┼╝ tu nie chodzi o posiadanie racji podczas zawierania transakcji. Oczywi┼Ťcie — jak kupujesz akcje na ca┼ée ┼╝ycie, to Ci─Ö to nie interesuje. ­čśë Strategia generuj─ůc przyk┼éadowo sygna┼é kupna na rynku akcji, nie daje Ci gwarancji, ┼╝e zarobisz na tej konkretnej transakcji, ale daje Ci prawdopodobie┼ästwo osi─ůgni─Öcia okre┼Ťlonego wyniku inwestycji, po serii transakcji.

A teraz zastan├│w si─Ö jak idiotycznie wygl─ůda┼éoby, gdyby publicznie, na przyk┼éad w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, ludzie obstawiali wynik rzutu monet─ů, uzasadniaj─ůc z ca┼é─ů powag─ů, dlaczego wypadnie w┼éa┼Ťnie orze┼é b─ůd┼║ reszka. Na wynik rzutu monet─ů wp┼éyw ma wiele czynnik├│w, kt├│rych nie mo┼╝emy kontrolowa─ç. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci. Ale mo┼╝emy z pewnym prawdopodobie┼ästwem okre┼Ťli─ç wynik w przysz┼éo┼Ťci.

Kr├│tka historia momentum

Wbrew pozorom, strategia kt├│r─ů prezentuj─Ö w artykule opiera si─Ö na koncepcji, kt├│rej dzia┼éanie znane jest od wielu wielu lat. Alex Greyserman i Kathryn Kaminski przeprowadzili badania si─Ögaj─ůce najdalej w histori─Ö, a┼╝ do XVII wieku — je┼Ťli idzie o rynek akcji, oraz do XIII wieku — je┼Ťli idzie o inne aktywa.

Bodaj pierwsz─ů godn─ů odnotowania osob─ů, kt├│ra inwestowa┼éa wykorzystuj─ůc momentum by┼é ekonomista David Ricardo, kt├│ry w 1838 roku powiedzia┼é s┼éynne zdanie: ÔÇťtnij straty, pozw├│l zyskom rosn─ů─çÔÇŁ. Wida─ç, jemu ta zasada dobrze zrobi┼éa, bo w wieku 42 lat przeszed┼é na sowit─ů emerytur─Ö. ­čśë Kolejn─ů bardzo znan─ů osob─ů wykorzystuj─ůc─ů momentum jest Jesse Livermore, kt├│ry z kolei m├│wi┼é mi─Ödzy innymi, ┼╝e ÔÇťceny nigdy nie s─ů zbyt wysoko, by nie m├│c zacz─ů─ç ich kupowa─ç, lub zbyt nisko, by zacz─ů─ç je sprzedawa─çÔÇŁ. Niestety fina┼é historii Jesse’iego by┼é znacznie gorszy…

Pierwsze powa┼╝ne naukowe opracowanie po┼Ťwi─Öcone momentum si─Öga roku 1937, gdzie Albert Cowles i Herbert Jones policzyli statystyk─Ö zachowania si─Ö rynku akcji za lata 1920-1935. Odkryli, ┼╝e akcje sp├│┼éek kt├│re ros┼éy przez ostatni rok mia┼éy bardzo siln─ů tendencj─Ö do kontynuowania tego ruchu w kolejnym roku. Magia.

Poni┼╝ej ma┼éy skrawek z pracy CowlesÔÇÖa i JonesÔÇÖa, pochodz─ůcy z czasopisma naukowego Econometrica, istniej─ůcego zreszt─ů do dzi┼Ť. Ich udokumentowane odkrycie nie tylko przetrwa┼éo pr├│b─Ö czasu, ale nadal dzia┼éa na rynkach akcji. Przyznam, ┼╝e mam s┼éabo┼Ť─ç do takich prac, gdzie wszystko tworzono r─Öcznie, z ca┼é─ů pieczo┼éowito┼Ťci─ů o detale. Wyliczenia te┼╝ trzeba by┼éo robi─ç na piechot─Ö, bo Excela wtedy nie by┼éo na podor─Ödziu. ­čśë

Pomimo, ┼╝e w p├│┼║niejszych latach XX wieku byli inwestorzy odnosz─ůcy udokumentowane sukcesy stosuj─ůc momentum (na przyk┼éad Nicolas Darvas, Richard Donchian, Ed Seykota, Richard Dennis), anomalia by┼éa ignorowana przez ┼Ťwiat akademicki. Momentum nie pasowa┼éo na przyk┼éad do hipotezy rynku efektywnego, kt├│ra z definicji wyklucza┼éa mo┼╝liwo┼Ť─ç czego┼Ť takiego. Najnowszy stan doniesie┼ä z linii frontu jest taki, ┼╝e ojcowie za┼éo┼╝yciele tej hipotezy, Eugene Fama (laureat Nagrody Nobla) i Kenneth French, wspania┼éomy┼Ťlnie przyznali, ┼╝e momentum to nie legendarne Yeti i wr─Öcz uwa┼╝aj─ů t─Ö anomali─Ö za najwa┼╝niejsz─ů (ang. premier anomaly) i wszechobecn─ů (ang. pervasive). Czapki z g┼é├│w, lepiej p├│┼║no ni┼╝ wcale.

Obecnie anomalia momentum jest jedn─ů z najlepiej udokumentowanych anomalii na rynkach kapita┼éowych przez wielu niezale┼╝nych badaczy. Co nie znaczy, ┼╝e ┼éatwo i bez b├│lu mo┼╝na wykorzysta─ç j─ů w praktyce — wyst─Öpuje bowiem ona nie bez powodu, o czym p├│┼║niej.

Płyń z rynkiem, nie przeciwko niemu

Bez wchodzenia w formalne definicje, koncepcja momentum polega na tym by p┼éyn─ů─ç z rynkiem. Je┼Ťli rynek akcji ro┼Ťnie, kupujemy go. Je┼Ťli rynek akcji spada, wychodzimy z niego. Nie wyprzedzamy jego ruch├│w, pr├│buj─ůc je przewidywa─ç. Nie p┼éyniemy te┼╝ pod pr─ůd, czyli na przyk┼éad nie kupujemy na spadaj─ůcym rynku akcji. Mo┼╝na te┼╝ por├│wnywa─ç dwa, lub wi─Öcej rynk├│w ze sob─ů r├│wnocze┼Ťnie, i w ten spos├│b wybiera─ç najmocniejszy (taki, kt├│ry ro┼Ťnie najmocniej), lub najs┼éabszy (taki, kt├│ry spada najmocniej).

W przypadku rynku akcji, aby powiedzie─ç ┼╝e momentum jest pozytywne i rynek ro┼Ťnie, sprawdzamy jego stop─Ö zwrotu zwykle za ostatnie 3-12 miesi─Öcy (na bazie bada┼ä empirycznych za kilkaset lat). Je┼Ťli stopa zwrotu jest dodatnia, to znaczy, ┼╝e rynek ma pewien impet, czyli momentum.

Co to jest momentum?

W┼éa┼Ťciwie to ju┼╝ wiesz na czym polega ta koncepcja. Pomimo, ┼╝e jest ona banalna, u┼Ťci┼Ťlijmy j─ů nieco i do┼é├│┼╝my kilka szczeg├│┼é├│w.

Momentum to obserwacja ruchu cen na rynkach, polegaj─ůca na tym, ┼╝e rynek poruszaj─ůc si─Ö w danym kierunku nabiera z czasem niejako energii i zwi─Öksza si─Ö prawdopodobie┼ästwo kontynuowania tego ruchu. W przypadku rynku akcji wykazano, ┼╝e gdy rynek jest w trendzie wzrostowym pomi─Ödzy 3-12 miesi─Öcy, to rynek ma bardzo wyra┼║n─ů tendencj─Ö do kontynuowania tego ruchu. Zapewne widzia┼ée┼Ť trendy panuj─ůce na rynkach, gdzie by─ç mo┼╝e trudno racjonalnie uzasadni─ç ruch ceny w danym kierunku — ten p┼éynie niczym tankowiec (a czasami niczym Titanic). St─ůd te┼╝ pewnie powiedzenie ÔÇťtrend jest Twoim przyjacielemÔÇŁ (ang. trend is your friend).

Rynki akcji w kr├│tkim terminie, poni┼╝ej miesi─ůca, maj─ů tendencj─Ö do tak zwanego powrotu do ┼Ťredniej (ang. mean reversion), czyli powrotu do g┼é├│wnego trendu. W idealnym ┼Ťwiecie to chwilowe cofni─Öcie si─Ö rynku w trendzie g┼é├│wnym, po kt├│rym nast─Öpuje powr├│t na ┼Ťcie┼╝k─Ö trendu.

Natomiast je┼Ťli rynek przez 3 miesi─ůce lub d┼éu┼╝ej kroczy w obranym kierunku, to wtedy nabiera impetu — m├│wimy o momentum, czyli odwrotno┼Ťci powrotu do ┼Ťredniej. Tu rynek ma tendencj─Ö kontynuowa─ç ten nowo obrany kierunek, zmieniaj─ůc trend g┼é├│wny.

Oczywi┼Ťcie, to bardzo obrazowy i uproszczony scenariusz, bo rynki tak idealnie zwykle nie chodz─ů. Nie zmienia to faktu, ┼╝e badania statystyczne jednoznacznie potwierdzaj─ů tak─ů prawid┼éowo┼Ť─ç od setek lat.

A dlaczego momentum nazywane jest anomali─ů rynkow─ů, i co to jest w og├│le anomalia rynkowa? W uproszczeniu odpowiadaj─ůc, rynki (gie┼édy) wyceniaj─ů aktywa (na przyk┼éad ceny akcji), a ich ceny podlegaj─ů zmianom w odpowiedzi na pojawiaj─ůce si─Ö informacje. Ka┼╝dy z nas to czuje podsk├│rnie: je┼Ťli na przyk┼éad sp├│┼éka zawiera lukratywny kontrakt, kt├│ry pozwoli jej si─Ö rozwin─ů─ç i zarobi─ç, to taka informacja b─Ödzie mia┼éa wp┼éyw na jej wycen─Ö. ┼Üwiat akademicki stworzy┼é teori─Ö nazwan─ů hipotez─ů rynku efektywnego, kt├│ra w uproszczeniu m├│wi, ┼╝e rynek w pe┼éni odzwierciedla wszystkie informacje maj─ůce wp┼éyw na wycen─Ö na przyk┼éad akcji notowanej na gie┼édzie. Wed┼éug tej teorii nie ma czego┼Ť takiego jak droga czy tania sp├│┼éka na gie┼édzie, bo wszystkie wycenione s─ů ÔÇťw┼éa┼ŤciwieÔÇŁ.

W praktyce jednak mamy ogrom dowod├│w, ┼╝e rynki owszem d─ů┼╝─ů do w┼éa┼Ťciwego (cokolwiek to znaczy) wyceniania aktyw├│w, ale nie dzieje si─Ö to za pstrykni─Öciem palca. Poza tym dochodzi do tego wszystkiego czynnik ludzki, a wraz z nim odczuwane emocje, kt├│re powoduj─ů, ┼╝e rynki maj─ů tendencj─Ö do zagalopowania si─Ö, w jedn─ů czy drug─ů stron─Ö ze swoj─ů wycen─ů. Historia zna przyk┼éady jednodniowych krach├│w gie┼édowych, po kt├│rych wyceny wraca┼éy do pierwotnych warto┼Ťci. Teoria owszem dzia┼éa przez znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç czasu, ale jednak ci─ůgle pojawiaj─ů si─Ö sytuacje, gdzie rynki s─ů nieefektywne, a kto tak─ů nieefektywno┼Ť─ç dostrze┼╝e ma szans─Ö zarobi─ç. Te nieefektywno┼Ťci, czyli zachowania zaprzeczaj─ůce tej teorii, nazywane s─ů anomali─ů.

Odmiany momentum

Momentum wyst─Öpuje w dw├│ch odmianach: absolutnym i relatywnym. Nazwy brzmi─ů mo┼╝e gro┼║nie, ale koncepcja jest banalna.

Momentum absolutne to momentum obserwowane w odniesieniu do pojedynczego aktywa (np. akcji, indeksu) — jest to tendencja do kontynuowania ruchu cen w zgodzie z trendem.

Momentum relatywne to z kolei porównanie dwóch lub więcej aktywów i na tej bazie wybranie najmocniejszego lub najsłabszego aktywa.

A jak to wygl─ůda w praktyce? Je┼Ťli we┼║miesz sobie na przyk┼éad indeks WIG20TR (czyli wraz z dywidendami) za ostatnie 12 miesi─Öcy i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e jego stopa zwrotu wynios┼éa wi─Öcej ni┼╝ tak zwana stopa wolna od ryzyka (na przyk┼éad lokaty, bony skarbowe), to oznacza trend wzrostowy. Nie musi to znaczy─ç, ┼╝e indeks WIG20TR w tym czasie idealnie ca┼éy czas szed┼é w g├│r─Ö, tylko, ┼╝e wygenerowa┼é dodatni─ů stop─Ö zwrotu. To jest momentum absolutne i m├│wi, ┼╝e WIG20TR ma wi─Öksze szanse na kontynuowanie dodatniej stopy zwrotu w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci.

Je┼Ťli na indeks WIG20TR na┼éo┼╝ysz jeszcze na przyk┼éad indeks S&P 500 i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e za ostatnie 12 miesi─Öcy to on wygenerowa┼é wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ WIG20TR, to znaczy ┼╝e jest to mocniejszy rynek i ┼╝e s─ů wi─Öksze szanse na kontynuowanie tego stanu rzeczy w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci. To jest w┼éa┼Ťnie momentum relatywne — m├│wi, ┼╝e jeden rynek jest mocniejszy do innego.

Dlaczego momentum dzia┼éa (i czy b─Ödzie dzia┼éa─ç w przysz┼éo┼Ťci)?

Na to pytanie naukowcy pr├│buj─ů od wielu lat odpowiedzie─ç, znajduj─ůc bardziej lub mniej racjonalne uzasadnienia. To, ┼╝e momentum dzia┼éa jest poza dyskusj─ů, bo to fakt, kt├│ry opisuj─Ö w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu jako jeden z wielu dowod├│w. Natomiast nie ma jednej satysfakcjonuj─ůcej odpowiedzi na to pytanie.

Skupi─Ö si─Ö na czynnikach behawioralnych. Tu sporo namieszali swoj─ů Teori─ů Perspektywy panowie Kahneman (laureat Nagrody Nobla) i Tversky w roku 1979. W najwi─Ökszym skr├│cie m├│wi ona o tym, ┼╝e ludzie w inny spos├│b odczuwaj─ů zyski ni┼╝ straty. Poniewa┼╝ straty bol─ů nas mocniej ni┼╝ ciesz─ů zyski, prowadzi to do nieracjonalnych zachowa┼ä ludzi w sytuacji podejmowania decyzji.

Nie jestem ekspertem w dziedzinie psychologii, nie chc─Ö tego ocenia─ç, chocia┼╝ musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e wiele wyja┼Ťnie┼ä na tym gruncie brzmi dla mnie sensownie. Jedno jest pewne: zachowania ludzi, zakotwiczone silnie w ludzkiej konstrukcji psychicznej nie zmieni─ů si─Ö szybko (je┼Ťli w og├│le) pod wp┼éywem chwili, a to z kolei pozwoli zarabia─ç na anomalii momentum w przysz┼éo┼Ťci. Kiedy┼Ť kto┼Ť podobno zapyta┼é Richarda Thalera, laureata Nagrody Nobla, co by wybra┼é: hipotez─Ö o tym, ┼╝e rynki s─ů nieefektywne i nie mo┼╝na na nich zarabia─ç, czy koncepcj─Ö psychologii behawioralnej, m├│wi─ůcej o nieracjonalno┼Ťci ludzi na rynkach kapita┼éowych. Jego odpowied┼║ jest krzepi─ůca:

Jest to wyb├│r pomi─Ödzy pewno┼Ťci─ů tkwienia w b┼é─Ödzie, a niepe┼énym posiadaniu racji.

Nie będę tu opisywał dokładnie tematu błędów poznawczych, w skrócie tylko wymienię niektóre:

  • Efekt potwierdzenia. Ludzie maj─ů sk┼éonno┼Ť─ç do wyszukiwania informacji, kt├│re potwierdzaj─ů ich pogl─ůdy, ignoruj─ůc przy tym istotne fakty, kt├│re im zaprzeczaj─ů. Na rynkach finansowych pomaga to tworzeniu si─Ö trend├│w, poniewa┼╝ przy wyborze walor├│w do portfela (albo funduszu inwestycyjnego) ch─Ötniej wybierzemy ten, kt├│ry ostatnio r├│s┼é, ni┼╝ spada┼é.
  • Efekt zakotwiczenia. Jak wskazuje nazwa, mamy tendencje do zakotwiczenia naszego procesu analitycznego na pierwsz─ů informacj─Ö, kt├│r─ů poznali┼Ťmy. Na rynkach kapita┼éowych prowadzi to do pewnej bezw┼éadno┼Ťci w odpowiedzi na pojawiaj─ůce si─Ö informacje. W efekcie gie┼édy niekoniecznie wyceniaj─ů wszystko poprawnie bez op├│┼║nie┼ä.
  • Owczy p─Öd. Ludzie zachowuj─ů si─Ö podobnie do zwierz─ůt ┼╝yj─ůcych w stadach. W obliczu zagro┼╝enia pod─ů┼╝aj─ů za t┼éumem, aby zwi─Ökszy─ç szanse prze┼╝ycia. Podobne zachowania wida─ç na rynkach kapita┼éowych w obliczu na przyk┼éad panicznej wyprzeda┼╝y. Zauwa┼╝ono, ┼╝e ludzie na pocz─ůtku maj─ů tendencj─Ö do ignorowania nap┼éywaj─ůcych informacji, a p├│┼║niej do nadmiernego przypisywania wa┼╝no┼Ťci tych informacji.
  • Nadmierna pewno┼Ť─ç. Jako ludzie przeceniamy swoje mo┼╝liwo┼Ťci je┼Ťli idzie o rozumienie proces├│w zachodz─ůcych na rynkach kapita┼éowych. Z drugiej strony nie doceniamy wp┼éywu czystego przypadku na to co dzieje si─Ö na rynkach.
  • Efekt pewno┼Ťci wstecznej. Wynika ona z nadmiernej pewno┼Ťci. Spogl─ůdaj─ůc na przesz┼ée zdarzenia, odnosimy wra┼╝enie, ┼╝e by┼éy one prostsze do przewidzenia, ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci tak by┼éo. Spogl─ůdaj─ůc na historyczny wykres gie┼édowy, wszystko wydaje si─Ö prostsze, ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci by┼éo.
  • Efekt dyspozycji. Nieracjonalne zachowanie inwestora polegaj─ůce na tym, ┼╝e ch─Ötniej zamknie on transakcj─Ö przynosz─ůc─ů zysk, ni┼╝ strat─Ö. Chcemy zabezpieczy─ç sw├│j zysk, ┼╝eby nam nie uciek┼é, nie pozwalaj─ůc mu rosn─ů─ç. Z drugiej strony zamiast ucina─ç stratn─ů transakcj─Ö wolimy j─ů trzyma─ç w nadziei, ┼╝e rynek zawr├│ci. To r├│wnie┼╝ wp┼éywa nie nieefektywno┼Ť─ç wycen gie┼édowych.

Stwierdzono te┼╝ ciekawy paradoks z b┼é─Ödami poznawczymi: potrafimy je dostrzega─ç u innych, ale nie u siebie. Czytaj: wydaje si─Ö nam, ┼╝e jeste┼Ťmy du┼╝o bardziej racjonalni, ni┼╝ faktycznie jeste┼Ťmy.

GEM, czyli strategia p┼éyni─Öcia ze ┼Ťwiatowym rynkiem akcji

Momentum najcz─Ö┼Ťciej wykorzystywane jest do pojedynczych sp├│┼éek 6 6. Zaprezentuj─Ö tak─ů strategi─Ö by─ç mo┼╝e w przysz┼éo┼Ťci na blogu. Takie strategie s─ů trudniejsze w implementacji i zastosowaniu. K┼éopotem te┼╝ s─ů dobrej jako┼Ťci dane z notowaniami, kt├│re uwzgl─Ödniaj─ů na przyk┼éad wyp┼éacane przez sp├│┼éki dywidendy i zmiany sk┼éad├│w indeks├│w gie┼édowych w czasie. × . Mo┼╝na jednak wykorzystywa─ç momentum r├│wnie┼╝ do szerokiego rynku akcji — indeks├│w, opakowanych najlepiej w fundusze ETF.

Wr├│─çmy jednak do naszej strategii. Ot├│┼╝ z faktu, ┼╝e zamiast inwestowa─ç w poszczeg├│lne sp├│┼éki, inwestujemy w ca┼éy rynek, wynika kilka zalet 7 7. Geczy, Samonov (2017): ÔÇťTwo Centuries of Multi-Asset Momentum (Equities, Bonds, Currencies,Commodities, Sectors and Stocks)ÔÇŁ × :

  • Prostota. Nawet przy ograniczonej dywersyfikacji, gdzie do portfela dobieramy tylko 10 sp├│┼éek, wci─ů┼╝ ┼éatwiej zarz─ůdza─ç jedn─ů pozycj─ů w portfelu b─Öd─ůc─ů funduszem ETF, kt├│ry sam w sobie gwarantuje szerok─ů dywersyfikacj─Ö. Przy tym w portfelu wygl─ůda jak jedna akcja, jeden papier warto┼Ťciowy.
  • Wi─Öksza skalowalno┼Ť─ç. By─ç mo┼╝e wydaje si─Ö to abstrakcyjne, ale wyobra┼║ sobie kupno akcji sp├│┼éki, kt├│rej dzienny obr├│t wynosi 1 000 z┼éotych. Nie potrzeba wielkiego kapita┼éu, by mie─ç problem p┼éynno┼Ťciowy.
  • Ni┼╝sze koszty transakcyjne. Wynikaj─ů po cz─Ö┼Ťci z punktu powy┼╝ej — niska p┼éynno┼Ť─ç na niekt├│rych walorach znacz─ůco mo┼╝e podnie┼Ť─ç koszty transakcyjne (po┼Ťlizgi cenowe). Je┼Ťli kupujemy koszyk akcji r├│┼╝nych sp├│┼éek, koszty prowizji te┼╝ b─Öd─ů zwykle wy┼╝sze, ni┼╝ koszt kupienia takiego koszyka w formie ETF.
  • Wi─Öksze zyski. Badania wykazuj─ů, ┼╝e momentum aplikowane do indeksu rynku akcji generuje wi─Öksze zyski, ni┼╝ momentum aplikowane do indywidualnych sp├│┼éek.

Z tych powod├│w strategia GEM (ang. Global Equities Momentum), czyli momentum globalnego rynku akcji, inwestuje w┼éa┼Ťnie w szeroki rynek akcji lub szeroki rynek obligacji o ┼Ťrednim czasie trwania 5-6 lat 8 8. Czas trwania obligacji, zwany te┼╝ duracj─ů (ang. duration) to nie to samo co termin zapadalno┼Ťci (wykupu) obligacji. Czas trwania obligacji m├│wi nam o wra┼╝liwo┼Ťci jej wyceny w odpowiedzi na zmieniaj─ůce si─Ö stopy procentowe. Nie martw si─Ö, je┼Ťli niewiele z tego rozumiesz w tym momencie. ­čÖé × . Nie dobieramy do portfela akcji poszczeg├│lnych sp├│┼éek czy poszczeg├│lnych obligacji — handlujemy szerokim rynkiem, najszerzej jak si─Ö da.

Dlaczego strategia wykorzystuje r├│wnie┼╝ obligacje? O ile akcje historycznie dawa┼éy najwi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu z inwestycji po┼Ťr├│d wszystkich klas aktyw├│w 9 9. Siegel (1994): ÔÇťStocks for the Long RunÔÇŁ × , to wi─ů┼╝e si─Ö to niestety z du┼╝ym ryzykiem w postaci czasowych obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu podczas bessy. Tradycyjnie do portfela akcji dok┼éada si─Ö wi─Öc obligacje jako spos├│b na redukcj─Ö zmienno┼Ťci warto┼Ťci naszego portfela. Jaki powinien by─ç udzia┼é w portfelu akcji, a ile powinni┼Ťmy mie─ç obligacji?

Tu w┼éa┼Ťnie z pomoc─ů przychodzi nam strategia GEM. W czasie hossy na rynku akcji, model prze┼é─ůcza nasz portfel pomi─Ödzy ameryka┼äskim rynkiem akcji (wyra┼╝onego indeksem S&P 500) 10 10. Rynek akcji ameryka┼äskich stanowi mniej wi─Öcej 50% kapitalizacji ┼Ťwiatowego rynku akcji. × lub reszt─ů ┼Ťwiata (wyra┼╝onego indeksem MSCI ACWI ex US) 11 11. Pe┼éna nazwa indeksu MSCI ACWI ex US to Morgan Stanley Capital International All Country World Index Ex-US. × . Gdy rynek akcji jest s┼éaby, strategia opuszcza go, inwestuj─ůc kapita┼é w obligacje.

Poni┼╝ej wykresy prezentuj─ůce struktur─Ö indeksu ACWI ex-US, czyli ÔÇťreszty ┼ŤwiataÔÇŁ (┼║rod┼éo: www.msci.com).

Obligacje maj─ů tendencj─Ö do wzrost├│w podczas bessy poniewa┼╝ kapita┼é ucieka z rynku akcji w poszukiwaniu bezpiecznej przystani. Ponadto rynek akcji jako barometr stanu ekonomii sk┼éania banki centralne w obliczu recesji gospodarczej do obni┼╝ania st├│p procentowych, co r├│wnie┼╝ sprzyja wzrostowi cen obligacji. Strategia za lata 1950-2019 posiada┼éa w portfelu obligacje przez oko┼éo 30% czasu, kt├│re odpowiadaj─ů za oko┼éo 20% zysk├│w. Poni┼╝ej tabelka prezentuje jak zachowywa┼éy si─Ö 5-letnie obligacje skarbowe w USA w okresach bessy na rynku akcji mierzonym indeksem S&P 500.

Logika strategii

Ca┼éa koncepcja strategii to dos┼éownie trzy proste regu┼éy. Wstawi┼éem oryginalny zapis jaki zaprezentowa┼é Gary Antonacci, kt├│ry odnosi si─Ö do reali├│w w USA. W dalszej cz─Ö┼Ťci napisz─Ö o stosowaniu tego z punktu widzenia kogo┼Ť w Polsce.

  1. Sprawdzamy co miesi─ůc czy stopa zwrotu z akcji ameryka┼äskich (S&P 500) za minione 12 miesi─Öcy jest wi─Öksza ni┼╝ tak zwana stopa wolna od ryzyka (np. bony skarbowe USA). To m├│wi nam jaki jest trend na rynku akcji.
  2. Je┼Ťli S&P 500 generuje mniejsz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony za ostatnie 12 miesi─Öcy, nie ma sensu mie─ç w portfelu akcji — mo┼╝emy zarobi─ç wi─Öcej z mniejszym ryzykiem maj─ůc w portfelu wysokiej jako┼Ťci obligacje z terminem wykupu do 5 lat (np. Barclays Capital U.S. Aggregate Bond Index). Ca┼éy portfel alokujemy w takie obligacje (o ile ich w portfelu ju┼╝ nie mamy).
  3. Je┼Ťli S&P 500 generuje wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony, to oznacza, ┼╝e rynek akcji jest w trendzie wzrostowym i w portfelu chcemy w├│wczas posiada─ç rynek akcji. Sprawdzamy co w ostatnich 12 miesi─ůcach wygenerowa┼éo wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu: akcje ameryka┼äskie (S&P 500) czy reszta ┼Ťwiata (MSCI ACWI ex-US). Inwestujemy w indeks o wi─Ökszej stopie zwrotu (o ile ju┼╝ nie znajduje si─Ö w portfelu).

I kto m├│wi┼é, ┼╝e inwestowanie jest trudne? ­čÖé Te trzy proste punkty rozk┼éadaj─ů na ┼éopatki wszystkie fundusze inwestycyjne aktywnie zarz─ůdzane w d┼éugim terminie. Nawet gdyby stosowa┼éy one t─Ö metod─Ö, to masz przewag─Ö robi─ůc to sam, bo nie musisz nikomu p┼éaci─ç za zarz─ůdzanie Twoich pieni─Ödzy.

Technicznie rzecz bior─ůc wykorzystujemy w strategii dwa rodzaje momentum: absolutne i relatywne. Dlatego Gary Antonacci nazwa┼é to podej┼Ťcie mianem Dual Momentum, czyli podw├│jne momentum.

A teraz pomy┼Ťl: gdyby fundusz aktywnie zarz─ůdzany mia┼é swoje decyzje sprowadzi─ç do tych trzech prostych krok├│w, to jakby mia┼é uzasadni─ç klientowi wysok─ů op┼éat─Ö za zarz─ůdzanie naszym kapita┼éem? Jak uzasadni─ç prac─Ö zespo┼éu analityk├│w ca┼éy miesi─ůc aby raz w miesi─ůcu przej┼Ť─ç przez te trzy kroki?

Jest to ÔÇťgo┼éaÔÇŁ strategia, kt├│ra pokazuje czyst─ů koncepcj─Ö. Kroki te musimy wcieli─ç jednak w ┼╝ycie, kupuj─ůc lub sprzedaj─ůc na gie┼édzie konkretne papiery warto┼Ťciowe, o czym za chwil─Ö. Wcze┼Ťniej przygl─ůdnijmy si─Ö jakie wyniki tak prosta strategia osi─ůga┼éa za okres 1950-2019.

