Tytu┼é artyku┼éu jest nieco prowokacyjny. Mam nadziej─Ö, ┼╝e dzi─Öki temu uda mi si─Ö przyci─ůgn─ů─ç uwag─Ö jak najszerszej grupy os├│b, poniewa┼╝ w mojej opinii artyku┼é w przyst─Öpny, kompleksowy i praktyczny spos├│b t┼éumaczy zagadnienia zwi─ůzane z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych. Temat jest powa┼╝ny, wi─Öc wymaga uczciwego i wnikliwego wyja┼Ťnienia. Dlatego je┼Ťli ju┼╝ czytasz ten tekst, to mam nadziej─Ö, ┼╝e uda mi si─Ö Ciebie tu zatrzyma─ç nieco d┼éu┼╝ej. Gwarantuj─Ö w zamian, ┼╝e to materia┼é o najwy┼╝szej jako┼Ťci i rzetelno┼Ťci, po przeczytaniu kt├│rego wielu z Was b─Ödzie mia┼éo sporo do przemy┼Ťlenia.

Traktuj ten tekst przede wszystkim jako inspiracj─Ö, jako materia┼é edukacyjny, pomimo, ┼╝e podaj─Ö kompletn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů. Nie jest to strategia b─Öd─ůca najnowszym hitem czy wynalazkiem, tylko pomys┼é oparty na metodzie znanej ju┼╝ od wiek├│w, stosowany z powodzeniem przez wielu znanych inwestor├│w. Uwa┼╝am, ┼╝e nauka przez praktyczne przyk┼éady, z konkretnymi narz─Ödziami w r─Öce jest bardziej efektywna ni┼╝ samo teoretyzowanie. Bez wzgl─Ödu na to, czy opisywana koncepcja przypadnie Ci do gustu, czy nie, znajdziesz tu sporo wiedzy na temat procesu inwestowania jako takiego. Pisz─Ö o wielu bardzo wa┼╝nych aspektach zwi─ůzanych z obecno┼Ťci─ů na rynkach kapita┼éowych, o kt├│rych sam chcia┼ébym wiedzie─ç, gdy stawia┼éem na rynku swoje pierwsze kroki 12 lat temu. Je┼Ťli jeste┼Ť ju┼╝ obyty z rynkami, cz─Ö┼Ť─ç tre┼Ťci mo┼╝esz pomin─ů─ç wed┼éug w┼éasnego uznania lub kieruj─ůc si─Ö wskaz├│wkami poni┼╝ej.

UWAGA! Nie jest to wpis sponsorowany. Nie rekomenduj─Ö ┼╝adnych produkt├│w, a je┼Ťli wspominam jakie┼Ť rozwi─ůzania, to tylko na potrzeby edukacyjne tego artyku┼éu. Nie jestem doradc─ů inwestycyjnym w rozumieniu Rozporz─ůdzenia Ministra Finans├│w z dnia 19 pa┼║dziernika 2005 roku w sprawie informacji stanowi─ůcych rekomendacje dotycz─ůce instrument├│w finansowych, ich emitent├│w lub wystawc├│w (Dz. U. z 2005 roku, Nr 206, poz. 1715). Trust, but verify! ­čÖé

TO JEST MATERIA┼ü EDUKACYJNY! Absolutnie nie namawiam do stosowania tej strategii, czy jakiejkolwiek innej na realnym rynku z realnym kapita┼éem. Zawsze wszystko nale┼╝y samodzielnie sprawdzi─ç, policzy─ç i bra─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za swoje decyzje. Strategia inwestycyjna zawsze musi uwzgl─Ödnia─ç czynnik ludzki. Obranie strategii, kt├│ra nie jest dostosowana do konkretnej osoby, mo┼╝e prowadzi─ç do braku dyscypliny w pod─ů┼╝aniu za ni─ů, porzucenia jej i strat finansowych oraz emocjonalnych.

UWAGA! W artykule wyra┼╝am czasami swoje opinie w bardzo bezpo┼Ťredni spos├│b. Nie odbieraj ich osobi┼Ťcie, nawet gdyby wygl─ůda┼éo, ┼╝e odnosz─ů si─Ö one wprost do Ciebie. Moim zamiarem nie jest obra┼╝enie czy deprecjonowanie kogokolwiek czy czegokolwiek. To tylko opinie z kt├│rymi zawsze mo┼╝esz si─Ö nie zgadza─ç. ­čÖé

Jak czytać ten artykuł?

Artyku┼é napisany jest tak, aby skorzysta─ç z niego mogli zar├│wno zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcy, jak i zaawansowani w tematyce inwestowania na rynkach kapita┼éowych. Oczywi┼Ťcie, zach─Öcam, aby┼Ť przeczyta┼é ca┼éy artyku┼é, natomiast staram si─Ö te┼╝ szanowa─ç Tw├│j czas, dlatego poni┼╝ej zamie┼Ťci┼éem kilka wskaz├│wek jak zabra─ç si─Ö za t─Ö pigu┼é─Ö wiedzy:

  • Jestem pocz─ůtkuj─ůcy. Proponuj─Ö przeczyta─ç ca┼éy artyku┼é, a niekt├│re fragmenty b─Öd─ů wymaga┼éy najpewniej ponownego przeczytania.
    • Czas czytania: 1 godzina, 15 minut (+ drugie tyle na komentarze ­čÖé )
  • Jestem ┼Ťredniozaawansowany. Mo┼╝esz zacz─ů─ç czytanie od rozdzia┼éu Fundamenty strategii.
    • Czas czytania: 45 minut
  • Jestem zaawansowany. Je┼Ťli dobrze znana jest Ci anomalia momentum, mo┼╝esz przeczyta─ç tylko ten rozdzia┼é GEM, czyli strategia p┼éyni─Öcia ze ┼Ťwiatowym rynkiem akcji.
    • Czas czytania: 15 minut

Streszczenie

Dla zabieganych, czy mniej zainteresowanych, kr├│tkie streszczenie poni┼╝ej.

TL;DR Artyku┼é opisuje d┼éugoterminow─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů dla globalnego rynku akcji i obligacji, opart─ů o tzw. momentum, czyli powszechnie znan─ů anomali─Ö rynkow─ů. Wykorzystywana jest ona z powodzeniem przez profesjonalnych inwestor├│w od lat i powszechnie uznawana obecnie przez ┼Ťwiat akademicki.
Strategia nie wymaga ci─ůg┼éego ┼Ťledzenia rynk├│w finansowych. Ewentualne decyzje o zmianie sk┼éadu portfela podejmowane s─ů raz w miesi─ůcu i s─ů wynikiem zastosowania kilku prostych i jednoznacznych regu┼é, nie wymagaj─ůcych ┼╝adnego specjalistycznego narz─Ödzia czy umiej─Ötno┼Ťci. Strategia polega na trzymaniu w portfelu akcji ameryka┼äskich lub akcji reszty ┼Ťwiata w formie indeksu (wykorzystuj─ůc do tego na przyk┼éad fundusze ETF), gdy rynek ten jest silny, lub obligacji jako bezpieczn─ů przysta┼ä dla kapita┼éu w sytuacji, gdy rynek akcji jest s┼éaby. To pozwala bardzo znacz─ůco zredukowa─ç ryzyko inwestycyjne w postaci obsuni─Ö─ç kapita┼éu w okresie bessy na rynku akcji.
Ze wzgl─Ödu na ma┼é─ů liczb─Ö transakcji (przeci─Ötnie 1-2 w roku), strategia bardzo dobrze si─Ö skaluje i cechuje si─Ö niskimi kosztami transakcyjnymi.

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Zacznijmy od tego, ┼╝e nie jestem ┼╝adnym ekspertem w dziedzinie finans├│w i nie mam formalnego wykszta┼écenia w tej dziedzinie. Jest to moja pasja, dzi─Öki kt├│rej na przestrzeni lat zdoby┼éem nieco do┼Ťwiadczenia. Nadal si─Ö ucz─Ö, a dzielenie si─Ö t─ů wiedz─ů r├│wnie┼╝ w tym pomaga.

Omawiam prost─ů strategi─Ö inwestuj─ůc─ů na szerokim rynku (indeksach) akcji i obligacji, kt├│ra przeci─Ötnie za okres ostatnich 70 lat zarabia┼éa ┼Ťrednio w skali roku ponad 15%. Co bardzo istotne, warto┼Ť─ç portfela nie traci┼éa w tym czasie nigdy powy┼╝ej 18%.

S┼éaby wynik? Dla por├│wnania rynek akcji w USA mierzony indeksem S&P 500 (indeks skupiaj─ůcy 500 najwi─Ökszych przedsi─Öbiorstw), zarobi┼é w tym czasie ┼Ťredniorocznie oko┼éo 11% (nie uwzgl─Ödniaj─ůc inflacji) 1 1. Formalnie indeks S&P 500 powsta┼é w roku 1957, jako nast─Öpca indeksu S&P 90 stworzonego w 1926 roku. × 2 2. Jest to stopa zwrotu liczona dla indeksu S&P 500 za lata od stycznia 1950 do maja 2019. Zwr├│ci─ç warto jednak uwag─Ö, ┼╝e na t─Ö stop─Ö zwrotu ameryka┼äskiego rynku akcji du┼╝y wp┼éyw ma obecna hossa rozpocz─Öta w marcu 2009, kt├│ra do dnia kiedy pisz─Ö ten artyku┼é (czerwiec 2019), wywindowa┼éa ceny mocno ponad 300%. × , ale trac─ůc momentami nawet ponad 50%! Gdyby si─Ögn─ů─ç dalej w histori─Ö rynku akcji, spadki bywa┼éy jeszcze znacznie bardziej dotkliwe, si─Ögaj─ůc okolic 80%! Je┼Ťli nadal Ci─Ö to nie przekonuje, polecam odcinek podcastu pod tytu┼éem Czy z inwestowania na rynkach kapita┼éowych mo┼╝na si─Ö utrzyma─ç?.

Strategia nie wymaga od Ciebie ogromnej wiedzy o rynkach kapita┼éowych i wystarczy po┼Ťwi─Öci─ç jej w miesi─ůcu nie wi─Öcej ni┼╝ kilka minut. Mo┼╝e to dla niekt├│rych brzmie─ç podejrzliwie, wszak gie┼éda kojarzy si─Ö z analizowaniem tysi─Öcy wykres├│w, czytaniem nie mniejszej liczby raport├│w sp├│┼éek i B├│g wie co jeszcze. Pami─Ötaj jednak, ┼╝e o ile prostota rozwi─ůzania jest ogromn─ů zalet─ů, to wymaga ona edukacji i niema┼éego wysi┼éku, aby takie narz─Ödzie doceni─ç i z sukcesem zastosowa─ç w praktyce. Przy czym trudno┼Ť─ç inwestowania le┼╝y w zupe┼énie innym miejscu, ni┼╝ wielu aspiruj─ůcych inwestor├│w s─ůdzi.

Nie obiecuj─Ö ┼éatwych zysk├│w, a niekt├│rzy z Was po przeczytaniu tego artyku┼éu powinni wr─Öcz zrozumie─ç i zaakceptowa─ç fakt, ┼╝e inwestowanie nie jest zaj─Öciem dla nich. I samo to w sobie jest ju┼╝ ogromn─ů warto┼Ťci─ů, poniewa┼╝ rynki kapita┼éowe to najdro┼╝szy spos├│b jaki znam, aby pozna─ç samego siebie anga┼╝uj─ůc tam uprzednio w┼éasny kapita┼é.

Opisywana strategia oka┼╝e si─Ö dla wielu z Was (zw┼éaszcza zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcych) nietypowa, poniewa┼╝ opiera si─Ö na jednoznacznej procedurze, kt├│r─ů nale┼╝y wykona─ç raz w miesi─ůcu, aby podj─ů─ç ewentualne dzia┼éania w naszym portfelu. Profesjonali┼Ťci nazywaj─ů to podej┼Ťciem systemowym (dzia┼éamy w oparciu o system/algorytm), skwantyfikowanym / ilo┼Ťciowym (dzia┼éamy w oparciu o konkretne wyliczenia/statystyki), albo regu┼éowym (decyzje wynikaj─ů z konkretnych regu┼é). Takie rzeczy z powodzeniem s─ů wykorzystywane w profesjonalnym ┼Ťwiecie inwestor├│w od dawna.

Ci kt├│rzy mnie znaj─ů, wiedz─ů ju┼╝ pewnie, ┼╝e jestem zawodowym informatykiem programist─ů. Dlaczego o tym pisz─Ö? Ot├│┼╝ bliskie jest mi podej┼Ťcie w kt├│rym problemy rozwi─ůzywane s─ů w oparciu o jednoznaczne procedury post─Öpowania, czy m├│wi─ůc wprost — algorytmy. Prezentowana strategia jest w┼éa┼Ťnie w tym duchu. Ale nie obawiaj si─Ö, nie znaczy to, ┼╝e zaraz b─Öd─Ö pisa┼é o dziwnych i niezrozumia┼éych dla wi─Ökszo┼Ťci rzeczach. Wr─Öcz przeciwnie: poka┼╝─Ö Ci, ┼╝e proste, oparte na elementarnej logice i eleganckie rozwi─ůzania daj─ů najlepsze rezultaty w praktyce.