Wyniki strategii

Przede wszystkim pami─Ötaj, ┼╝e wyniki historyczne dzia┼éania strategii nigdy nie s─ů gwarancj─ů na ich powt├│rzenie w przysz┼éo┼Ťci. Cliff Asness, ameryka┼äski analityk, miliarder, inwestor gie┼édowy i biznesmen, powiedzia┼é kiedy┼Ť, ┼╝e nie istnieje idealna strategia, kt├│ra nie mia┼éaby jednego, czy kilku s┼éabych lat. Doda┼é te┼╝, ┼╝e kieruje si─Ö zasad─ů w kt├│rej najgorszy dotychczasowy scenariusz mno┼╝y przez dwa. To zdrowe podej┼Ťcie, bo je┼Ťli wci─ů┼╝ mimo tego zdecydujemy si─Ö zainwestowa─ç okre┼Ťlon─ů strategi─ů, trudniej b─Ödzie o negatywne zaskoczenie w przysz┼éo┼Ťci. Tymczasem przeci─Ötny inwestor robi zwykle co┼Ť odwrotnego. Na si┼é─Ö stara si─Ö wycisn─ů─ç ze strategii najlepszy wynik na danych testowych, by chwil─Ö p├│┼║niej prze┼╝y─ç rozczarowanie na realnym rynku z realnym kapita┼éem.

Testy GEM si─Ögaj─ů roku 1950. Nie wiemy czy kto┼Ť z niej wtedy korzysta┼é w takiej czy zbli┼╝onej formie, ale jest dobry pow├│d, dla kt├│rego historia test├│w zaczyna si─Ö w┼éa┼Ťnie w tym roku. O ile anomalia momentum jako taka testowana by┼éa przez badaczy nawet wiele wiek├│w wstecz, strategia GEM opiera si─Ö na inwestowaniu globalnym. Z powod├│w technicznych jak i politycznych nie by┼éo to mo┼╝liwe przed 1950 rokiem 17 17. Wyobra┼║ sobie ameryka┼äskiego inwestora inwestuj─ůcego na niemieckim, japo┼äskim czy w┼éoskim rynku akcji podczas II Wojny ┼Üwiatowej. ­čśë × . Dla wi─Ökszo┼Ťci z nas si─Ögni─Öcie w testach nawet do roku 1950 nie b─Ödzie ┼éatwe ze wzgl─Ödu na dost─Öp do rzetelnych danych. Zwykle hobbistyczni inwestorzy, marz─ůcy o zarabianiu milion├│w na rynku, zaczynaj─ů od pyta┼ä: gdzie znajd─Ö dobre i darmowe dane. Dla profesjonalist├│w to kolejny obszar, w kt├│rym mog─ů wypracowywa─ç przewag─Ö nad innymi.

Z tego te┼╝ powodu testy nie mog┼éy by─ç wykonane na notowaniach ETF, kt├│rych historia rozpoczyna si─Ö w latach 90. XX wieku 18 18. Inwestorzy instytucjonalni korzystali z inwestowania w indeksy ju┼╝ w latach 70. XX wieku. Gary Antonacci wspomina o tym w wywiadzie ze mn─ů, opowiadaj─ůc o pracy w Smith Barney & Co. w tamtym czasie. × . S─ů r├│┼╝ne szko┼éy, ale generalnie im wi─Öcej danych testowych, tym lepiej. Tom Basso, s┼éynny trader i inwestor, uwa┼╝a jednak na przyk┼éad, ┼╝e je┼Ťli strategia zbudowana jest na solidnych podstawach funkcjonowania rynk├│w finansowych, to wcale nie musimy posiada─ç niesamowitej ilo┼Ťci danych testuj─ůcych nasz─ů strategi─Ö.

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Tom Basso to kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

No wi─Öc jakie rezultaty daje strategia GEM? Prosz─Ö bardzo 19 19. CAGR (and. Compound Annual Growth Rate), to skumulowany roczny wska┼║nik wzrostu (na przyk┼éad inwestycji). Czyli po prostu ┼Ťrednia roczna stopa zwrotu. ­čśÇ × 20 20. Standardowe odchylenie m├│wi nam, w sporym uproszczeniu, jak rozrzucone s─ů warto┼Ťci wok├│┼é jakiej┼Ť ┼Ťredniej (tu: ┼Ťrednia roczn─ů stop─ů zwrotu). × :

  • ┼Ürednia roczna stopa zwrotu (CAGR): 15.4%
  • Najwi─Öksza utrata warto┼Ťci portfela: -17.8%
  • Roczne standardowe odchylenie stopy zwrotu: 11.6%
  • Wska┼║nik Sharpe: 0.95

Wyniki nie uwzgl─Ödniaj─ů koszt├│w transakcyjnych. Transakcje zawierane by┼éy po cenach zamkni─Öcia miesi─ůca. Warto przy okazji doda─ç, ┼╝e nieco lepsze rezultaty daje zawieranie transakcji na pocz─ůtku miesi─ůca, ze wzgl─Ödu na zmiany portfeli du┼╝ych inwestor├│w instytucjonalnych.

Poni┼╝ej wida─ç jak wygl─ůda linia kapita┼éu dla startowego portfela o warto┼Ťci 100 USD w 1950 roku. Ko┼äcowa warto┼Ť─ç inwestycji przekracza kwot─Ö 2 milion├│w USD. To si┼éa procentu sk┼éadanego w czasie.

UWAGA Strategia GEM przeci─Ötnie generuje 1-2 sygna┼éy rocznie, co znaczy, ┼╝e koszt transakcji jest naprawd─Ö znikomy lub wr─Öcz zerowy. Przyk┼éadowo firma Vanguard umo┼╝liwia handel swoimi ETF nie pobieraj─ůc ┼╝adnych prowizji. W Interactive Brokers z kolei, przy portfelu 100 000 USD, koszt roczny je┼Ťli idzie o prowizje przy tej strategii wyniesie ok. 20-50 USD, czyli 0.02-0.05% warto┼Ťci portfela.

Taki wykres jak powy┼╝ej jest jednak mocno zwodniczy, bo wida─ç na nim jak imponuj─ůco ro┼Ťnie nasz portfel, ale kto┼Ť mniej do┼Ťwiadczony mo┼╝e nie zdawa─ç sobie sprawy jakim trudem emocjonalnym jest ten wynik okupiony. Na wykresie okres 70 lat jest tylko pewn─ů krzyw─ů, a przecie┼╝ to niemal przeci─Ötny okres ┼╝ycia cz┼éowieka. To co na wykresie wygl─ůda jak ma┼éy z─ůbek lub nieco wyp┼éaszczona linia, w praktyce oznacza wielokrotnie d┼éugie miesi─ůce, podczas kt├│rych warto┼Ť─ç Twojego portfela spada lub stoi w miejscu. Negatywne emocje jakie przychodzi prze┼╝ywa─ç w takim okresie mog─ů by─ç pot─Ögowane tym, ┼╝e w tym czasie inne strategie, inne rynki czy inni inwestorzy zarabiaj─ů pieni─ůdze.

Co zatem robi─ç w takich momentach? Przesta─ç spogl─ůda─ç na konto i pod─ů┼╝a─ç za strategi─ů. ­čÖé To co widzisz dzi┼Ť jest tylko szumem. Nawet roczny wynik jest mocno losowy. Strategia ta jest z natury d┼éugoterminowa, a jej ocena ma sens dla okresu obejmuj─ůcego pe┼ény cykl hossa-bessa na rynku akcji.

By by─ç zwyci─Özc─ů w d┼éugim okresie czasu, musisz umie─ç przegrywa─ç w kr├│tkim okresie czasu. Mo┼╝esz to zrobi─ç, je┼Ťli masz wiarygodn─ů przewag─Ö rynkow─ů, proste podej┼Ťcie do rynku i realistyczne oczekiwania.

— Gary Antonacci

Poni┼╝ej wynik strategii GEM za ostatnie 20 lat w rozbiciu na miesi─ůce i lata. Postaraj si─Ö wczu─ç w emocje jakich by┼Ť doznawa┼é gdy na przyk┼éad przez 2 lata warto┼Ť─ç Twojego portfela waha si─Ö raz w g├│r─Ö, raz w d├│┼é, a kapita┼é nie przyrasta stoj─ůc w miejscu. Wyobra┼║ sobie jakie emocje b─Öd─ů Tob─ů targa─ç, gdy Tw├│j kapita┼é stopnieje o 15% w kilka tygodni. Pomy┼Ťl te┼╝, jak b─Ödziesz si─Ö czu┼é zarabiaj─ůc w roku 30%. Sztuka polega na tym, aby w ka┼╝dym z omawianych przypadk├│w nadal zachowa─ç dyscyplin─Ö i pod─ů┼╝a─ç za obran─ů strategi─ů. I jest to wielka sztuka, kt├│ra udaje si─Ö niewielu w praktyce.

Dla porz─ůdku — powy┼╝sze wyniki podaj─Ö za Gary Antonaccim, kt├│ry korzysta┼é z nast─Öpuj─ůcych danych:

  • Rynek akcji ameryka┼äskich
    • S&P 500
  • Rynek akcji reszty ┼Ťwiata (bez USA)
    • MSCI All Country World Index ex-U.S (od 1989)
    • MSCI World Index ex-U.S. (1970-1988)
    • Global Financial Data World Index ex-U.S. (1950-1969)
  • Rynek obligacji
    • Barclays U.S. Aggregate Bond Index (od 1973)
    • Ibbotson Intermediate Government Index dla obligacji 5-letnich (1950-1972)

Benchmarkiem, czyli strategi─ů por├│wnawcz─ů dla strategii GEM jest nast─Öpuj─ůcy portfel, kt├│ry odzwierciedla ilo┼Ť─ç czasu jak─ů strategia GEM mia┼éa w portfelu poszczeg├│lne aktywa:

  • akcje ameryka┼äskie: 45%
  • akcje reszty ┼Ťwiata: 28%
  • obligacje: 27%

Jak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyce?

Po pierwsze najlepiej mie─ç konto brokerskie z dost─Öpem do funduszy ETF. Takie konto mo┼╝na otworzy─ç w polskich domach maklerskich jak i zagranicznych. Niczego nie rekomenduj─Ö, mog─Ö tylko doda─ç, ┼╝e osobi┼Ťcie handluj─Ö papierami ETF poza Polsk─ů w ramach konta otwartego w Interactive Brokers. Dzi─Öki temu mam dost─Öp do ETF o najni┼╝szych op┼éatach za zarz─ůdzanie, a zarazem najbardziej p┼éynne, co z kolei zmniejsza koszty transakcyjne.

Na gie┼édzie w USA mo┼╝na wykorzysta─ç do tej strategii ETF o nast─Öpuj─ůcych symbolach 24 24. Bardzo popularnym ETF na S&P 500 jest SPY. Skupia on pod sob─ů najwi─Öcej kapita┼éu, ale ze wzgl─Ödu na jego konstrukcje i rozliczanie dywidend, w d┼éu┼╝szym horyzoncie czasu (miesi─ůce/lata) daje nieco mniejsz─ů stop─Ö zwrotu od IVV czy VOO. × :

  • Indeks S&P 500
    • IVV (iShares Core S&P 500 ETF) lub VOO (Vanguard S&P 500 ETF) — obydwa ETF maj─ů bardzo niski koszt za zarz─ůdzanie na poziomie zaledwie 0.04% i ┼Ťwietnie nadaj─ů si─Ö do replikowania ameryka┼äskiego rynku akcji na nasze potrzeby.
  • Indeks ACWI ex-US
    • VEU (Vanguard FTSE All-World ex-US ETF) lub VXUS (Vanguard Total International Stock ETF) — obydwa ETF maj─ů koszt za zarz─ůdzanie na poziomie 0.09%
  • Obligacje
    • AGG (iShares Core U.S. Aggregate Bond ETF), BND (Vanguard Total Bond Market ETF) lub SCHZ (Schwab U.S. Aggregate Bond ETF) — koszty ETF za zarz─ůdzanie na poziomie 0.04-0.05%
  • Bony skarbowe
    • BIL (SPDR Bloomberg Barclays 1-3 Month T-Bill ETF)– s┼éu┼╝─ů tylko do wyznaczenia poziomu tak zwanej stopy wolnej od ryzyka — do portfela kupujemy obligacje z listy powy┼╝ej

O ka┼╝dym z wy┼╝ej wymienionych ETF mo┼╝esz wi─Öcej przeczyta─ç na stronie ETF.com, wpisuj─ůc ich symbol w polu wyszukiwania. Nie jest to w ┼╝adnej mierze lista kompletna, natomiast je┼Ťli masz dost─Öp do tych ETF to jest ona wystarczaj─ůca.

Po co nam stopa wolna od ryzyka? Stopy procentowe obecnie w momencie pisania tego artyku┼éu s─ů bardzo niskie. Ale je┼Ťli stopy procentowe s─ů wysokie, a tak bywa┼éo wielokrotnie w przesz┼éo┼Ťci, to wtedy je┼Ťli na przyk┼éad rynek akcji pozwala zarabia─ç 10% w skali roku, a tyle samo p┼éac─ů bony skarbowe (najmniejsze ryzyko inwestycyjne), to lepiej w portfelu trzyma─ç bezpieczny papier. M├│wi─ůc inaczej: to, ┼╝e rynek akcji zarabia, nie znaczy, ┼╝e zawsze warto w niego inwestowa─ç.

Celem sprawdzenia co powinni┼Ťmy mie─ç w swoim portfelu, mo┼╝na skorzysta─ç z darmowej opcji na stronie StockCharts.com, o nazwie PerfCharts. Ka┼╝dego miesi─ůca, wprowadzamy tam trzy symbole za okres ostatnich 253 dni (w przybli┼╝eniu rok) dla: S&P 500, ACWI ex-US oraz BIL.

Je┼Ťli S&P 500 za ostatni rok wygenerowa┼éo wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ BIL, to naszym wyborem jest S&P 500 lub ACWI ex-US — w zale┼╝no┼Ťci, kt├│ry rynek mia┼é wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu. W przeciwnym razie naszym wyborem b─Ödzie ETF obligacyjny (na przyk┼éad AGG).

Powy┼╝ej widzimy wykres wygenerowany na stronie StockCharts.com przy u┼╝yciu narz─Ödzia PerfCharts. ┼üatwo zauwa┼╝y─ç, ┼╝e za ostatni rok najwy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu da┼é indeks S&P 500 (niebieska linia). Gdyby┼Ťmy dzi┼Ť dokonowyali rewizji portfela wed┼éug strategii GEM, w portfelu znalaz┼éby si─Ö ameryka┼äski rynek akcji (o ile ju┼╝ tam si─Ö nie znajdowa┼é), przynajmniej do kolejnej comiesi─Öcznej rewizji.

A co w sytuacji, gdy na przyk┼éad ACWI ex-US jest powy┼╝ej BIL, ale S&P 500 ju┼╝ nie? Czy w portfelu maj─ů wyl─ůdowa─ç obligacje, czy ACWI ex-US? C├│┼╝, w oryginale podanym przez Gary Antonacciego, w takiej sytuacji mamy w portfelu obligacje, ale nie jest to regu┼éa wyryta kamieniem. Wynika ona z bada┼ä m├│wi─ůcych, ┼╝e rynek USA jest tzw. rynkiem wiod─ůcym akcji na ┼Ťwiecie. Dotychczas nie by┼éo d┼éugi okres├│w, kiedys USA by┼éy w bessie, a reszta ┼Ťwiata w hossie. Jest to niuans, kt├│ry w testach jest marginalny. Je┼Ťli kto┼Ť woli, mo┼╝e zignorowa─ç regu┼é─Ö o USA jako wiod─ůcym rynku akcji na ┼Ťwiecie bez uszczerbku dla modelu.

Co je┼Ťli nie mam dost─Öpu do rynku w USA?

Na skutek regulacji, a konkretnie dyrektywy Unii Europejskiej MIFID II, inwestorzy mog─ů mie─ç ograniczony dost─Öp do instrument├│w pochodnych (w tym ETF) notowanych na gie┼édach poza UE. Sytuacja mo┼╝e ulec zmianie, natomiast w chwili pisania tego tekstu, aby mie─ç pe┼ény dost─Öp do takich instrument├│w nale┼╝y mie─ç status tak zwanego inwestora profesjonalnego lub (naj┼éatwiej) konto u brokera, kt├│ry nie podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. O dziwo wci─ů┼╝ mo┼╝e by─ç to broker z Unii Europejskiej.

Przyk┼éadem takiego brokera jest portugalski DIF Broker (potwierdzi┼éem to w rozmowie telefonicznej z nimi). Nie znaczy to, ┼╝e polecam tego brokera — uczciwie m├│wi─ůc nic mnie z nimi nie ┼é─ůczy, nie znam jako┼Ťci ich us┼éug i nie mam u nich konta.

UWAGA! Niekt├│rzy brokerzy oferuj─ů tak zwane CFD (ang. Contract For Difference) na ETF, czyli syntetyczny kontrakt odwzorowuj─ůcy ruchy ETF (lub innego instrumentu finansowego). CFD ma wbudowan─ů d┼║wigni─Ö finansow─ů, za kt├│r─ů p┼éacimy nawet je┼Ťli jej nie potrzebujemy. Zdecydowanie nie polecam u┼╝ywania CFD do strategii GEM ze wzgl─Ödu na wysoki koszt ponoszony w czasie oraz ryzyko wynikaj─ůce z faktu, ┼╝e nie jest to produkt b─Öd─ůcy w obrocie na rynku regulowanym.

Niedogodno┼Ť─ç t─Ö mo┼╝na te┼╝ przezwyci─Ö┼╝y─ç, inwestuj─ůc w ETF notowane na gie┼édach UE. Nie powinno by─ç na przyk┼éad problemu ze znalezieniem ETF replikuj─ůcego indeks S&P 500, jak i ETF dla rynku obligacji (mo┼╝na rozwa┼╝y─ç na przyk┼éad obligacje europejskie).

Sprawa bardziej komplikuje si─Ö z ETF replikuj─ůcym indeks MSCI ACWI ex-US, poniewa┼╝ w momencie gdy pisz─Ö ten artyku┼é nie jest on dost─Öpny w UE. Je┼Ťli masz inn─ů wiedz─Ö w tym temacie — b─Öd─Ö wdzi─Öczny za informacj─Ö. Natomiast sprawa te┼╝ nie jest bez wyj┼Ťcia. Mo┼╝emy w prosty spos├│b stworzy─ç sobie taki ETF na indeks MSCI ACWI ex-US, przy pomocy kilku innych ETF dla nast─Öpuj─ůcych indeks├│w (w nawiasie w jakich proporcjach powinien znale┼║─ç si─Ö w portfelu ka┼╝dy indeks):

  • MSCI Europe (30%)
  • MSCI Pacific ex-Japan (25%)
  • MSCI Japan (15%)
  • MSCI Emerging Markets (30%)

Te 4 indeksy bardzo dobrze przybli┼╝aj─ů indeks MSCI ACWI ex-US. Kupienie 4 ETF z wagami podanymi w nawiasie skutecznie rozwi─ů┼╝e problem. Oczywi┼Ťcie, nieco to komplikuje spraw─Ö, ale nie a┼╝ tak bardzo. Rozwi─ůzanie to podnosi te┼╝ nieco koszty transakcyjne, chocia┼╝ te┼╝ bym nie demonizowa┼é, gdy┼╝ w roku przeci─Ötnie b─Ödzie to 1-2 transakcje.

Nie b─Öd─Ö tu podawa┼é konkretnych nazw funduszy, bo ich dost─Öpno┼Ť─ç mo┼╝e r├│┼╝ni─ç si─Ö pomi─Ödzy brokerami. Dlatego w pierwszej kolejno┼Ťci proponuj─Ö sprawdzi─ç list─Ö dost─Öpnych ETF u swojego brokera. W drugiej kolejno┼Ťci proponuj─Ö odwiedzi─ç jedn─ů z wielu dost─Öpnych baz ETF w internecie, na przyk┼éad justETF.com, kt├│ra zawiera darmow─ů baz─Ö ETF dost─Öpnych w Unii Europejskiej. Przy wej┼Ťciu na stron─Ö trzeba wybra─ç kraj (nie ma tam Polski — ja wybiera┼éem Luksemburg). Natomiast pami─Öta─ç trzeba, ┼╝e wyniki mog─ů si─Ö r├│┼╝ni─ç w zale┼╝no┼Ťci od wybranego kraju. Przyk┼éadowo, ┼╝eby sprawdzi─ç ETF dla indeksu MSCI Pacific ex-Japan, kliknij w zak┼éadk─Ö ÔÇťETF ScreenerÔÇŁ i wpisz w polu ÔÇťFind ETFsÔÇŁ nazw─Ö indeksu. Zalet─ů strony jest natomiast to, ┼╝e posiada ona ETF r├│┼╝nych emitent├│w.

Przy decyzji o wybraniu konkretnego funduszu ETF bierz pod uwag─Ö:

  • dost─Öpno┼Ť─ç u Twojego brokera
  • walut─Ö w kt├│rej jest on wyra┼╝ony
  • rozmiar: im wi─Ökszy fundusz, tym jego p┼éynno┼Ť─ç b─Ödzie lepsza, co mo┼╝e pom├│c w obni┼╝eniu koszt├│w transakcyjnych
  • koszt zarz─ůdzania (im mniejszy, tym lepiej)
  • spos├│b tak zwanej replikacji (preferowanym wyborem powinna by─ç replikacja fizyczna — wi─Öcej o tym znajdziesz w moim materiale po┼Ťwi─Öconym ETF)
  • spos├│b wyp┼éaty dywidendy (mo┼╝e by─ç wyp┼éacona w got├│wce na Twoje konto, lub reinwestowana automatycznie, tj. doliczana do warto┼Ťci jednostki funduszu)

Ryzyka

W mojej ocenie jest to strategia bardzo atrakcyjna i godna przynajmniej tego, by j─ů pozna─ç, nawet je┼Ťli jej nie b─Ödziemy u┼╝ywa─ç. O ile pojedyncza sp├│┼éka mo┼╝e zbankrutowa─ç, to ci─Ö┼╝ko o ÔÇťbankructwoÔÇŁ indeksu S&P 500 czy reszty ┼Ťwiata. A je┼Ťli nawet by taki czarny scenariusz si─Ö zrealizowa┼é, to spadek warto┼Ťci naszego portfela by┼éby raczej na ko┼äcu listy naszych problem├│w, bo ┼╝yliby┼Ťmy w zupe┼énie innym ┼Ťwiecie ni┼╝ obecnie znamy. Natomiast jak ka┼╝da strategia, nawet najlepsza posiada ryzyko inwestycyjne.

Ryzyko walutowe

Strategia GEM opiera si─Ö na koncepcji inwestowania globalnego. Z tego powodu trudno b─Ödzie pozby─ç si─Ö ryzyka walutowego, je┼Ťli inwestycj─Ö b─Ödziesz przelicza┼é do PLN.

Strategi─Ö naj┼éatwiej wdro┼╝y─ç korzystaj─ůc z ETF wymienionych w punkcie Jak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyce, co wi─ů┼╝e si─Ö z inwestowaniem w dolarze ameryka┼äskim. Nie ka┼╝dy jednak ma dost─Öp do rynku w USA, nie ka┼╝dy te┼╝ chce tam inwestowa─ç. Natomiast mo┼╝na inwestowa─ç w USD korzystaj─ůc z ÔÇťeuropejskichÔÇŁ ETF.

Alternatywnie mo┼╝na rozwa┼╝y─ç inwestowanie w EUR, poniewa┼╝ wiele ETF jest dost─Öpnych w tej walucie. Natomiast inwestowanie w euro mo┼╝e ogranicza─ç wyb├│r dost─Öpnych ETF.

Inwestowanie w PLN jest niemo┼╝liwe w podanej formule, poniewa┼╝ nie ma na naszym rynku ETF odwzorowuj─ůcych rynek obligacji, a co gorsza indeksu MSCI ACWI ex-US.

Bez wzgl─Ödu jednak na wariant, kt├│ry wybierzesz, ryzyko walutowe b─Ödzie zawsze obecne, je┼Ťli inwestycj─Ö b─Ödziesz przelicza┼é do z┼éotego. Inwestujemy wszak na rynkach globalnych w USD lub EUR, a „pod spodem” mo┼╝e by─ç wiele innych walut, gdy inwestujemy w akcje reszty ┼Ťwiata. Ale nawet je┼Ťli s─ů dost─Öpne instrumenty, kt├│re maj─ů wbudowany tzw. hedging walutowy, czyli zabezpieczenie przed ryzykiem kursowym do naszej waluty, to takie rozwi─ůzanie kosztuje i nie zawsze dzia┼éa na nasz─ů korzy┼Ť─ç.

Nie chc─Ö niczego doradza─ç — ka┼╝dy musi sam podj─ů─ç ewentualn─ů decyzj─Ö. Osobi┼Ťcie preferuj─Ö inwestowanie bezpo┼Ťrednio w USD bez jakiegokolwiek hedgingu. Po prostu cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu w swoim portfelu mam na sta┼ée w USD oraz w EUR — jest to zarazem forma dywersyfikacji w walucie. Cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu buduj─Ö w walutach obcych. Jestem jednak w tej uprzywilejowanej pozycji, ┼╝e mam pe┼ény dost─Öp do rynku ameryka┼äskiego, wi─Öc mog─Ö inwestowa─ç w dowolne ETF tam notowane. Mam te┼╝ pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e je┼Ťli PLN traci wzgl─Ödem USD, to w├│wczas to jest korzystne przy przewalutowaniu do PLN. Gdy za┼Ť PLN si─Ö umacnia, portfel w USD traci przy konwersji do PLN.

W ka┼╝dym przypadku sygna┼éy strategii najlepiej generowa─ç w oparciu o instrumenty wyra┼╝one w USD, dok┼éadnie tak jak pokaza┼éem to w punkcie ÔÇťJak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyceÔÇŁ. Przyk┼éadowo wi─Öc interesuje nas indeks S&P 500 wyra┼╝ony w USD, a nie w PLN czy innej walucie. Natomiast jak ju┼╝ mamy sygna┼é ze strategii, kupujemy ETF na kt├│ry si─Ö zdecydowali┼Ťmy (np. ETF na S&P 500 dost─Öpny u naszego brokera w okre┼Ťlonej walucie).

Inne ryzyka

To, ┼╝e co┼Ť dzia┼éa┼éo w przesz┼éo┼Ťci nie jest gwarancj─ů dzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci. W przypadku strategii GEM mamy jednak kilkaset lat udokumentowanych dowod├│w na to, ┼╝e anomalia momentum dzia┼éa┼éa, a jest ona fundamentem tej strategii. Jak ju┼╝ wspomina┼éem nie s─ůdz─Ö, by szybko mia┼éo si─Ö to zmieni─ç, poniewa┼╝ obecno┼Ť─ç tej nieefektywno┼Ťci rynkowej ma podwaliny behawioralne, jest cz─Ö┼Ťci─ů naszej ludzkiej natury.

Obaw─Ö mo┼╝e budzi─ç ewentualna popularyzacja strategii, przyci─ůgaj─ůca znaczny kapita┼é, co w efekcie mog┼éoby zmniejszy─ç jej efektywno┼Ť─ç. Ale tu z kolei warto podkre┼Ťli─ç ponownie, ┼╝e koncepcja inwestowania opiera si─Ö na inwestowaniu w bardzo szerokie indeksy, globalnie, co powoduje, ┼╝e jest ona bardzo skalowalna — na pewno du┼╝o bardziej, ni┼╝ inwestowanie w pojedyncze akcje sp├│┼éek. Poza tym z do┼Ťwiadczenia wiem, ┼╝e takie koncepcje ludzi nie kr─Öc─ů. Paradoks polega na tym, ┼╝e przy jasno 

Warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e GEM w gruncie rzeczy jest form─ů strategii pod─ů┼╝ania za trendem i jest ona z natury bardzo powolna je┼Ťli idzie o reakcje na zmiany rynkowe. Jest ku temu pow├│d — minimalizacja podpinania si─Ö pod trend rynkowy, kt├│ry jest fa┼észywym wybiciem, po kt├│rym rynek zawraca. Ale jest i cena do zap┼éacenia za tak─ů charakterystyk─Ö strategii: kr├│tkoterminowa zmienno┼Ť─ç warto┼Ťci naszego portfela. Wyobra┼║ sobie, ┼╝e w mediach tr─ůbi─ů o spadkach na gie┼édzie, a strategia na to nie reaguje natychmiast, bo s─ů ku temu statystyczne przes┼éanki. To jest nie┼éatwy test dla naszej dyscypliny, je┼Ťli na szali mamy powa┼╝ny kapita┼é. Jeste┼Ťmy tylko lud┼║mi, a wahania w portfelu s─ů realne. Musimy si─Ö te┼╝ pogodzi─ç z tym, ┼╝e do wzrost├│w na rynku akcji do┼é─ůczymy z op├│┼║nieniem. W gazetach napisz─ů przyk┼éadowo, ┼╝e rynki od bessy uros┼éy o 20% (szkoda, ┼╝e nie napisali tego przed wzrostami), a my dopiero wskakujemy do pociagu jad─ůcego w g├│r─Ö. Podobno stracona szansa boli bardziej ni┼╝ stracone pieni─ůdze. ­čśë

No i na koniec: pomimo, ┼╝e strategia mocno bije sw├│j benchmark (czyli statyczny portfel), to zdarzaj─ů si─Ö okresy (np. lata 1979-80, 2009-11), w kt├│rych nasz wynik b─Ödzie gorszy. Liczy─ç si─Ö r├│wnie┼╝ nale┼╝y z tym, ┼╝e obsuni─Öcia kapita┼éu w naszym portfelu b─Öd─ů wi─Öksze ni┼╝ dotychczas. S─ů to uwagi, kt├│re de facto odnosz─ů si─Ö do ka┼╝dej strategii, ale nie wolno o tym zapomina─ç i spogl─ůda─ç na ┼Ťwiat przez r├│┼╝owe okulary. ­čÖé

Zlecenia obronne

Tak zwane zlecenia obronne (ang. stop loss) maj─ů za zadanie zamkn─ů─ç otwart─ů pozycj─Ö na rynku, gdy osi─ůgni─Öta zosta┼éa maksymalna strata, jak─ů z g├│ry za┼éo┼╝y┼é sobie inwestor. Idea jest taka, by chroni─ç kapita┼é i ucina─ç stratne transakcje. Podej┼Ť─ç do realizacji tego zadania w praktyce jest bardzo wiele i zwykle sprowadza si─Ö do tego, by na poziomie ca┼éego portfela pojedyncza transakcja nie generowa┼éa straty powy┼╝ej okre┼Ťlonego wcze┼Ťniej poziomu. M├│wi─ůc inaczej — przed otwarciem transakcji inwestor zna teoretycznie najgorszy scenariusz, po kt├│rym zamyka stratn─ů transakcj─Ö.

W przypadku strategii GEM badania prowadzone przez Gary Antonacci’ego dowiod┼éy, ┼╝e stosowanie twardego zlecenia obronnego nie poprawia jej wynik├│w. Wynika to z tego, ┼╝e strategia uruchamiana jest ka┼╝dego miesi─ůca i wtedy przeprowadzane s─ů ewentualne zmiany w portfelu. Rynek akcji w kr├│tkim okresie czasu (poni┼╝ej miesi─ůca) ma tendencj─Ö do powrotu do ┼Ťredniej, czyli do g┼é├│wnego trendu. Wi─Ökszy sens ma zatem reagowanie na d┼éugoterminowe zmiany na rynku w postaci momentum, ni┼╝ na kr├│tkoterminowe zmiany.

Wi─ů┼╝e si─Ö to jednak z dyskomfortem inwestora, poniewa┼╝ dochodzi do sytuacji, w kt├│rych rynek zwraca si─Ö przeciwko niemu, a ten nie podejmuje natychmiastowych dzia┼éa┼ä. Skrajnym przyk┼éadem takiej sytuacji by┼é na przyk┼éad tak zwany Czarny Poniedzia┼éek z dnia 19 pa┼║dziernika 1987 roku. W ci─ůgu zaledwie jednego dnia rynek akcji mierzony indeksem S&P 500 spad┼é a┼╝ o 22%!

GEM z wykorzystaniem klasycznych funduszy inwestycyjnych

Mo┼╝na pokusi─ç si─Ö o zastosowanie podej┼Ťcia GEM z wykorzystaniem funduszy inwestycyjnych (nie ETF), ale zastrzegam, ┼╝e nie robi┼éem takich do┼Ťwiadcze┼ä i niczego nie rekomenduj─Ö. Temat jednak jest ciekawy do eksploracji dla tych co:

  • Planuj─ů lub ju┼╝ inwestuj─ů na platformie inPZU, ze wzgl─Ödu na relatywnie niskie op┼éaty przy tych funduszach. Z tego co na szybko sprawdzi┼éem, nie ma mo┼╝liwo┼Ťci zastosowania tam strategii GEM jak w oryginale, ale i tak mo┼╝na si─Ö pokusi─ç o sensown─ů konstrukcj─Ö portfela, z pewno┼Ťci─ů lepsz─ů ni┼╝ inwestowanie na przys┼éowiowego czuja, w stylu: o kur┼éa — b─Ödzie ros┼éo!
  • Je┼Ťli kto┼Ť nie ma i nie planuje otwierania konta maklerskiego, a nadal chce inwestowa─ç globalnie, to skazany jest na fundusze inwestycyjne. Nale┼╝y zwraca─ç uwag─Ö w takich sytuacjach na koszty.

Co prawda korzystanie z funduszy inwestycyjnych nie da tak dobrych efekt├│w jak przy korzystaniu z ETF, to jednak nawet przybli┼╝ona forma strategii GEM wnosi du┼╝─ů korzy┼Ť─ç dla inwestora. Przede wszystkim ma on w r─Öku busol─Ö, kt├│ra w prosty i jednoznaczny spos├│b okre┼Ťla czy w portfelu powinni┼Ťmy mie─ç akcje czy obligacje. Nie jest to busola idealna, b─Ödzie mylnie wskazywa─ç kierunek niejednokrotnie, ale przynajmniej idziemy w obranym kierunku.

UWAGA! Nic nie wi─ů┼╝e mnie z inPZU ani innymi funduszami inwestycyjnymi.

GEM dla konserwatywnych

Je┼Ťli kto┼Ť nie chce ryzykowa─ç waha┼ä w portfelu na poziomie przekraczaj─ůcym 15%, warto rozwa┼╝y─ç wariant wykorzystuj─ůcy strategi─Ö GEM dla przyk┼éadowo 50-75% swojego kapita┼éu, a 25-50% na sta┼ée zaalokowa─ç na rynku obligacji. Oczywi┼Ťcie odpowiednio spadnie stopa zwrotu z inwestycji, ale tak to ju┼╝ jest: kompromis pomi─Ödzy zyskiem, a ryzykiem. Przyk┼éadowo wprowadzaj─ůc do portfela na sta┼ée 30% obligacje (70% GEM), stopa zwrotu spad┼éa o oko┼éo 3% (do 12%), ale maksymalne obsuni─Öcie na kapitale a┼╝ o 5% (do 13%). Opieram si─Ö na wyliczeniach GaryÔÇÖego, poniewa┼╝ nie testowa┼éem tego wariantu.

Istnieje te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç zastosowania GEM wy┼é─ůcznie dla rynku obligacji. Do portfela wybierane s─ů fundusze obligacji (najlepiej w formie ETF) o kr├│tkim lub d┼éugim terminie zapadalno┼Ťci, w zale┼╝no┼Ťci, kt├│ry generuje lepsze stopy zwrotu.

Czy mo┼╝na poprawi─ç strategi─Ö?

Oczywi┼Ťcie, ┼╝e mo┼╝na — to co zaprezentowa┼éem nie jestem wzorcem kilograma z S├Ęvres. I zach─Öcam wr─Öcz do samodzielnych eksperyment├│w, ┼╝eby lepiej ÔÇťpoczu─çÔÇŁ ducha strategii. Ale musz─Ö te┼╝ i przestrzec Ci─Ö przed ryzykami z tym zwi─ůzanymi, zw┼éaszcza je┼Ťli nie budowa┼ée┼Ť nigdy wcze┼Ťniej w┼éasnych modeli rynkowych.

UWAGA! W internecie mo┼╝na znale┼║─ç wiele modyfikacji strategii GEM. Nale┼╝y jednak zawsze uwa┼╝a─ç na detale, nie skupiaj─ůc si─Ö tylko na ko┼äcowych wynikach, kt├│re zwykle s─ů lepsze, aby nie okaza┼éo si─Ö, ┼╝e s─ů one tylko wynikiem torturowania danych. To co zawsze jest kluczowe, to pe┼éne zrozumienie na czym polega przewaga danej strategii, upewnienie si─Ö, ┼╝e jest ona dobrze dopasowana do naszych wymaga┼ä, a nast─Öpnie pod─ů┼╝anie za ni─ů z dyscyplin─ů. Wiedz, ┼╝e w momencie, gdy Twoja strategia traci, zawsze znajdzie si─Ö inna, kt├│ra w tym momencie dzia┼éa w┼éa┼Ťnie znakomicie. Nie warto goni─ç tego kr├│liczka, bo nigdy go nie z┼éapiesz.

Strategia GEM zosta┼éa wytestowana na danych historycznych si─Ögaj─ůcych 1950 roku. Dla wi─Ökszo┼Ťci z nas trudno b─Ödzie zdoby─ç takie dane, kt├│re by┼éyby wiarygodnej jako┼Ťci. Ewentualny zakup danych b─Ödzie raczej kosztowny, o ile w niekt├│rych przypadkach wr─Öcz mo┼╝liwy. Pisz─Ö o tym dlatego, aby ustrzec si─Ö z pozoru prostych zmian typu: gdybym zamiast trendu za 12 miesi─Öcy sprawdza┼é go za okres 6 miesi─Öcy, wynik za ostatnie 10-15 lat by┼éby lepszy o 10%. Albo, gdyby do portfela do┼éo┼╝y─ç jeszcze co┼Ť (na przyk┼éad Bitcoina), wynik te┼╝ by┼éby znacznie lepszy. A tak w og├│le, to gdybym od 2009 roku w portfelu non stop do teraz (czerwiec 2019) trzyma┼é S& P500 w portfelu, to w og├│le nic wi─Öcej mi do szcz─Ö┼Ťcia nie jest potrzebne (s┼éysza┼éem ju┼╝ taki komentarz).

Jest takie powiedzenie, kt├│re m├│wi, ┼╝e je┼Ťli b─Ödziemy odpowiednio d┼éugo torturowa─ç nasze dane, to te w ko┼äcu wyznaj─ů nam co zechcemy. Nadu┼╝ywanie danych 25 25. W literaturze nadu┼╝ywanie danych okre┼Ťlane jest m.in. jako data dredging, p-hacking czy data snooping. × jest b┼é─Ödem metodologicznym, w kt├│rym staramy si─Ö za wszelk─ů cen─Ö, wszelkimi metodami, uzyska─ç okre┼Ťlony wynik — na przyk┼éad lepsz─ů stop─Ö zwrotu — na danych historycznych. Problem w tym, ┼╝e poprawimy dora┼║nie model na danych historycznych, ale ryzykujemy, ┼╝e te modyfikacje nie tylko nie przynios─ů oczekiwanych rezultat├│w, ale wr─Öcz utopi─ů ca┼é─ů strategi─Ö.

Je┼Ťli czujesz, ┼╝e Twoje usprawnienia daj─ů wyniki, kt├│re wygl─ůdaj─ů zbyt dobrze, a nie robi┼ée┼Ť ich na du┼╝ym zbiorze danych i nie masz do┼Ťwiadczenia w budowaniu modeli, to najpewniej przedobrzy┼ée┼Ť. ­čÖé

Gary Antonacci buduj─ůc t─Ö strategi─Ö wybra┼é trzy komponenty do portfela, kt├│re mog─ů wchodzi─ç w jego sk┼éad: akcje ameryka┼äskie (S&P 500), akcje reszty ┼Ťwiata (ACWI ex-US) i obligacje. Nie by┼é to wyb├│r przypadkowy. W ten spos├│b  minimalizujemy prawdopodobie┼ästwo tak zwanego b┼é─Ödu wyboru (ang. selection bias). Polega on na tym, ┼╝e testujemy zbudowany model w oparciu o pewien podzbi├│r dost─Öpnych danych historycznych dobrany tak, by osi─ůgn─ů─ç okre┼Ťlony cel (np. wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu).

Bez wchodzenia w większe szczegóły, wylistuję kilka potencjalnych kierunków do własnej eksploracji:

  • Liczenie trendu za kilka okres├│w r├│wnocze┼Ťnie. Domy┼Ťlnie strategia u┼╝ywa jednego okresu — 12 miesi─Öcy. Mo┼╝na pr├│bowa─ç u┼╝ycia kilku okres├│w r├│wnocze┼Ťnie, co w efekcie da efekt taki, jak gdyby┼Ť u┼╝ywa┼é kilku strategii r├│wnocze┼Ťnie, r├│┼╝ni─ůcych si─Ö tylko innymi parametrami. Badania wskazuj─ů, ┼╝e momentum dla rynku akcji najlepiej dzia┼éa dla okresu 3-12 miesi─Öcy. Mo┼╝e to prowadzi─ç do tego, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç portfela b─Ödzie w akcjach, a cz─Ö┼Ť─ç w obligacjach.
  • Transzowanie portfela. Domy┼Ťlnie strategia uruchamiana jest raz w miesi─ůcu i wtedy mo┼╝e by─ç wygenerowany sygna┼é do zmian w portfelu. Problem polega na tym, ┼╝e na przyk┼éad gdyby┼Ť uruchomi┼é strategi─Ö dzi┼Ť, to kaza┼éaby Ci sprzeda─ç akcje, a jutro ju┼╝ na przyk┼éad nie, poniewa┼╝ rynek wykona┼é jaki┼Ť ruch. Niekt├│rzy dziel─ů wi─Öc portfel na przyk┼éadowo 5 r├│wnych cz─Ö┼Ťci (transz) i ka┼╝d─ů transz─Ö obs┼éuguj─ů w inny dzie┼ä. Mo┼╝e to prowadzi─ç do tego, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç portfela b─Ödzie w akcjach, a cz─Ö┼Ť─ç w obligacjach.
  • Dop┼éacanie kapita┼éu przy spadkach warto┼Ťci portfela. Je┼Ťli inwestujesz d┼éugoterminowo, a w mi─Ödzyczasie dok┼éadasz do portfela co okresowo nowy kapita┼é, to jedna z mniej oczywistych metod polega na powi─Ökszaniu portfela w gorszych jego okresach. Pomin─Ö tu aspekt psychologiczny — takie podej┼Ťcie nie jest ┼éatwe. Natomiast je┼Ťli strategia ma przewag─Ö (w sensie matematycznym), to dzia┼éanie takie ma sens i pozwala szybciej wychodzi─ç z obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu.
  • Inteligentny dob├│r obligacji. Domy┼Ťlnie strategia dobiera do portfela zawsze ten sam fundusz obligacji. Zamiast tego mo┼╝na rozwa┼╝y─ç zastosowanie momentum dla r├│┼╝nych funduszy obligacji i wybra─ç ÔÇťnajlepszyÔÇŁ (np. zastosowa─ç r├│wnocze┼Ťnie momentum relatywne dla obligacji kr├│tkoterminowych, ┼Ťrednioterminowych i d┼éugoterminowych).

I jeszcze jedno: zamiast „katowa─ç” strategi─Ö w poszukiwaniu najlepszych wynik├│w, zwykle lepszy rezultat przynosi do┼éo┼╝enie do portfela innych, jak najmniej skorelowanych strategii, kt├│re ┼é─ůcznie pomog─ů zmniejszy─ç zmienno┼Ť─ç w naszym portfelu.

Wpływ stopy zwrotu na nasz kapitał w czasie

Nie zach─Öcam nikogo do podejmowania nadmiernego ryzyka. Wr─Öcz przeciwnie — uwa┼╝am, ┼╝e na wi─Öksze ryzyko, zawsze mo┼╝na sobie ewentualnie pozwoli─ç z czasem, je┼Ťli jeste┼Ťmy bardziej ┼Ťwiadomi co robimy. W kontek┼Ťcie zaprezentowanej strategii, mo┼╝na na przyk┼éad stosowa─ç trick polegaj─ůcy na budowaniu portfela w czasie, zamiast wchodzi─ç od razu ca┼éym kapita┼éem. Dodatkowo mo┼╝na rozwa┼╝y─ç wydzielenie sta┼éej cz─Ö┼Ťci portfela, kt├│ra b─Ödzie w bezpiecznych aktywach, na przyk┼éadach wysokiej jako┼Ťci obligacjach o czym wspomnia┼éem powy┼╝ej.

Natomiast, je┼Ťli kto┼Ť pyta: czy warto sobie zawraca─ç g┼éow─Ö tym, czy zarobi─Ö rocznie o 2-3% wi─Öcej? — to najlepiej przytoczy─ç konkretne liczby, niech one przem├│wi─ů, czy warto.

Za┼é├│┼╝my scenariusz inwestowania przez 30 lat 100 000 PLN, a co miesi─ůc dok┼éadamy 1000 PLN (czyli 360 000 na przestrzeni lat). Przy rocznej stopie zwrotu na poziomie 8% na koniec nasz kapita┼é uro┼Ťnie do kwoty 2.4 miliona.

Robi─ůc to samo, ale maj─ůc stop─Ö zwrotu na poziomie 11%, kapita┼é ro┼Ťnie do poziomu 4.8 miliona — a wi─Öc dwa razy wi─Öcej.

Oczywi┼Ťcie jak zawsze, nale┼╝y jeszcze uwzgl─Ödni─ç jak ÔÇťpodkr─ÖcenieÔÇŁ wyniku o 3% rocznie wp┼éywa na ryzyko.

O podatkach słów kilka

Nie jestem ekspertem podatkowym, ani nie lubi─Ö tematyki podatkowej. Tu jednak tylko szybko zwr├│c─Ö uwag─Ö na kwestie podatku od dywidendy ze sp├│┼éek ameryka┼äskich. Ot├│┼╝ co do zasady podatek rozliczamy tam, gdzie jest nasza rezydencja podatkowa. Ale, ze wzgl─Ödu na specyfik─Ö dzia┼éania niekt├│rych dom├│w maklerskich w Polsce, mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e z wyp┼éaconej nam dywidendy ze sp├│┼éki ameryka┼äskiej potr─ůcony b─Ödzie podatek nawet w wysoko┼Ťci 30%.

Rozwi─ůzaniem jest skorzystanie z us┼éug brokera ameryka┼äskiego, u kt├│rego z┼éo┼╝ymy po┼Ťwiadczenie o naszej rezydencji podatkowej na formularzu W-8BEN. Natomiast nie ka┼╝demu mo┼╝e op┼éaca─ç si─Ö otwieranie rachunku poza Polsk─ů, zw┼éaszcza je┼Ťli nie dysponuje kto┼Ť taki wi─Ökszym kapita┼éem i przyjdzie mu p┼éaci─ç za konto z tego tytu┼éu. Poza tym na nas ci─ů┼╝y─ç b─Ödzie obowi─ůzek samodzielnego rozliczenia PIT-8C (polskie domy maklerskie przysy┼éaj─ů nam takie rozliczenie same).

Inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe

Mo┼╝esz zapyta─ç: je┼Ťli pokazuj─Ö tak prost─ů strategi─Ö, to dlaczego ka┼╝dy z niej nie korzysta. Wyniki jednoznacznie pokazuj─ů, ┼╝e pozwala ona zarabia─ç.

Co stanowi problem w stosowaniu GEM?

Inwestowanie nigdy nie b─Ödzie tak komfortowe jak lokata w banku. Problem w tym, ┼╝e nie ma nic za darmo — taki komfort kosztuje i to bardzo du┼╝o, zw┼éaszcza na przestrzeni lat. Musimy wiedzie─ç, ┼╝e w chwili, gdy oddajemy swoje pieni─ůdze do banku, ten inwestuje je w bardziej ryzykowne przedsi─Öwzi─Öcia. Temat na inn─ů dyskusj─Ö to fakt, ┼╝e czasami ca┼ée spo┼éecze┼ästwo ponosi koszt nadmiernych, kolokwialnie m├│wi─ůc, szale┼ästw bankier├│w.

Larry Connors, czyli jak kupowa─ç strach i sprzedawa─ç chciwo┼Ť─ç

W tym odcinku us┼éyszysz konkretne dowody na to, ┼╝e finanse behawioralne nie tylko dzia┼éaj─ů, ale, ┼╝e mo┼╝na je wykorzysta─ç do budowania w┼éasnej przewagi na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Kupuj drogo, sprzedawaj jeszcze dro┼╝ej

Kupi─ç tanio i sprzeda─ç drogo — ka┼╝dy by tak chcia┼é. Poza tym taka koncepcja wydaje si─Ö by─ç bardzo logiczna, zgodna ze zdrowym rozs─ůdkiem.

Niestety nasze ┼╝yciowe do┼Ťwiadczenia nie daj─ů si─Ö w tak prosty spos├│b przeszczepi─ç na grunt inwestowania. Wspomina┼éem ju┼╝ jeden zasadniczy problem: to, ┼╝e jakie┼Ť aktywo w oparciu o analiz─Ö fundamentaln─ů okazuje si─Ö by─ç tanie, nie oznacza, ┼╝e to aktywo nie mo┼╝e by─ç znacznie ta┼äsze. Kupowanie w takiej sytuacji jeszcze wi─Öcej (po okazyjnej cenie), czyli alokowanie jeszcze wi─Öcej kapita┼éu do ju┼╝ stratnej inwestycji, pr─Ödzej czy p├│┼║niej ko┼äczy si─Ö ┼║le. Zamkniemy tak─ů pozycj─Ö z ogromn─ů strat─ů lub przyjdzie nam czeka─ç nawet bardzo d┼éugie lata, ┼╝eby cena wr├│ci┼éa do punktu, w kt├│rym zawarta by┼éa transakcja kupna. Analogicznie: to, ┼╝e co┼Ť jest ju┼╝ drogie wed┼éug analizy fundamentalnej, nie oznacza, ┼╝e cena nie mo┼╝e jeszcze bardziej wzrosn─ů─ç.

Je┼Ťli nie utniesz ma┼éej straty, pr─Ödzej czy p├│┼║niej dosi─Ögnie ci─Ö matka wszystkich strat.
Ed Seykota

Powy┼╝sze s┼éowa s─ů autorstwa Eda Seykoty, uznawanego powszechnie za jednego z najlepszych trader├│w na ┼Ťwiecie, bohatera s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek Jacka Schwagera ÔÇťCzarodzieje rynkuÔÇŁ.

Tymczasem strategia GEM kupuje co┼Ť, co ju┼╝ podro┼╝a┼éo. Nie kupujemy ÔÇťokazji rynkowejÔÇŁ. Strategia nie zamknie te┼╝ naszej pozycji rynkowej na samym szczycie. M├│wi─ůc kr├│tko, strategia wykorzystuje tylko cz─Ö┼Ť─ç rynkowych wzrost├│w. To powoduje bardzo silny dyskomfort u inwestora, poniewa┼╝ strategia z op├│┼║nieniem otwiera i zamyka ka┼╝d─ů pozycj─Ö. Najpierw inwestor ma poczucie straconej okazji, gdy z op├│┼║nieniem wchodzi w rynek, a nast─Öpnie prze┼╝ywa ┼╝al zwi─ůzany z oddaniem cz─Ö┼Ťci zyskownej pozycji.

A bywa jeszcze gorzej: zdarzaj─ů si─Ö tak zwane fa┼észywe wybicia (ang. whipsaw). Cena na rynku wzrasta tak mocno, ┼╝e strategia generuje sygna┼é kupna. Takie fa┼észywe ruchy, pu┼éapki, na rynku cz─Östo chodz─ů seriami. Niestety rynek po wybiciu w g├│r─Ö, zamiast kontynuowa─ç marsz na p├│┼énoc, zawraca, a my tracimy pieni─ůdze na co dopiero otwartej pozycji. Takie momenty s─ů frustruj─ůce dla wielu inwestor├│w. S─ů to cz─Östo chwile, w kt├│rych porzucaj─ů strategi─Ö lub poddaj─ů j─ů modyfikacji. Niestety emocje s─ů zwykle z┼éym doradc─ů.

Gdy spogl─ůdamy na historyczne wyniki inwestycji i widzimy na ko┼äcu zysk jaki wygenerowa┼éa, mamy tendencj─Ö do niedoceniania ogromu b├│lu emocjonalnego jaki po drodze trzeba by┼éo znie┼Ť─ç. Je┼Ťli powa┼╝nie my┼Ťlisz o inwestowaniu, to szczerze polecam bardziej skupi─ç si─Ö na przepracowaniu w┼éa┼Ťnie tej sfery — da to pewnie lepsze wyniki od niesko┼äczonej pogoni za jeszcze lepszym (teoretycznie) modelem rynkowym. Nie jest ┼éatwo przyswoi─ç na rynku prawd─Ö, kt├│ra m├│wi, ┼╝e nie trzeba by─ç perfekcjonist─ů, by m├│c na nim zarabia─ç.

Momentum jest zbyt proste

To jest paradoks: je┼Ťli mam dwa rozwi─ůzania dostarczaj─ůce podobny rezultat, to wybierzemy zwykle bardziej skomplikowane rozwi─ůzanie. Wierzymy, ┼╝e bardziej skomplikowane rozwi─ůzanie jest lepsze.

Jaskrawy przyk┼éad to por├│wnanie analizy fundamentalnej i momentum. Aby oszacowa─ç, czy rynek jest dobrze wyceniony stosuj─ůc analiz─Ö fundamentaln─ů musimy w┼éo┼╝y─ç w to ogrom pracy. Pomijaj─ůc fakt, ┼╝e wnioski analityk├│w fundamentalnych mog─ů by─ç ze sob─ů sprzeczne (ba, ten sam analityk nawet potrafi sobie zaprzeczy─ç), mamy jako ludzie naturalne poczucie, ┼╝e wykonali┼Ťmy dobrze swoj─ů prac─Ö. Problem mamy gdy rynek nie zgadza si─Ö z naszymi szacunkami. Co robi natomiast inwestor opieraj─ůcy swoj─ů decyzj─Ö o anomali─Ö momentum? — po┼Ťwi─Öca na analiz─Ö dos┼éownie sekundy. Przecie┼╝ to przeczy zdrowemu rozs─ůdkowi! A mimo wszystko istniej─ů ogromne kapita┼éy inwestuj─ůce t─ů metod─ů i nie bez powodu.

Ludzie jednak zapominaj─ů, lub nie wiedz─ů, ┼╝e prosty model statystyczny, a takim jest ta strategia, to ogromna zaleta. Zmniejsza si─Ö prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e model jest ÔÇťprzeuczonyÔÇŁ danymi historycznymi.

Czy strategia b─Ödzie dzia┼éa─ç w przysz┼éo┼Ťci?

Pisa┼éem ju┼╝ wcze┼Ťniej o tym, ┼╝e anomalia rynkowa jak─ů jest momentum najpewniej przetrwa poniewa┼╝ opiera si─Ö ona na ludzkiej naturze. Ta z kolei nie podlega zmianie szybko. A czy strategia GEM, oparta na momentum te┼╝ zatem b─Ödzie dzia┼éa─ç? Nic nie jest pewne, poza tym, ┼╝e kiedy┼Ť wszyscy b─Ödziemy martwi. Natomiast wszystkie dost─Öpne obecnie dowody wskazuj─ů na to, ┼╝e strategia ma wi─Öksze prawdopodobie┼ästwo tego, ┼╝e b─Ödzie dzia┼éa─ç, ni┼╝ tego, ┼╝e dzia┼éa─ç nie b─Ödzie. Tak samo, jak na podstawie przesz┼éo┼Ťci znacznie bardziej prawdopodobne jest, ┼╝e s┼éo┼äce jutro r├│wnie┼╝ wzejdzie na wschodzie i zajdzie na zachodzie.

W gruncie rzeczy, pytanie mo┼╝na zada─ç te┼╝ tak: czy wierzysz, ┼╝e ┼Ťwiat w jakim ┼╝yjesz teraz zostanie jutro wywr├│cony do g├│ry nogami. Czyli mowa o ryzyku systemowym. Warren Buffett dorobi┼é si─Ö fortuny, poniewa┼╝ wierzy w ameryka┼äsk─ů ekonomi─Ö i kupuje sp├│┼éki na ca┼ée ┼╝ycie. Czy ekonomia USA te┼╝ b─Ödzie si─Ö podobnie rozwija─ç w przysz┼éo┼Ťci? — nikt tego nie wie. Wiele aspekt├│w naszego ┼╝ycia opiera si─Ö na wierze w pewne regu┼éy i zasady. Na przyk┼éad pieni─ůdz, kt├│rym si─Ö pos┼éugujesz na co dzie┼ä oparty jest na wierze do jego emitenta — czyli do Pa┼ästwa. Przez analogi─Ö, ci─Ö┼╝ko sobie wyobrazi─ç, ┼╝e na ┼Ťwiecie nie b─Ödzie trend├│w, czy baniek spekulacyjnych, czyli tego co jest kwintesencj─ů momentum.

Czy strategia GEM wykorzystywana jest przez profesjonalist├│w

W 32 odcinku podcastu go┼Ťci┼éem dw├│ch licencjonowanych doradc├│w inwestycyjnych z USA, Dana Korth i Jamesa Di Virgilio, kt├│rzy korzystaj─ů ze strategii GEM lub jej mutacji. Niestety odcinek jest dost─Öpny do ods┼éuchania tylko w j─Özyku angielskim. Z tego co si─Ö orientuj─Ö takich os├│b jest wi─Öcej i s─ů to zwykle instytucje za kt├│rymi stoi spory kapita┼é. Wynika to z ┼éatwo┼Ťci skalowania tej strategii.

Istniej─ů te┼╝ fundusze ETF oparte na anomalii momentum, realizowane na przyk┼éad przez firm─Ö AQR, kt├│rej wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem jest wspomniany wcze┼Ťniej ju┼╝ Cliff Asness.

Zakończenie

Przede wszystkim serdecznie Ci dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e wytrwa┼ée┼Ť ze mn─ů do ko┼äca.

Artyku┼é jest d┼éugi jak na standardy blogowe. Ale zale┼╝a┼éo mi na kompleksowym wpisie, cho─ç i tak musia┼éem pomin─ů─ç wiele istotnych spraw, lub niekt├│re potraktowa─ç po macoszemu (przy redagowaniu tekstu wyrzuci┼éem kilka tysi─Öcy s┼é├│w). Celem nie by┼éo przekonanie Ciebie do tej strategii, a raczej sprowokowanie do my┼Ťlenia nad strategicznym podej┼Ťciem do inwestowania. Czym┼Ť, czego mi osobi┼Ťcie brakuje w dyskusjach o inwestowaniu, zdominowanych komentowaniem bie┼╝─ůcego szumu rynkowego lub powielaniu utartych slogan├│w z co najwy┼╝ej wyrwanymi z kontekstu pojedynczymi ÔÇťprzyk┼éadamiÔÇŁ.