Problem w tym, ┼╝e jako ludzie nie lubimy poczucia utraty kontroli w formie przekazania o┼Ťrodka decyzyjnego do jakiej┼Ť bezrozumnej procedury czy maszyny. To jak przyznanie si─Ö do tego, ┼╝e jeste┼Ťmy gorsi, odbieramy to bardzo osobi┼Ťcie. Bywamy te┼╝ nieufni takiemu podej┼Ťciu, poniewa┼╝ mamy na podor─Ödziu wspania┼ée narz─Ödzie jakim jest nasz m├│zg. Trudno nam si─Ö pogodzi─ç, ┼╝e uproszczenie procesu decyzyjnego mo┼╝e da─ç lepsze efekty, gdy tymczasem nasz m├│zg mo┼╝e analizowa─ç ┼Ťwiat w spos├│b o wiele bardziej wszechstronny. Zamiast ogranicza─ç si─Ö do bieli i czerni (kupna i sprzeda┼╝y), mo┼╝emy wybiera─ç z palety wielu odcieni. Zjawisko to jest dobrze rozpoznane, a dla zainteresowanych polecam na przyk┼éad znakomit─ů ksi─ů┼╝k─Ö laureata Nagrody Nobla, Daniela Kahnemana pod tytu┼éem ÔÇťPu┼éapki my┼ŤleniaÔÇŁ.

Tymczasem korzystaj─ůc z algorytmu zyskujemy obiektywne ┼║r├│d┼éo decyzji w ┼Ťrodowisku ci─ůg┼éej niepewno┼Ťci i stresu, jakim jest bez w─ůtpienia proces inwestowania. Iluzj─ů jest, ┼╝e nasze dotychczasowe ┼╝yciowe do┼Ťwiadczenie b─Ödziemy w stanie przenie┼Ť─ç na grunt inwestycyjnego ┼Ťwiata. M├│wi─ůc kr├│tko: w strategii chodzi o wykorzystanie naszego potencja┼éu intelektualnego nie wprost na rynku — podejmuj─ůc na gor─ůco decyzje inwestycyjne, ale poza rynkiem — przygotowuj─ůc plan dzia┼éania na nim. Dlatego te┼╝ opieranie swoich decyzji nawet na regu┼éowej strategii zawsze b─Ödzie zawiera─ç pierwiastek uznaniowo┼Ťci, bo to w ko┼äcu my musimy zdecydowa─ç o tym czy j─ů uruchomi─ç, kiedy j─ů wy┼é─ůczy─ç, jak skalibrowa─ç poziom ryzyka, czy ustawi─ç inne parametry ni─ů steruj─ůce. Tyle, ┼╝e ta uznaniowo┼Ť─ç jest na innym poziomie i nie musi by─ç realizowana w ┼Ťrodowisku podlanym wysokim stresem zwi─ůzanym z bie┼╝─ůc─ů sytuacj─ů na rynku.

Nie chodzi o to, ┼╝eby odnale┼║─ç mitycznego ┼Ťw. Graala, czyli sekretny wz├│r, kt├│ry b─Ödzie maszynk─ů do robienia pieni─Ödzy. Chodzi natomiast o spos├│b na powtarzalne i zdyscyplinowane podej┼Ťcie do rynku, gdzie nie b─Ödziemy jak chor─ůgiew na wietrze zmienia─ç swoich decyzji co rusz pod wyp┼éywem przypadkowo doznawanych emocji. Chodzi o to, by post─Öpowa─ç wed┼éug planu, kt├│ry wiemy, ┼╝e daje nam statystyczn─ů przewag─Ö, nawet je┼Ťli po drodze wci─ů┼╝ b─Ödziemy zawiera─ç stratne transakcje, kt├│re s─ů naturaln─ů cz─Ö┼Ťci─ů inwestowania.

Stosowanie strategii regu┼éowej nie spowoduje, jak te┼╝ mylnie niekt├│rzy s─ůdz─ů, ┼╝e przestaniemy prze┼╝ywa─ç emocje zwi─ůzane z inwestowaniem. Emocje pozostan─ů, tyle, ┼╝e mog─ů by─ç ┼éatwiejsze do przepracowania.

Gary Antonacci, czyli o fenomenie impetu cen na rynkach

Gdyby nie wywiad z Garym, ten artykuł pewnie nigdy by nie powstał. Zapraszam!

Czytaj dalej Ôćĺ

Założenia wstępne

┼╗eby┼Ťmy si─Ö dobrze rozumieli w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu, pozw├│l, ┼╝e wy┼éo┼╝─Ö na st├│┼é kilka kluczowych uwag w odniesieniu do procesu inwestowania. 

  • Nie istnieje co┼Ť takiego jak zysk bez ryzyka. Owszem, ryzyko mo┼╝e by─ç wi─Öksze b─ůd┼║ mniejsze, ale zawsze b─Ödzie obecne. Je┼Ťli masz du┼╝─ů awersj─Ö do ryzyka, mo┼╝e b─Ödziesz musia┼é ograniczy─ç si─Ö do lokaty w banku czy obligacji skarbowych.
  • Stawiaj sobie realistyczne oczekiwania wzgl─Ödem st├│p zwrotu z Twoich inwestycji. Pami─Ötaj, ┼╝e zwykle wi─Ökszy zysk okupiony jest wi─Ökszym ryzykiem. Lepiej by─ç konserwatywnym ni┼╝ hurraoptymistycznym.
  • W inwestowaniu bardzo kluczowe jest pod─ů┼╝anie z dyscyplin─ů za obran─ů strategi─ů. Dlatego po pierwsze musisz wypracowa─ç strategi─Ö, by nie dzia┼éa─ç na o┼Ťlep, a po drugie musisz dobra─ç tak─ů strategi─Ö, kt├│ra jest w zgodzie z Twoj─ů natur─ů. Pr├│ba inwestowania nawet najlepsz─ů na papierze strategi─ů, kt├│ra nie jest zgodna z naszymi przekonaniami, pr─Ödzej czy p├│┼║niej zako┼äczy si─Ö jej porzuceniem. Inwestowanie za┼Ť bez strategii to pewna pora┼╝ka, b─Öd─ůca tylko kwesti─ů czasu.
  • Pod─ů┼╝anie za strategi─ů inwestycyjn─ů nie oznacza natychmiastowych rezultat├│w. Zw┼éaszcza strategia o d┼éugoterminowej naturze wymaga niejednokrotnie cierpliwo┼Ťci liczonej w latach, bowiem nawet wynik z jednego roku mo┼╝e by─ç bardzo mocno losowy.
  • Musisz uczciwie odpowiedzie─ç sobie na pytanie, ile mo┼╝esz lub chcesz po┼Ťwi─Öca─ç czasu na swoje inwestycje. Dla wi─Ökszo┼Ťci to czytaj─ůcych, inwestowanie nie b─Ödzie nigdy sposobem na zarabianie na ┼╝ycie, a przede wszystkim mo┼╝liwo┼Ťci─ů zagonienia cz─Ö┼Ťci swojego kapita┼éu do wi─Ökszej pracy ni┼╝ na lokacie w banku. Wtedy po┼Ťwi─Öcanie czasu inwestowaniu ka┼╝dego dnia niekoniecznie b─Ödzie mia┼éo sens.
  • Nie traktuj inwestowania jako drogi na skr├│ty do zarobienia pieni─Ödzy, zw┼éaszcza w sytuacji, gdzie Twoja kondycja finansowa jest z┼éa.

Dla kogo jest ta strategia?

Dla ka┼╝dego, kto szuka rozs─ůdnej i rzetelnej strategii poruszania si─Ö po rynku kapita┼éowym, ma przy tym stabiln─ů sytuacj─Ö finansow─ů, zdrowe oczekiwania dopasowane do swojej osobowo┼Ťci, oraz gotowo┼Ť─ç do pracy nad sob─ů i swoj─ů edukacj─ů.

Zanim rozwin─Ö ten temat, to jeszcze wspomn─Ö, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ť obecnie inwestorem kr├│tkoterminowym (vel spekulantem), lub inwestorem inwestuj─ůcym w oparciu o analiz─Ö fundamentaln─ů, to opisywana tu strategia b─Ödzie z Twojej perspektywy niczym z innej galaktyki. Mimo wszystko prosz─Ö o otwarty umys┼é — nie chodzi o to, ┼╝e masz zmieni─ç swoj─ů filozofi─Ö pojmowania rynk├│w, ale ze wzgl─Ödu na twarde fakty jakie tu przytocz─Ö, prosze pozosta┼ä ze mn─ů. ­čÖé

Kilka miesi─Öcy temu opublikowa┼éem bardzo obszerny artyku┼é, w kt├│rym opisa┼éem jak wygl─ůda proces budowy kr├│tkoterminowej strategii. Jest to materia┼é dla naprawd─Ö zdeterminowanych, wi─Öc nie przejmuj si─Ö, je┼Ťli Ci─Ö on przera┼╝a. Powiedzmy obrazowo, ┼╝e tam latali┼Ťmy my┼Ťliwcem F-16. Nie musisz by─ç takim zapale┼äcem, ┼╝eby wci─ů┼╝ pomna┼╝a─ç sw├│j kapita┼é na gie┼édzie. Handel kr├│tkoterminowy jest du┼╝o bardziej wymagaj─ůcy, ni┼╝ si─Ö powszechnie uwa┼╝a i zdecydowanie nie jest dla ka┼╝dego, a mimo wszystko wi─Ökszo┼Ť─ç pocz─ůtkuj─ůcych zaczyna przygod─Ö na rynku kapita┼éowym w┼éa┼Ťnie od niego.

Transakcje zawierane tam by┼éy na kr├│tki okres czasu — od jednego do kilku dni. Za badany okres 18 lat, strategia wygenerowa┼éa ponad 230 transakcji. Dla por├│wnania opisywana dzi┼Ť strategia za analogiczny okres wygenerowa┼éaby niemal dziesi─Ö─ç razy mniej transakcji. Jest to bardzo ÔÇťleniwaÔÇŁ strategia, co osobi┼Ťcie bardzo mi si─Ö w niej podoba. Trzymaj─ůc si─Ö lotniczej konwencji — dzi┼Ť zapraszam do lotu poczciw─ů Cessn─ů 172.

Budujemy kr├│tkoterminow─ů strategi─Ö transakcyjn─ů - praktyczny przyk┼éad

Krok po kroku pokazuj─Ö proces budowy i testowania kr├│tkoterminowej strategii transakcyjnej.

Czytaj dalej Ôćĺ

Kto┼Ť powie: 15% w skali roku — gdzie te legendarne pieni─ůdze zarabiane na rynkach? Po pierwsze, zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç legendarnych inwestor├│w dorobi┼éa si─Ö fortuny inwestuj─ůc pieni─ůdze innych ludzi — czyli na op┼éatach za zarz─ůdzanie. Po drugie, o ile nie chcesz traktowa─ç inwestowania jak czystej loterii, to nie oczekuj, ┼╝e w magiczny spos├│b b─Ödziesz w stanie regularnie wielokrotnie pomna┼╝a─ç sw├│j kapita┼é ka┼╝dego roku na poziomie 100% czy wi─Öcej. Najlepsi z najlepszych zarabiaj─ů na poziomie 15-20% rocznie, liczone dla wieloletniego okresu. Je┼Ťli uwa┼╝asz, ┼╝e to nic, to jakby┼Ť powiedzia┼é do Leo MessiÔÇÖego, ┼╝e nie umie kopa─ç w pi┼ék─Ö i Ty mu dopiero poka┼╝esz jak to si─Ö robi — pomimo, ┼╝e na co dzie┼ä jeste┼Ť na przyk┼éad pracownikiem biurowym.

Je┼Ťli 15% wed┼éug Ciebie jest zbyt ma┼éo, poniewa┼╝ Tw├│j kapita┼é inwestycyjny to na przyk┼éad 300 PLN, to niestety nie b─Öd─Ö w stanie da─ç lepszej rady ni┼╝ to, aby zarobi─ç wi─Öksze pieni─ůdze poza rynkiem. Rynek nie b─Ödzie nigdy na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö miejscem do magicznego pomna┼╝ania pieni─Ödzy w fortun─Ö. Na pocieszenie mog─Ö doda─ç, ┼╝e w przypadku opisywanej strategii wystarczy po┼Ťwi─Öci─ç rynkom dos┼éownie kilka minut w miesi─ůcu. A to zmienia posta─ç rzeczy, je┼Ťli kto┼Ť chcia┼éby przeliczy─ç swoje inwestycyjne zyski na stawk─Ö godzinow─ů za swoj─ů prac─Ö.

B┼é─Ödy aspiruj─ůcych inwestor├│w

B┼é─Ödy pope┼éniane przez pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w s─ů do┼Ť─ç podobne. Nie znaczy to, ┼╝e ka┼╝dy pope┼énia te same, ale jednak wiele si─Ö powtarza.

Przyk┼éadowo jeden z b┼é─Öd├│w polega na tym, ┼╝e nie zastanawiamy si─Ö zwykle nad tym kim jeste┼Ťmy (sic!), albo nie po┼Ťwi─Öcamy temu du┼╝ej uwagi. Nie wiemy jak─ů mamy tolerancj─Ö na ryzyko, jakie mamy oczekiwania, jaki styl inwestowania najbardziej nam odpowiada, jaki w og├│le jest cel naszego inwestowania? Oczywi┼Ťcie, na pocz─ůtku trudno nam precyzyjnie i z sensem na tak postawione pytania odpowiedzie─ç. Dlatego du┼╝─ů pomoc─ů jest ewentualna osoba z do┼Ťwiadczeniem rynkowym, kt├│ra mog┼éaby by─ç naszym mentorem. Dotarcie do takiej osoby te┼╝ nie jest proste o ile nie mamy szcz─Ö┼Ťcia. Co wi─Öc robi─ç?

Zacz─ů─ç inwestowa─ç od ma┼éych kwot (ka┼╝dy musi sam to sobie okre┼Ťli─ç) — w praktyce b─Ödzie to w przypadku niniejszej strategii kilka tysi─Öcy z┼éotych minimum. Nie zarobimy wiele, je┼Ťli cokolwiek, ale poczujemy realne emocje. A to w┼éa┼Ťnie praca nad nimi b─Ödzie kluczowa do osi─ůgni─Öcia sukcesu. Paradoksalnie negatywn─ů rzecz─ů mo┼╝e okaza─ç si─Ö spektakularny wynik inwestycyjny od samego pocz─ůtku. ┼üatwo pomyli─ç szcz─Ö┼Ťcie z umiej─Ötno┼Ťciami.

Ponadto, jako ludzie, mamy tendencj─Ö do bycia zbyt emocjonalnymi w reakcji na rynkow─ů zmienno┼Ť─ç. Po cz─Ö┼Ťci wynika to z tego, ┼╝e im mniej wiemy, tym wykazujemy wi─Öksz─ů pewno┼Ť─ç siebie. Pewno┼Ť─ç dzia┼éania jest potrzebna na rynku, ale je┼Ťli jej ┼║r├│d┼éem jest niewiedza, to jest to niebezpieczne. Do tego dochodzi loteryjny wr─Öcz styl poszukiwania papier├│w warto┼Ťciowych, zwykle o du┼╝ej zmienno┼Ťci (z nadziej─ů na du┼╝e zyski), nierzadko z lewarem, a to wszystko przy braku kontroli ryzyka na poziomie portfela. Nie bez powodu bitcoin jest tak gor─ůcym tematem po┼Ťr├│d amator├│w — panuje na nim ekstremalnie wielka zmienno┼Ť─ç.

Wraz ze zmniejszeniem koszt├│w transakcyjnych i ┼éatwo┼Ťci─ů dost─Öpu do rynk├│w kapita┼éowych wr─Öcz z poziomu telefonu kom├│rkowego, nowicjusze popadaj─ů w nadmiern─ů aktywno┼Ť─ç na rynku. Jak to celnie okre┼Ťli┼é w jednym z wywiad├│w Warren Buffett:

To, ┼╝e mo┼╝esz handlowa─ç nie znaczy, ┼╝e powiniene┼Ť handlowa─ç. ­čÖé

Dlaczego warto si─Ö zainteresowa─ç t─ů strategi─ů?

Po pierwsze: dlatego, ┼╝e to metoda sprowadzona do poziomu prostych wylicze┼ä i prostej statystyki, a nie ┼╝yczeniowe czy spiskowe teorie o tym, co nam si─Ö wydaje w odniesieniu do rynku. Takie historie wygl─ůdaj─ů atrakcyjnie, pobudzaj─ů do bardzo o┼╝ywionych dyskusji, ka┼╝dy czuje si─Ö ekspertem (┼éatwo szasta si─Ö s┼éowami), ale nie maj─ů realnej, powtarzalnej przewagi inwestycyjnej.

Po drugie: opisywana tu strategia ma po prostu ogromn─ů warto┼Ť─ç u┼╝ytkow─ů dla przeci─Ötnego Kowalskiego. O ile historie o tym jak Warren Buffett inwestowa┼é brzmi─ů bardzo romantycznie — wszak to klasyczny American dream, problem pojawia si─Ö, gdy kto┼Ť chce na bazie tych historii zbudowa─ç w┼éasn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů. Pomin─Ö tu ju┼╝ to, ┼╝e Buffett ma pod r─Ök─ů instrumenty, do kt├│rych ma┼éy inwestor nie mo┼╝e si─Ö nawet zbli┼╝y─ç, a co dopiero ich u┼╝y─ç. Bardzo ceni─Ö jego dokonania, ale ilu b─Ödzie w stanie przej┼Ť─ç przez obsuni─Öcia kapita┼éu na poziomie wi─Ökszym ni┼╝ 50%, co mia┼éo miejsce w przypadku Buffetta, przy jego stylu inwestowania?

Serio my┼Ťlisz, ┼╝e maj─ůc na szali sw├│j maj─ůtek, b─Ödziesz w stanie przej┼Ť─ç przez takie spadki jak na wykresie powy┼╝ej z lat 2007-2009? — ponad 50% na S&P 500. Przez 18 miesi─Öcy Tw├│j kapita┼é topnieje z miesi─ůca na miesi─ůc. A Ty w wytrawny spos├│b, niczym Warren Buffett b─Ödziesz kupowa┼é tani towar na wyprzeda┼╝y, wierz─ůc w to co robisz, by nast─Öpnie zarobi─ç fortun─Ö na hossie?

Po trzecie: uwa┼╝am, ┼╝e warto edukowa─ç spo┼éecze┼ästwo w m─ůdry, uczciwy i odpowiedzialny spos├│b w zakresie inwestowania. To nie jest tak, ┼╝e mamy pod r─Ök─ů tylko alternatyw─Ö w postaci lokaty w banku, lub funduszu inwestycyjnego. W pierwszym przypadku ci─Ö┼╝ko wygra─ç z inflacj─ů, w drugim op┼éaty potrafi─ů skonsumowa─ç spor─ů cz─Ö┼Ť─ç zysk├│w, a co gorsza — nie maj─ůc poj─Öcia o rynkach, b─Ödziemy mie─ç tendencj─Ö do wycofania si─Ö z inwestycji w najgorszym momencie. W┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e fundusz dzia┼éa jak czarna skrzynka — nie wiedz─ůc co si─Ö tam w ┼Ťrodku dzieje, ci─Ö┼╝ko b─Ödzie przetrwa─ç Ci momenty, gdy Tw├│j portfel b─Ödzie ocieka─ç krwi─ů. A je┼Ťli ju┼╝ masz poznawa─ç jak dzia┼éa ┼Ťwiat inwestowania i jak dzia┼éa fundusz, to poka┼╝e Ci, ┼╝e mo┼╝esz zrobi─ç sw├│j w┼éasny — taniej i wcale nie gorzej.

I wreszcie po czwarte: przeci─Ötny Kowalski nie musi rezygnowa─ç z inwestowania ze wzgl─Ödu na brak mo┼╝liwo┼Ťci czy ochoty po┼Ťwi─Öcania rynkom dziesi─ůtek godzin tygodniowo. Wiem, ┼╝e to nie jest w zgodzie z tym co m├│wi─ů fundusze inwestycyjne, czy niekt├│rzy brokerzy. Pierwszym zale┼╝y, aby powierzy─ç im swoje pieni─ůdze w zarz─ůdzanie — na tym polega ich biznes. Drugim, aby┼Ť handlowa┼é w jak najbardziej aktywny spos├│b, bo zarabiaj─ů na prowizjach. Postaram si─Ö pokaza─ç, ┼╝e tak by─ç nie musi.

I nie chodzi o to, ┼╝eby┼Ť od razu rzuca┼é si─Ö ze swoim kapita┼éem ┼Ťlepo na gie┼éd─Ö. Niech ten artyku┼é b─Ödzie ziarnem, z kt├│rego by─ç mo┼╝e wyro┼Ťnie w Twojej g┼éowie proces my┼Ťlowy, zmieniaj─ůcy Twoje dotychczasowe wyobra┼╝enia o rynkach kapita┼éowych.

Gdzie jest haczyk?

Jak ju┼╝ by─ç mo┼╝e wiesz: prosto, nie zawsze znaczy… ┼éatwo — w szczeg├│lno┼Ťci je┼Ťli mowa o inwestowaniu w┼éasnych pieni─Ödzy na rynkach kapita┼éowych. Przy czym problem nie le┼╝y tam, gdzie wi─Ökszo┼Ť─ç z nas si─Ö tego spodziewa, czyli potrzebie posiadania tajemnej i skomplikowanej wiedzy o rynkach kapita┼éowych. Problem tkwi w Tobie, w Twojej g┼éowie, w Twojej psychice. I jest to problem znacznie wi─Ökszy ni┼╝ sobie wyobra┼╝asz.

Sztuk─ů jest poznanie samego siebie i dopasowanie strategii do siebie. Inwestowanie nigdy nie b─Ödzie komfortowe.

I nie chodzi o to, by si─Ö znieczuli─ç na ten dyskomfort, ale by go rozumie─ç, by go przepracowa─ç w naszej g┼éowie i by umie─ç z dyscyplin─ů trzyma─ç si─Ö planu tam, gdzie ma to sens.

Sk─ůd pomys┼é na strategi─Ö?

Fundament strategii oparty jest na znanej od wiek├│w anomalii rynkowej zwanej momentum. Natomiast pomys┼éodawc─ů wykorzystania momentum w taki spos├│b jak tu prezentuj─Ö, jest Gary Antonacci. Przeprowadzi┼éem z nim obszerny wywiad w ramach mojego podcastu, do wys┼éuchania kt├│rego gor─ůco zach─Öcam je┼Ťli w┼éadasz j─Özykiem angielskim. T┼éumaczenie na j─Özyk polski mam nadziej─Ö uka┼╝e si─Ö jeszcze w tym roku.

Gary to nietuzinkowa posta─ç w bran┼╝y finansowej, z kt├│r─ů zwi─ůzany jest od 40 lat. Jest nie tylko wszechstronnie wykszta┼écony (Harvard Business School, Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley), ale jest te┼╝ do┼Ťwiadczonym praktykiem. Pracowa┼é z najlepszymi w bran┼╝y, wystarczy wymieni─ç trzy postacie: Louis Bacon, Paul Tudor Jones, czy John W. Henry. W latach 70. XX wieku mia┼é ju┼╝ nawet miejsce na studiach doktoranckich na Uniwersytecie Chicagowskim (23 laureat├│w z samej tylko ekonomii pochodzi z tej uczelni), tyle, ┼╝e jak wspomnia┼é po latach, teorie tam wyk┼éadane nie wsp├│┼égra┼éy z jego praktycznymi do┼Ťwiadczeniami. Wtedy te┼╝ porzuci┼é pomys┼é kontynuowania kariery naukowej.

Dla mniej zorientowanych: to w┼éa┼Ťnie tam, na Uniwersytecie Chicagowskim, zrodzi┼éa si─Ö tak zwana hipoteza rynku efektywnego, m├│wi─ůca w skr├│cie, ┼╝e na rynkach kapita┼éowych nie spos├│b regularnie zarabia─ç. Wr├│c─Ö do tego p├│┼║niej.

Czy ja te┼╝ mog─Ö zacz─ů─ç inwestowa─ç?

Inwestowanie nie mo┼╝e by─ç traktowane jako zarabianie pieni─Ödzy w sytuacji, gdy nam ich zwyczajnie brakuje. Nie mo┼╝esz traktowa─ç inwestowania jako dora┼║nego lekarstwa na swoje problemy finansowe, jako drogi na skr├│ty do ich zarobienia. Wi─Öcej: je┼Ťli jeste┼Ť w takiej sytuacji, to nie bierz si─Ö za inwestowanie, kt├│re zawsze wi─ů┼╝e si─Ö z ryzykiem utraty wszystkich lub cz─Ö┼Ťci zainwestowanych ┼Ťrodk├│w, a szukaj przede wszystkim metody zarobienia pieni─Ödzy, gdzie nie ma takiego ryzyka — przyk┼éadowo na etacie. Je┼Ťli kuleje Tw├│j bud┼╝et domowy — uszczelnij go, ┼éataj─ůc miejsca, gdzie wycieka Ci niepotrzebnie got├│wka.

Nie powiniene┼Ť te┼╝ posiada─ç kredyt├│w konsumpcyjnych. Sp┼éacenie takiego kredytu b─Ödzie dla Ciebie najpewniejsz─ů form─ů inwestycji o gwarantowanej stopie zwrotu w wysoko┼Ťci jego oprocentowania.

O inwestowaniu my┼Ťl dopiero wtedy, gdy Twoja sytuacja finansowa jest ustabilizowana i posiadasz kapita┼é kt├│rego strata nie wp┼éynie na Tw├│j obecny standard ┼╝ycia. Powiniene┼Ť te┼╝ mie─ç co┼Ť, co okre┼Ťla si─Ö mianem poduszki finansowej — czyli zapasu got├│wki, kt├│ry pozwoli Ci przez kilka/kilkana┼Ťcie miesi─Öcy prze┼╝y─ç na obecnym poziomie nawet w sytuacji, gdyby┼Ť nie mia┼é ┼╝adnych dochod├│w.