Wiedz, ┼╝e trick polega na jak najlepszym dopasowaniu strategii do nas, uwzgl─Ödniaj─ůc poza czyst─ů matematyk─ů czynnik ludzki — to wi─Ökszy „sekret” osi─ůgni─Öcia sukcesu ni┼╝ poszukiwanie najlepszej na papierze strategii. Wszystko po to, aby nie przeskakiwa─ç z kwiatka na kwiatek pomi─Ödzy strategiami (zwykle w najgorszych momentach). Pami─Ötaj, ┼╝e w ┼Ťwiecie inwestowania zawsze b─Öd─ů pojawia─ç si─Ö nowinki, nowe mody i trendy. Nie chodzi o to, by wszystko to ignorowa─ç i by─ç skrajnym sceptykiem, bo tak powstaje post─Öp, ale na szali nale┼╝y te┼╝ postawi─ç kwestie ryzyka, wedle starego gie┼édowego porzekad┼éa: lepiej straci─ç okazj─Ö, ni┼╝ pieni─ůdze.

Co dalej?

Je┼Ťli pomimo przeczytania tego artyku┼éu dochodzisz do wniosku, ┼╝e to nie jest dla Ciebie — OK. B─Öd─Ö wdzi─Öczny je┼Ťli podasz mi swoj─ů argumentacj─Ö, bo by─ç mo┼╝e pomo┼╝e to te┼╝ innym w spogl─ůdaniu na ten materia┼é z innej perspektywy. Je┼Ťli z kolei jeste┼Ť bardzo podekscytowany, wstrzymaj swoje konie. Odr├│b zadanie domowe, osad┼║ strategi─Ö w kontek┼Ťcie swoich mo┼╝liwo┼Ťci finansowych i psychologicznych, nie dzia┼éaj w emocjach — pozw├│l si─Ö im wypali─ç. W ko┼äcu chodzi o Twoje pieni─ůdze i tylko Ty bierzesz odpowiedzialno┼Ť─ç za swoje dzia┼éania. Rynek zawsze b─Ödzie oferowa┼é nam wiele mo┼╝liwo┼Ťci zarobienia na nim pieni─Ödzy — nie martw si─Ö tymi, kt├│rych nie wykorzysta┼ée┼Ť.

Je┼Ťli za┼Ť, bez wzgl─Ödu na strategi─Ö, decydujesz si─Ö rozpocz─ů─ç inwestowa─ç, nie przeznaczaj raczej od razu ca┼éego swojego kapita┼éu, tylko pewn─ů jego cz─Ö┼Ť─ç (np. 10-30%), a p├│┼║niej z czasem zasilaj portfel nowym kapita┼éem.

UWAGA! Zaryzykuj─Ö stwierdzeniem, ┼╝e na dziesi─Ö─ç os├│b decyduj─ůcych si─Ö na pod─ů┼╝anie za t─ů strategi─ů, z sukcesem zrobi to w wieloletniej perspektywie mo┼╝e jedna. Wi─Ökszo┼Ť─ç odpadnie przy pierwszym mocniejszym bujni─Öciu kapita┼éem w portfelu.

Obecnie pracuj─Ö nad bardziej skomplikowan─ů, zw┼éaszcza w aspekcie technicznym, strategi─ů dla portfela sp├│┼éek dobieranych do portfela indywidualnie. Sporo przede mn─ů pracy, sporo te┼╝ trudno┼Ťci, wynikaj─ůcych ze specyfiki papieru warto┼Ťciowego jakim s─ů akcje — poprawne uwzgl─Ödnienie dywidend, split├│w czy zmian indeks├│w w czasie to wbrew pozorom nietrywialne zadanie. By─ç mo┼╝e jednak uda si─Ö zrobi─ç ciekawe oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b rozwi─ů┼╝e wszystkie k┼éopoty. Stay tuned! ­čÖé

Czy korzystam z tej strategii?

Kr├│tka odpowied┼║ brzmi — nie. Mam w portfelu ETF ale nie s─ů one dobrane w oparciu o t─Ö strategi─Ö. Kwesti─ů czasu jest, kiedy b─Öd─Ö wdra┼╝a┼é strategie d┼éugoterminowe w swoim portfelu. Moja dotychczasowa aktywno┼Ť─ç na rynku opiera si─Ö g┼é├│wnie na kr├│tkoterminowych strategiach na kontrakty terminowe notowane w Stanach Zjednoczonych. Ale wraz z rosn─ůcym do┼Ť─ç dynamicznie portfelem coraz bardziej stawiam na przys┼éowiowy ┼Ťwi─Öty spok├│j. Od pocz─ůtku tego roku zredukowa┼éem portfel ÔÇťkontraktowyÔÇŁ, parkuj─ůc spor─ů cz─Ö┼Ť─ç zwolnionego kapita┼éu w obligacjach, poniewa┼╝ zwyczajnie mam za du┼╝o obowi─ůzk├│w na g┼éowie, a nie mog─Ö sobie pozwoli─ç na b┼é─Ödy, kt├│re mog─ů drogo kosztowa─ç. Zreszt─ů, specyfika inwestowania w kontrakty terminowe ma to do siebie, ┼╝e i tak spora cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu le┼╝y ÔÇťwolnaÔÇŁ, na przyk┼éad w obligacjach wysokiej jako┼Ťci.

Z wiekiem spada zapotrzebowanie na zysk, a ro┼Ťnie popyt na ┼Ťwi─Öty spok├│j.
– Du┼äczyk z filmu Vabank

Pomimo tego, ┼╝e moje strategie s─ů w 100% zautomatyzowane — wci─ů┼╝ wymagaj─ů ci─ůg┼éego monitorowania i pracy nad nimi ka┼╝dego dnia:

  • ka┼╝dego dnia musz─Ö sprawdzi─ç, czy wszystko dzia┼éa OK, a je┼Ťli nie to interweniowa─ç (np. niezrealizowane zlecenia, b┼é─ůd w danych czasu rzeczywistego)
  • nawet jak jestem w podr├│┼╝y, wci─ů┼╝ musz─Ö zdalnie monitorowa─ç uruchomione strategie
  • kontrakty terminowe wygasaj─ů — trzeba na nich robi─ç tzw. rolowanie co kilka/kilkana┼Ťcie tygodni
  • co pewien czas parametry strategii s─ů reoptymalizowane — to wymaga czasu
  • trzeba analizowa─ç portfel strategii, zast─Öpowa─ç ┼║le lub s┼éabo dzia┼éaj─ůce nowymi, a to wymaga ci─ůg┼éej pracy nad tworzeniem nowych strategii

Szukam te┼╝ rozwi─ůzania dla moich oszcz─Ödno┼Ťci emerytalnych w ramach kont maklerskich IKE/IKZE, na kt├│rych obecnie nie poruszam si─Ö wed┼éug jednoznacznej strategii, w efekcie pope┼éniam wiele bezsensownych b┼é─Öd├│w. Nie chc─Ö te┼╝ zawraca─ç sobie g┼éowy IKE/IKZE ka┼╝dego dnia. W sensie czysto technicznym wdro┼╝enie strategii GEM nie jest proste na koncie IKE/IKZE, ze wzgl─Ödu na brak dost─Öpu do niekt├│rych ETF, czy ze wzgl─Ödu na ryzyko walutowe.

Nie oznacza to rezygnacji z podej┼Ťcia kr├│tkoterminowego, chocia┼╝ nie chc─Ö docelowo po┼Ťwi─Öca─ç mu ju┼╝ tyle uwagi i pracy. Planuj─Ö, aby strategie kr├│tkoterminowe stanowi┼éy pewien ma┼éy procent portfela jako forma dywersyfikacji i… szybkiej gratyfikacji. Natomiast dla mnie priorytetem numer jeden jest ochrona kapita┼éu. Dzi─Öki temu globalnie b─Öd─Ö mia┼é ma┼é─ů zmienno┼Ť─ç, z opcj─ů na ponadprzeci─Ötn─ů premi─Ö z portfela kr├│tkoterminowego.

A na koniec — ma┼éa pro┼Ťba

B─Öd─Ö bardzo wdzi─Öczny za Tw├│j komentarz odno┼Ťnie tego artyku┼éu poni┼╝ej. Co si─Ö podoba┼éo, co nie, czy stanowi on dla Ciebie warto┼Ť─ç u┼╝ytkow─ů. Co Ty stosujesz w swoich inwestycjach, jak to Ci si─Ö sprawdza, a mo┼╝e jakie┼Ť propozycje?

Prosz─Ö te┼╝ podziel si─Ö tym wpisem z ka┼╝dym, komu uwa┼╝asz, ┼╝e mo┼╝e si─Ö on przyda─ç. Nie pisz─Ö tre┼Ťci rozrywkowych ani spiskowych o rynkach, wi─Öc trudniej jest mi si─Ö przebi─ç z warto┼Ťci─ů do innych.

Przygotowanie tego materia┼éu kosztowa┼éo sporo pracy, ale chc─Ö robi─ç to najlepiej jak potrafi─Ö. Je┼Ťli b─Ödzie zainteresowanie, b─Öd─Ö planowa┼é kolejne wpisy i zaprasza┼é do podcastu go┼Ťci r├│wnie┼╝ pod tym k─ůtem (OK, nie obiecuj─Ö, ┼╝e od razu Ray Dalio u mnie wyst─ůpi). ­čśë B─Öd─Ö te┼╝ bardziej bra┼é pod uwag─Ö tworzenie oprogramowania w┼éa┼Ťnie pod k─ůtem tego typu strategii — tak, aby po przeczytaniu artyku┼éu ka┼╝dy z Was mia┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç szybkiego i prostego eksperymentowania w domowym zaciszu, tuninguj─ůc j─ů do swoich potrzeb. By ┼éatwo by┼éo przej┼Ť─ç z teoretycznych dywagacji, do praktycznych dzia┼éa┼ä.

Z g├│ry dzi─Ökuj─Ö za Twoje wsparcie! ­čÖé

Pozdrawiam serdecznie,
Jacek

183 komentarzy dodaj własny

  1. Cze┼Ť─ç,
    dzi─Ökuj─Ö za i jednocze┼Ťnie gratuluj─Ö artyku┼éu, ogrom przekazywanej wiedzy. Wykonujesz ┼Ťwietn─ů robot─Ö. Chapeau bas!

    Mam pytanie, oczywi┼Ťcie je┼Ťli to nie tajemnica ­čÖé – w jaki spos├│b masz dost─Öp do rynku USA via IB? Posiadasz status profesjonalnego inwestora?

    Par─Ö lat temu, przed wprowadzeniem jak┼╝e wspania┼éej dyrektywy, u┼╝ywa┼éem IB, przede wszystkim dlatego, ┼╝e oferuj─ů API w C i Pythonie, ale potem po MIFIDzie i odci─Öciu z dnia na dzie┼ä, moja przygoda z rynkiem USA si─Ö sko┼äczy┼éa. Ch─Ötnie bym tam wr├│ci┼é

    • Hej Piotr,

      Dzi─Öki — super, ┼╝e artyku┼é okaza┼é si─Ö dla Ciebie warto┼Ťciowy!

      Tak mam status ÔÇ×profesjonalnego inwestoraÔÇŁ w IB (chocia┼╝ jestem amatorem samoukiem). ­čśÇ By─ç mo┼╝e ┼éatwiej jest to osi─ůgn─ů─ç poprzez konto otwarte na firm─Ö/sp├│┼ék─Ö. Odnosz─Ö wra┼╝enie, ┼╝e poza wymogami formalnymi, chyba jest te┼╝ w tym procesie przyznania statusu nieco uznaniowo┼Ťci po stronie brokera. Ale mog─Ö si─Ö myli─ç. ­čÖé

      Czy zadowolony by┼ée┼Ť z jako┼Ťci API jakie udost─Öpniaj─ů w IB?

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Cze┼Ť─ç Jacku,
        dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║.

        Co do API IB to sza┼éu nie by┼éo. Tzn. Cpp dzia┼éa┼éo ca┼ékiem nie┼║le, ale Pythonowe do┼Ť─ç niestabilnie. Przypuszczam ┼╝e teraz jest du┼╝o lepiej, bior─ůc pod uwag─Ö popularno┼Ť─ç Pythona. Przeszkadza┼éo to, bo generalnie praktykowa┼éem metod─Ö tak─ů, ┼╝eby w Pythonie testowa─ç quick and dirty nowe pomys┼éy i/lub ulepszenia, a w Cpp implementowa─ç co by┼éo warto. Bior─ůc pod uwag─Ö sprz─Öt, ┼é─ůcze, odleg┼éo┼Ť─ç serwer├│w IB, wykonywanie jakichkolwiek operacji by┼éo du┼╝o lepsze w algorytmach przepisanych do C, mimo ┼╝e nie by┼éy to ┼╝adne HFT ­čśë Raczej proste rzeczy chodz─ůce na domowym serwerze, pe┼éni─ůcym jednocze┼Ťnie rol─Ö nas-a i ┼é─ůczu osiedlowego dostawcy (bez redundancji ­čÖé i innych cud├│w, poza ups-em )

    • ┼Üwietny artyku┼é. Wielkie dzi─Öki za podzielenie si─Ö wiedz─ů! Zabawne, ale jestem obecnie w punkcie startowym je┼Ťli chodzi o IKZE i przez ca┼éy czas podczas czytania budowa┼éo si─Ö we mnie przekonanie, ┼╝e GEM jest do tego idealn─ů, d┼éugoterminow─ů strategi─ů. Jednak szybko przysz┼éo rozczarowanie, gdy zacz─ů┼éem weryfikowa─ç mo┼╝liwo┼Ťci polskich bank├│w w kontek┼Ťcie oferowanych ETF├│w. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e obecnie najszersze mo┼╝liwo┼Ťci inwestycyjne pod tym wzgl─Ödem daje mBank. Mo┼╝e akurat Ty te┼╝ masz u nich swoje IKZE? Je┼Ťli tak, to czy Twoim zdaniem maj─ů sensowne ETFy kopiuj─ůce ruchy ameryka┼äskich akcji i obligacji mo┼╝liwe do wykorzystania przy graniu pod GEM? Pomijam tutaj oczywi┼Ťcie ryzyko walutowe.

      • Hej Krzysztof,

        Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e podoba┼é Ci si─Ö artyku┼é. ­čÖé

        Nie posiadam konta w mBanku, natomiast z tego co mi wiadomo s─ů plany aby w ramach IKE/IKZE da─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç kupowania zagranicznych ETF w jednym z dom├│w maklerskich. Wtedy zastosowanie takiej strategii jak GEM by┼éoby ca┼ékiem realne na takim koncie.

        Ze swojej strony dodam, ┼╝e planuj─Ö opisa─ç jeszcze inne strategie, tak by ka┼╝dy mia┼é lepsze por├│wnanie przy wyborze swojej (albo m├│g┼é po┼é─ůczy─ç kilka strategii r├│wnocze┼Ťnie). B─Ödzie te┼╝ strategia dla akcji (ale poszczeg├│lnych sp├│┼éek, nie ETF), a to ju┼╝ jest mo┼╝liwe do zastosowania nawet teraz na takim koncie IKZE. Stay tuned! ­čÖé

        Pozdrawiam,
        Jacek

        • Dopiero teraz zauwa┼╝y┼éem Twoj─ů odpowied┼║ w g─ůszczu komentarzy. Dzieje si─Ö! ­čśÇ

          W takim razie z niecierpliwo┼Ťci─ů czekam na kolejne wpisy!

          P.S.
          Zdradzisz kt├│ry dom maklerski planuje wprowadzenie zagranicznych ETF├│w do swojego IKZE? ­čśë

          Pozdrawiam,
          Krzysztof

          • Hej Krzysztof,

            Nie s─ů mi znane oficjalne informacje na ten temat, natomiast Tomek Symonowicz z blog├│w Bossa wspomnia┼é o tym, ┼╝e temat udost─Öpnienia zagranicznych ETF jest tam na tapecie.

            Chodz─ů te┼╝ plotki, ┼╝e BlackRock, Fidelity i Xtrackers robi─ů przymiarki z ofert─ů dla Polski.

            Z Polskim rynkiem pod k─ůtem metod ilo┼Ťciowych mamy niestety problem z niezbyt du┼╝ym zestawem danych historycznych. Ale jak wspomina┼éem ÔÇô pewne prace te┼╝ ju┼╝ tu robi─Ö w tym zakresie. Nie wiem jeszcze czy co┼Ť z tego wyjdzie, ale b─Öd─Ö informowa┼é. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

  2. Jacek, ┼Ťwietny wpis na Twoim blogu, kawa┼é solidnej roboty, chyl─Ö czo┼éa i moje gratulacje! Od dosy─ç dawna zajmuje si─Ö rynkami kapita┼éowymi i mam jak─ů┼Ť skal─Ö por├│wnawcz─ů je┼Ťli chodzi o kompetencje autor├│w podobnych blog├│w. Dla mnie jeste┼Ť w „ekstraklasie”:-)
    Pozdrawiam
    Andrzej

    • Hej Andrzej,

      Dzi─Öki wielkie za dobre s┼éowo i wyr├│┼╝nienie. To motywuje do dzia┼éania! ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Gratuluj─Ö ogromu pracy w┼éo┼╝one w ten artyku┼é (moim zdaniem poradnik), kt├│ry ┼Ťwietnie t┼éumaczy jak dzia┼éa gie┼éda i jak zacz─ů─ç przygod─Ö z ni─ů z pozycji osoby, kt├│ra nic o niej nie wie.
    Pytanie jest takie czy jest sens rozpoczyna─ç przygod─Ö z takim inwestowaniem w gie┼éd─Ö z pozycji studenta kt├│ry ma za┼é├│┼╝my 5-10 ty┼Ť z┼é od┼éo┼╝one, bo nie nazwa┼ébym tego oszcz─Ödno┼Ťciami ­čśë

    • Cze┼Ť─ç Adam,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz. ­čÖé

      Rzeczywi┼Ťcie chcia┼éem kompleksowo opisa─ç temat w jednym miejscu, ┼╝eby ta wiedza si─Ö nie rozmywa┼éa w wielu artyku┼éach.

      W ┼Ťwietle prawa nie mog─Ö niczego doradza─ç w kwestiach inwestowania. ­čÖé Technicznie rzecz bior─ůc, mo┼╝liwe jest rozpocz─Öcie inwestowania kwotami podanymi przez Ciebie. Generalnie ze wzrostem kapita┼éu zmniejsza si─Ö negatywny wp┼éyw op┼éat jakie ponosimy na rynku. Natomiast sam musisz sobie ju┼╝ odpowiedzie─ç, czy Twoja sytuacja finansowa pozwala Ci na inwestowanie na rynku kapita┼éowym — troch─Ö o tym wspomnia┼éem w artykule.

      Co do sensu: generalnie im wcze┼Ťniej zaczniemy budowa─ç kapita┼é, tym lepiej, bo na nasz─ů korzy┼Ť─ç dzia┼éa efekt procentu sk┼éadanego. Tak wi─Öc ┼Ťwietnie, ┼╝e my┼Ťlisz o tym ju┼╝ teraz.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  4. Dzień dobry Panie Jacku.

    Przeczyta┼éem ca┼éo┼Ť─ç ­čÖé ┼Üwietna strategia, z jednym ma┼éym mankamentem, o kt├│rym Pan wspomnia┼é, w postaci ograniczonego dost─Öpu do ETF-├│w z USA. Znam realia polskiej sceny inwestor├│w indywidualnych ( prowadz─Ö Forum Inwestorskie ), ┼Ťmiem twierdzi─ç, ┼╝e 99% os├│b si─Ö zniech─Öci, je┼Ťli si─Ö im nie wska┼╝e prostego sposobu zakupu w/w ETF-├│w. Wbrew pozorom, polski inwestor nie jest skazany na drog─Ö przez zasieki unijnych obostrze┼ä. Zainteresowany przedstawion─ů przez Pana strategi─ů, poszpera┼éem w internecie i trafi┼éem na ciekawe rozwi─ůzanie problemu.
    Jak omin─ů─ç unijne obostrzenia i uzyska─ç dost─Öp do ponad 3 000 ETF-├│w i 36 ┼Ťwiatowych gie┼éd? ( Oczywi┼Ťcie ETF-y i gie┼édy USA to podstawa w tej ofercie. )
    Odpowied┼║ brzmi: DIF Broker: https://www.difbroker.com/pl/
    Strona brokera, oraz wsparcie w j─Özyku polskim ( podobno bardzo wysoki poziom obs┼éugi ). Rachunek do wyboru: w USD, EUR i PLN. Istnieje mo┼╝liwo┼Ť─ç przetestowania platformy transakcyjnej – DEMO ( nie testowa┼éem – dzi┼Ť to dopiero znalaz┼éem ). Brokera poleca uznany polski inwestor i bloger Trader21. Jego recenzj─Ö mo┼╝na przeczyta─ç tu: https://independenttrader.pl/dif-kolejny-broker-wart-polecenia.html i tu https://independenttrader.pl/niezbednik,platformy-maklerskie.html .
    Panie Jacku, mo┼╝e warto zrobi─ç ma┼éy update tre┼Ťci, dla tych co nie czytaj─ů komentarzy ?

    Zgodnie z Pa┼äsk─ů pro┼Ťb─ů, aby rozreklamowa─ç tre┼Ť─ç, Pa┼äski Blog, a w szczeg├│lno┼Ťci Strategia GEM, trafi┼éy na moim forum do Dzia┼éu Centrum Wiedzy i Edukacji. ┼Ümiem twierdzi─ç, ┼╝e b─Ödzie si─Ö cieszy─ç sporym zainteresowaniem. Temat inwestowania w ETFy, szczeg├│lnie te z USA przewija si─Ö co jaki┼Ť czas. Od dzi┼Ť, mam dla zainteresowanych powa┼╝n─ů ofert─Ö. Dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam.

    • Hej Jaros┼éaw,

      Dzi─Öki za komentarz! Super, ┼╝e artyku┼é si─Ö spodoba┼é. ­čÖé

      Tylko prosz─Ö, je┼Ťli mo┼╝na — nie ÔÇ×PanÔÇŁ. Wiem, lata p┼éyn─ů, to fakt… ­čÖé

      O DIF s┼éysza┼éem tyle, ┼╝e s─ů, ale szczerze m├│wi─ůc nie ┼Ťledz─Ö oferty broker├│w na bie┼╝─ůco. Skontaktuj─Ö si─Ö z nimi i sprawdz─Ö jak to tam wygl─ůda w detalach.

      Doceniam umieszczenie informacji o moim artykule na Twoim Forum — mam nadziej─Ö, ┼╝e ta wiedza pomo┼╝e komu┼Ť na drodze inwestycyjnej.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • UPDATE: Dzwoni┼éem dzi┼Ť do DIF Broker i z informacji, jak─ů uzyska┼éem okazuje si─Ö, ┼╝e faktycznie mo┼╝na mie─ç u nich dost─Öp do ETF notowanych w USA. Wynika to z tego, ┼╝e nie podlegaj─ů oni Komisji Nadzoru Finansowego w Polsce, tylko odpowiednikowi w Portugalii. Nie znaczy to, ┼╝e ich rekomenduj─Ö — uczciwie m├│wi─ůc nie znam jako┼Ťci ich us┼éug.

  5. Genialny artyku┼é, kt├│ry integruje wiedz─Ö z wielu ┼║r├│de┼é w jedn─ů sp├│jn─ů ca┼éo┼Ť─ç. Polecam gor─ůco lektur─Ö ca┼éo┼Ťci Zachowa┼ä niepoprawnych czy te┼╝ innych ksi─ů┼╝ek opisuj─ůcych najnowsze doniesienia z dziedziny ekonomii behawioralnej. W moim przypadku otworzy┼éy mi one oczy nie tylko na wiele nowych aspekt├│w inwestowania, ale te┼╝ ┼╝ycia codziennego. Pozdrawiam serdecznie autora bloga. ­čÖé

  6. Dzi─Öki ­čÖé

    Bardzo merytoryczny artyku┼é. Przysi─ůd─Ö w weekend i przeczytam po raz drugi. Podcast z Garrym oczywi┼Ťcie przes┼éucha┼éem.

    Chyba czas wydzieli─ç drugi mniejszy portfel na jak─ů┼Ť d┼éugoterminow─ů strategi─Ö ­čÖé

    • Hej Krzysztof,

      Dzi─Öki za komentarz. Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e artyku┼é przypad┼é Ci do gustu. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  7. witam
    co┼Ť chyba nie┼éapie tej strategi
    wed┼éug niej teraz pieni─ůdze powinny by─ç w powiedzmy VOO bo stopa zwrotu jest wi─Öksza ni┼╝ BIL, ale stopa zwrotu AGG jest jeszcze wy┼╝sza – na logik─Ö to tam powinny by─ç pieni─ůdze

    • Hej Rufi,

      Bony to najbezpieczniejsze papiery ÔÇô BIL to papiery z maksymalnie 3 miesi─Öcznym okresem wykupu. S─ů one synonimem stopy wolnej od ryzyka. Teraz s─ů niskie stopy procentowe, ale je┼Ťli np. by┼éyby na poziomie 10%, i BIL tyle by p┼éaci┼é, to nie warto kupowa─ç akcji, je┼Ťli p┼éac─ů tyle samo, bo jest w nich wi─Öksze ryzyko.

      Je┼Ťli po odj─Öciu stopy wolnej od ryzyka akcje nadal generuj─ů dodatni─ů stop─Ö zwrotu, to je kupujemy. Je┼Ťli nie ÔÇô kupujemy obligacje (te z kolei p┼éac─ů lepiej ni┼╝ bony).

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • OK, ja to rozumiem
        chodzi mi o sytuacj─Ö jaka jest dzisiaj
        stopy zwrotu VOO – 3,41%, AGG 7,52% a zgodnie ze strategi─ů pieni─ůdze powinny by─ç w VOO a zgodnie z logik─ů w AGG ­čÖé

        • S&P 500 (np. VOO) por├│wnujemy do BIL, nie do AGG.

          Je┼Ťli VOO ma 3.41%, a BIL ma wi─Öcej, to wg. strategii kapita┼é lokowany jest w obligacje (AGG).

          Dzi┼Ť natomiast (ceny z pi─ůtku na zamkni─Öcie), je┼Ťli wejdziesz na StockCharts to za ostatnie 253 dni mamy: BIL +2.14%, VOO +11.08%, AGG +7.85%, VEU +2.79%. A wi─Öc dzi┼Ť wed┼éug strategii w portfelu mamy VOO.

          M├│wi─ůc najpro┼Ťciej: je┼Ťli akcje p┼éac─ů wi─Öcej ni┼╝ stopa wolna od ryzyka (BIL), to kupujemy akcje. Je┼Ťli mniej, kupujemy obligacje.

          Teraz jest jasne? ­čÖé

          • OK, wiem gdzie tkwi┼é problem, w prefcharts mia┼éem 200 dni a nie 252 dlatego pokazywa┼é przewag─Ö AGG

    • Hej,

      Uwa┼╝am, ┼╝e przede wszystkim nale┼╝y dobrze zrozumie─ç jak ten obrazek powsta┼é, ┼╝eby z dyscyplin─ů pod─ů┼╝a─ç za strategi─ů. Wtedy nawet i obrazka nie b─Ödzie potrzeba.

      Ostro┼╝nie te┼╝ podchodzi┼ébym do wszelkich niezweryfikowanych poprawek, zw┼éaszcza jak kto┼Ť wcze┼Ťniej powa┼╝nie nie zajmowa┼é si─Ö budowaniem modeli. Na stronie prezentowana jest propozycja zmian przy wzro┼Ťcie maxDD podchodz─ůcym pod 40%.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  8. Dzi─Ökuje, bardzo dobry wpis i wyczerpuj─ůcy, wszystko w pigu┼éce.

    czy znasz jak─ů┼Ť stron─Ö demo z dost─Öpem do etf, bym m├│g┼é przetestowa─ç t─ů strategi─Ö przez kilka miesi─Öcy?

    • Cze┼Ť─ç Piotrku,

      Super, ┼╝e si─Ö podoba┼éo! ­čÖé

      Nie wiem szczerze m├│wi─ůc, bo nie korzystam. Od biedy mo┼╝na to zrobi─ç i w Excelu notuj─ůc tam transakcje w oparciu o sygna┼éy ze StockCharts.

      Zwr├│─ç jednak uwag─Ö, ┼╝e kilka miesi─Öcy, a nawet rok, da bardzo mocno losowy wynik — wi─Öc takie ─çwiczenie ma sens, ale z tym zastrze┼╝eniem. Strategia tego typu pokazuje swoj─ů przewag─Ö przy pe┼énym cyklu hossa/bessa. I dlatego te┼╝ nie jest wbrew pozorom tak prosta do stosowania.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  9. Szkoda, ┼╝e z tymi ETF-ami s─ů problemy z dost─Öpem.
    Rozmawia┼éem z Interactive i mog─ů przyzn─ů─ç dost─Öp do ETF po zmianie statusu klienta na profesjonalnego, co si─Ö nie op┼éaca mi wcale bo b─Öd─Ö p┼éaci┼é za notowania jak za z┼éoto.