Podstawy dla pocz─ůtkuj─ůcych

Zale┼╝y mi, aby z tego materia┼éu mog┼éy skorzysta─ç osoby zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůce. Poni┼╝ej znajduj─ů si─Ö bardzo uproszczone opisy zagadnie┼ä, kt├│re pomog─ů w dalszym zrozumieniu tekstu takim Czytelnikom. Je┼Ťli nie masz ochoty czyta─ç tego fragmentu, mo┼╝esz przeskoczy─ç do punktu Fundamenty strategii.

Co to jest akcja?

Akcja to rodzaj papieru warto┼Ťciowego (tak naprawd─Ö obecnie w formie elektronicznej), kt├│ry oznacza posiadanie cz─Ö┼Ťci sp├│┼éki (firmy), kt├│ra taki papier wyemitowa┼éa. Firmy emituj─ů, czyli sprzedaj─ů akcje, poniewa┼╝ dzi─Öki temu pozyskuj─ů kapita┼é dla rozwoju swojego biznesu. Niekt├│re akcje dost─Öpne s─ů te┼╝ w obrocie wt├│rnym na gie┼édzie papier├│w warto┼Ťciowych.

Inwestorzy kupuj─ů akcje wierz─ůc w rozw├│j sp├│┼éki i mo┼╝liwo┼Ť─ç czerpania z tego korzy┼Ťci. Przyk┼éadowo sp├│┼éka mo┼╝e wyp┼éaca─ç zysk w postaci dywidendy (zwykle jako got├│wka) do swoich akcjonariuszy, czyli posiadaczy akcji. Inna forma korzy┼Ťci mo┼╝e wynika─ç z ruch├│w cen akcji na gie┼édzie — inwestor mo┼╝e sprzeda─ç sw├│j udzia┼é z zyskiem, czyli dro┼╝ej ni┼╝ kupowa┼é.

Co to jest obligacja?

Obligacja to d┼éug emitowany przez firmy, pa┼ästwa i inne podmioty, w formie papieru warto┼Ťciowego. Obligacje okre┼Ťla si─Ö mianem instrumentu o sta┼éym dochodzie, poniewa┼╝ tradycyjnie wyp┼éacaj─ů one kupony odsetkowe ich posiadaczom, a przy ustalonej dacie wykupuj─ů d┼éug. Mo┼╝na wyobrazi─ç sobie, ┼╝e firma zamiast i┼Ť─ç do banku po kredyt, emituje, czyli sprzedaje obligacje zainteresowanym inwestorom na okre┼Ťlony czas, p┼éac─ůc im w mi─Ödzyczasie odsetki, a na ko┼äcu po┼╝yczon─ů kwot─Ö.

Obligacja jako papier warto┼Ťciowy mo┼╝e by─ç r├│wnie┼╝ w obrocie gie┼édowym. Ich wycena jest odwrotnie powi─ůzana z wysoko┼Ťci─ů st├│p procentowych, czyli ich warto┼Ť─ç spada, gdy stopy procentowe rosn─ů.

Co znaczy okre┼Ťlenie ÔÇťpobi─ç rynekÔÇŁ?

Wbrew pozorom nie ma jednej i prostej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Na potrzeby tego artyku┼éu ustalmy, ┼╝e jest to wypracowanie wi─Ökszej stopy zwrotu, ni┼╝ to co by nam da┼é rynek przy pasywnym odwzorowaniu go w portfelu 3 3. Tak naprawd─Ö sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Przyk┼éadowo rynek akcji mo┼╝e by─ç zamkni─Öty w ramach jakiego┼Ť indeksu (np. WIG20, S&P 500). Ka┼╝dy indeks ma pewne zasady jego konstrukcji -- np. sp├│┼éki mog─ů mie─ç udzia┼é w indeksie wynikaj─ůcy z kapitalizacji sp├│┼éki i liczby akcji dost─Öpnych w publicznym obrocie gie┼édowym. Indeksy mog─ů te┼╝ uwzgl─Ödnia─ç b─ůd┼║ nie wyp┼éacane dywidendy. × .

Wyobra┼║my sobie, ┼╝e kupimy do naszego portfela 20 sp├│┼éek wchodz─ůcych w sk┼éad indeksu WIG20, czyli 20 najwi─Ökszych sp├│┼éek notowanych na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie. Liczba akcji poszczeg├│lnych sp├│┼éek dok┼éadnie odpowiada┼éaby wagom w tym indeksie. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e po pewnym czasie tak skonstruowany portfel ur├│s┼éby o 10%, uwzgl─Ödniaj─ůc nie tylko zmian─Ö cen akcji, ale i ewentualnych dywidend wyp┼éaconych w mi─Ödzyczasie w postaci got├│wki przez te sp├│┼éki 4 4. Indeks WIG20 nie uwzgl─Ödnia wyp┼éacanych dywidend -- s─ů one uwzgl─Ödnione przez indeks WIG20TR (ang. total return). × .

Teraz wyobra┼║my sobie, ┼╝e mamy te┼╝ drugi portfel, do kt├│rego kupujemy akcje sp├│┼éek z indeksu WIG20. Zamiast jednak kupowa─ç wszystkie jak powy┼╝ej, a nast─Öpnie trzyma─ç w portfelu, kupujemy i sprzedajemy je wed┼éug naszego uznania. Je┼Ťli po tym samym czasie wypracujemy lepszy wynik ni┼╝ w przypadku pierwszego portfela, to pobili┼Ťmy rynek.

To jednak tylko jedna strona r├│wnania, poniewa┼╝ istotne jest te┼╝ jakie spadki warto┼Ťci naszego kapita┼éu przysz┼éoby nam prze┼╝y─ç w mi─Ödzyczasie, aby wypracowa─ç okre┼Ťlon─ů stop─Ö zwrotu. Jak wspomnia┼éem na wst─Öpie artyku┼éu, indeks S&P 500 (500 najwi─Ökszych sp├│┼éek w USA) za ostatnie 70 lat wypracowa┼é stop─Ö zwrotu nieco ponad 11% (wraz z reinwestowanymi dywidendami). Ale to u┼Ťredniona stopa zwrotu z tego okresu, gdy┼╝ w mi─Ödzyczasie przysz┼éoby nam przechodzi─ç przez okresy w kt├│rych portfel topnia┼é ponad 50%! Przyznaj, ┼╝e to mocno zmienia ca┼é─ů sytuacj─Ö — wyobra┼║ sobie, ┼╝e Twoje oszcz─Ödno┼Ťci malej─ů o ponad po┼éow─Ö! Po takich spadkach niewielu wraca do inwestowania.

Dlaczego o tym pisz─Ö? Ot├│┼╝ wielu, zw┼éaszcza pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w skupia si─Ö g┼é├│wnie na potencjalnych zyskach. Przeceniaj─ů swoje mo┼╝liwo┼Ťci prze┼╝ywania b├│lu emocjonalnego w okresach, gdy ich portfel mocno traci. Niestety to zwykle rodzi negatywne konsekwencje w ┼Ťwiecie inwestowania — pod─ů┼╝anie za strategi─ů w takich warunkach jest dla wi─Ökszo┼Ťci nierealne. A to w┼éa┼Ťnie dyscyplina w procesie inwestowania jest tym, co umo┼╝liwia teoretyczne wyniki zamieni─ç w praktyk─Ö.

Co to jest ETF?

Kr├│tka odpowied┼║: najwi─Öksza innowacja rynk├│w finansowych XX wieku. Omawiana strategia najlepiej i najwygodniej dzia┼éa z wykorzystaniem tak zwanych niskokosztowych funduszy ETF (ang. Exchange Traded Fund). Je┼Ťli jeste┼Ť pocz─ůtkuj─ůcy, to polecam zapozna─ç si─Ö z odcinkiem podcastu, w kt├│rym t┼éumacz─Ö podstawy ETF: ETF, czyli co to jest, dlaczego warto si─Ö tym zainteresowa─ç i na co uwa┼╝a─ç.

Jak angielska nazwa wskazuje, s─ů to fundusze, kt├│re mo┼╝emy kupi─ç i sprzeda─ç na gie┼édzie — tak samo jak na przyk┼éad akcje. Jest to jeden z powod├│w, dla kt├│rych te fundusze s─ů tanie, gdy┼╝ ich obr├│t na rynku mo┼╝e odbywa─ç si─Ö nawet pomi─Ödzy inwestorami na gie┼édzie — nie trzeba za ka┼╝dym razem tworzy─ç czy umarza─ç jednostki funduszu.

Fundusze ETF s─ů z natury pasywnie zarz─ůdzane, czyli ich zadaniem jest na┼Ťladowanie okre┼Ťlonego rynku/indeksu, nazywanego benchmarkiem. Z tego wynika kolejna istotna zaleta ETF — nie trzeba op┼éaca─ç analityk├│w, kt├│rych zadaniem jest pobijanie rynku (kt├│re i tak bardzo ┼Ťrednio wychodzi w praktyce) jak w przypadku klasycznych funduszy inwestycyjnych. W efekcie op┼éata za taki fundusz ETF mo┼╝e by─ç znacznie mniejsza, nawet poni┼╝ej 0.1% w skali roku od zainwestowanej kwoty — kilkadziesi─ůt razy mniej ni┼╝ op┼éaty za klasyczny fundusz inwestycyjny! A to w┼éa┼Ťnie op┼éaty s─ů zmor─ů naszych inwestycji. Redukcja koszt├│w inwestowania w ka┼╝dej postaci (na przyk┼éad prowizje, op┼éaty za zarz─ůdzanie, spready), to najprostszy spos├│b na popraw─Ö wyniku naszej inwestycji.

Na potrzeby zaprezentowanej w tym artykule strategii, ETF pozwoli w ┼éatwy spos├│b inwestowa─ç w szeroki rynek akcji. Przyk┼éadowo, zamiast kupowania wszystkich sp├│┼éek wchodz─ůcych w sk┼éad indeksu S&P 500, kupujemy jednostki funduszu ETF na ten indeks. Zwr├│─ç uwag─Ö na to, ┼╝e kupno tylu sp├│┼éek do portfela by┼éoby nie lada wyczynem, a poza tym wi─ůza┼éoby si─Ö z du┼╝ymi wymaganiami kapita┼éowymi. Jeszcze trudniej by┼éoby kupi─ç sp├│┼éki, kt├│re mia┼éyby za zadanie odwzorowa─ç akcje reszty ┼Ťwiata (bez USA), kt├│re notowane s─ů na wielu r├│┼╝nych gie┼édach, w r├│┼╝nych krajach i r├│┼╝nych walutach. ETF znakomicie ten problem rozwi─ůzuje: kupuj─ůc nawet jedn─ů jednostk─Ö ETF na indeks S&P 500 za kilkaset USD, od razu masz dywersyfikacj─Ö na wszystkie sp├│┼éki z tego indeksu.

Kr├│tki przegl─ůd metod zarz─ůdzania portfelem

Poni┼╝ej bardzo kr├│tko opisz─Ö kilka popularnych metod inwestowania w akcje i inne aktywa. Nie jest to w ┼╝adnej mierze opis kompletny, to ledwie mu┼Ťni─Öcie tematu, natomiast chcia┼ébym, aby┼Ť mia┼é lepszy kontekst w kt├│rym p├│┼║niej umie┼Ťcimy prezentowan─ů przeze mnie strategi─Ö — taki materia┼é por├│wnawczy. Jest to opis mocno uproszczony. Podkre┼Ťli─ç chc─Ö, ┼╝e wyra┼╝aj─ůc krytyczne opinie o niekt├│rych metodach, nie uwa┼╝am, ┼╝e nie mo┼╝na na nich zarabia─ç. Nie jestem te┼╝ ekspertem w ka┼╝dej dziedzinie. Natomiast uwa┼╝am, ┼╝e wiele os├│b bezwiednie powiela pewne schematy bez uprzedniego odrobienia zadania domowego i ┼╝yje w oparciu o utarte slogany.

I jeszcze jedno: strategia b─Öd─ůca bohaterem tego wpisu r├│wnie┼╝ ma i swoje „problemy”, o kt├│rych b─Öd─Ö wspomina┼é w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu, jak j─ů zaprezentuj─Ö.

Nie ma idealnych strategii, ale s─ů lepsze i gorsze strategie.