    Dziwna zasada, ETFY nie, ale za to nagie opcje wystawi─ůc mog─Ö ­čśÇ pokr─Öcona logika.

    W Degiro chyba mo┼╝na to „obej┼Ť─ç”, zobacz─Ö jak pogadam z nimi

    • Krzy┼Ťku nie potrzebujesz danych real-time przy tego typu strategii. Powinny wystarczy─ç dane op├│┼║nione (w IB zwykle o 10-20 minut). Poza tym w IB jest te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania z tzw. danych typu snapshot, czyli takie migawki na ┼╝─ůdanie. Przy klikni─Öciu widzisz ostatnie notowanie z rynku. Jedna „migawka” kosztuje pomi─Ödzy 1-3 centy, a ka┼╝dego miesi─ůca masz darmowe migawki za 1 USD, czyli 33-100 kwotowa┼ä masz za free. Mo┼╝na wi─Öc za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e dane nie b─Öd─ů w takim scenariuszu kosztowa─ç ani grosza.

      Co do broker├│w: okazuje si─Ö, ┼╝e s─ů w UE tacy, kt├│rzy daj─ů dost─Öp do ETF notowanych w USA. Wspomnia┼éem o tym w artykule, chocia┼╝ niczego nie polecam. ­čśë

      • Inwestuje te┼╝ w normalne akcje, dlatego potrzebuj─Ö notowania realtime na akcje i opcje na akcje.

        Snapshota znam, super sprawa, stosuj─Ö do gie┼édy europejskiej na kt├│rej nie mam subskrypcji na notowania ­čÖé

        Naj┼éatwiej wychodzi przej┼Ť─ç na profesjonalne konto w IB. Warunki nie s─ů ci─Ö┼╝kie ­čśë

        • Je┼Ťli nie robisz wi─Öcej ni┼╝ kilka/kilkana┼Ťcie transakcji w miesi─ůcu, to pewnie snaphsot wystarczy. Czy jest jaki┼Ť problem, o kt├│rym nie wiem?

          Co do profesjonalnego konta: niestety z tym statusem id─ů te┼╝ w parze „profesjonalne” op┼éaty ÔÇô jest znacznie dro┼╝ej przy subskrypcji danych. ­čÖü

  10. Świetny artykuł, kawał dobrej roboty!

    Co do etf├│w notowanych na ameryka┼äskich gie┼édach a o kt├│rych pisa┼ée┼Ť w artykule jako przyk┼éadowych do wykorzystania w strategii, oraz wszystkich innych jakie chcieliby┼Ťmy kupi─ç jest spos├│b ich zakupu dla inwestor├│w indywidualnych pomimo dyrektywy MIFID II. Dyrektywa blokuje mo┼╝liwo┼Ť─ç zakupu jednostki etf ale wci─ů┼╝ mamy mo┼╝liwo┼Ť─ç zakupu/sprzeda┼╝y opcji na te etfy. ┼╗eby otworzy─ç pozycj─Ö wystarczy kupi─ç opcj─Ö call/sprzeda─ç opcj─Ö put in the money i zaczeka─ç do jej rozliczenia. Przy zakupie/wystawieniu opcji na chwil─Ö przed jej wyga┼Ťni─Öciem jej cena jest zbli┼╝ona do warto┼Ťci wewn─Ötrznej opcji (bo warto┼Ť─ç czasu spada do dnia wyga┼Ťni─Öcia) . Minusem takiego rozwi─ůzania jest konieczno┼Ť─ç kupowania etf po 100 sztuk bo taka ilo┼Ť─ç przypada na jedn─ů opcj─Ö no i oczywi┼Ťcie dodatkowe skomplikowanie procesu zakupu.

    • Hej Szpila,

      Super, ┼╝e artyku┼é si─Ö spodoba┼é! ­čÖé

      Tak, technicznie mo┼╝na to robi─ç przez opcje — dzi─Öki za pomys┼é! Ale to ju┼╝ instrument dla zaawansowanych inwestor├│w raczej.

      Dodatkowo mo┼╝liwy jest do wykorzystania lewar. Pozostawi─Ö ten temat na inna okazj─Ö, bo wi─Ökszo┼Ťci zrobi lepiej co┼Ť odwrotnego, czyli np. sta┼éa alokacja cz─Ö┼Ťci portfela w dobrej jako┼Ťci obligacje.

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • Dzi─Öki, t─Ö opcj─Ö znam i par─Ö razy stosowa┼éem.
      No ale nie chce mi si─Ö ­čśë chce upraszcza─ç a nie dok┼éada─ç kolejne transakcje, generuj─ůce prowizj─Ö.

      Jak powi─Öksze konto, ┼╝e bed─Ö kupowa┼é po 100 jednostek wtedy opcje idealne ­čÖé Jeszcze premi─Ö mo┼╝na zgarn─ů─ç dodatkowo i kupi─ç z discountem.

      Te europejskie ekwiwalenty te┼╝ s─ů takie sobie szczerze powiem.

      • No tak, ale to ju┼╝ kto┼Ť musi si─Ö orientowa─ç w temacie opcji. Szczerze m├│wi─ůc nie mam praktycznych do┼Ťwiadcze┼ä w tym zakresie, poza og├│ln─ů wiedz─ů. Ale tak jak piszesz — te┼╝ staram si─Ö upraszcza─ç proces inwestowania maksymalnie jak si─Ö da. ­čÖé

    • Tikery:
      – Vanguard
      – VOO(USD)
      – VXUS(USD)
      – BND(USD)
      – BIL(USD) [Reference Only]
      – iShares
      – IVV(USD) / IGUS(GBP)
      – ACWX(USD) / IGWD(GBP)
      – AGG(USD) / AGBP(GBP)
      – BIL(USD) [Reference Only]
      – SPRD
      – SPY(USD)
      – CWI(USD)
      – SPAB(USD)
      – BIL(USD) [Reference Only]

      Z racji ze mieszkam w UK, dodane sa tez te nominowane w GBP ­čÖé

      • Cze┼Ť─ç Kuba,

        Dzi─Öki za info. R├│┼╝nice pomi─Ödzy ETF mog─ů si─Ö zdarza─ç, zw┼éaszcza przy tak rozleg┼éym indeksie jak ACWI ex-US. ETF r├│┼╝ni─ů si─Ö np. kosztami za zarz─ůdzanie. Nie powinny to by─ç drastyczne r├│┼╝nice, natomiast te┼╝ warto bra─ç pod uwag─Ö p┼éynno┼Ť─ç danego ETF, co ma wp┼éyw na koszty transakcyjne.

        Pozdrawiam,
        Jacek

        • Mysle ze roznice ktore wynikaja pomiedzy konkretnymi ETF, sa tylko do pewnej ÔÇÜkwotyÔÇÖ

          Powiedzmy sobie szczerze, jezeli kupuje 10 ETF to plynosc ma tutaj raczej marginalne znaczenie, tym bardziej roznice w wycenie za zarzadzanie.

          Co prawda w dlugiej perspektywie troche sie tego uzbiera, ale nie na tyle zeby wykrzywic linie kapitalu do skrajnych wartosci ­čÖé

          Ale racje trzeba przyznac, ze jak sie kupuje jakies ÔÇÜmale etfÔÇÖ to moze byc problem w rozliczeniu.

  11. Cze┼Ť─ç,

    Genialny blog i wspania┼ée wpisy popularyzuj─ůce inwestowanie. Du┼╝e brawa za jako┼Ťciowe, obszerne wpisy.

    Mam pytanie o testowanie strategii. Nie jestem informatykiem i nigdy nie zajmowa┼éem si─Ö programowaniem. Czy istniej─ů programy, poza excelem, gdzie m├│g┼ébym testowa─ç strategie na danych historycznych? Posiadam Amibrokera ale AFL na ten moment mnie przerasta – nie jest przyjazny dla nie informatyk├│w.

    Z g├│ry dzi─Öki za pomoc

    Pozdrawiam Jason

    • Cze┼Ť─ç Jason,

      Dzi─Öki za dobre s┼éowo! ­čÖé

      Nie znam gotowego narz─Ödzia, ale te┼╝ nie szuka┼éem, bo wol─Ö mie─ç pewno┼Ť─ç co do wszystkich detali.

      Dla swoich potrzeb robi─Ö co┼Ť takiego obecnie sam pisz─ůc specjalne oprogramowanie, gdzie kompleksowo b─Öd─Ö m├│g┼é testowa─ç wiele portfeli i strategii.

      Je┼Ťli Ci to nie przeszkadza, by─ç mo┼╝e b─Öd─Ö co┼Ť takiego upublicznia┼é, gdy b─Ödzie ju┼╝ w odpowiednim stanie zdatnym do u┼╝ytku.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi─Öki za odpowied┼║.
        Na ten moment b─Öd─Ö pr├│bowa┼é testowa─ç w excelu i z niecierpliwo┼Ťci─ů czekam na upublicznienie Twojego programu – takie narz─Ödzie jest mega potrzebne dla ludzi spoza bran┼╝y IT.

        Pozdrawiam

        Jason

        • My┼Ťl─Ö, ┼╝e ka┼╝da osoba, nawet nie maj─ůca informatycznego do┼Ťwiadczenia, mo┼╝e spokojnie inwestowa─ç, je┼Ťli ma w r─Öku rzetelne narz─Ödzie.

          Prace nad moim oprogramowaniem trwaj─ů ju┼╝ kilka miesi─Öcy, ale pewnie w tym roku nie pojawi si─Ö jeszcze wersja do test├│w. Zapraszam do ┼Ťledzenia strony, albo zapisanie si─Ö na newsletter — b─Öd─Ö informowa┼é na bie┼╝─ůco o stanie prac.

          Pozdrawiam,
          Jacek

          • Jakie instrumenty finansowe i wska┼║niki b─Ödzie mo┼╝na testowa─ç za pomoc─ů twojego narz─Ödzia?

          • Hej Manik,

            Strategie dla funduszy ETF, akcji, obligacji i kontrakt├│w terminowych. Przy czym, z mo┼╝e ma┼éymi wyj─ůtkami, g┼é├│wnie nacisk na d┼éugoterminowe podej┼Ťcie do inwestowania.

            Co do wska┼║nik├│w to nie do ko┼äca wiem, co masz dok┼éadnie na my┼Ťli. Strategie maj─ů opiera─ç si─Ö g┼é├│wnie na sprawdzonych anomaliach, a nie ┼╝onglerce klasycznymi wska┼║nikami analizy technicznej.

            Nie planuje te┼╝ wska┼║nik├│w analizy fundamentalnej p├│ki co. Zale┼╝y mi na maksymalnej prostocie.

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Na podstawie samej ceny mo┼╝na zbudowa─ç strategie short term reversal, momentum i chyba niewiele wi─Öcej.

            Najlepsze rezultaty daje po┼é─ůczenie przynajmniej dw├│ch anomalii – value i momentum.

            Jestem ciekawy co z tego wyjdzie.

          • Hej Manik,

            Poruszy┼ée┼Ť gruby temat, je┼Ťli idzie o momentum i value. ­čÖé

            Praktyka pokazuje, ┼╝e nie ma synergii wynikaj─ůcej z ┼é─ůczenia momentum i value. Momentum jest te┼╝ bardziej uniwersaln─ů anomali─ů ni┼╝ value.

            Asness w opracowaniu pt. Value and Momentum Everywhere pokazuje, ┼╝e momentum dzia┼éa na wielu r├│┼╝nych aktywach, jak: indywidualne akcje, obligacje, indeksy, waluty, towary. I tu problem si─Ö robi dla value — o ile w akcjach korzysta si─Ö powszechnie z metryki typu book-to-market, to ci─Ö┼╝ko ju┼╝ o wsp├│ln─ů metryk─Ö dla innych klas aktyw├│w. Kolejny problem to korelacja value przy portfelu long-only z momentum — jest ona bardzo wysoka.

            Dalej: value na rynku akcji lepiej działa dla małych spółek, niż dużych, a dla momentum nie ma to znaczenia. Wykazano to np. w tym opracowaniu: The Role of Shorting, Firm Size, and Time on Market Anomalies.

            Antonacci robi┼é testy, kt├│re jednoznacznie pokazuj─ů, ┼╝e ┼é─ůczenie value z momentum daje gorszy wynik, ni┼╝ samo momentum (w formie dual momentum, czyli momentum relatywne + absolutne). Wyniki s─ů lepsze nie tylko pod k─ůtem st├│p zwrotu ale i maksymalnych obsuni─Ö─ç.

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Dzi─Öki na linki i opini─Ö.

            Patrick OÔÇÖShaughnessy wykaza┼é, ┼╝e zar├│wno value i quality poprawiaj─ů strategi─Ö momentum.
            http://investorfieldguide.com/2014512two-ways-to-improve-the-momentum-strategy/

            James O’Shaughnessy w ksi─ů┼╝ce What Works on Wall Street pokaza┼é, ┼╝e najbardziej skuteczne s─ů strategie ┼é─ůcz─ůce value i momentum.

            Wydaje mi si─Ö, ┼╝e r├│┼╝nice w badaniach skuteczno┼Ťci po┼é─ůczenia value i momentum wynikaj─ů z rebalancingu. Momentum dzia┼éa lepiej jako osobna strategia przy comiesi─Öcznym rebalancingu, a przy corocznym rebalancingu lepiej dzia┼éa po┼é─ůczenie obu wska┼║nik├│w.

          • Dzi─Öki za linki. Ksi─ů┼╝k─Ö t─Ö w ko┼äcu b─Öd─Ö musia┼é przeczyta─ç, bo ju┼╝ d┼éugo kr─ů┼╝y na moim celowniku. ­čÖé

            Według mnie różnicę robi sposób wykorzystania momentum, a mianowicie synergia momentum absolutnego i relatywnego, czyli dual momentum. Wspomniany przez Ciebie autor pisze tylko o momentum relatywnym dla akcji poszczególnych spółek. Nie jest to najlepszy sposób na wykorzystanie momentum i tam faktycznie value może poprawić wyniki.

            Przykładowo autor wspomina, że 2014 rok był fatalny dla momentum. Ale GEM (czyli dual momentum) zarobiło wtedy ponad 13%.

            Przy akcjach rebalancing jest potrzebny, je┼Ťli chcemy utrzyma─ç r├│wne ryzyko w portfelu. Ale ju┼╝ przy GEM (indeksy) nie trzeba tego robi─ç i przeci─Ötnie w roku jest niewiele ponad jedna transakcja.

  12. Jacku, a jaka jest Twoja opinia na temat metody Automatic portfolio rebalancing?

    Czyli zakładamy co chcemy mieć w portfolio, np. 50% akcje, 25% złoto, 25% obligacje i potem raz do roku sprzedajemy to co podrożało a kupujemy to co potaniało by zachować założone proporcje.

    Czyli jest to jakby odwrotno┼Ť─ç Momentum.

    Rebalancing means maintaining your original mix of stocks, bonds and other bits of the world economy in a strategic proportion. If one class goes up while another goes down, the system automatically sells a small portion of the winners and/or buys more of the discounted assets. On average this amounts to systematically buying low and selling high, which improves your returns slightly over the years.
    Wi─Öcej tutaj:
    https://www.mrmoneymustache.com/2012/02/17/book-review-the-intelligent-asset-allocator/

    • Cze┼Ť─ç Artur,

      Postaram si─Ö przygotowa─ç bardzo obszerny wpis/wpisy, mo┼╝e jeszcze w tym roku, gdzie poka┼╝─Ö kilka r├│┼╝nych modeli portfeli, m.in. taki, o kt├│rym wspominasz. Wszystko poparte konkretnymi liczbami i statystykami.

      Og├│lnie nie lubi─Ö takich statycznych portfeli, ale to tylko moja prywatna opinia. Ich zalet─ů jest bez w─ůtpienia prostota i ma┼éa liczba transakcji. Natomiast chocia┼╝by prezentowany GEM ma r├│wnie┼╝ niewiele wi─Öcej transakcji w czasie, a daje znacznie lepsze wyniki.

      Najwi─Ökszy problem to brak reakcji na zmiany rynkowe. 50% portfela w akcjach w d┼éugim terminie daje ┼éadny wynik, ale jak nadchodzi moment jak rok 2008, to niewielu z powa┼╝nym kapita┼éem w portfelu przetrzyma tak─ů bess─Ö.

      Warto te┼╝ pochyli─ç si─Ö nad obligacjami w erze rekordowo niskich st├│p procentowych. Je┼Ťli w ko┼äcu stopy b─Öd─ů sz┼éy w g├│r─Ö, to sztywne trzymanie w portfelu obligacji nie b─Ödzie korzystne. Mo┼╝na jednak inwestowa─ç w obligacje wykorzystuj─ůc momentum, o czym te┼╝ postaram si─Ö napisa─ç nieco wi─Öcej w przysz┼éo┼Ťci.

      Je┼Ťli bym decydowa┼é si─Ö na taki portfel jak wspomniany przez Ciebie, to jako element wi─Ökszej ca┼éo┼Ťci, bior─ůc pod uwag─Ö korelacj─Ö z innymi strategiami/portfelami.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║ Jacku.

        Nie chodziło mi to o konkretne proporcje między poszczególnym aktywami.

        A bardziej o mechanizm dzia┼éania gdzie sprzedajemy „drogie” aktywa by balansowa─ç portfolio. Tak dzia┼éa na przyk┼éad ameryka┼äski betterment. Momentum dzia┼éa odwrotnie, trzymamy aktywa tak d┼éugo a┼╝ nie ma zmiany kierunku.

        Jestem ciekawe jak to wypada w por├│wnaniu do Momentum. Plusy minusy.

        Sam te┼╝ oczywi┼Ťcie poszukam w internecie.

        • Artur, z poziomu czystej matematyki, takie podej┼Ťcie najpewniej b─Ödzie przegrywa─ç w d┼éugim terminie z GEM, kt├│rego zalet─ů jest dynamiczna alokacja portfela w┼éa┼Ťnie. Co nie znaczy, ┼╝e tylko na momentum mo┼╝na zarabia─ç.

          W statycznym portfelu rebalancing jest wymuszony, aby zachować proporcje portfela w czasie. I z definicji będzie to polegało na kupowaniu słabych aktywów i sprzedawaniu mocnych. Jest to więc cecha każdego statycznego portfela.

          Podam ponownie wspomniany przeze mnie przyk┼éad na bazie statycznego modelu portfela „All-Weather” Ray’a Dalio. Mamy tam 40% obligacji d┼éugoterminowych, kt├│re fajnie dawa┼éy zarabia─ç przez ponad 30 minionych lat, bo spada┼éy stopy procentowe. By─ç mo┼╝e spadn─ů jeszcze, ale miejsca ju┼╝ wiele nie ma. Pytanie, co p├│┼║niej. Mo┼╝na trafi─ç na 20-30 lat okresu wzrostu st├│p procentowych ÔÇô wtedy takiemu portfelowi mocno b─Ödzie ci─ů┼╝y─ç tak mocna alokacja w obligacje. I niestety statyczny portfel nie jest w stanie „aktywnie” zareagowa─ç na taki problem.

          Natomiast matematyka to jedno, a cz┼éowiek to drugie. Osobi┼Ťcie nie odrzucam kompletnie idei statycznego portfela, ale raczej jako uzupe┼énienie, o ile jego model b─Ödzie mia┼é nisk─ů korelacj─Ö z pozosta┼éymi inwestycjami.

          Jak wspomina┼éem, b─Öd─Ö stara┼é si─Ö wi─Öcej w tym temacie pokaza─ç na konkretnych przyk┼éadach w przysz┼éo┼Ťci.

          • Dzi─Ökuj─Ö, wreszcie zrozumia┼éem i si─Ö zgadzam.

  13. jednego w artykule mi brakuje kiedy wejsc w rynek, obecnie mamy hosse na rynku akcji od wielu lat, hosse na zlocie itd. czy po prostu kupic i liczyc na momentum.
    po czym pozna─ç czy to dobry moment? ­čÖé

    • Hej Piotr,

      To ju┼╝ niestety loteria. Znam takich, co od 4-5 lat ju┼╝ m├│wi─ů, ┼╝e rynek akcji w USA si─Ö zawali. W ko┼äcu b─Öd─ů mie─ç racj─Ö, ale po drodze trac─ů hoss─Ö stulecia. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci.

      W artykule wspomnia┼éem, ┼╝e proponuj─Ö rozwa┼╝y─ç wej┼Ťcie na rynek etapami. Podzieli─ç kapita┼é na kilka cz─Ö┼Ťci i stopniowo powi─Öksza─ç portfel. Je┼Ťli zaczniemy od stratnej transakcji, b─Ödzie to na mniejszym kapitale. Je┼Ťli zaczniemy od zyskownej transakcji, ┼éatwiej b─Ödzie do┼éo┼╝y─ç nowy kapita┼é do portfela.

      Jest to trick czysto psychologiczny, bo je┼Ťli kto┼Ť ma perspektyw─Ö inwestowania liczon─ů w latach, dekadach, to jest to bez wi─Ökszego znaczenia. Nie jest to ┼éatwe, ale stara─ç si─Ö nale┼╝y nie patrze─ç na portfel kr├│tkowzrocznie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Na jaki okres podzieli┼éby┼Ť czas wej┼Ťcia na rynek? Rok co miesi─ůc? Kr├│cej? D┼éu┼╝ej?

        S─ů jakie┼Ť strategie z kt├│rymi si─Ö spotka┼ée┼Ť?

        • Tu nie ma jednej odpowiedzi Artur ÔÇô bardziej kierowa┼ébym si─Ö osobistymi preferencjami.

          Przyk┼éadowo ja by─ç mo┼╝e zrobi┼ébym tak, ┼╝e zaanga┼╝owa┼ébym 30% docelowego kapita┼éu, reszt─Ö zaparkowa┼é w obligacjach kr├│tkoterminowych (najlepiej te┼╝ w oparciu o momentum). Kolejn─ů „porcj─Ö” kapita┼éu do┼éo┼╝y┼ébym po kilku miesi─ůcach. Jeden miesi─ůc to troch─Ö kr├│tko bior─ůc pod uwag─Ö rynek akcji, chyba, ┼╝e od razu dosta┼ébym w „plecy” porz─ůdnie od rynku, typu -15%. Wtedy pewnie rzuci┼ébym kolejn─ů porcj─Ö kapita┼éu szybciej do gry.

          Ale zastrzegam ÔÇô to tylko moje g┼éo┼Ťne my┼Ťlenie, ┼╝adna rekomendacja. ­čÖé

          • Co masz na my┼Ťli pisz─ůc „zaparkowa┼é w obligacjach kr├│tkoterminowych”?

            Wybrane, pojedyncze obligacje czy etf typu AGG ?

          • Nie by┼éem bardzo precyzyjny Artur w tej odpowiedzi z tymi obligacjami — przepraszam.

            Pojedynczych obligacji bym nie kupowa┼é, tylko agregaty w postaci ETF ÔÇô ┼éatwa dywersyfikacja jest od razu zagwarantowana.

            Natomiast je┼Ťli kupowa┼ébym te obligacje z my┼Ťl─ů o uwolnieniu kapita┼éu najdalej w skali roku, to obligacje kr├│tkoterminowe s─ů dla mnie bezpieczniejsze. To mia┼éem na my┼Ťli m├│wi─ůc o ÔÇ×parkowaniuÔÇŁ kapita┼éu w obligacje kr├│tkoterminowe.

            Ale najlepiej zbudowa─ç taki portfel obligacji w oparciu o Dual Momentum, czyli podobnie jak GEM. Postaram si─Ö taki model przybli┼╝y─ç r├│wnie┼╝, bo to jest fajna opcja na strategi─Ö dla samych obligacji lub jako uzupe┼énienie/poprawienie modelu GEM w m─ůdry spos├│b. Zamiast zawsze kupowania np. AGG, mieliby┼Ťmy na podstawie momentum wyb├│r kr├│tko-, ┼Ťrednio- lub d┼éugoterminowych ETF obligacyjnych ÔÇô czyli by┼éby to ÔÇ×dynamicznyÔÇŁ portfel obligacji. Dobieraliby┼Ťmy m├│wi─ůc inaczej taki ETF obligacji, kt├│ry jest „optymalny” w danym momencie. Pi─Öknie rozwi─ůzuje problem np. zagro┼╝enia wzrostu st├│p procentowych.

            Czy teraz jest ja┼Ťniej, czy wr─Öcz przeciwnie? ­čÖé

  14. Tak, super wyt┼éumaczone! Jakby┼Ť kiedy┼Ť napisa┼é co┼Ť wi─Öcej to by┼éoby mi┼éo. Zw┼éaszcza jakie obligacje warto bra─ç pod uwag─Ö, rz─ůdowe, komercyjne itd.

    • OK, przygotuje co┼Ť takiego, ale pewnie zajmie mi to z kilka miesi─Öcy. ­čÖé B─Ödzie to mo┼╝na potraktowa─ç jako osobn─ů strategi─Ö, lub jako rozszerzenie GEM.

    • Hej Artur,

      Dobry przyk┼éad! ­čÖé

      Według oryginału Antonacciego, w takiej sytuacji w portfelu powinien znajdować się IVV.

      Sytuacje graniczne zdarzaj─ů si─Ö, bywa te┼╝ tak, ┼╝e r├│┼╝nica jednego dnia generuje inny sygna┼é. Pewnym ┼Ťrodkiem zaradczym jest tu stosowanie wspomnianego przeze mnie transzowania. Przyk┼éadowo dzielimy portfel na 2 cz─Ö┼Ťci (lub wi─Öcej) po 50% i ka┼╝d─ů obs┼éugujemy w innym dniu miesi─ůca ÔÇô- dajmy na to ostatniego dnia miesi─ůca i pierwszego dnia miesi─ůca. Zmniejsza to efekt przypadku w kr├│tkim terminie, natomiast podnosi koszty transakcyjne (nie tylko zarz─ůdzamy wi─Öksz─ů liczb─ů portfeli, ale i musimy je rebalansowa─ç).

      W kr├│tkim okresie czasu s─ů to sytuacje, kt├│re mog─ů frustrowa─ç, zw┼éaszcza je┼Ťli sygna┼é by┼é na granicy, a do tego b┼é─Ödny i spowodowa┼é strat─Ö.

      Jacek

      • Tak nawiasem m├│wi─ůc: zaleta wg. mnie podej┼Ťcia algorytmicznego polega na tym, ┼╝e jest jasny punkt wej┼Ťcia/wyj┼Ťcia.

        Tymczasem ludziom w naturalny spos├│b wydaje si─Ö to by─ç wad─ů, bo mamy ca┼é─ů palet─Ö odcieni pomi─Ödzy czerni─ů i biel─ů w podejmowaniu decyzji na rynku. Wydaje si─Ö nam, ┼╝e dzi─Öki temu mo┼╝emy odpowiednio zareagowa─ç w ka┼╝dej sytuacji. A przecie┼╝ gra idzie o to, jak si─Ö wydaje, aby mie─ç racj─Ö. Stratna transakcja to pora┼╝ka. Z tego powodu ch─Ötniej ucinamy w┼éa┼Ťnie transakcje zyskowne, aby schowa─ç pieni─ůdze do kieszeni, a kisimy straty w nadziei, ┼╝e si─Ö odbije rynek w nasz─ů stron─Ö.

        Mocno to pokr─Öcone, bo ci─Ö┼╝ko uwierzy─ç nam w nasz brak racjonalno┼Ťci. ­čÖé Ale dzi─Öki temu rynek jest te┼╝ nieefektywny i mo┼╝na na nim zarabia─ç. ­čÖé

        • Bardzo dzi─Ökuj─Ö za rozwini─Öcie tematu. A jest on niezmiernie ciekawy.

          Mnie jeszcze zastanawia czy widzia┼ée┼Ť mo┼╝e model by w momencie gdy BIL > IVV kupowa─ç indeks odwr├│cony zamiast BIL. Tak by gra─ç na momentum spadkowe rynku akcji.

          Sam nie mam zamiaru inwestować w efty shorty, ale jestem ciekawy jak by wypadła symulacja.

          • Rozumiem, ┼╝e chodzi Ci o shortowanie rynku akcji. Statystycznie kr├│tkoterminowe obligacje s─ů mocniejsze (i mniej zmienne) ni┼╝ akcje po kr├│tkiej stronie na spadaj─ůcym rynku akcji. Generalnie shortowanie rynku, akcji w szczeg├│lno┼Ťci, ale nie tylko, jest trudne, co pi─Öknie statystykami pokaza┼é na przyk┼éad Andreas Clenow w swoich dw├│ch ksi─ů┼╝kach, go┼Ť─ç odcinka podcastu numer 25. Na rynku akcji w og├│le nie gra po kr├│tkiej stronie rynku, jedynie na towarowych rynkach, ale i to g┼é├│wnie z powod├│w wyg┼éadzenia krzywej kapita┼éu ÔÇô wi─Ökszo┼Ť─ç zysk├│w na przestrzeni lat generuje d┼éuga strona. Dodam, dla porz─ůdku, ┼╝e m├│wimy o podej┼Ťciu long-term.

            Co do ETF short: polecam zerkn─ů─ç do odcinka o ETF, gdzie w tek┼Ťcie pokazuj─Ö przyk┼éad jak taki ETF mo┼╝e ÔÇ×zaskoczy─çÔÇŁ wielu inwestor├│w.

          • OK, mo┼╝e dla tych co nie chc─ů szuka─ç — przyk┼éad „problemu” z ETF po stronie kr├│tkiej.