Inwestowanie w spółki dywidendowe

To jedna z bardziej popularnych metod, polegaj─ůca w du┼╝ym skr├│cie na tym, ┼╝e dobieramy do portfela sp├│┼éki, kt├│re wyp┼éacaj─ů swoim akcjonariuszom dywidendy, czyli wypracowane zyski. Idea brzmi bardzo atrakcyjnie: kupujesz akcje ÔÇťdobrejÔÇŁ sp├│┼éki, a p├│┼║niej odcinasz kupony w postaci wp┼éywaj─ůcej na Twoje konto got├│wki z dywidend. Jeste┼Ť wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielem biznesu (jak to ┼éadnie brzmi) i czerpiesz z tego zyski. Teoretycznie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e nie interesuj─ů Ci─Ö zmiany kursu wyceny akcji na gie┼édzie, przynajmniej dop├│ki sp├│┼éka wyp┼éaca dywidendy. Wiem, ┼╝e s─ů inwestorzy, kt├│rzy w tym podej┼Ťciu si─Ö specjalizuj─ů — nie chc─Ö wi─Öc tu sugerowa─ç, ┼╝e tak si─Ö nie da z sukcesem inwestowa─ç. Natomiast wszystko rozbija si─Ö o szczeg├│┼éy:

  • Wycena warto┼Ťci akcji powinna mie─ç znaczenie, bowiem co si─Ö stanie, je┼Ťli sp├│┼éka przestanie wyp┼éaca─ç dywidendy po pewnym czasie, gdy warto┼Ť─ç akcji stopnia┼éa na przyk┼éad o po┼éow─Ö? Oczywi┼Ťcie, mo┼╝na si─Ö zabezpiecza─ç, ale to kosztuje i wymaga dodatkowej pracy.
  • Nie mo┼╝na myli─ç inwestowania dywidendowego w akcje z obligacjami, poniewa┼╝ w jednym i drugim przypadku otrzymujemy kupony (dywidendowe, czy odsetkowe). Te drugie s─ů z regu┼éy o wiele mniej zmienne. Poza tym nie zapominajmy, ┼╝e historia zna przypadki sp├│┼éek jak Enron, WorldCom czy Lehman Brothers, kt├│re p┼éaci┼éy dywidendy, ale upad┼éy, wci─ůgaj─ůc na zawsze pod wod─Ö kapita┼é wielu inwestor├│w. Dla porz─ůdku: z obligacjami to r├│wnie┼╝ jest mo┼╝liwe.
  • W czasie bessy sp├│┼éki dywidendowe r├│wnie┼╝ bardzo mog─ů traci─ç na warto┼Ťci, a dywersyfikacja wiele tu nie pomo┼╝e. Wszystko spada.

Inwestowanie w warto┼Ť─ç

Tu z kolei poszukujemy ÔÇťokazjiÔÇŁ, a wi─Öc sp├│┼éek tanich, niedocenionych przez rynek. Kupujemy ÔÇťtanioÔÇŁ, by sprzeda─ç ÔÇťdro┼╝ejÔÇŁ. Brzmi to bardzo logicznie. Inwestowanie w warto┼Ť─ç opiera si─Ö na analizie fundamentalnej. Pomijam fakt, ┼╝e analiza fundamentalna o kt├│rej mo┼╝emy przeczyta─ç w publicznych ┼║r├│d┼éach zosta┼éa z┼éo┼Ťliwie nazwana przez Eda Seykot─Ö, s┼éynnego tradera z ksi─ů┼╝ki Jacka Schwagera, jako funny-mentals (od angielskiego fundamentals). Takie informacje zwykle s─ů wed┼éug niego ju┼╝ ÔÇťw cenachÔÇŁ i ci─Ö┼╝ko o okazj─Ö rynkow─ů, kt├│rej poszukujemy. Co nie znaczy, ┼╝e nie jest to mo┼╝liwe.

Najwi─Ökszy problem jaki mam z t─ů metod─ů, to kontrola ryzyka — czyli to samo, co nie jest jasne dla mnie w poprzedniej metodzie. Nie s─ůdz─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na tego elementu wdro┼╝y─ç, ale nie jest to co┼Ť, na czym skupiaj─ů si─Ö zwykle inwestorzy poszukuj─ůcy okazji rynkowych. Przekonanie o tym, ┼╝e spadaj─ůca wycena sp├│┼éki jest fundamentalnie zdrowa mo┼╝e zwyczajnie nie wystarczy─ç, zw┼éaszcza, gdy zaanga┼╝owany mamy powa┼╝ny kapita┼é.

Z drugiej strony chyba nawet inwestorowi fundamentalnemu nie przeszkadza┼éoby, gdyby ┼Ťmieciowa sp├│┼éka, kt├│ra przypadkiem znalaz┼éa si─Ö w jego portfelu, bi┼éa kolejne rekordy wzrost├│w generuj─ůc przy tym sowity zysk.

Kupienie czego┼Ť ÔÇťtanioÔÇŁ nie oznacza, ┼╝e to co┼Ť nie b─Ödzie jeszcze ta┼äsze. Co wtedy robi─ç: kupi─ç wi─Öcej, bo jest jeszcze taniej? Bo jest jeszcze ÔÇťlepsza okazjaÔÇŁ? Historia mo┼╝e zako┼äczy─ç si─Ö zamkni─Öciem pozycji z bardzo du┼╝─ů strat─ů lub czekaniem na powr├│t ceny przez nawet dekady je┼Ťli nie posiadamy strategii wyj┼Ťcia z rynku. Pomaga wtedy powtarzanie sobie, ┼╝e Warren Buffett kupuje sp├│┼éki na ca┼ée ┼╝ycie. ­čśë

Uczciwie przyznaj─Ö, ┼╝e inwestowanie w sp├│┼éki dywidendowe i inwestowanie w warto┼Ť─ç to nie moja specjalizacja. Natomiast pomimo moich uszczypliwo┼Ťci dla ┼╝artu tu i tam pod k─ůtem analizy fundamentalnej, wiem, ┼╝e s─ů ┼Ťwietni praktycy na tym polu, kt├│rym teraz k┼éaniam si─Ö w pas. ­čÖé

Pod─ů┼╝anie za trendem

Jak sama nazwa m├│wi, metoda ta polega na pod─ů┼╝aniu za trendem. Nie przewidujemy niczego, tylko czekamy, a┼╝ pojawi si─Ö trend i si─Ö pod niego podpinamy. Zatem o ile przy inwestowaniu w warto┼Ť─ç kupowali┼Ťmy co┼Ť tanio, ┼╝eby sprzeda─ç z zyskiem, tu kupujemy co┼Ť, co ju┼╝ podro┼╝a┼éo, z zamiarem sprzedania jeszcze dro┼╝ej.

Smart beta i faktory

Wraz z popularyzacj─ů rynku ETF mamy dzi┼Ť wysyp tak zwanych smart beta ETF 5 5. Morningstar, popularna strona z rankingami funduszy, zamiast okre┼Ťlenia ÔÇťsmart betaÔÇŁ stosuje s┼éowo ÔÇťstrategicÔÇŁ. Jak to powiedzia┼é Gary Antonacci, ma to sens, bo u┼╝ywanie okre┼Ťlenia ÔÇťsmart betaÔÇŁ jest tak samo m─ůdr─Ö jak m├│wienie ÔÇťsmart Justin BieberÔÇŁ. ­čśë × . ÔÇťSmartÔÇŁ beta ma da─ç w teorii przewag─Ö nad kupnem ÔÇťstandardowegoÔÇŁ indeksu, na przyk┼éad S&P 500. Przewag─Ö tak─ů mo┼╝e da─ç (b─ůd┼║ nie) konstrukcja portfela ze sp├│┼éek spe┼éniaj─ůcych okre┼Ťlone warunki, na przyk┼éad co do wielko┼Ťci sp├│┼éki, warto┼Ťci (na przyk┼éad dobieraj─ůc sp├│┼éki niedowarto┼Ťciowane) czy dynamiki wzrostu ceny akcji.

Problem z t─ů metod─ů jest taki, ┼╝e wielu kupuj─ůcych nie wie co kupuje, a poza tym istnieje ryzyko, ┼╝e te algorytmy s─ů skrojone pod dzisiejsze potrzeby marketingowe, bez dba┼éo┼Ťci o ich rzeczywist─ů odporno┼Ť─ç na zmiany rynkowe. Rynek funduszy ETF to ogromny i lukratywny biznes — trzeba wiedzie─ç, ┼╝e je┼Ťli produkt staje si─Ö w jakim┼Ť okresie modny, to firmy b─Öd─ů go dostarcza─ç do klienta, poniewa┼╝ ich zysk wynika g┼é├│wnie z przyci─ůgni─Öcia jak najwi─Öcej kapita┼éu, od kt├│rego pobieraj─ů op┼éat─Ö za zarz─ůdzanie. Nie m├│wi─Ö, ┼╝e nie ma sensownych produkt├│w na tym polu. Natomiast trzeba dobrze zrozumie─ç konstrukcj─Ö takiego ETF, ┼╝eby nie by┼éo przykrego zaskoczenia — przecie┼╝ ros┼éo przez ostatnie 10 lat.

Statyczna alokacja

Do┼Ť─ç popularne s─ů podej┼Ťcia budowania tak zwanego modelowego portfela, w kt├│rym statycznie (niezmienne w czasie) okre┼Ťlone s─ů proporcje jego alokacji. Amerykanie m├│wi─ů na to ÔÇťpie chart investingÔÇŁ, czyli na wykresach ko┼éowych wycina si─Ö kawa┼éki tortu i przypisuje si─Ö im jakie┼Ť aktywa. Swoj─ů wersj─Ö takiego portfela zaproponowa┼é na przyk┼éad Harry Browne (dzi─Öki Aleksander :)) pod nazw─ů Permanent Portfolio, czyli Sta┼éy Portfel, w sk┼éad kt├│rego wchodz─ů (w nawiasie procent udzia┼éu w portfelu):

  1. akcje amerykańskie (25%)
  2. długoterminowe obligacje skarbowe (25%)
  3. got├│wka, zwykle w postaci bon├│w skarbowych (25%)
  4. złoto (25%)

Powsta┼éo wiele opracowa┼ä analizuj─ůcych taki portfel jak i propozycji jego ulepsze┼ä. Ma on z pewno┼Ťci─ů wiele zalet, na przyk┼éad jego konstrukcja jest bardzo prosta i nie wymaga wiele pracy, bo mo┼╝na budowa─ç go wykorzystuj─ůc fundusze ETF. Rebalancing, czyli wyr├│wnanie wag w portfelu pomi─Ödzy jego sk┼éadowymi w oryginale wykonywane jest raz do roku. Ale ma te┼╝ i wady, jak na przyk┼éad tak─ů, ┼╝e zyski generowane z tego portfela s─ů ni┼╝sze od zysk├│w generowanych przez rynek akcji. I w sytuacji gdy ten rynek naprawd─Ö mocno ro┼Ťnie, nie b─Ödzie ┼éatwo spogl─ůda─ç jak nasz portfel si─Ö ÔÇť┼ŤlimaczyÔÇŁ w takim okresie. Co┼Ť za co┼Ť.

Za lata 1973-2013 (za Meb Faber), portfel ten wygenerowa┼é u┼Ťrednion─ů (nominaln─ů) roczn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie 8.5%, przy maksymalnym obsuni─Öciu portfela na poziomie 12.7%. Po uwzgl─Ödnieniu inflacji wynik wynosi (realnie) odpowiednio 4.1% i 23.6%.

Inna propozycja statycznego portfela to bardzo popularny model 60/40, kt├│ry oznacza 60% akcji (na przyk┼éad S&P 500) i 40% 10-letnich obligacji skarbowych. Roczna stopa zwrotu z tego portfela, za lata 1976-2016 wynios┼éa nieco ponad 10% (nominalnie, bez uwzgl─Ödnienia inflacji) — czyli oko┼éo 1.5% wi─Öcej ni┼╝ Permanent Portfolio. S─Ök w tym, ┼╝e o ile tamten portfel w najgorszym okresie schud┼é o niespe┼éna 13%, to ten schud┼é o ponad 30%! W praktyce to znaczy, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç by tego po prostu nie wytrzyma┼éa.

To by┼é tylko ma┼éy przyk┼éad, poniewa┼╝ kombinacji portfeli mo┼╝na tworzy─ç niesko┼äczon─ů ilo┼Ť─ç. Problemem jest to, ┼╝e portfele takie nie reaguj─ů na bie┼╝─ůce zmiany rynkowe, trzymaj─ůc na przyk┼éad akcje w g┼é─Öbokiej bessie z ogromn─ů strat─ů. I to jest g┼é├│wne przes┼éanie niniejszego artyku┼éu — pokaza─ç, jak mo┼╝na zbudowa─ç portfel lepiej. Lepiej w rozumieniu twardych liczb i statystyki, poniewa┼╝ zawsze nale┼╝y uwzgl─Ödni─ç jeszcze w tym r├│wnaniu konkretnego cz┼éowieka i jego konstrukcj─Ö psychiczn─ů.

Inwestowanie kr├│tkoterminowe

Profesjonalny trading kr├│tkoterminowy to praca na pe┼ény etat, a nie dorywcze zaj─Öcie. Linda Raschke, bohaterka ksi─ů┼╝ki Jacka Schwagera ÔÇťCzarodzieje rynkuÔÇŁ, kt├│ra dwukrotnie go┼Ťci┼éa w moim podca┼Ťcie, otwarcie przyzna┼éa, ┼╝e rynkom po┼Ťwi─Öca minimum 60 godzin tygodniowo! Je┼Ťli pracujesz na etacie, to uczciwie musisz przyzna─ç, ┼╝e b─Ödzie to nierealne. Pewn─ů pomoc─ů jest tu automatyzacja handlu, ale to r├│wnie┼╝ wymaga ogromnych nak┼éad├│w pracy i wysi┼éku. W przypadku wi─Ökszo┼Ťci uczestnik├│w rynk├│w kapita┼éowych, spos├│b i charakter ich aktywno┼Ťci przypomina bardziej amatorsk─ů gr─Ö hazardow─ů ni┼╝ profesjonalne inwestowanie czy trading.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi─Ödzy innymi o swoich do┼Ťwiadczeniach podczas wielkich krach├│w finansowych. Daje r├│wnie┼╝ wiele praktycznych porad dla ka┼╝dego kto chce zarabia─ç na rynkach finansowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

No risk, no fun

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ta ÔÇťmetodaÔÇŁ po┼Ťr├│d inwestor├│w indywidualnych jest wykorzystywana najcz─Ö┼Ťciej. Czyli jest to ÔÇťinwestowanieÔÇŁ na przys┼éowiow─ů pa┼é─Ö, bez planu, bez strategii, bez kontroli ryzyka. Metoda taka mo┼╝e „dzia┼éa─ç” na rynku akcji w hossie podczas gdy ca┼éy rynek silnie ro┼Ťnie (i trudniej straci─ç, ni┼╝ zarobi─ç), ┼éudz─ůc inwestora o jego umiej─Ötno┼Ťci pomna┼╝ania kapita┼éu. Problem z t─ů metod─ů jest taki, ┼╝e w hossie mo┼╝na pomyli─ç szcz─Ö┼Ťcie z umiej─Ötno┼Ťciami, przynajmniej do momentu pierwszych wi─Ökszych spadk├│w na rynku. Nie polecam! ­čÖé

Czy trudno pobi─ç wyniki funduszu inwestycyjnego?

Smutna prawda jest taka, ┼╝e nawet bardzo prosty portfel Harry Browne pokonuje wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy na rynku w przedbiegach, zw┼éaszcza w kategorii stosunku zmienno┼Ťci portfela do zysku. Nasza pierwsza i naj┼éatwiejsza do wypracowania przewaga tkwi w tym, ┼╝e nie musimy ponosi─ç horrendalnych, by nie napisa─ç patologicznych, op┼éat za zarz─ůdzanie w Polsce.

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e inwestujesz 100 000 PLN, a Tw├│j portfel ro┼Ťnie 6% ka┼╝dego roku. Po 25 latach Tw├│j portfel ma warto┼Ť─ç (w zaokr─ůgleniu) 430 000 PLN. Je┼Ťli jednak po drodze musia┼éby┼Ť ponie┼Ť─ç koszt za zarz─ůdzanie w wysoko┼Ťci 2.5% rocznie, po 25 latach inwestowania Tw├│j portfel uro┼Ťnie ju┼╝ tylko do 230 000 PLN. Tak — 200 000 PLN poch┼éonie ÔÇťma┼éaÔÇŁ 2.5% op┼éata roczna. Dwa razy wi─Öcej, ni┼╝ wyj┼Ťciowa kwota Twojej inwestycji.

Zwr├│─çmy uwag─Ö, ┼╝e tak wysokie op┼éaty nie tylko zmniejszaj─ů Tw├│j zysk, ale te┼╝ pot─Öguj─ů s┼éabsze okresy, przez jakie przechodzi ka┼╝da inwestycja. To z kolei spowalnia proces ÔÇťwychodzeniaÔÇŁ na prost─ů, bo zawsze u nogi masz kul─Ö w postaci op┼éat. Ka┼╝dy kto biega wie, ┼╝e i bez udziwnie┼ä w postaci kuli u nogi bywa ci─Ö┼╝ko. ­čśë

A czy te op┼éaty maj─ů uzasadnienie? Niestety fundusze maj─ů problem z pokonaniem benchmarku jakim jest rynek, w kt├│ry inwestuj─ů. M├│wi─ůc inaczej: kupno rynku w postaci niskokosztowego funduszu indeksowego ETF da Ci oko┼éo 80-90% szans na to, ┼╝e b─Ödziesz na ko┼äcu mia┼é lepszy wynik.

S┼éynny ekonomista, John Maynard Keynes, s┼éusznie zauwa┼╝y┼é, ┼╝e g┼é├│wnym celem zarz─ůdzaj─ůcych funduszami jest to, by nie mie─ç gorszego wyniku ni┼╝ konkurencja w obawie o strat─Ö pracy. Je┼Ťli solidarnie traci ca┼éa bran┼╝a, to wszystko jest OK z tego punktu widzenia. Zachowanie takie tworzy tak zwany owczy p─Öd (ang. herding) w┼Ťr├│d zarz─ůdzaj─ůcych funduszami, a interes klienta bynajmniej nie jest na pierwszym miejscu.

Fundamenty strategii

No pi─Öknie — czytasz ju┼╝ z kilkana┼Ťcie minut, a ja wci─ů┼╝ nie przedstawi┼éem strategii. Ale mam dobr─ů wiadomo┼Ť─ç — zaczynamy powoli wchodzi─ç w jej elementy sk┼éadowe. Nie b─Ödzie to jeszcze finalna strategia, ale z opisanych w tym punkcie klock├│w zbudujemy p├│┼║niej ko┼äcowe rozwi─ůzanie. Prosz─Ö Ci─Ö te┼╝ — wstrzymaj si─Ö z ewentualn─ů negatywn─ů ocen─ů, nawet je┼Ťli uwa┼╝asz to wszystko za idiotyczne, dop├│ki nie przedstawi─Ö pe┼énego obrazu, wraz z wynikami.

Pr├│by przewidywania rynku to strata czasu i pieni─Ödzy

Strategia, kt├│r─ů tu opisuj─Ö nie polega na przewidywaniu rynku. By┼éoby to pewnie atrakcyjne, a na pewno kusz─ůce m├│c zobaczy─ç wykresy gie┼édowe z przysz┼éo┼Ťci, ale niestety takie rzeczy tylko u Roberta ZemeckisÔÇÖa w filmie Powr├│t do przysz┼éo┼Ťci (Back to the Future).

Znam takich, co ju┼╝ od conajmniej kilku lat przewiduj─ů krach na gie┼édzie, a gdy pisz─Ö te s┼éowa w czerwcu 2019 to z┼éo┼Ťliwy rynek nadal wspina si─Ö w g├│r─Ö. Mo┼╝e to i wspinanie si─Ö po ┼Ťcianie strachu, ale jakie to ma znaczenie, je┼Ťli zarabiasz na tym pieni─ůdze? Schowaj wi─Öc swoje ego, schowaj swoj─ů szklan─ů kul─Ö do szuflady, je┼Ťli chcesz skutecznie inwestowa─ç na rynkach kapita┼éowych. To brzmi dumnie gdy kto┼Ť ÔÇťprzewidzia┼é krachÔÇŁ, ÔÇťprzewidzia┼é wzrostyÔÇŁ, czy co┼Ť jeszcze innego. W totolotka te┼╝ mo┼╝na trafi─ç sz├│stk─Ö i to bynajmniej nie dlatego, ┼╝e kto┼Ť dosta┼é ol┼Ťnienia pod prysznicem co do tego jak skre┼Ťli─ç kupon. ­čśë Tyle, ┼╝e o ile kto┼Ť wygra┼é w totolotka, to raczej nie b─Ödzie robi┼é w mediach jako dy┼╝urny ekspert od skre┼Ťlania kupon├│w, ÔÇťpomagaj─ůcÔÇŁ w tym innym. Ale jak trafi kto┼Ť w ko┼äcu poprawnie krach na gie┼édzie, to od razu czeka go maraton po wszystkich mediach w roli eksperta. Problem w tym, ┼╝e co sezon mamy innego eksperta. Ludzie i tak to kochaj─ů i dlatego na tworzeniu prognoz i niesamowitych historii faktycznie mo┼╝na zarabia─ç — tyle, ┼╝e  nie na rynku, ale na sprzeda┼╝y tego wszystkiego zainteresowanym. Komedia.

Pomy┼Ťl mo┼╝e o tym w ten spos├│b: czy jeste┼Ť w stanie przewidzie─ç wynik rzutu monet─ů? Oczywi┼Ťcie nie, ale jeste┼Ť w stanie okre┼Ťli─ç, ┼╝e im d┼éu┼╝ej b─Ödziesz rzuca┼é monet─ů, to liczba or┼é├│w i reszek b─Ödzie mniej wi─Öcej podobna. M├│wi─ůc inaczej, wiesz jakie jest prawdopodobie┼ästwo wypadni─Öcia or┼éa i reszki.

Analogicznie jest na rynkach kapita┼éowych. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci, ale mo┼╝emy opracowa─ç strategi─Ö, kt├│ra swoj─ů przewag─Ö b─Ödzie opiera─ç na prawdopodobie┼ästwie. To subtelna r├│┼╝nica, ale znacz─ůca, poniewa┼╝ tu nie chodzi o posiadanie racji podczas zawierania transakcji. Oczywi┼Ťcie — jak kupujesz akcje na ca┼ée ┼╝ycie, to Ci─Ö to nie interesuje. ­čśë Strategia generuj─ůc przyk┼éadowo sygna┼é kupna na rynku akcji, nie daje Ci gwarancji, ┼╝e zarobisz na tej konkretnej transakcji, ale daje Ci prawdopodobie┼ästwo osi─ůgni─Öcia okre┼Ťlonego wyniku inwestycji, po serii transakcji.

A teraz zastan├│w si─Ö jak idiotycznie wygl─ůda┼éoby, gdyby publicznie, na przyk┼éad w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, ludzie obstawiali wynik rzutu monet─ů, uzasadniaj─ůc z ca┼é─ů powag─ů, dlaczego wypadnie w┼éa┼Ťnie orze┼é b─ůd┼║ reszka. Na wynik rzutu monet─ů wp┼éyw ma wiele czynnik├│w, kt├│rych nie mo┼╝emy kontrolowa─ç. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci. Ale mo┼╝emy z pewnym prawdopodobie┼ästwem okre┼Ťli─ç wynik w przysz┼éo┼Ťci.

Kr├│tka historia momentum

Wbrew pozorom, strategia kt├│r─ů prezentuj─Ö w artykule opiera si─Ö na koncepcji, kt├│rej dzia┼éanie znane jest od wielu wielu lat. Alex Greyserman i Kathryn Kaminski przeprowadzili badania si─Ögaj─ůce najdalej w histori─Ö, a┼╝ do XVII wieku — je┼Ťli idzie o rynek akcji, oraz do XIII wieku — je┼Ťli idzie o inne aktywa.

Bodaj pierwsz─ů godn─ů odnotowania osob─ů, kt├│ra inwestowa┼éa wykorzystuj─ůc momentum by┼é ekonomista David Ricardo, kt├│ry w 1838 roku powiedzia┼é s┼éynne zdanie: ÔÇťtnij straty, pozw├│l zyskom rosn─ů─çÔÇŁ. Wida─ç, jemu ta zasada dobrze zrobi┼éa, bo w wieku 42 lat przeszed┼é na sowit─ů emerytur─Ö. ­čśë Kolejn─ů bardzo znan─ů osob─ů wykorzystuj─ůc─ů momentum jest Jesse Livermore, kt├│ry z kolei m├│wi┼é mi─Ödzy innymi, ┼╝e ÔÇťceny nigdy nie s─ů zbyt wysoko, by nie m├│c zacz─ů─ç ich kupowa─ç, lub zbyt nisko, by zacz─ů─ç je sprzedawa─çÔÇŁ. Niestety fina┼é historii Jesse’iego by┼é znacznie gorszy…

Pierwsze powa┼╝ne naukowe opracowanie po┼Ťwi─Öcone momentum si─Öga roku 1937, gdzie Albert Cowles i Herbert Jones policzyli statystyk─Ö zachowania si─Ö rynku akcji za lata 1920-1935. Odkryli, ┼╝e akcje sp├│┼éek kt├│re ros┼éy przez ostatni rok mia┼éy bardzo siln─ů tendencj─Ö do kontynuowania tego ruchu w kolejnym roku. Magia.

Poni┼╝ej ma┼éy skrawek z pracy CowlesÔÇÖa i JonesÔÇÖa, pochodz─ůcy z czasopisma naukowego Econometrica, istniej─ůcego zreszt─ů do dzi┼Ť. Ich udokumentowane odkrycie nie tylko przetrwa┼éo pr├│b─Ö czasu, ale nadal dzia┼éa na rynkach akcji. Przyznam, ┼╝e mam s┼éabo┼Ť─ç do takich prac, gdzie wszystko tworzono r─Öcznie, z ca┼é─ů pieczo┼éowito┼Ťci─ů o detale. Wyliczenia te┼╝ trzeba by┼éo robi─ç na piechot─Ö, bo Excela wtedy nie by┼éo na podor─Ödziu. ­čśë

Pomimo, ┼╝e w p├│┼║niejszych latach XX wieku byli inwestorzy odnosz─ůcy udokumentowane sukcesy stosuj─ůc momentum (na przyk┼éad Nicolas Darvas, Richard Donchian, Ed Seykota, Richard Dennis), anomalia by┼éa ignorowana przez ┼Ťwiat akademicki. Momentum nie pasowa┼éo na przyk┼éad do hipotezy rynku efektywnego, kt├│ra z definicji wyklucza┼éa mo┼╝liwo┼Ť─ç czego┼Ť takiego. Najnowszy stan doniesie┼ä z linii frontu jest taki, ┼╝e ojcowie za┼éo┼╝yciele tej hipotezy, Eugene Fama (laureat Nagrody Nobla) i Kenneth French, wspania┼éomy┼Ťlnie przyznali, ┼╝e momentum to nie legendarne Yeti i wr─Öcz uwa┼╝aj─ů t─Ö anomali─Ö za najwa┼╝niejsz─ů (ang. premier anomaly) i wszechobecn─ů (ang. pervasive). Czapki z g┼é├│w, lepiej p├│┼║no ni┼╝ wcale.