            Oryginalna koncepcja ETF to fundusz indeksowy bez ┼╝adnych dodatkowych udziwnie┼ä. Tak zwany ETF odwr├│cony, czyli maj─ůcy pozwala─ç zarabia─ç na spadku kursu replikowanego indeksu jest niestety czym┼Ť innym ni┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç prawdopodobnie my┼Ťli. Zamiast pisa─ç w tym momencie o gammie i delcie, pos┼éu┼╝my si─Ö prostym przyk┼éadem pokazuj─ůcym gdzie le┼╝y k┼éopot.

            Za┼é├│┼╝my, ┼╝e indeks ma warto┼Ť─ç 1000. W pierwszym dniu spada o 10%, czyli do poziomu 900. Kupuj─ůc odwr├│cony ETF, nasza inwestycja zarabia 10% (warto┼Ť─ç odwr├│conego ETF wynosi 1100).

            Kolejnego dnia indeks wraca na poziom 1000, czyli wzrasta o 11.1%. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas oczekiwa┼éaby tego samego w odniesieniu do odwr├│conego ETF ÔÇô powrotu do punktu wyj┼Ťcia. Ale niestety taki ETF trac─ůc 11.1% z poziomu 1100 spada do 979. Zamiast by─ç ÔÇ×na zeroÔÇŁ tracimy 2.1% z naszej inwestycji.

            Gdyby teraz powt├│rzy─ç wielokrotnie podobne ─çwiczenie nasz odwr├│cony ETF ÔÇ×odkleiÔÇŁ si─Ö jeszcze bardziej od rzeczywisto┼Ťci, kt├│rej by┼Ťmy oczekiwali. Dodanie do tego jeszcze lewara spot─Ögowa┼éoby ten efekt.

  15. Dobra, to jeszcze jedna ciekawostka.
    Sytuacja gdy BIL > AGG. Czasem s─ů takie sytuacje, np. w 2018.

    Co wtedy zaleca trzyma─ç Antonacciego?

    Dzi─Öki!

    • Wed┼éug oryginalnej strategii GEM, w takiej sytuacji w portfelu i tak jest AGG, bo BIL nigdy nie kupujemy (jest ono tam tylko w roli „proxy” do stopy wolnej od ryzyka). Natomiast to jest w┼éa┼Ťnie to miejsce, o kt├│rym napisz─Ö w przysz┼éo┼Ťci, jak ÔÇ×inteligentnieÔÇŁ dobiera─ç obligacje do portfela w oparciu o momentum.

      Stay tuned! ­čÖé

      • Czekam z niecierpliwo┼Ťci─ů.A w mi─Ödzy czasie przes┼éucham podcasty!

  16. Strasznie sie to nawiguje (komentarze) – a chcialem zapytac o ten software co tworzysz do testowania? Jakies techniczne info? Jezyk programowania/web/desktop app? ­čÖé

    • J─Özyk programowania z poziomu u┼╝ytkownika raczej ma ma┼ée znaczenie. Jest to aplikacja na Windows, pisana w C#. Dane b─Ödzie mo┼╝na ┼éadowa─ç z plik├│w OHLC lub via Norgate (dla rynku w USA).

      Wychodz─Ö z za┼éo┼╝enia, ┼╝e to ma by─ç w├│┼é roboczy, a nie apka na telefon. ­čÖé

      PS. Co do komentarzy — niestety spory artyku┼é i sporo komentarzy robi swoje. Ale w wolnej chwili zobacz─Ö, czy co┼Ť by si─Ö da┼éo poprawi─ç.

    • Hej Artur,

      Zwr├│ci─ç nale┼╝y uwag─Ö czy jest to „total return„, czyli wynik uwzgl─Ödniaj─ůcy wyp┼éacone dywidendy (reinwestowane). Wi─Öc tu mog─ů by─ç najwi─Öksze r├│┼╝nice. Natomiast, je┼Ťli s─ů uwzgl─Ödnione dywidendy, to nale┼╝y jeszcze wiedzie─ç jak to kto┼Ť realizuje. Na przyk┼éad korzystam ze StockCharts i oni opisuj─ů jak wygl─ůda u nich proces wstecznej korekty danych.

      Przykładowo dla IVV można też sprawdzić kiedy były wypłacone dywidendy w ostatnim czasie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  17. Czy mo┼╝na zamieni─ç w tej strategii AGG na TLT? Backtesting pokazuje, ┼╝e CAGR TLT jest wy┼╝szy.
    pozdrawiam

    • Hej Micha┼é,

      Wszystko mo┼╝na, ale bym tego nie robi┼é osobi┼Ťcie. ­čÖé

      Czy robi┼ée┼Ť ten test od 1950 roku? Zak┼éadam, ┼╝e opiera┼ée┼Ť si─Ö tylko na ETF za ostatnie lata. Od 1981 d┼éugoterminowe papiery d┼éu┼╝ne zarobi┼éy w USA ponad 10% w skali roku (u┼Ťrednione). Lepsze to ni┼╝ akcje, bior─ůc pod uwag─Ö ich du┼╝o mniejsz─ů zmienno┼Ť─ç.

      Zwr├│─ç jednak uwag─Ö, ┼╝e od 1981 w USA ci─ůgle spadaj─ů stopy procentowe, co by┼éo super ┼Ťrodowiskiem dla zysk├│w na d┼éugoterminowych obligacji skarbowych (TLT). Wiele miejsca do spadku na stopy procentowe ju┼╝ nie ma. Ale jak zaczn─ů kiedy┼Ť rosn─ů─ç, to b─Ödzie negatywnie wp┼éywa─ç na stop─Ö zwrotu ÔÇô mamy spore ryzyko duration.

      TLT maj─ů te┼╝ wi─Öksz─ů zmienno┼Ť─ç ni┼╝ np. ┼Ťrednioterminowe papiery.

      Wi─Öcej na ten temat napisz─Ö w oddzielnym artykule, gdzie postaram si─Ö pokaza─ç jak mo┼╝na nieco lepiej mimo wszystko dobiera─ç obligacje do portfela ni┼╝ w klasycznym GEM.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Bardzo dzi─Ökuj─Ö za wyja┼Ťnienie. Tak, u┼╝y┼éem portfolio visualizer, por├│wnuj─ůc ETF TLT i AGG od 2003 (dane AGG od 2003, pewnie powsta┼é w tym roku).

        • Postrzegam kr├│tko-/┼Ťrednioterminowe obligacje skarbowe jako bezpieczniejsze od d┼éugoterminowych.

          Natomiast by┼ébym bardzo ostro┼╝ny z dora┼║nym „poprawianiem” modelu na ograniczonym zakresie danych, Micha┼é. Bardzo ┼éatwo w ten spos├│b „poprawi─ç” wyniki historyczne, ale jest to bardzo ryzykowne.

  18. Jacek, możesz podać linki do badań, według których momentum na indeksach akcji generuje wyższe zyski niż na indywidualnych spółkach?

  19. To zdecydowanie nie jest lektura na jedno posiedzenie ­čÖé
    B─Öd─Ö po malutku „obczaja┼é” dzie┼ä po dniu.
    Podziwiam za po┼Ťwi─Öcony czas i wiedz─Ö!

    • Zapraszam do lektury. Je┼Ťli dopiero zaczynasz swoj─ů przygod─Ö z rynkami, to daj sobie czas na przyswojenie wiedzy. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  20. Wyci─ůgn─Ö┼éem dane z ost 5 lat i zrobi┼éem symulacj─Ö, sprawdzanie raz na tydzie┼ä, raz na dwa tygodnie, raz na miesi─ůc i kupno/sprzeda┼╝ zgodnie z opisan─ů strategi─ů to stopa zwrotu wysz┼éa 7,4%. nie wiem sk─ůd wy bierzecie te 15%? ­čÖé

    • Cze┼Ť─ç Pawe┼é,

      Mo┼╝e warto nieco si─Ö przy┼éo┼╝y─ç i przeczyta─ç artyku┼é, zamiast od razu siada─ç do klawiatury i pisa─ç „sk─ůd wy bierzecie te 15%”?

      Za ostatnie 5 lat (2014-2018), roczne stopy zwrotu w warunkach podanych w artykule wynosi┼éy odpowiednio: 13.69%, -6.47%, 6.73%, 21.75%, -7.75%. Te informacje s─ů podane w artykule w tabelce prezentuj─ůcej wyniki od 1999 roku.

      Nie oczekuj, ┼╝e w ka┼╝dym roku, czy nawet dekadzie, b─Ödzie r├│wne 15% — ten wynik jest za ostatnie 70 lat. To nie jest lokata, gdzie Tw├│j kapita┼é b─Ödzie przyrasta┼é idealnie liniowo.

      Nawiasem m├│wi─ůc, okres 5 lat to nic przy tej strategii. Historycznie jej przewaga jest widoczna przy pe┼énym cyklu hossa-bessa.

      Wyniki strategii za ostatnie 70 lat, mierzone dla 3-letnich okres├│w (tzw. rolling-returns), dawa┼éy stopy zwrotu w zakresie oko┼éo 2-3% do nieco ponad 50%. I to kolejny pow├│d dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe. ­čśë

      Pozdrawiam,
      Jacek

  21. Cze┼Ť─ç Jacku,

    Na wst─Öpie, dzi─Ökuj─Ö za ┼Ťwietny artyku┼é! Mam jedno pytanie – od czego zale┼╝y to, ┼╝e przyj─ů┼ée┼Ť g├│rny limit okresu do obserwacji momentum (czyli 12 miesi─Öcy z przedzia┼éu 3-12, kt├│ry dzia┼éa dla rynk├│w akcji), a nie np 6, albo 9 miesi─Öcy?

    Z g├│ry dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam

    • Hej Miko┼éaj,

      Cieszę się, że artykuł przypadł Ci do gustu.

      Co do wyboru parametru ÔÇô nie ma tu ┼╝adnej magii. GEM za okres 70 lat generuje zyski w zakresie 3-12 miesi─Öcy. Najlepszy wynik daje parametr 12 miesi─Öcy, chocia┼╝ nie to jest podstawowym powodem wyboru przez Gary Antonacciego tej warto┼Ťci.

      Wiele innych niezależnych badań (np. Jegadeesh & Titman z 1993 roku), odkryli, że momentum na rynku akcji najlepiej działa dla okresu 12 miesięcy. Również wspominani przeze mnie w artykule Cowles i Jones już w roku 1937 zaobserwowali to samo.

      Kr├│tsze okresy lepiej dzia┼éaj─ů z kolei dla rynku obligacji, co postaram si─Ö jesieni─ů opisa─ç w szczeg├│┼éach jako suplement do tego artyku┼éu.

      Poza tym nie bez powodu na Wall Street m├│wi─ů „More money is made by sitting than by trading.” ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  22. Przeczyta┼éem jeszcze raz artyku┼é i nadal jestem pod wra┼╝eniem. Czysta wiedza bez teorii spiskowych. Domy┼Ťlam si─Ö, ┼╝e przygotowanie takiego artyku┼éu to godziny pracy, wi─Öc mam wyrzuty sumienia prosi─ç o wi─Öcej ­čÖé

    Nie jestem pocz─ůtkuj─ůcym inwestorem, ale czuj─Ö si─Ö zainspirowany, bo podpisuj─Ö si─Ö pod cytatem z Du┼äczyka.

    Z pełnym przekonaniem linkuję znajomym.

    • Gerbett, dzi─Ökuj─Ö za dobre s┼éowo. We wrze┼Ťniu planuj─Ö poci─ůgn─ů─ç temat, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie cz─Ö┼Ťci strategii inwestuj─ůcej w obligacje, wi─Öc mo┼╝e Ci─Ö to r├│wnie┼╝ zainteresuje.

      Co do Du┼äczyka, to chcia┼ébym m├│c zrozumie─ç i doceni─ç takie podej┼Ťcie wiele lat temu. ­čÖé Dzi┼Ť jest mi ┼╝al os├│b, kt├│re szukaj─ů cud├│w, pomimo, ┼╝e wszystko co im potrzebne maj─ů pod nosem.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  23. Witam,
    Mam pytanie czy istniej─ů podobne strategie (oparte na podobnych badaniach) dla innych rynk├│w np. Niemcy, Japonia, Chiny.

    Czyli mo┼╝na by zastosowa─ç t─ů stategi─Ö wykorzystuj─ůc np. rynek niemiecki oraz obligacje dla rynku niemieckiego?

    Piotr

    • Hej Piotrze,

      Nie znam opracowań dla rynków o których wspominasz. Natomiast momentum, jako anomalia działa bez względu na wybierany rynek. GEM z założenia opiera się na rynkach globalnych.

      Niebawem poka┼╝─Ö jak mo┼╝na wykorzysta─ç momentum dla rynku obligacji.

      Pracuję też nad oprogramowaniem, gdzie każdy w prosty sposób będzie mógł sobie odpowiedzieć na takie pytanie jak Twoje.

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • Hej fitz!

      Dzi─Öki za linka — dobry pomys┼é. ­čÖé

      Od siebie dorzuc─Ö jeszcze jeden link do StockCharts, ale z narz─Ödzia SharpCharts, bo tam w czasie rzeczywistym mo┼╝na to mie─ç.

      Co masz na my┼Ťli z Google Docs?

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Generalnie bawi┼éem si─Ö formu┼éami w arkuszu kalkulacyjnym, kt├│re pobieraj─ů stop─Ö zwrotu (a w┼éa┼Ťciwie kurs i stop─Ö licz─ů same – bo funkcja „return” dzia┼éa tylko dla funduszy, nie dla akcji/ETF) dla wybranych walor├│w +na tym liczy warunkow─ů formu┼é─Ö pokazuj─ůc─ů, co powinni┼Ťmy na dzi┼Ť mie─ç w portfelu – BND/VOO/VEU. Pewnie da┼éoby si─Ö to zautomatyzowa─ç dalej por├│wnuj─ůc na przyk┼éad co miesi─ůc i wysy┼éaj─ůc sygna┼é je┼Ťli trzeba zaktualizowa─ç portfel

          • Jest funkcja GOOGLEFINANCE (np formu┼éa =GOOGLEFINANCE(„BND”,”price”, datevalue(today()-1) )) – ale co┼Ť mi nie styka; np. BIL dla wczoraj i dla 30.08.2018 pokazuje t─ů sam─ů┬áwarto┼Ť─ç 91.6. Na jakich┼Ť forach widzia┼éem, ┼╝e ludzie zaci─ůgaj─ů to poprzez parsowanie HTML z innych serwis├│w, ale to ju┼╝ troch─Ö wi─Öcej zabawy.

            Co ciekawe dla akcji działa to poprawnie.

  24. Ta strategia nie przewiduje jednego zdarzenia. I wi─ů┼╝e si─Ö ze sporym ryzykiem dla starych (wiekiem) inwestor├│w. Mianowicie jak zaczynasz inwestowa─ç maj─ůc 25 lat, to nawet przy du┼╝ym t─ůpni─Öciu rynku w ko┼äcu wyjdziesz na plus.

    Ale co jak masz lat 40 albo 50? Czy gdyby┼Ť straci┼é 50% kapita┼éu i mia┼é czeka─ç na przyk┼éad 20 lat na powr├│t do pocz─ůtkowej warto┼Ťci to czy b─Ödzie to dla Ciebie ok?

    Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e ma┼éo prawdopodobne. Ale prosz─Ö spojrze─ç na wykres Nikkei. W 1991 roku spad┼é z 26000. Dzi┼Ť jest rok 2019 i nawet nie odrobi┼é straty. Obecnie warto┼Ť─ç to 22000. A min─Ö┼éo 28 lat!!!

    Zaraz kto┼Ť napisze, ┼╝e to Japonia. ┼╗e USA to nie grozi. Ale czy na pewno? A co jak to w┼éa┼Ťnie b─Ödzie czarny ┼éab─Öd┼║ Taleba i kilka dekad stagnacji gospodarczej?

    Taki Michael Burry na przyk┼éad uwa┼╝a, ┼╝e aktualnie mamy ba┼äk─Ö na etfach i og├│lnie pasywnym inwestowaniu w indeksy. Z jego zdaniem si─Ö licz─Ö i bior─ů tak─ů ewentualno┼Ť─ç pod uwag─Ö.

    • Hej Robert,

      Dzi─Öki za komentarz. Plus ode mnie za pr├│b─Ö krytycznego spogl─ůdni─Öcia na zagadnienie. ­čÖé

      Ka┼╝da inwestycja wi─ů┼╝e si─Ö z ryzykiem, ka┼╝da.

      Historycznie omawiana strategia nie mia┼éa nigdy obsuni─Öcia przekraczaj─ůcego 18%. Nie znaczy to, ┼╝e nigdy nie b─Ödzie wi─Öksze, ale wci─ů┼╝ daleko do 50%.

      Kolejna sprawa: strategia inwestuje bardzo szeroko. USA jako, ┼╝e stanowi 50% ┼Ťwiatowej kapitalizacji jest traktowana osobno, a reszta ┼Ťwiata osobno. Je┼Ťli USA podzieli los Japonii, strategia alokowa─ç kapita┼é b─Ödzie najpewniej w drug─ů cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťwiata. Je┼Ťli ca┼éy ┼Ťwiat b─Ödzie w recesji, to nikt nie zarobi na rynku akcji — ale mo┼╝e uda─ç si─Ö to na rynku obligacji.

      Osobi┼Ťcie jestem przeciwnikiem sztywnego trzymania jednego rynku (indeksu) w portfelu, ┼╝eby w┼éa┼Ťnie unikn─ů─ç case’u Japonii. Zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e omawiana tu strategia nie trzyma┼éaby w portfelu rynku, kt├│ry jest na ci─ůg┼éej stracie. Je┼Ťli ┼╝aden rynek akcyjny nie b─Ödzie zarabia┼é, kapita┼é idzie w obligacje skarbowe. „Magia” strategii polega na adaptowaniu si─Ö do zmieniaj─ůcego si─Ö rynku, do tego, ┼╝e portfel jest dynamicznie alokowany ÔÇô nie jest ustalony na sztywno.

      Japonia to te┼╝ pow├│d, dla kt├│rego nie dobierane s─ů pojedyncze, lokalne rynki do portfela. Lepiej mie─ç ┼Ťredni wynik, ni┼╝ du┼╝─ů strat─Ö. Jest to wi─Öc ┼Ťwietny przyk┼éad, ale nie jako zarzut do strategii GEM.

      Ryzyko jakie widz─Ö w strategii jest takie, ┼╝e jej efektywno┼Ť─ç spadnie ÔÇô wtedy wyniki b─Öd─ů gdzie┼Ť mo┼╝e w okolicy sztywnego portfela 60/40.

      Gdyby nie by┼éo ┼╝adnego ryzyka, rynki nie p┼éaci┼éyby te┼╝ premii ÔÇô warto o tym pami─Öta─ç. Je┼Ťli kto┼Ť ma alternatywn─ů strategi─Ö ÔÇô super. Je┼Ťli kto┼Ť nie chce w og├│le inwestowa─ç, musi si─Ö godzi─ç, ┼╝e jego kapita┼é b─Ödzie zjadany przez inflacj─Ö.

      Co do Burry’ego ÔÇô to s─ů p├│ki co teorie, kt├│re fajnie si─Ö czyta. Poza tym z jego punktu widzenia ETF s─ů dla niego konkurencj─ů jako zarz─ůdzaj─ůcego funduszem hedge — trudno oczekiwa─ç, by zach─Öca┼é do inwestowania w nie. ­čÖé ETF wci─ů┼╝ stanowi─ů niewielki skrawek tego co maj─ů pod sob─ů fundusze aktywnie zarz─ůdze. Poza tym wrzucanie wszystkich ETF do jednego worka jest nieporozumieniem. Ryzyko jakie osobi┼Ťcie widz─Ö to ETF smart beta, ale to temat na inn─ů histori─Ö.

      Inwestowanie zawsze b─Ödzie wi─ůza─ç si─Ö z brakiem komfortu. Ale lepiej mie─ç w tym procesie strategi─Ö, ni┼╝ nie mie─ç ┼╝adnej.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  25. Witaj Jacku,

    1) Masz racj─Ö, jest wysoce nieprawdopodobne by w ci─ůgu 30 dni rynek akcji spad┼é o 50%+. Nawet Nikkei w czasie kryzysu 1990 spada┼é w okolicach 15% miesi─Öcznie. Wi─Öc by┼Ťmy zd─ů┼╝yli z niego uciec przed osi─ůgni─Öciem dna.

    2) Co do podzia┼éu USA/┼Üwiat to masz na my┼Ťli podzia┼é na VOO/VUE?

    3) Nie zgodz─Ö si─Ö, tylko ┼╝e ETF stanowi─ů niewielki skrawek:

    „Academic research published in June shows that three index-fund managers together manage more than $1.8 trillion, and that they could control as much as one-third of all voting shares of S&P 500 companies in the coming years.”

    4) M├│g┼éby┼Ť w kilku zdaniach napisa─ç o jakie ryzyko ze etf smart beta chodzi? Masz na my┼Ťli VIG?

    5) Pr├│bowa┼ée┼Ť sam zbudowa─ç sw├│j w┼éasny etf smart beta ­čÖé ?

    • Hej Robert,

      ad 1
      Je┼Ťli kto┼Ť ma mniejszy apetyt na ryzyko, zawsze mo┼╝e zaalokowa─ç np. 30% warto┼Ťci swojego portfela w najbezpieczniejsze papiery skarbowe.

      ad 2
      Tak, czyli S&P 500 i ACWI ex-US. Dzi─Öki p├│j┼Ťciem tak szerokim rynkiem nie mamy k┼éopotu z selection bias.

      ad 3
      30% to wci─ů┼╝ mniejszo┼Ť─ç. Wi─Ökszo┼Ť─ç stanowi─ů aktywne strategie, nawet je┼Ťli korzystaj─ů z ETF (jak chocia┼╝by opisywana przeze mnie). Fakt inwestowania z wykorzystaniem ETF nie oznacza jeszcze pasywnego inwestowania. Sprawa kolejna: mamy hoss─Ö stulecia na tym indeksie. Gdy zaczyna si─Ö bessa, aktywnie zarz─ůdzane fundusze akcyjne r├│wnie┼╝ nap─Ödzaj─ů spadki.

      Rynek ETF zdobywa popularno┼Ť─ç z prostego powodu: cia┼éa daj─ů ludzie w funduszach, kt├│rzy mieli pobija─ç rynki. Je┼Ťli pasywne inwestowanie w czysty (to s┼éowo klucz) indeks zacznie dawa─ç s┼éabe wyniki, to b─Ödzie dla nich szansa pobi─ç ten rynek. I tak system b─Ödzie si─Ö r├│wnowa┼╝y─ç.

      ad 4
      Mo┼╝e pope┼éni─Ö o tym wi─Ökszy artyku┼é w przysz┼éo┼Ťci. W du┼╝ym skr├│cie: po bessie 2008-2009 pojawi┼é si─Ö popyt na „lepsze” indeksy z „mniejszym” ryzykiem. Warto jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e ETF to biznes — je┼Ťli jest zapotrzebowanie, to pojawia si─Ö poda┼╝. Problem w tym, ┼╝e wiele tych „smart-beta” nie wiadomo jak si─Ö zachowa przy t─ůpni─Öciu na rynku (jak i ludzie je posiadaj─ůcy w portfelu). Poza tym mam obaw─Ö, ┼╝e wiele tych „smart” algorytm├│w jest zwyczajnie ofiar─ů curve-fitting’u w otoczeniu silnej hossy. Do tego dochodz─ů kwestie koszt├│w (potrzeba ci─ůg┼éego rebalancingu). Szeroki temat.

      ad 5
      Od lat zajmuj─Ö si─Ö algotradingiem, a „smart-beta” to forma algorytmicznej strategii. Przy czym mo┼╝na to robi─ç lepiej i gorzej. W pewnym sensie smart bet─ů jest opisywana strategia GEM. Ba, ca┼ékiem mo┼╝liwe, ┼╝e niebawem b─Ödzie i ETF na GEM w USA.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  26. Bardzo ciekawe uzasadnienie.

    Podziwiam Twoj─ů wiedz─Ö i ch─Ö─ç dzielenia si─Ö ni─ů! Dziekuj─Ö!

    • Robert, dzi─Ökuj─Ö za mi┼ée s┼éowa. Ciesz─Ö si─Ö, je┼Ťli mog─Ö co┼Ť wnie┼Ť─ç do dyskusji. To mnie r├│wnie┼╝ rozwija. Poza tym kwestionowanie nawet najpi─Ökniejszych teorii jest wskazane, bo prowokuje do my┼Ťlenia. ­čÖé

  27. Jak dla mnie najwi─Ökszy mankament tej strategii z punktu widzenia polskiego inwestora, to du┼╝─ů ekspozycja na dolara. W okresach, gdy dolar b─Ödzie si─Ö umacnia┼é, wyniki strategii b─Öd─ů dodatkowo mocno wzmacniane, za┼Ť w okresach, kiedy dolar b─Ödzie si─Ö os┼éabia┼é, mocno os┼éabi to wyniki strategii. Bawi┼éem si─Ö kiedy─ç na stronie Portolio Visualiser portfelami o sta┼éej alokacji, z ciekawo┼Ťci sprawdzi┼éem jak zachowa┼éby si─Ö – dla inwestora z USA – portfel Harry’ego Browna z t─ů modyfikacj─ů, ┼╝e 25 % akcji by┼éo ExUS i 25 % obligacji te┼╝ ExUS. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e kurs dolara mia┼é fundamentalne znaczenie dla wynik├│w portfela: w okresach, gdy dolar si─Ö os┼éabia┼é, portfel wypracowywa┼é ┼Ťwietne jak na t─Ö pasywn─ů strategi─Ö wyniki, za┼Ť w okresach, gdy dolar si─Ö umacnia┼é, zyski przez nawet oko┼éo dekad─Ö potrafi┼éy pozosta─ç mniej wi─Öcej na poziomie inflacji.

    • Hej Piotrek,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé

      Uwa┼╝am, ┼╝e to kwestia indywidualna. W kr├│tkim terminie, gdy na bie┼╝─ůco kto┼Ť potrzebuje mie─ç ten kapita┼é w gotowo┼Ťci w PLN, zgadzam si─Ö, ┼╝e to problematyczne. Nag┼éa potrzeba wymiany USD na PLN mo┼╝e by─ç niekorzystna.

      Natomiast osobi┼Ťcie postrzegam to inaczej, a to co Ty nazywasz ryzykiem, dla mnie jest wr─Öcz czym┼Ť przeciwnym.

      Mam pul─Ö kapita┼éu, kt├│ry buduj─Ö w PLN, m.in. na GPW (g┼é├│wnie pod k─ůtem emerytury). Je┼Ťli potrzebuj─Ö kapita┼é w PLN, zawsze mam te┼╝ dop┼éyw got├│wki w tej walucie.

      Posiadam jednak te┼╝ pul─Ö kapita┼éu, kt├│ry z za┼éo┼╝enia budowany jest w innych walutach, m.in. w USD i EUR. Zupe┼énie nie interesuj─ů mnie bie┼╝─ůce fluktuacje wzgl─Ödem PLN. Ma┼éo prawdopodobne te┼╝, aby w przeci─ůgu kilku najbli┼╝szych dekad PLN sta┼é si─Ö wiod─ůc─ů walut─ů ┼Ťwiatow─ů. Natomiast w razie og├│lno┼Ťwiatowej zawieruchy bardziej obawia┼ébym si─Ö scenariusza islandzkiego z koron─ů (OK, mam nadziej─Ö, ┼╝e to mocna przesada) i tego, ┼╝e stawianie wszystkiego na PLN po prostu wi─ů┼╝e si─Ö ze zbyt du┼╝ym ryzykiem (ma to nawet swoj─ů nazw─Ö — home bias).

      Raz jeszcze podkre┼Ťl─Ö, ┼╝e to tylko moja prywatna opinia w temacie i oczywi┼Ťcie rozumiem, ┼╝e z Twojej perspektywy ryzyko mo┼╝e by─ç postrzegane w inny spos├│b. Ka┼╝dy mo┼╝e mie─ç inn─ů sytuacj─Ö.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Tzn. ja si─Ö nie obawiam, ┼╝e PLN stanie si─Ö wiod─ůc─ů walut─ů, ale raczej obawiam si─Ö okresowych, trwaj─ůcych nawet ok. dekady, okres├│w os┼éabienia si─Ö USD wobec koszyka walut. Tym bardziej, ┼╝e dzi┼Ť USD jest d┼éugoterminowo raczej przewarto┼Ťciowany. Piszesz, ┼╝e masz jedn─ů pul─Ö w PLN, drug─ů w USD, trzeci─ů w EUR, i to jest OK. Ale po prostu ba┼ébym si─Ö realizowa─ç t─Ö strategi─Ö z wi─Ökszo┼Ťci─ů kapita┼éu. W pe┼éni zgadzam si─Ö, ┼╝e trzymanie wszystkich oszcz─Ödno┼Ťci we w┼éasnej walucie jest ryzykowne (nie chodzi tu oczywi┼Ťcie o ryzyko mierzone odchyleniem standardowym stopy zwrotu), ale trzymanie wi─Ökszo┼Ťci kapita┼éu w USD te┼╝ jest z punktu widzenia polskiego inwestora ryzykowne (tu w┼éa┼Ťnie w rozumieniu odchylenia standardowego stopy zwrotu liczonej w PLN). W tym sensie ta strategia do┼Ť─ç s┼éabo nadaje si─Ö na samodzieln─ů strategi─Ö do trzymania wi─Ökszo┼Ťci, czy tym bardziej wszystkich oszcz─Ödno┼Ťci.