Obecnie anomalia momentum jest jedn─ů z najlepiej udokumentowanych anomalii na rynkach kapita┼éowych przez wielu niezale┼╝nych badaczy. Co nie znaczy, ┼╝e ┼éatwo i bez b├│lu mo┼╝na wykorzysta─ç j─ů w praktyce — wyst─Öpuje bowiem ona nie bez powodu, o czym p├│┼║niej.

Płyń z rynkiem, nie przeciwko niemu

Bez wchodzenia w formalne definicje, koncepcja momentum polega na tym by p┼éyn─ů─ç z rynkiem. Je┼Ťli rynek akcji ro┼Ťnie, kupujemy go. Je┼Ťli rynek akcji spada, wychodzimy z niego. Nie wyprzedzamy jego ruch├│w, pr├│buj─ůc je przewidywa─ç. Nie p┼éyniemy te┼╝ pod pr─ůd, czyli na przyk┼éad nie kupujemy na spadaj─ůcym rynku akcji. Mo┼╝na te┼╝ por├│wnywa─ç dwa, lub wi─Öcej rynk├│w ze sob─ů r├│wnocze┼Ťnie, i w ten spos├│b wybiera─ç najmocniejszy (taki, kt├│ry ro┼Ťnie najmocniej), lub najs┼éabszy (taki, kt├│ry spada najmocniej).

W przypadku rynku akcji, aby powiedzie─ç ┼╝e momentum jest pozytywne i rynek ro┼Ťnie, sprawdzamy jego stop─Ö zwrotu zwykle za ostatnie 3-12 miesi─Öcy (na bazie bada┼ä empirycznych za kilkaset lat). Je┼Ťli stopa zwrotu jest dodatnia, to znaczy, ┼╝e rynek ma pewien impet, czyli momentum.

Co to jest momentum?

W┼éa┼Ťciwie to ju┼╝ wiesz na czym polega ta koncepcja. Pomimo, ┼╝e jest ona banalna, u┼Ťci┼Ťlijmy j─ů nieco i do┼é├│┼╝my kilka szczeg├│┼é├│w.

Momentum to obserwacja ruchu cen na rynkach, polegaj─ůca na tym, ┼╝e rynek poruszaj─ůc si─Ö w danym kierunku nabiera z czasem niejako energii i zwi─Öksza si─Ö prawdopodobie┼ästwo kontynuowania tego ruchu. W przypadku rynku akcji wykazano, ┼╝e gdy rynek jest w trendzie wzrostowym pomi─Ödzy 3-12 miesi─Öcy, to rynek ma bardzo wyra┼║n─ů tendencj─Ö do kontynuowania tego ruchu. Zapewne widzia┼ée┼Ť trendy panuj─ůce na rynkach, gdzie by─ç mo┼╝e trudno racjonalnie uzasadni─ç ruch ceny w danym kierunku — ten p┼éynie niczym tankowiec (a czasami niczym Titanic). St─ůd te┼╝ pewnie powiedzenie ÔÇťtrend jest Twoim przyjacielemÔÇŁ (ang. trend is your friend).

Rynki akcji w kr├│tkim terminie, poni┼╝ej miesi─ůca, maj─ů tendencj─Ö do tak zwanego powrotu do ┼Ťredniej (ang. mean reversion), czyli powrotu do g┼é├│wnego trendu. W idealnym ┼Ťwiecie to chwilowe cofni─Öcie si─Ö rynku w trendzie g┼é├│wnym, po kt├│rym nast─Öpuje powr├│t na ┼Ťcie┼╝k─Ö trendu.

Natomiast je┼Ťli rynek przez 3 miesi─ůce lub d┼éu┼╝ej kroczy w obranym kierunku, to wtedy nabiera impetu — m├│wimy o momentum, czyli odwrotno┼Ťci powrotu do ┼Ťredniej. Tu rynek ma tendencj─Ö kontynuowa─ç ten nowo obrany kierunek, zmieniaj─ůc trend g┼é├│wny.

Oczywi┼Ťcie, to bardzo obrazowy i uproszczony scenariusz, bo rynki tak idealnie zwykle nie chodz─ů. Nie zmienia to faktu, ┼╝e badania statystyczne jednoznacznie potwierdzaj─ů tak─ů prawid┼éowo┼Ť─ç od setek lat.

A dlaczego momentum nazywane jest anomali─ů rynkow─ů, i co to jest w og├│le anomalia rynkowa? W uproszczeniu odpowiadaj─ůc, rynki (gie┼édy) wyceniaj─ů aktywa (na przyk┼éad ceny akcji), a ich ceny podlegaj─ů zmianom w odpowiedzi na pojawiaj─ůce si─Ö informacje. Ka┼╝dy z nas to czuje podsk├│rnie: je┼Ťli na przyk┼éad sp├│┼éka zawiera lukratywny kontrakt, kt├│ry pozwoli jej si─Ö rozwin─ů─ç i zarobi─ç, to taka informacja b─Ödzie mia┼éa wp┼éyw na jej wycen─Ö. ┼Üwiat akademicki stworzy┼é teori─Ö nazwan─ů hipotez─ů rynku efektywnego, kt├│ra w uproszczeniu m├│wi, ┼╝e rynek w pe┼éni odzwierciedla wszystkie informacje maj─ůce wp┼éyw na wycen─Ö na przyk┼éad akcji notowanej na gie┼édzie. Wed┼éug tej teorii nie ma czego┼Ť takiego jak droga czy tania sp├│┼éka na gie┼édzie, bo wszystkie wycenione s─ů ÔÇťw┼éa┼ŤciwieÔÇŁ.

W praktyce jednak mamy ogrom dowod├│w, ┼╝e rynki owszem d─ů┼╝─ů do w┼éa┼Ťciwego (cokolwiek to znaczy) wyceniania aktyw├│w, ale nie dzieje si─Ö to za pstrykni─Öciem palca. Poza tym dochodzi do tego wszystkiego czynnik ludzki, a wraz z nim odczuwane emocje, kt├│re powoduj─ů, ┼╝e rynki maj─ů tendencj─Ö do zagalopowania si─Ö, w jedn─ů czy drug─ů stron─Ö ze swoj─ů wycen─ů. Historia zna przyk┼éady jednodniowych krach├│w gie┼édowych, po kt├│rych wyceny wraca┼éy do pierwotnych warto┼Ťci. Teoria owszem dzia┼éa przez znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç czasu, ale jednak ci─ůgle pojawiaj─ů si─Ö sytuacje, gdzie rynki s─ů nieefektywne, a kto tak─ů nieefektywno┼Ť─ç dostrze┼╝e ma szans─Ö zarobi─ç. Te nieefektywno┼Ťci, czyli zachowania zaprzeczaj─ůce tej teorii, nazywane s─ů anomali─ů.

Odmiany momentum

Momentum wyst─Öpuje w dw├│ch odmianach: absolutnym i relatywnym. Nazwy brzmi─ů mo┼╝e gro┼║nie, ale koncepcja jest banalna.

Momentum absolutne to momentum obserwowane w odniesieniu do pojedynczego aktywa (np. akcji, indeksu) — jest to tendencja do kontynuowania ruchu cen w zgodzie z trendem.

Momentum relatywne to z kolei porównanie dwóch lub więcej aktywów i na tej bazie wybranie najmocniejszego lub najsłabszego aktywa.

A jak to wygl─ůda w praktyce? Je┼Ťli we┼║miesz sobie na przyk┼éad indeks WIG20TR (czyli wraz z dywidendami) za ostatnie 12 miesi─Öcy i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e jego stopa zwrotu wynios┼éa wi─Öcej ni┼╝ tak zwana stopa wolna od ryzyka (na przyk┼éad lokaty, bony skarbowe), to oznacza trend wzrostowy. Nie musi to znaczy─ç, ┼╝e indeks WIG20TR w tym czasie idealnie ca┼éy czas szed┼é w g├│r─Ö, tylko, ┼╝e wygenerowa┼é dodatni─ů stop─Ö zwrotu. To jest momentum absolutne i m├│wi, ┼╝e WIG20TR ma wi─Öksze szanse na kontynuowanie dodatniej stopy zwrotu w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci.

Je┼Ťli na indeks WIG20TR na┼éo┼╝ysz jeszcze na przyk┼éad indeks S&P 500 i oka┼╝e si─Ö, ┼╝e za ostatnie 12 miesi─Öcy to on wygenerowa┼é wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ WIG20TR, to znaczy ┼╝e jest to mocniejszy rynek i ┼╝e s─ů wi─Öksze szanse na kontynuowanie tego stanu rzeczy w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci. To jest w┼éa┼Ťnie momentum relatywne — m├│wi, ┼╝e jeden rynek jest mocniejszy do innego.

Dlaczego momentum dzia┼éa (i czy b─Ödzie dzia┼éa─ç w przysz┼éo┼Ťci)?

Na to pytanie naukowcy pr├│buj─ů od wielu lat odpowiedzie─ç, znajduj─ůc bardziej lub mniej racjonalne uzasadnienia. To, ┼╝e momentum dzia┼éa jest poza dyskusj─ů, bo to fakt, kt├│ry opisuj─Ö w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu jako jeden z wielu dowod├│w. Natomiast nie ma jednej satysfakcjonuj─ůcej odpowiedzi na to pytanie.

Skupi─Ö si─Ö na czynnikach behawioralnych. Tu sporo namieszali swoj─ů Teori─ů Perspektywy panowie Kahneman (laureat Nagrody Nobla) i Tversky w roku 1979. W najwi─Ökszym skr├│cie m├│wi ona o tym, ┼╝e ludzie w inny spos├│b odczuwaj─ů zyski ni┼╝ straty. Poniewa┼╝ straty bol─ů nas mocniej ni┼╝ ciesz─ů zyski, prowadzi to do nieracjonalnych zachowa┼ä ludzi w sytuacji podejmowania decyzji.

Nie jestem ekspertem w dziedzinie psychologii, nie chc─Ö tego ocenia─ç, chocia┼╝ musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e wiele wyja┼Ťnie┼ä na tym gruncie brzmi dla mnie sensownie. Jedno jest pewne: zachowania ludzi, zakotwiczone silnie w ludzkiej konstrukcji psychicznej nie zmieni─ů si─Ö szybko (je┼Ťli w og├│le) pod wp┼éywem chwili, a to z kolei pozwoli zarabia─ç na anomalii momentum w przysz┼éo┼Ťci. Kiedy┼Ť kto┼Ť podobno zapyta┼é Richarda Thalera, laureata Nagrody Nobla, co by wybra┼é: hipotez─Ö o tym, ┼╝e rynki s─ů nieefektywne i nie mo┼╝na na nich zarabia─ç, czy koncepcj─Ö psychologii behawioralnej, m├│wi─ůcej o nieracjonalno┼Ťci ludzi na rynkach kapita┼éowych. Jego odpowied┼║ jest krzepi─ůca:

Jest to wyb├│r pomi─Ödzy pewno┼Ťci─ů tkwienia w b┼é─Ödzie, a niepe┼énym posiadaniu racji.