        • Rozumiem o co Ci chodzi Piotrku i zgadzam si─Ö, ┼╝e opieranie swoich oszcz─Ödno┼Ťci ┼╝ycia w 100% na obcej walucie jest s┼éabym pomys┼éem. Nawet, je┼Ťli by┼éby to USD. Ale to nie jest problem strategii jako takiej, a problem og├│lnie.

          Dlatego buduj─ůc kapita┼é w kilku walutach zawsze b─Ödziemy mie─ç pod r─Ök─ů walut─Ö b─Öd─ůc─ů akurat w ÔÇ×mocnymÔÇŁ okresie, kt├│ra w razie potrzeby b─Ödzie dost─Öpna dla naszych potrzeb. Wol─Ö to, ni┼╝ ewentualny hedging walutowy, kt├│ry kosztuje i komplikuje ┼╝ycie.

          Poza tym dzi┼Ť ┼Ťwiat nie ma granic. Mo┼╝na zarabia─ç w EUR, PLN, czy USD, a wydawa─ç w peso argenty┼äskim (ARS). ­čÖé ┼╗ycie jest pi─Ökne! ­čÖé

    • Hej Robert,

      Mo┼╝na pr├│bowa─ç r├│┼╝nych rzeczy oczywi┼Ťcie. Je┼Ťli idzie o z┼éoto, przyznam, ┼╝e nie jestem jego fanem z kilku powod├│w. Po pierwsze jego zmienno┼Ť─ç jest ogromna, ma ogromne obsuni─Öcia, a przy tym za ostatnie 200 lat da┼éo gorsz─ů stop─Ö zwrotu od obligacji. Temat obligacji nieco rozwin─Ö w tym i przysz┼éym miesi─ůcu, bo tam te┼╝ s─ů pu┼éapki.

      Mam pewn─ů ilo┼Ť─ç z┼éota obecnie w portfelu, ale to poza GEM. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Tylko kiedy wchodziliby┼Ťmy w z┼éoto? gdyby np. akcje US sta┼éy wy┼╝ej od bon├│w skarbowych a z┼éoto jeszcze wy┼╝ej, to wtedy co?

      • Za to w latach 70. XX wieku z┼éoto spisa┼éo si─Ö ┼Ťwietnie, za┼Ť akcje i obligacje kiepsko…

        • Piotrku, na pytanie kiedy wchodzi─ç w z┼éoto nie chc─Ö odpowiada─ç, bo ka┼╝dy mo┼╝e mie─ç inne preferencje. ­čÖé Osobi┼Ťcie je┼Ťli idzie o z┼éoto, to inwestowa┼ébym w nie oddzielnie, bez modyfikacji strategii. Ba┼ébym si─Ö dora┼║nych zmian w strategii, bez rzetelnego testowania na du┼╝ym zbiorze danych.

          Co do obligacji: m├│wisz prawdopodobnie przede wszystkim o obligacjach 10+ letnich, gdzie duration jest wi─Öksze, czyli wra┼╝liwo┼Ť─ç na zmiany stopy procentowej. Z tego powodu GEM dobiera obligacje o mniejszym duration, co mo┼╝e mie─ç spore znaczenie w obecnych czasach, gdzie miejsca na spadki st├│p procentowych wiele ju┼╝ nie ma. M├│wi─ůc kr├│tko: obligacje nie maj─ů zarabia─ç kokos├│w, dlatego oryginalna wersja strategii redukuje tam ryzyko duration.

          • S┼éusznie, ┼╝eby modyfikowa─ç strategi─Ö i np. wrzuca─ç do niej z┼éoto, trzeba by by┼éo zrobi─ç solidne backtesty.
            Tak, mia┼éem na my┼Ťli obligacje dziesiecioletnie.
            Chodzi┼éo mi jednak┼╝e r├│wnie┼╝ o to, ┼╝e 200 – letni okres to jednak pewna abstrakcja. Nie deprecjonowalbym z┼éota na tej podstawie. Pami─Ötaj, ┼╝e przez d┼éugi czas obowi─ůzywa┼é system waluty z┼éotej, tymczasem dzi┼Ť kursy walut s─ů zmienne i wzgl─Ödem siebie, i z┼éota, za┼Ť agregaty pieni─Ö┼╝ne rosn─ů du┼╝o szybciej ni┼╝ PKB, inflacja, i zasoby z┼éota. Oczywi┼Ťcie, z drugiej strony mo┼╝na twierdzi─ç, ┼╝e z┼éoto jest d┼éugoterminowo przewartosciowane, lecz do ko┼äca nie wiadomo jak jest – mo┼╝e to nie tyle z┼éoto jest drogie, co waluty tanie? J. Rickards zaleca, aby w z┼éocie trzyma─ç 10 proc. p┼éynnego maj─ůtku, jako swego rodzaju ubezpieczenie.

          • Piotrku, lokata pewnego (ma┼éego) procenta w z┼éocie ma ju┼╝ wi─Öcej sensu wg. mnie, ni┼╝ dok┼éadanie go do strategii GEM.

            Pojawia si─Ö inny problem: gdzie przechowywa─ç z┼éoto. Pod przys┼éowiowym d─Öbem, w ETF, kt├│ry ma pokrycie w kruszcu? Poza tym, je┼Ťli na ┼Ťwiecie sta┼éoby si─Ö naprawd─Ö bardzo ┼║le, to z┼éoto mo┼╝e mie─ç tak─ů sam─ů warto┼Ť─ç jak dla ofiar w ┼üagrach, czyli ┼╝adn─ů.

            W pocz─ůtkach lat 80. XX wieku kurs z┼éota spad┼é i podni├│s┼é si─Ö po ponad ─çwier─çwieczu… ­čśë

            Ile os├│b, tyle teorii. My┼Ťl─Ö, ┼╝e kluczowe jest jak zawsze dopasowanie inwestycji do swoich osobistych preferencji. ­čÖé

    • Teoretycznie (p├│ki co), je┼Ťli nawet bony (np. BIL) generowa┼éyby strat─Ö, w czasie kiedy strategia jest poza rynkiem akcji, mo┼╝na rozwa┼╝y─ç by─ç poza rynkiem w og├│le. M├│wi─ůc inaczej: je┼Ťli ┼╝aden z walor├│w (np. BIL, VOO czy VEU) nie generuje dodatniej stopy zwrotu, wychodzimy z rynku i stoimy z boku. Ekonomia 2.0. ­čÖé

      Mo┼╝na te┼╝ szuka─ç innych obligacji na ┼Ťwiecie o niskim duration, denominowanych w USD.

  28. Mam jeszcze jedno pytanie. Czy jest jaka┼Ť r├│┼╝nica i je┼Ťli tak to na czym polega, w zakresie gdzie notowany jest dany ETF? Przyk┼éadowo na DIF Brokerze s─ů dost─Öpne te same ETFy ale notowane np. w USA, lub Australii i co ciekawe – tak przynajmniej wynika z wykresu – maj─ů one r├│┼╝n─ů stop─Ö zwrotu dla r├│┼╝nych okres├│w:
    https://ibb.co/5nG4T3c

    Co ciekawe, nie jest (chyba) tak ┼╝e jeden ETF wyp┼éaca, a drugi reinwestuje dywidendy, bo potrafi┼éy wymiennie osi─ůga─ç lepsze stopy zwrotu…

    Dodam, ┼╝e przy por├│wnywaniu IVV i VOO (obydwa notowane w Stanach) takich rozbie┼╝no┼Ťci nie ma… Analogiczna sytuacja ma miejsce z ETF’ami na „reszt─Ö ┼Ťwiata”, o ile obydwa notowane w Stanach s─ů niemal┼╝e zbie┼╝ne, to analogiczne ETF notowane w Australii, Londynie, Luxemburgu osi─ůgaj─ů ju┼╝ inne stopy zwrotu… to s─ů (z jakiego┼Ť powodu) inne ETFy, mimo takiej samej nazwy?

    Z góry dziękuję i pozdrawiam, Mikołaj

    • Hej Miko┼éaj,

      Ka┼╝dy przypadek ETF trzeba rozpatrywa─ç indywidualnie, bo r├│┼╝nice mog─ů wyst─Öpowa─ç jak najbardziej.

      W podanym przez Ciebie przyk┼éadzie, IVV notowany na gie┼édzie ASX w Australii wyra┼╝ony jest w AUD, a nie USD. Na przestrzeni ostatniej dekady USD umocni┼é si─Ö wzgl─Ödem AUD, co korzystnie wp┼éywa na generowan─ů przez niego stop─Ö zwrotu.

      Z punktu widzenia inwestora z Europy teoretycznie najbezpieczniej jest inwestowa─ç w ETF spe┼éniaj─ůce regulacje Unii Europejskiej — UCITS. Prostszy mo┼╝e by─ç te┼╝ do rozliczenia podatek.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  29. Jacku,

    Serdecznie dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║. Jednej rzeczy tylko nie rozumiem – dlaczego aprecjacja USD wobec AUD powoduje, ┼╝e ETF notowany w Australii daje lepsz─ů stop─Ö zwrotu od bazowego w USD (notowanego w USA)? Na pierwszy rzut oka, wydawa┼éoby si─Ö ┼╝e powinno by─ç odwrotnie (kupujemy ETFy za AUD, AUD s┼éabnie, wi─Öc nasze ETFy wyra┼╝one w dolarach ameryka┼äskich traca na warto┼Ťci).

    Jeszcze raz dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam,

    Mikołaj

    • Miko┼éaj,

      Za┼é├│┼╝my, dla uproszczenia, ┼╝e na pocz─ůtku inwestycji kurs USD by┼é r├│wny kursowi AUD (1:1), czyli jeden dolar ameryka┼äski by┼é wart jednego dolara australijskiego.

      Za┼é├│┼╝my te┼╝, ┼╝e zainwestowali┼Ťmy 1000 AUD, czyli kupili┼Ťmy ETF w kt├│rym by┼éy akcje warte 1000 USD (akcje s─ů notowane w USD w USA, wi─Öc musieli┼Ťmy sprzeda─ç AUD). Za┼é├│┼╝my dalej, ┼╝e rynek akcji poszybowa┼é 20%, ale za 1 USD dostaniemy ju┼╝ 1.5 AUD (aprecjacja USD wzgl─Ödem AUD).

      Zatem zarabiamy 200 USD * 1.5 = 300 AUD.

      W USD wynik to 20% zysku, w AUD 30% zysku. Chodzi o to (technicznie mo┼╝e to wygl─ůda─ç inaczej), ┼╝e zanim dostaniesz AUD, zarz─ůdzaj─ůcy ETF wymieni Twoje jednostki (akcje) na USD (bo s─ů notowane w USA w USD), a te z kolei na AUD.

      Czy teraz jest to jasne? ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Jacku,

        Tak, dzi─Ökuj─Ö. Czyli w praktyce, wynik na obydwu ETFach jest taki sam, bo cho─ç ETF w AUD zarobi┼é wi─Öcej, to same AUD przynios┼éy strat─Ö – wi─Öc wymieniaj─ůc na z┼éot├│wki dostaniemy ich praktycznie tyle samo, co gdyby┼Ťmy wymieniali dolary z ETF’a notowanego w Stanach.

        Na pierwszy rzut oka nie by┼éo to tak ┼éatwo uchwytne ­čÖé

        A swoj─ů drog─ů – skoro polecasz ETFy w ramach UCITS (m.in. w kontek┼Ťcie rozliczenia podatkowego), a wi─Öc notowane w Europie… to o ile znalaz┼éem takie ETFy na „reszt─Ö ┼Ťwiata” o tyle AGG (tu mo┼╝e zamiennikiem m├│g┼éby by─ç np. LQDH?), czy IVV / VOO po prostu zwyczajnie nie ma w EU… mo┼╝esz poleci─ç jakiekolwiek sensowne alternatywy w na te ETFy w ramach UCITS, czy raczej wi─ů┼╝─ů si─Ö one ju┼╝ z istotnie wy┼╝szymi op┼éatami / innymi wadami?

        Dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam,

        Mikołaj

        • Musz─Ö przygl─ůdn─ů─ç si─Ö bli┼╝ej ofercie ETF UCITS, poniewa┼╝ p├│ki co sam z nich nie korzystam — kupuj─Ö ETF notowane w USA. UCITS dla niekt├│rych to jedyna opcja, je┼Ťli nie maj─ů dost─Öpu do ETF notowanych poza UE.

          Zamierzam jesieni─ů przeprowadzi─ç „testy” por├│wnawcze. Widz─Ö ju┼╝, ┼╝e ETF na obligacje korzystniej mi rozlicza─ç w Europie, ale to jeszcze inny temat. ­čÖé

          Jak będę miał ciekawe obserwacje to postaram się tym podzielić na blogu.

          Jacek

          • Poszuka┼éem troch─Ö w ofercie Mbanku i XTB i lista poni┼╝ej.
            mBank pozwala kupowa─ç te ETFy w ramach IKE/IKZE wi─Öc oferta jest interesuj─ůca.

            Generalnie ETFy hedgeowane na EUR lub GBP w zale┼╝no┼Ťci z jakiej gie┼édy.

            S&P 500:
            ISHARES CORE S&P 500 DEU-XETRA IUSA:GR
            VANGUARD S&P 500 DEU-XETRAVUSA:GR (nie ma w XTB)

            Obligacje:
            ISHARES US AGGREGATE BOND UCITS DEU-XETRA EUNX:GR

            Rynki opr├│cz US
            ISHARES STOXX EUROPE 600 UCITS DEU-XETRA SXXPIEX:GR
            DB X-TRACKERS EUROPE INDEX UCITS 1C DEU-XETRA XMEU:GR
            ISHARES CORE MSCI JAPAN IMI UCITS (SJPA LN ETF) GBR-LSE SJPA:LN
            ISHARES MSCI AC FAR EAST EX-JAPAN UCITS (IFFF LN ETF) GBR-LSE IFFF:LN
            ISHARES MSCI JAPAN UCITS (IJPN LN ETF) GBR-LSE IJPN:LN
            DB X-TRACKERS MSCI EMERGING MARKET UCITS 1C (XMME GR ETF) DEU-XETRA XMME:GR

            W XTB nie ma ETF-├│w od Vanguard i x-trackers

            Problem jest z indeksem na Europę bo nie znalazłem żadnego.

            iShares MSCI Japan USD Hedged UCITS (Acc USD) IJPD.UK
            iShares Core MSCI Japan IMI UCITS (Acc GBP) SJPA.UK
            HSBC MSCI AC FAR EAST EX JAPAN UCITS (Acc USD) HMAD.UK
            Amundi MSCI Emerging Markets UCITS (Acc EUR) AMEM.DE

          • Dzi─Öki Albert za komentarz. Nie wiedzia┼éem, ┼╝e mBank i XTB daj─ů dost─Öp do zagranicznych gie┼éd w ramach IKE/IKZE — interesuj─ůce. A czy rachunek mo┼╝na prowadzi─ç w USD lub EUR, czy te┼╝ wszystko jest przeliczane do PLN?

            Pozdrawiam,
            Jacek

    • Cze┼Ť─ç Etyk,

      Dzi─Öki za link. Artyku┼é jest kuriozalny ÔÇô to jak by robi─ç zarzuty, ┼╝e Ziemia kr─Öci si─Ö wok├│┼é S┼éo┼äca, a nie na odwr├│t.

      Momentum to anomalia rynkowa — rynki nie s─ů ca┼éy czas efektywne. Sam tw├│rca hipotezy rynku efektywnego, Eugene Fama, przyznaje, ┼╝e taka anomalia istnieje i ┼╝e ma ona swoje ┼║r├│d┼éa w psychologii behawioralnej.

      Czyli teraz, je┼Ťli by wczyta─ç si─Ö w artyku┼é, kto┼Ť oszcz─Ödzaj─ůc na emerytur─Ö, powinien robi─ç analiz─Ö fundamentaln─ů sp├│┼éek ÔÇô wszystko inne jest grzechem? Absurd. A mo┼╝e powinien kupowa─ç fundusze inwestycyjne, gdzie robi─ů to za nas profesjonali┼Ťci (za „ma┼é─ů” op┼éat─ů)? Tyle, ┼╝e Ci profesjonali┼Ťci w perspektywie 5-15 lat przegrywaj─ů ze zwyk┼éym indeksem w ponad 90% przypadk├│w. Ale mimo wszystko inwestor powinien udawa─ç, ┼╝e tego nie widzi i mimo wszystko tak w┼éa┼Ťnie lokowa─ç sw├│j kapita┼é. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  30. Cze┼Ť─ç.
    Pomijaj─ůc kwestie „etyczne” to jest mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e moda na momentum (op├│┼║nione pod─ů┼╝anie za trendem) spowoduje sp┼éaszczenie indeks├│w akcyjnych. Co wg autora spowoduje spadek wzrostu gospodarczego i jednocze┼Ťnie spadek atrakcyjno┼Ťci tej metody.

    • Hej Etyk,

      Czy uwa┼╝asz, ┼╝e kupowanie indeksu jest nieetyczne? ­čÖé

      Inwestowanie w warto┼Ť─ç te┼╝ polega na wykorzystywaniu anomalii, dok┼éadnie odwrotnej od momentum. Przy inwestowaniu w warto┼Ť─ç szukamy okazji inwestycyjnych, czego┼Ť, czego rynek nie dostrzeg┼é. Dlatego te┼╝, od strony psychologicznej wydaje si─Ö by─ç atrakcyjniejesze, ni┼╝ kupowanie czego┼Ť, co ju┼╝ uros┼éo (momentum).

      Rynek nie jest jak wida─ç efektywny zawsze, skoro dopuszcza do wyst─Öpowania takich anomalii. Tyle, ┼╝e kuriozalne jest dla mnie uwa┼╝anie za nieetyczne wykorzystywanie anomalii rynkowych.

      Co do tego, czy spadnie atrakcyjno┼Ť─ç momentum: wszystko si─Ö kiedy┼Ť ko┼äczy. P├│ki co od mniej wi─Öcej XII wieku, czyli najdalej gdzie si─Ögano w badaniach wstecz, momentum dzia┼éa. Oczywi┼Ťcie ma lepsze i gorsze okresy ÔÇô ale to naturalne przy ka┼╝dej metodzie. I to te┼╝ pokazuje trudno┼Ť─ç inwestowania: zachowanie dyscypliny i pod─ů┼╝anie w┼éasn─ů drog─ů, bez ogl─ůdania si─Ö na innych. Zawsze b─Öd─ů pojawia─ç si─Ö m─Ödrcy, a sztuk─ů jest umiej─Ötno┼Ť─ç kierowania si─Ö w┼éasnym rozumem. ­čÖé

      PS. Pod─ů┼╝anie za trendem jest zawsze op├│┼║nione. Musi powsta─ç trend, by m├│c za nim pod─ů┼╝a─ç. Momentum absolutne to w┼éa┼Ťnie pod─ů┼╝anie za trendem.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  31. Cze┼Ť─ç Jacek,
    przede wszystkim dzi─Öki za super robot─Ö, kt├│r─ů wykonujesz.
    Ale do rzeczy :). Na stronie https://www.etfreplay.com/charts.aspx porównałem VOO, AGG i VEU. Total return za ostatnie 12 mes. wychodzi, ze AGG jest najlepsze. O ile dobrze rozumiem strategie to należałoby kupować (mieć w portfelu VOO, bo jest lesze od BIL i od VEU). I tego nie rozumiem, dlaczego nie kupujemy AGG (bezpieczniejszy niż akcje) tylko VOO, którego stopa zwortu jest niższa? Chyba, że cos pokręciłem?
    pozdrawiam

    • Hej Czarek,

      Dzięki za miłe słowo.

      Co do Twojego pytania, to strategia (dla przypomnienia) w oryginale wygl─ůda tak:

      • Sprawdzamy czy stopa zwrotu z indeksu S&P 500 za minione 12 miesi─Öcy jest wi─Öksza ni┼╝ stopa wolna od ryzyka (bony skarbowe USA). To m├│wi nam jaki jest trend na rynku akcji. Jest to przyk┼éad zastosowania momentum absolutnego wzgl─Ödem indeksu S&P 500.
      • Je┼Ťli S&P 500 generuje mniejsz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony, nie ma sensu mie─ç w portfelu akcji ÔÇô mo┼╝emy zarobi─ç wi─Öcej z mniejszym ryzykiem maj─ůc w portfelu wysokiej jako┼Ťci obligacje z terminem wykupu poni┼╝ej 5 lat (np. Barclays Capital U.S. Aggregate Bond Index). Ca┼éy portfel alokujemy w takie obligacje (o ile ich w portfelu jeszcze nie mamy).
      • Je┼Ťli S&P 500 generuje wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony, aplikujemy momentum relatywne ÔÇô sprawdzamy co w ostatnich 12 miesi─ůcach wygenerowa┼éo wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu: S&P 500 czy reszta ┼Ťwiata (MSCI ACWI ex-US). Inwestujemy w indeks o wi─Ökszej stopie zwrotu (o ile ju┼╝ nie znajduje si─Ö w portfelu).

      Tyle orygina┼é. To co Ty proponujesz, to de facto tylko momentum relatywne (akcje i obligacje w jednym worku) — nie ma momentum absolutnego. Podobne pytania zadawa┼éem GaryÔÇÖem Antonacci ÔÇô mo┼╝na, ale to nieco inna strategia ju┼╝ i trzeba to porz─ůdnie wytestowa─ç. Obecnie np. zamiast akcji, by┼éby┼Ť w obligacjach.

      Odpowiada to na Twoje pytanie? ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Hej,
        dzieki, no odpowiada, odpowiada :). Nie pisalem tego, ale sprawdzilem tez jak sie ma VOO do BIL i z tego rzeczywiscie wychodzi ze trzeba miec akcje.
        Jedno ale… wlasnie za ostatni rok obligacje daly jednak lepsza stope zwrotu. Po prostu chcialem sie upewnic czy mimo lepszego zwrotu z obligacji strategia nakazuje jednak trzymanie akcji ( w tym przypadku VOO).
        dzieki i pozdrawiam
        Czarek

        • Hej Czarku,

          Generalnie, je┼Ťli akcje za ostatnie 12 miesi─Öcy s─ů nad wod─ů ÔÇô generuj─ů zyski, to potencja┼é wzrost├│w jest statystycznie wi─Ökszy, ni┼╝ na rynku obligacji. Dlatego wtedy trzymamy w tej strategii akcje, co nie znaczy absolutnie, ┼╝e faktycznie w pewnym okresie czasu obligacje nie wygenerowa┼éyby wi─Ökszej stopy zwrotu.

          Powiem wi─Öcej ÔÇô warto podej┼Ť─ç do inwestowania w ten spos├│b, ┼╝e nasze decyzje rynkowe nie b─Öd─ů cz─Östo idealne. Natomiast je┼Ťli wiemy, ┼╝e mamy statystyk─Ö po swojej stronie, to warto wykaza─ç si─Ö dyscyplin─ů. Wiem ÔÇô ┼éatwe to nie jest, jak i ca┼ée inwestowanie.

          Pomijaj─ůc m├│j komentarz powy┼╝ej, nic nie stoi na przeszkodzie, by na bazie tej strategii opracowa─ç co┼Ť swojego, co lepiej mo┼╝e nam odpowiada─ç. Nale┼╝y jednak BARDZO uwa┼╝a─ç, aby nie wyla─ç dziecka z k─ůpiel─ů ÔÇô nie ÔÇ×przedobrzy─çÔÇŁ strategii, na bazie ostatnich danych.

          ­čÖé

          Pozdrawiam,
          Jacek

  32. Hej Jacku,

    A por├│wnywark─Ö mo┼╝e momentum do All Weather Portfolio, Raya Dalio? Jak wypadaj─ů? I jaka jest Twoja opinia?

    • Hej Robert,

      Ray Dalio to oczywi┼Ťcie ikona i cz┼éowiek godny zaufania. Mamy jednak tam 40% obligacji d┼éugoterminowych, kt├│re fajnie dawa┼éy zarabia─ç przez ponad 30 minionych lat, bo spada┼éy stopy procentowe. By─ç mo┼╝e spadn─ů jeszcze, ale miejsca ju┼╝ wiele nie ma. Pytanie, co p├│┼║niej. Mo┼╝na trafi─ç na 20-30 lat okresu wzrostu st├│p procentowych ÔÇô wtedy takiemu portfelowi mocno b─Ödzie ci─ů┼╝y─ç tak mocna alokacja w d┼éugoterminowe obligacje. I niestety statyczny portfel nie jest w stanie ÔÇ×aktywnieÔÇŁ zareagowa─ç na taki problem. Tak wi─Öc warto o tym pami─Öta─ç. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Na stronie bossa.pl jeden z bloger├│w, zdaje si─Ö Trystero, fajnie okre┼Ťli┼é ten portfel: bardzo dobry na ostatnich 30 lat ­čÖé

        • Ano w┼éa┼Ťnie. Ostatnie ponad 30 lat by┼éo super. W gruncie rzeczy inwestowanie w same obligacje dawa┼éo stopy zwrotu por├│wnywalne do rynku akcji, przy o wiele mniejszym ryzyku i zmienno┼Ťci w portfelu. Odnios─Ö si─Ö jeszcze do tego w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci.

  33. Witam,
    przyznam, ┼╝e jestem pod wra┼╝eniem Twojej pracy, ju┼╝ jaki┼Ť czas interesuj─Ö si─Ö rynkami kapita┼éowymi, sam te┼╝ aktywnie uczestnicz─Ö w rynku, staram si─Ö z dystansem przegl─ůda─ç niekt├│re blogi, ale tutaj zatrzyma┼éem si─Ö na d┼éu┼╝ej i od pocz─ůtku zacz─ů┼éem s┼éucha─ç podcast├│w. W swoich wypowiedziach jeste┼Ť bardzo naturalny, konkretny, a przede wszystkim docierasz do odbiorcy, wr─Öcz wzbudzasz zaufanie, a to wa┼╝na cecha. Z przyjemno┼Ťci─ů dalej b─Öd─Ö ┼Ťledzi┼é bloga, powodzenia ­čśë

    Pozdrawiam
    Marcin

    • Cze┼Ť─ç Marcin,

      Wielkie dzi─Öki za dobre s┼éowo ÔÇô to pomaga w motywacji do dalszej pracy, bo najgorsze co mog┼éoby si─Ö mi przytrafi─ç, to pisanie do ┼Ťciany. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  34. Jacku, a masz mo┼╝e jakie┼Ť autorskie narz─Ödzie gdzie masz mo┼╝liwo┼Ť─ç przetestowania GEM rozszerzaj─ůc ilo┼Ť─ç por├│wnywanych instrument├│w?

    Jestem ciekawe jakby poza złotem o którym było powyżej dorzucić jeszcze REITy. Ciekawy wykres wrzucił ostatnio IndependedTrader:
    https://twitter.com/_Trader21_/status/1181201502490238976/photo/1

    Nieruchomo┼Ťci mog─ů nadal kontynuowa─ç wzrost gdy kolejne kraje wprowadzaj─ů ujemne oprocentowanie rachunk├│w bankowych:
    https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2019-10-07/german-lenders-drag-retail-clients-into-fray-of-negative-rates

    Moim zdaniem ludzie b─Öd─ů ucieka─ç z got├│wki.

    • Cze┼Ť─ç Robert,

      Mam nadziej─Ö, ┼╝e w przeci─ůgu p├│┼é roku uda mi si─Ö wypu┼Ťci─ç pierwsz─ů wersj─Ö oprogramowania, kt├│re zawiera─ç b─Ödzie m.in. GEM. I b─Ödzie tam mo┼╝liwo┼Ť─ç w┼éasnej konfiguracji, zmiany sk┼éadu portfela, etc.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  35. Jestem „zielony” w temacie gie┼édy i papier├│w. Za┼éo┼╝y┼éem konto w BO┼Ü z zamiarem otwarcia IKZE i wp┼éacania tam rocznego limitu oko┼éo 5 ty┼Ť z┼é. Za ca┼éo┼Ť─ç palnowa┼éem kupi─ç polskie ETF TR i nic z nimi nie robi─ç do emerytury – zosta┼éo mi jedynie 30 lat na etacie ­čÖé Przy okazji robi─ç odpisy roczne od podatku z tytu┼é wp┼éat IKZE. Po przeczytaniu Twojego artyku┼éu w ca┼éo┼Ťci – oko┼éo 2 godzin czytania zupe┼énie zw─ůtpi┼éem czy to jest dla mnie. Jacku napisz co my┼Ťlisz ? Nie chc─Ö kupowa─ç etf S&P przez polskie DM – czyta┼éem w innym Twoim wpisie o ryzyku kursowym , podw├│jnych podatkach itd.

    • Hej Marcin,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz.

      Po pierwsze daj sobie czas na zapoznanie si─Ö z tematem i nie przera┼╝aj si─Ö, ┼╝e wiele nie rozumiesz. Fakt, ┼╝e masz konto IKZE jest ju┼╝ pozytywny, bo w og├│le my┼Ťlisz o przysz┼éo┼Ťci, czego wi─Ökszo┼Ť─ç nie robi. Gratuluj─Ö! ­čÖé

      Nie chc─Ö Ci (a w┼éa┼Ťciwie nie mog─Ö) powiedzie─ç: zr├│b to, czy tamto.

      Niestety na GPW nie da się obecnie zrealizować strategii GEM jak w oryginale opisałem.

      IKZE w postaci podatk├│w daje Ci ju┼╝ na starcie przewag─Ö. Kupowanie indeks├│w w postaci ETF (te, kt├│re mamy dost─Öpne na GPW) jest OK pomys┼éem (wi─Ökszo┼Ť─ç przegrywa z rynkiem), ale w mi─Ödzyczasie b─Ödzie mocno buja┼éo (spadki). Paradoksalnie dobrze by┼éoby kupi─ç raz w roku now─ů porcj─Ö ETF na indeksy i zapomnie─ç do kolejnego roku i kolejnego zakupu, ┼╝e ma si─Ö konto IKZE. Ale tak niewielu, je┼Ťli ktokolwiek b─Ödzie potrafi┼é. ­čÖé Ale to lepsze, ni┼╝ uleganie iluzji, ┼╝e wybierzemy super sp├│┼éki do portfela, kt├│re pobij─ů rynek — to udaje si─Ö nielicznym.

      Podw├│jne podatki to by┼éo odno┼Ťnie ETF (lub akcji) kupowanych na gie┼édach w USA z poziomu polskich broker├│w. Ten problem nie dotyczy Ciebie na IKZE, bo tam masz dost─Öp tylko do GPW (p├│ki co przynajmniej).

      ┼╗ycz─Ö powodzenia i cierpliwo┼Ťci!

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Mo┼╝e kto┼Ť por├│wna ofert DM w ramach IKE/IKZE wtedy b─Ödzie troch─Ö ja┼Ťniej. Nie znam oferty BO┼Ü ale w mBanku mo┼╝na mie─ç ETFy z gie┼édy niemieckiej i angielskiej.
        To nie jest podw├│jne opodatkowanie ale ryzyko walutowe, kt├│re nie da si─Ö unikn─ů─ç bo GPW jest troch─Ö za ma┼ée.

  36. Jak por├│wnam obecnie 12 miesi─Öcy total return to:
    IVV – 8,7%
    BIL – 2,2%
    VEU – 5,8%
    AGG – 11,0%

    Według strategi GEM to IVV > BIL && IVV > VEU czyli inwestujemy w IVV 100%.
    No chyba ┼╝e mamy inn─ů strategie bardziej bezpieczn─ů i na sta┼ée lokujemy w AGG np. 30-50%.

    Pytanie główne. Skoro AGG > IVV to dlaczego nie przerzucić wszystko na AGG?

    • Za┼éo┼╝enie jest takie, ┼╝e je┼Ťli rynek akcji jest wzrostowy, to trzymamy w portfelu akcje ÔÇô potencja┼é do ich wzrostu historycznie jest znacznie wi─Ökszy ni┼╝ dla obligacji. To nie znaczy, ┼╝e nie mo┼╝na robi─ç tak jak sugerujesz, ale wa┼╝ne, by dobrze zweryfikowa─ç ewentualne zmiany.

      Si┼éa GEM wynika z tego, ┼╝e najpierw stosujemy momentum absolutne ÔÇô sprawdzamy, ze S&P 500 jest powy┼╝ej stopy wolnej od ryzyka (BIL). Je┼Ťli tak, aplikujemy momentum relatywne (S&P 500 lub ACWI ex-US).

      To o czym Ty piszesz, to zastosowanie tylko momentum relatywnego do rynku akcji i obligacji.

      • Tak relatywne ale troch─Ö poza strategi─ů GEM.
        W rzeczywisto┼Ťci wyb├│r obligacji jest tylko wtedy gdy S&P 500 < BIL.

        Rozumiem, że nie można sprawdzić jakby było np. w 2018.
        Benchmark i CAGR na minusie a mo┼╝e gdyby wtedy si─Ö prze┼é─ůczy─ç na Obligacje to zysk by┼éby wi─Ökszy.

        • Niebezpieczne jest wprowadzanie dora┼║nych zmian, kt├│re mia┼éyby poprawia─ç wyniki na bazie ostatnich danych. To tak zwany efekt my┼Ťlenia wstecznego (ang. hindsight bias) ÔÇô oceniamy minione zdarzenie, znaj─ůc jego rezultat, wiedz─ůc co do niego doprowadzi┼éo. Na tym te┼╝ polega trudno┼Ť─ç inwestowania, by wykaza─ç si─Ö odpowiedni─ů dyscyplin─ů w pod─ů┼╝aniu za strategi─ů, kt├│ra nigdy nie b─Ödzie idealna w realnym ┼Ťwiecie, ale kt├│ra daje nam statystyczn─ů przewag─Ö w czasie. Zawsze mo┼╝emy mie─ç pokus─Ö, ┼╝e „tym razem jest inaczej — obejd─Ö zasady strategii”.

          Fajnie opisa┼é to Gary Antonacci. Wyobra┼║ sobie, ┼╝e wygrywasz gdy podczas rzutu monet─ů wypadnie orze┼é. Masz dwie monety: jedna daje szans─Ö wypadni─Öcia or┼éa 50%, ale druga 60%. Nawet je┼Ťli pierwsza moneta wskaza┼éa or┼éa, a druga reszk─Ö (czyli przegra┼ée┼Ť drug─ů monet─ů), to w d┼éugim terminie lepiej wyjdziesz graj─ůc t─ů drug─ů monet─ů. Ona ma przewag─Ö.

          W gruncie rzeczy po ponad 10 latach bycia na rynku jestem pewien, ┼╝e nie wygrywa w d┼éugim terminie ten, kto jest inteligentniejszy, m─ůdrzejszy, czy posiadaj─ůcy najlepsz─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů. Wygrywa ten, kto ma nawet ca┼ékiem przeci─Ötn─ů strategi─Ö, ale jest zdyscyplinowany.

          Ale to tylko moja opinia. ­čÖé

  37. No w┼éa┼Ťnie nie chodzi o dora┼║ne zmiany. Po prostu GEM+.
    W sytuacji kiedy podczas miesi─Öcznego sprawdzania obligacje maj─ů lepsz─ů stop─Ö zwrotu (12m) to zmieniamy na obligacje.

    Je┼Ťli chodzi o my┼Ťlenie wsteczne to nie to mia┼éem na my┼Ťli.
    Nie znam rezultatu co b─Ödzie w przysz┼éo┼Ťci z obligacjami ale patrz─ůc na stop─Ö zwrotu wychodzi, ┼╝e ostatnie 12 jest dla obligacji.
    Po co trzyma─ç si─Ö akcji? Pisa┼ée┼Ť, ┼╝e historycznie akcje maj─ů lepsz─ů stop─Ö zwrotu. To rozumiem no ale te┼╝ wi─Öksze wahanie w kr├│tkim okresie.
    Niezale┼╝nie od teorii i tka stopa zwrotu dla obligacji jest lepsza ni┼╝ akcje.

    Dlatego dobre by było to wykorzystać.

    • Albert, czy pisz─ůc o wi─Ökszej stopie zwrotu, m├│wisz o okresie 70. lat, na kt├│rych by┼é testowany GEM? Robi┼ée┼Ť test na takim zbiorze danych?

      • Nie, mia┼éem na my┼Ťli ostatnie 12m.
        Gdybym dzisiaj mia┼é decydowa─ç do wychodzi S&P 500 jako GEM mimo, ┼╝e w┼éa┼Ťnie obligacje w ostatnich 12 miesi─ůcach maj─ů lepsz─ů stop─Ö

  38. Hej, bardzo fajny wpis dotycz─ůcy strategii d┼éugoterminowej. Spr├│bujmy jeszcze rozwin─ů─ç poradnik dla osoby, kt├│ra b─Ödzie chcia┼éa wdro┼╝y─ç strategi─Ö:
    1. Warte sprawdzenia konto maklerskie/broker z dostępem do wspomnianych ETF z amerykańskiej giełdy (znalazłem DIF oraz Exante).
    DIF – op┼éaty wygl─ůdaj─ů nast─Öpuj─ůco: 15USD za ka┼╝d─ů operacj─Ö oraz 5,5 USD+VAT/miesi─ůc za przechowywanie, niezale┼╝nie czy mamy 1 czy wiele pozycji. Dla GEM rocznie b─Ödzie to 15*1,4+5,5*12 = ~87 USD.
    Exante – jeszcze nie weryfikowa┼éem op┼éat
    Polecisz jeszcze jakie┼Ť rachunki?
    2. Zastosowanie dost─Öpnych w Europie ETF do replikacji strategii GEM.

    • Hej Pawe┼é,

      Dzi─Öki za komentarz. Niestety nie znam oferty broker├│w, zw┼éaszcza z dost─Öpem do ETF UCITS (ÔÇ×europejskichÔÇŁ), poniewa┼╝ sam w wi─Ökszo┼Ťci korzystam z tych notowanych na gie┼édach w USA za po┼Ťrednictwem Interactive Brokers. Je┼Ťli kto┼Ť ma mo┼╝liwo┼Ťci finansowe, polecam ich ÔÇô na zasadzie, ┼╝e z nich korzystam i s─ů OK.

      W przysz┼éym roku przygl─ůdn─Ö si─Ö bli┼╝ej rynkowi ETF w Europie, bo b─Öd─Ö to przerabia┼é w ramach nowego konta jakie planuj─Ö otworzy─ç.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Aktualnie nast─Öpuj─ů du┼╝e zmiany w planach IBKR, dochodzi wersja Light, kt├│ra mam nadziej─Ö w najbli┼╝szym czasie zostanie udost─Öpniona w Europie. Wracaj─ůc do aktualnej oferty zak┼éadaj─ůc teraz konto IBKR b─Öd─Ö mia┼é dost─Öp do US ETF czy musz─Ö spe┼éni─ç dodatkowe warunki poza wp┼éat─ů 10k USD?

        • O ile nic si─Ö nie zmieni┼éo (a raczej si─Ö nie zmieni┼éo), domy┼Ťlnie nie b─Ödziesz mia┼é dost─Öpu w IB do ameryka┼äskich ETF. W moim przypadku musia┼éem wyst─ůpi─ç o status tzw. „profesjonalnego” inwestora (jakkolwiek patetycznie i groteskowo to brzmi). ­čÖé

          • Hej!
            Świetny artykuł.
            Mam kilka pyta┼ä, zwi─ůzanych g┼é├│wnie z brakiem (utrudnionym dost─Öpem) do ETF z rynku ameryka┼äskiego.
            Czy w IB jest dost─Öp dla inwestora nieprofesjonalnego do europejskich ETF?
            Przeczyta┼éem te┼╝ ich dokumenty o zmianie statusu i z tego co pisali po┼Ťr├│d wielu warunk├│w by┼é taki kt├│ry m├│wi┼é o kapitale rz─Ödu 0,5mln ÔéČ.
            Z Twojego do┼Ťwiadczenia przy niewielkiej ilo┼Ťci transakcji i kapitale rz─Ödu $100k jest szansa na status inwestora profesjonalnego?

            Zak┼éadaj─ůc, ┼╝e mam dost─Öp do europejskich ETF jak wygl─ůda sprawa rebalansowania takiego MSCI-ex US z┼éo┼╝onego z innych funduszy? Nie wiem kiedy wrzuca┼ée┼Ť wagi w artykule ale obecnie ju┼╝ znacznie si─Ö r├│┼╝ni─ů (Japan 22.6%,United Kingdom 14.72%, France 10.33%, Canada 9.12%, Switzerland 8.42%, Other 34.82%)

            Brak Kanady, „inne” ni┼╝sze o 15pp etc.

          • Hej Micha┼é,

            Dzi─Öki za komentarz.

            Tak, w IB dla nie-pro inwestor├│w jest dost─Öp do ETF europejskich (tych z etykietk─ů ÔÇ×UCITSÔÇŁ).

            My┼Ťl─Ö, ┼╝e je┼Ťli masz kapita┼é rz─Ödu $100k, to zapyta─ç nie zaszkodzi o ten status ÔÇô niestety nie wiem jak to jego przyznawanie dzia┼éa, i kto ostatecznie podejmuje decyzj─Ö.

            Dzi─Öki za aktualizacj─Ö ÔÇô faktycznie zmieni┼é si─Ö nieco indeks MSCI ex-US od mojej publikacji. Co do rebalansowania, to zak┼éadaj─ůc, ┼╝e GEM generuje sygna┼é 1-2 razy w roku, pewnie bym nie robi┼é nic w tym czasie pomi─Ödzy, nawet gdyby indeks MSCI ex-US ÔÇ×rozjecha┼éÔÇŁ si─Ö nieco. Chodzi o kwesti─Ö koszt├│w.

            Pozdrawiam,
            Jacek

  39. Jacku, super artyku┼é, gratuluje. I dziekuje, bo wiem ile czasu musia┼ée┼Ť po┼Ťwi─Öci─ç aby go napisa─ç i z jak─ů cierpliwo┼Ťci─ů t┼éumaczysz po raz kolejny niuanse GEM. Ja na razie przeczyta┼éem GEM i o obligacjach, ale przeczytam wszystko.
    Jestem na rynku ok. 20 lat, od 2015 tylko na rynku US, tez tak jak Ty mam konto w Interactive Brokers, jako klient profesjonalny, zmieniłem po tym jak wszedl Mifid II. Spelnilem 2 z 3 warunkow. W PL mam a mdmbanku IKE/IKZE swoje i zony, ale tam nie moge inwestowac w ETFy USA, bede musial zainteresowac sie tymi z LSE dla klientow z UE. IB jest bezkonkurencyjne z praktycznie 1USD prowizji.
    W ostatnim m-cu na marketwatchu glosno było o obnizkach do 0USD prowizji w Schwab, E-Trade, Ameritrade, IB.
    Nie mam wielu sukcesow je┼Ťli w og├│le jakiekolwiek, dlatego tak zainteresowala mnie twoja strategia. Bo po wielu pora┼╝kach, czekam juz na korekt─Ö/bess─Ö by zainwestowac na d┼éu┼╝ej w VOO, VTI lub SPY i tylko doplacac regularnie. I tak czekam od 2015, wchodzac na chwile i wyskakuj─ůc, gdy spada. A patrz─ůc wstecz, trzeba by by┼éo na nim zosta─ç. 10-15% zwrotu w zupe┼éno┼Ťci by mnie zadowoli┼éo.
    Czy wiesz moze czy w IB mozna stworzyc sub-portfolio z wydzielonym rachunkiem aby przeznaczyc j─ů na strategi─Ö GEM?
    Jeszcze raz gratuluj─Ö i wytrwa┼éo┼Ťci w prowadzeniu bloga.

    • Cze┼Ť─ç Anzelm,

      Dzięki za komentarz i dobre słowo.

      Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e mog┼éem Ci─Ö zainspirowa─ç swoim artyku┼éem. Dodam, ┼╝e sam przechodzi┼éem wiele trudnych moment├│w, jak wi─Ökszo┼Ť─ç, nie maj─ůc mentora u boku. C├│┼╝, uwa┼╝am, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nas nie powinna nawet pr├│bowa─ç my┼Ťle─ç o przewidywaniu tego, co zrobi rynek. Dlatego lubi─Ö proste, logiczne strategie i dlatego postanowi┼éem si─Ö podzieli─ç tym z innymi. Szczerze to ┼╝al mi tych wszystkich, co z wielk─ů nadziej─ů wchodz─ů na rynek, marz─ůc o ┼éatwych i du┼╝ych zyskach z dora┼║nej spekulacji, najlepiej z poziomu telefonu na forexie.

      Co do IB i pytania o subkonto: tak, mo┼╝na otworzy─ç subkonto. Trwa to nieco (przynajmniej w moim przypadku), poniewa┼╝ po wype┼énieniu aplikacji, kto┼Ť tam musi to ÔÇ×klepn─ů─çÔÇŁ. Natomiast jak ju┼╝ subkonto jest, to w banalny spos├│b mo┼╝na przerzuca─ç pomi─Ödzy kontami got├│wk─ů czy papierami.

      Pozdrawiam i ┼╝ycz─Ö wszystkiego dobrego,
      Jacek

  40. Jacku,
    ┼╗eby by─ç jeszcze uczciwym, musimy uwzgl─Ödni─ç, co┼Ť takiego jak punkt wej┼Ťcia, bo przecie┼╝, ┼éatwiej uzyska─ç 15% stopy zwrotu jesli rynek akcji jest na szczycie szczyt├│w. Czy masz mo┼╝e tak─ů stron─Ö, kt├│ra pozwala┼éaby sprawdzi─ç stopy zwrotu w innych 10, 20 letnich okresach, gdzie wykresy s─ů bardziej horyzontalne? Np. 2000-2010, 1999-2009, itd.

    • Hej Anzelem,

      Paradoksalnie mocny rynek byka nie musi by─ç dobry dla takiej strategii w por├│wnaniu do samego indeksu akcji (wyrzucenie z rynku, p├│┼║niej powr├│t ÔÇô to kosztuje). Sprawa druga: GEM powinno si─Ö ocenia─ç w pe┼énym cyklu hossa-bessa.

      Poni┼╝ej stopy zwrotu z 3-letnich okres├│w (za Gary Antonacci), zar├│wno dla strategii GEM, jak i benchmarku (GAA).

      W wywiadzie z Garym poruszy┼éem te┼╝ ciekawy fenomen: ludzie zwykle wychodz─ů z inwestycji w najgorszych momentach. Tymczasem, gdy poruszamy si─Ö strategi─ů, kt├│ra ma przewag─Ö rynkow─ů, sensown─ů opcj─ů jest podnoszenie kapita┼éu inwestycyjnego w chwilach du┼╝ych obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu. M├│wi─ůc ludzkim j─Özykiem: gdy portfel krwawi na 10-15% stracie, warto go zasili─ç nowym kapita┼éem w┼éa┼Ťnie wtedy.

      Stopy zwrotu z 3-letnich okres├│w

      Pozdrawiam,
      Jacek

  41. Chia┼ébym spr├│bowa─ç tej strategi. Zak┼éada┼é kto┼Ť konto w DIF Broker?
    To, ┼╝e nie podlegaj─ů KNF w Polsce a odpowiednikowi w Portugali to jakie┼Ť zagro┼╝enie dla zainwestowanej kasy ?

    • Krzysztof,

      By─ç mo┼╝e w przeci─ůgu miesi─ůca pojawi si─Ö materia┼é ode mnie nt. brokera, przy pomocy kt├│rego mo┼╝na tak─ů strategi─Ö zrealizowa─ç z poziomu klienta w Polsce. Stay tuned! ­čśë

      Pozdrawiam,
      Jacek

        • Podpinam si─Ö pod oczekiwanie na nowy materia┼é z opisem konkretnego brokera / broker├│w.

          A teraz takie ca┼ékiem praktyczne pytanie czy bior─ůc pod uwag─Ö sygna┼éy GEM zakupu akcji (fakt) i obecn─ů sytuacj─Ö na rynku. Ko┼äcz─ůcy si─Ö cykl, ko┼äcz─ůc─ů si─Ö hoss─Ö (spekulacja). Co Ty Jacku by┼Ť sam zrobi┼é (oczywi┼Ťcie subiektywnie i nie b─Ödziemy tego traktowali jako porady inwestycyjnej, ka┼╝dy zna ryzyko i powinien ┼Ťwiadomie podejmowa─ç decyzje).

          • Pawe┼é, obawiam si─Ö, ┼╝e nic odkrywczego tu nie wymy┼Ťl─Ö. ­čÖé

            Niestety inwestowanie zawsze b─Ödzie wi─ůza┼éo si─Ö z dyskomfortem, a strategia cz─Östo b─Ödzie sugerowa─ç co┼Ť, co jest wbrew naszym przekonaniom, czy intuicji.

            Jako og├│ln─ů porad─Ö (nie tylko do tego przypadku) mo┼╝na rozwa┼╝y─ç uruchomienie strategii roz┼éo┼╝one w czasie, np. na przestrzeni kilku/kilkunastu miesi─Öcy. W ten spos├│b nie anga┼╝ujemy od razu ca┼éego kapita┼éu i ewentualne straty s─ů mniej psychologicznie dotkliwe.

    • Za┼éo┼╝y┼éem konto w Dif z Polski.
      Ogrom formularzy do wypełnienia.
      W tym test z wiedzy o rynkach finansowych.

      Ogrom o┼Ťwiadcze┼ä. Je┼╝eli chcesz dost─Öp do etf dodatkowo wniosek z potwierdzeniem ryzykiem. Inaczej daj─ů dost─Öp tylko do akcji.

      Do tego potwierdzenie zatrudnienia, zameldowania. Źródło kapitału.

      Skan paszportu po┼Ťwiadczony notarialnie!

      Potem skan tego wszystkiego i upload do nich. 3 dni rachunek był gotowy.

      Potem jeszcze masz 2 tygodnie na wys┼éanie orygina┼é├│w poczt─ů do Portugalii!

      Bardziej si─Ö zm─Öczy┼éem ni┼╝ graj─ůc na gie┼édzie.

      Ale konto działa, opiekun mówi po polsku, wszystko ok.

      Jedyna wada to wysokie prowizje.

      • Dzi─Öki Robert za informacj─Ö. By─ç mo┼╝e uda mi si─Ö zorganizowa─ç z nimi i jeszcze innym brokerem podcast, tak by dopyta─ç o wszystko i u┼éatwi─ç ewentualny wyb├│r brokera.

        Czy sprawdza┼ée┼Ť ju┼╝ dost─Öp do ETF notowanych w USA? Jak to wygl─ůda ÔÇô z automatu jest do tego dost─Öp?

        Osobi┼Ťcie jestem bardzo zadowolony z Interactive Brokers, ale zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e s─ů tam problemy, kt├│re zniech─Öcaj─ů klient├│w z Polski (obs┼éuga tylko w j. angielskim, wysokie wymagania, aby m├│c handlowa─ç na ETF notowanych w USA, spore wymagania kapita┼éowe).

        Co do koszt├│w, to faktycznie s┼éabo w Europie i Polsce z tym. W USA teraz na ETF mo┼╝na handlowa─ç nawet za zero prowizji. Bior─ůc pod uwag─Ö do tego, ┼╝e taki np. VOO ma ca┼ékowity koszt za zarz─ůdzanie na poziomie 0.03% (+ spread wynosz─ůcy ┼Ťmieszne 0.01%), to przy strategii typu GEM koszty s─ů wr─Öcz pomijalne.

        • Angielska obs┼éuga mi nie przeszkadza. Jakie warunki musz─Ö spe┼éni─ç by mie─ç dost─Öp do ameryka┼äskich ETF├│w w IB?

          Co do DifBroker. To wypełniamy:

          – Contract service, nasze dane
          – Tax residency Self Certification, o┼Ťwiadczenie gdzie p┼éacimy podatki
          – Appropriateness questionnaire, test wiedzy
          – Formularz W-8BEN, potwierdzenie ┼╝e nie jeste┼Ťmy z USA

          Opr├│cz tego trzeb dostarczy─ç:
          – Potwierdzenie zatrudnienia
          – Potwierdzenie zamieszkania
          – Potwierdzenie numeru rachunku bankowego
          – Skan paszportu, potwierdzony notarialnie

          Na podstawie tych danych algorytm przyzna┼é mi dost─Öp tylko do akcji. Musia┼éem poprosi─ç o odblokowanie ETF na formularzu Declaration – appropriateness questionnaire. Odblokowali ETFy od r─Öki, wszystko dzia┼éa kupowa┼éem.

          Co do prowizji to przykładowo przy kwocie $6000 za IVV wyniosła $15. Dochodzi do tego jeszcze opłaca za przechowywanie jak dobrze pamiętam. Ile płacisz w IB?

          Gdyby┼Ť zdecydowa┼é si─Ö na wsp├│┼éprac─Ö z DIF to moja ┼╝ona b─Ödzie zak┼éada┼éa u nich konto (by zwi─Ökszy─ç gwarancj─Ö bankow─ů). Ch─Ötnie za┼éo┼╝ymy przez Ciebie.

          • Robert dzi─Öki wielkie za info. To widz─Ö, ┼╝e mocno do tematu podchodz─ů. ­čÖé

            W IB mam plan, gdzie dla papierów notowanych w USA (w Europie przykładowo jest drożej) opłata wynosi 0.005 USD za papier, ale nie mniej niż 1 USD. Czyli w przypadku kupna IVV za 6 000 USD prowizja wyniosłaby 1 USD (6 000 / 307 = 19 -> 19 * 0.005 = 0.09 -> prowizja 1 USD). Dla 100 000 USD prowizja wyniosłaby około 1.6 USD.

            Co do przyznania statusu ÔÇ×profesjonalnegoÔÇŁ, nie jest to dla mnie jasne i mam wra┼╝enie, ┼╝e decyzje s─ů uznaniowe. Czyta┼éem o wymogu warto┼Ťci rachunku minimum 0.5 mln EUR. Pom├│c te┼╝ mo┼╝e podobno do┼Ťwiadczenie zawodowe. Ja wype┼éni┼éem papiery i po 1-2 dniach przyznali mi ten status. Dodam, ┼╝e to konto otwarte na moj─ů firm─Ö, a nie na mnie jako osob─Ö fizyczn─ů, cho─ç nie wiem, czy to ma znaczenie.

            W tym miesi─ůcu powinno si─Ö wyja┼Ťni─ç, czy ewentualnie b─Öd─Ö wsp├│┼épracowa┼é z jakim┼Ť brokerem. Dzi─Öki za zaufanie. ­čÖé

  42. To DIF jest drogi niestety, SAXO podobne ceny. Zrobi┼éem excel gdzie policzy┼éem jaki b─Ödzie % op┼éat w stosunku do warto┼Ťci kapita┼éu i liczby rocznych operacji.

    W skrajnym wypadku gdyby w momentum by┼éy a┼╝ 24 operacje rocznie te op┼éaty robi─ů si─Ö na prawd─Ö du┼╝e. Przyk┼éadowo przy $10.000 i 24 operacjach op┼éaty poch┼éon─ů 4,4% kapita┼éu ­čÖü

    https://prnt.sc/pruww9

    • Niestety. Na szcz─Ö┼Ťcie GEM akurat przeci─Ötnie ma 2 zmiany w portfelu rocznie (czyli 4 transakcje ÔÇô sprzeda┼╝/kupno/sprzeda┼╝/kupno).

  43. Świetny artykuł, zainspirował mnie do prac nad systemem dla mojego IKE i IKZE.
    Je┼Ťli chodzi o mo┼╝liwo┼Ť─ç kupowania zagranicznych ETF dla kont emerytalnych, to niestety pomimo ┼╝e mBank ma w ofercie takie ETFy, nie mo┼╝na ich kupowa─ç w ramach IKE/IKZE. Kontaktowa┼éem si─Ö z biurem obs┼éugi klienta domu maklerskiego mBank i otrzyma┼éem tak─ů informacj─Ö:

    Zgodnie z aktualn─ů wyk┼éadni─ů KNF na rachunkach IKE/IKZE nie mo┼╝emy oferowa─ç ETF├│w zagranicznych poniewa┼╝ nie mamy nie spe┼éniaj─ů one definicji papieru warto┼Ťciowego zgodnej z polsk─ů ustaw─ů.
    Je┼Ťli w przysz┼éo┼Ťci zmieni si─Ö wyk┼éadnia (a jest taka szansa) b─Ödziemy informowa─ç o tym naszych klient├│w.
    Prosimy ┼Ťledzi─ç nasza stron─Ö mdm.pl

    Czyli niestety na t─ů chwil─Ö z ETF├│w pozostaje ETFSP500, ETFDAX i tym podobne, kt├│re s─ů notowane na GPW.

    • Hej Bartek,

      Dzi─Öki za komentarz i dobre s┼éowo. ­čÖé

      No c├│┼╝, nasza GPW jest niestety do┼Ť─ç mocno op├│┼║niona w rozwoju i pr─Ödko to si─Ö nie zmieni.

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • Na IKE i IKZE lepiej poszale─ç i zastosowa─ç selekcj─Ö paper├│w. Potencjalnie wy┼╝szy zysk, wi─Öc warto wykorzystac te konta do ochrony podatkowej dla spodziewanych du┼╝ych zysk├│w, a inwestowanie na poziomie klas aktyw├│w zostawi─ç poza kontami emerytalnymi.

  44. Witaj,
    NIe bede oryginalny chwalac za wykonana robote

    Jedna uwaga – ale moze gdzies pzreoczylem wyjasnienie
    Otoz dokonujac zmian alokacji z jednych ETF na inne uzyskany zysk chyba powinien byc opodatkowany – co wyaraznie bezdzie wplywalo na wynik koncowy

    Czego nie ma w subfunduszach parasolowych chyba

    Myle sie?

    • Cze┼Ť─ç,

      Dzi─Öki za komentarz.

      Niestety ci─Ö┼╝ko uwzgl─Ödni─ç podatki, bo ka┼╝dy mo┼╝e mie─ç inn─ů sytuacj─Ö. Natomiast mocno upraszczaj─ůc, je┼Ťli strategia ma 15% zysku, to p┼éac─ůc od tego 19% podatku, spada on do oko┼éo 12%.

      pozdrawiam,
      Jacek

      • To rzeczywiscie mocne uproszczenie, gdyz podatek od zyskow zaplaci sie przy kazdej „zamianie” ETF.
        Przy czestych zamianach ETF reinwestowane w kzdy kolejny fundusz bedzie mniej – bo podatek przy kazdej zamianie

        PZDR

        • Przeci─Ötnie strategia GEM generuje 1.5 transakcji na rok (za ostatnie 70 lat). Inna sprawa, ┼╝e na IKE/IKZE p├│ki co nie ma mo┼╝liwo┼Ťci zastosowania tej strategii w oryginale.

          Fundusz inwestycyjny kasuje minimum 2%, ka┼╝dego roku, od ca┼éego kapita┼éu… :-/ Poniewa┼╝ znakomita wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy i tak nie pobija szerokiego rynku w czasie, to lepiej ju┼╝ (czysto matematycznie) kupi─ç ETF na ca┼éy rynek i trzyma─ç forever.

Napisz sw├│j komentarz