Nie będę tu opisywał dokładnie tematu błędów poznawczych, w skrócie tylko wymienię niektóre:

  • Efekt potwierdzenia. Ludzie maj─ů sk┼éonno┼Ť─ç do wyszukiwania informacji, kt├│re potwierdzaj─ů ich pogl─ůdy, ignoruj─ůc przy tym istotne fakty, kt├│re im zaprzeczaj─ů. Na rynkach finansowych pomaga to tworzeniu si─Ö trend├│w, poniewa┼╝ przy wyborze walor├│w do portfela (albo funduszu inwestycyjnego) ch─Ötniej wybierzemy ten, kt├│ry ostatnio r├│s┼é, ni┼╝ spada┼é.
  • Efekt zakotwiczenia. Jak wskazuje nazwa, mamy tendencje do zakotwiczenia naszego procesu analitycznego na pierwsz─ů informacj─Ö, kt├│r─ů poznali┼Ťmy. Na rynkach kapita┼éowych prowadzi to do pewnej bezw┼éadno┼Ťci w odpowiedzi na pojawiaj─ůce si─Ö informacje. W efekcie gie┼édy niekoniecznie wyceniaj─ů wszystko poprawnie bez op├│┼║nie┼ä.
  • Owczy p─Öd. Ludzie zachowuj─ů si─Ö podobnie do zwierz─ůt ┼╝yj─ůcych w stadach. W obliczu zagro┼╝enia pod─ů┼╝aj─ů za t┼éumem, aby zwi─Ökszy─ç szanse prze┼╝ycia. Podobne zachowania wida─ç na rynkach kapita┼éowych w obliczu na przyk┼éad panicznej wyprzeda┼╝y. Zauwa┼╝ono, ┼╝e ludzie na pocz─ůtku maj─ů tendencj─Ö do ignorowania nap┼éywaj─ůcych informacji, a p├│┼║niej do nadmiernego przypisywania wa┼╝no┼Ťci tych informacji.
  • Nadmierna pewno┼Ť─ç. Jako ludzie przeceniamy swoje mo┼╝liwo┼Ťci je┼Ťli idzie o rozumienie proces├│w zachodz─ůcych na rynkach kapita┼éowych. Z drugiej strony nie doceniamy wp┼éywu czystego przypadku na to co dzieje si─Ö na rynkach.
  • Efekt pewno┼Ťci wstecznej. Wynika ona z nadmiernej pewno┼Ťci. Spogl─ůdaj─ůc na przesz┼ée zdarzenia, odnosimy wra┼╝enie, ┼╝e by┼éy one prostsze do przewidzenia, ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci tak by┼éo. Spogl─ůdaj─ůc na historyczny wykres gie┼édowy, wszystko wydaje si─Ö prostsze, ni┼╝ w rzeczywisto┼Ťci by┼éo.
  • Efekt dyspozycji. Nieracjonalne zachowanie inwestora polegaj─ůce na tym, ┼╝e ch─Ötniej zamknie on transakcj─Ö przynosz─ůc─ů zysk, ni┼╝ strat─Ö. Chcemy zabezpieczy─ç sw├│j zysk, ┼╝eby nam nie uciek┼é, nie pozwalaj─ůc mu rosn─ů─ç. Z drugiej strony zamiast ucina─ç stratn─ů transakcj─Ö wolimy j─ů trzyma─ç w nadziei, ┼╝e rynek zawr├│ci. To r├│wnie┼╝ wp┼éywa nie nieefektywno┼Ť─ç wycen gie┼édowych.

Stwierdzono te┼╝ ciekawy paradoks z b┼é─Ödami poznawczymi: potrafimy je dostrzega─ç u innych, ale nie u siebie. Czytaj: wydaje si─Ö nam, ┼╝e jeste┼Ťmy du┼╝o bardziej racjonalni, ni┼╝ faktycznie jeste┼Ťmy.

GEM, czyli strategia p┼éyni─Öcia ze ┼Ťwiatowym rynkiem akcji

Momentum najcz─Ö┼Ťciej wykorzystywane jest do pojedynczych sp├│┼éek 6 6. Zaprezentuj─Ö tak─ů strategi─Ö by─ç mo┼╝e w przysz┼éo┼Ťci na blogu. Takie strategie s─ů trudniejsze w implementacji i zastosowaniu. K┼éopotem te┼╝ s─ů dobrej jako┼Ťci dane z notowaniami, kt├│re uwzgl─Ödniaj─ů na przyk┼éad wyp┼éacane przez sp├│┼éki dywidendy i zmiany sk┼éad├│w indeks├│w gie┼édowych w czasie. × . Mo┼╝na jednak wykorzystywa─ç momentum r├│wnie┼╝ do szerokiego rynku akcji — indeks├│w, opakowanych najlepiej w fundusze ETF.

Wr├│─çmy jednak do naszej strategii. Ot├│┼╝ z faktu, ┼╝e zamiast inwestowa─ç w poszczeg├│lne sp├│┼éki, inwestujemy w ca┼éy rynek, wynika kilka zalet 7 7. Geczy, Samonov (2017): ÔÇťTwo Centuries of Multi-Asset Momentum (Equities, Bonds, Currencies,Commodities, Sectors and Stocks)ÔÇŁ × :

  • Prostota. Nawet przy ograniczonej dywersyfikacji, gdzie do portfela dobieramy tylko 10 sp├│┼éek, wci─ů┼╝ ┼éatwiej zarz─ůdza─ç jedn─ů pozycj─ů w portfelu b─Öd─ůc─ů funduszem ETF, kt├│ry sam w sobie gwarantuje szerok─ů dywersyfikacj─Ö. Przy tym w portfelu wygl─ůda jak jedna akcja, jeden papier warto┼Ťciowy.
  • Wi─Öksza skalowalno┼Ť─ç. By─ç mo┼╝e wydaje si─Ö to abstrakcyjne, ale wyobra┼║ sobie kupno akcji sp├│┼éki, kt├│rej dzienny obr├│t wynosi 1 000 z┼éotych. Nie potrzeba wielkiego kapita┼éu, by mie─ç problem p┼éynno┼Ťciowy.
  • Ni┼╝sze koszty transakcyjne. Wynikaj─ů po cz─Ö┼Ťci z punktu powy┼╝ej — niska p┼éynno┼Ť─ç na niekt├│rych walorach znacz─ůco mo┼╝e podnie┼Ť─ç koszty transakcyjne (po┼Ťlizgi cenowe). Je┼Ťli kupujemy koszyk akcji r├│┼╝nych sp├│┼éek, koszty prowizji te┼╝ b─Öd─ů zwykle wy┼╝sze, ni┼╝ koszt kupienia takiego koszyka w formie ETF.
  • Wi─Öksze zyski. Badania wykazuj─ů, ┼╝e momentum aplikowane do indeksu rynku akcji generuje wi─Öksze zyski, ni┼╝ momentum aplikowane do indywidualnych sp├│┼éek.

Z tych powod├│w strategia GEM (ang. Global Equities Momentum), czyli momentum globalnego rynku akcji, inwestuje w┼éa┼Ťnie w szeroki rynek akcji lub szeroki rynek obligacji o ┼Ťrednim czasie trwania 5-6 lat 8 8. Czas trwania obligacji, zwany te┼╝ duracj─ů (ang. duration) to nie to samo co termin zapadalno┼Ťci (wykupu) obligacji. Czas trwania obligacji m├│wi nam o wra┼╝liwo┼Ťci jej wyceny w odpowiedzi na zmieniaj─ůce si─Ö stopy procentowe. Nie martw si─Ö, je┼Ťli niewiele z tego rozumiesz w tym momencie. ­čÖé × . Nie dobieramy do portfela akcji poszczeg├│lnych sp├│┼éek czy poszczeg├│lnych obligacji — handlujemy szerokim rynkiem, najszerzej jak si─Ö da.

Dlaczego strategia wykorzystuje r├│wnie┼╝ obligacje? O ile akcje historycznie dawa┼éy najwi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu z inwestycji po┼Ťr├│d wszystkich klas aktyw├│w 9 9. Siegel (1994): ÔÇťStocks for the Long RunÔÇŁ × , to wi─ů┼╝e si─Ö to niestety z du┼╝ym ryzykiem w postaci czasowych obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu podczas bessy. Tradycyjnie do portfela akcji dok┼éada si─Ö wi─Öc obligacje jako spos├│b na redukcj─Ö zmienno┼Ťci warto┼Ťci naszego portfela. Jaki powinien by─ç udzia┼é w portfelu akcji, a ile powinni┼Ťmy mie─ç obligacji?

Tu w┼éa┼Ťnie z pomoc─ů przychodzi nam strategia GEM. W czasie hossy na rynku akcji, model prze┼é─ůcza nasz portfel pomi─Ödzy ameryka┼äskim rynkiem akcji (wyra┼╝onego indeksem S&P 500) 10 10. Rynek akcji ameryka┼äskich stanowi mniej wi─Öcej 50% kapitalizacji ┼Ťwiatowego rynku akcji. × lub reszt─ů ┼Ťwiata (wyra┼╝onego indeksem MSCI ACWI ex US) 11 11. Pe┼éna nazwa indeksu MSCI ACWI ex US to Morgan Stanley Capital International All Country World Index Ex-US. × . Gdy rynek akcji jest s┼éaby, strategia opuszcza go, inwestuj─ůc kapita┼é w obligacje.

Poni┼╝ej wykresy prezentuj─ůce struktur─Ö indeksu ACWI ex-US, czyli ÔÇťreszty ┼ŤwiataÔÇŁ (┼║rod┼éo: www.msci.com).

Obligacje maj─ů tendencj─Ö do wzrost├│w podczas bessy poniewa┼╝ kapita┼é ucieka z rynku akcji w poszukiwaniu bezpiecznej przystani. Ponadto rynek akcji jako barometr stanu ekonomii sk┼éania banki centralne w obliczu recesji gospodarczej do obni┼╝ania st├│p procentowych, co r├│wnie┼╝ sprzyja wzrostowi cen obligacji. Strategia za lata 1950-2019 posiada┼éa w portfelu obligacje przez oko┼éo 30% czasu, kt├│re odpowiadaj─ů za oko┼éo 20% zysk├│w. Poni┼╝ej tabelka prezentuje jak zachowywa┼éy si─Ö 5-letnie obligacje skarbowe w USA w okresach bessy na rynku akcji mierzonym indeksem S&P 500.

Logika strategii

Ca┼éa koncepcja strategii to dos┼éownie trzy proste regu┼éy. Wstawi┼éem oryginalny zapis jaki zaprezentowa┼é Gary Antonacci, kt├│ry odnosi si─Ö do reali├│w w USA. W dalszej cz─Ö┼Ťci napisz─Ö o stosowaniu tego z punktu widzenia kogo┼Ť w Polsce.

  1. Sprawdzamy co miesi─ůc czy stopa zwrotu z akcji ameryka┼äskich (S&P 500) za minione 12 miesi─Öcy jest wi─Öksza ni┼╝ tak zwana stopa wolna od ryzyka (np. bony skarbowe USA). To m├│wi nam jaki jest trend na rynku akcji.
  2. Je┼Ťli S&P 500 generuje mniejsz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony za ostatnie 12 miesi─Öcy, nie ma sensu mie─ç w portfelu akcji — mo┼╝emy zarobi─ç wi─Öcej z mniejszym ryzykiem maj─ůc w portfelu wysokiej jako┼Ťci obligacje z terminem wykupu do 5 lat (np. Barclays Capital U.S. Aggregate Bond Index). Ca┼éy portfel alokujemy w takie obligacje (o ile ich w portfelu ju┼╝ nie mamy).
  3. Je┼Ťli S&P 500 generuje wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ bony, to oznacza, ┼╝e rynek akcji jest w trendzie wzrostowym i w portfelu chcemy w├│wczas posiada─ç rynek akcji. Sprawdzamy co w ostatnich 12 miesi─ůcach wygenerowa┼éo wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu: akcje ameryka┼äskie (S&P 500) czy reszta ┼Ťwiata (MSCI ACWI ex-US). Inwestujemy w indeks o wi─Ökszej stopie zwrotu (o ile ju┼╝ nie znajduje si─Ö w portfelu).

I kto m├│wi┼é, ┼╝e inwestowanie jest trudne? ­čÖé Te trzy proste punkty rozk┼éadaj─ů na ┼éopatki wszystkie fundusze inwestycyjne aktywnie zarz─ůdzane w d┼éugim terminie. Nawet gdyby stosowa┼éy one t─Ö metod─Ö, to masz przewag─Ö robi─ůc to sam, bo nie musisz nikomu p┼éaci─ç za zarz─ůdzanie Twoich pieni─Ödzy.

Technicznie rzecz bior─ůc wykorzystujemy w strategii dwa rodzaje momentum: absolutne i relatywne. Dlatego Gary Antonacci nazwa┼é to podej┼Ťcie mianem Dual Momentum, czyli podw├│jne momentum.

A teraz pomy┼Ťl: gdyby fundusz aktywnie zarz─ůdzany mia┼é swoje decyzje sprowadzi─ç do tych trzech prostych krok├│w, to jakby mia┼é uzasadni─ç klientowi wysok─ů op┼éat─Ö za zarz─ůdzanie naszym kapita┼éem? Jak uzasadni─ç prac─Ö zespo┼éu analityk├│w ca┼éy miesi─ůc aby raz w miesi─ůcu przej┼Ť─ç przez te trzy kroki?

Jest to ÔÇťgo┼éaÔÇŁ strategia, kt├│ra pokazuje czyst─ů koncepcj─Ö. Kroki te musimy wcieli─ç jednak w ┼╝ycie, kupuj─ůc lub sprzedaj─ůc na gie┼édzie konkretne papiery warto┼Ťciowe, o czym za chwil─Ö. Wcze┼Ťniej przygl─ůdnijmy si─Ö jakie wyniki tak prosta strategia osi─ůga┼éa za okres 1950-2019.

Wyniki strategii

Przede wszystkim pami─Ötaj, ┼╝e wyniki historyczne dzia┼éania strategii nigdy nie s─ů gwarancj─ů na ich powt├│rzenie w przysz┼éo┼Ťci. Cliff Asness, ameryka┼äski analityk, miliarder, inwestor gie┼édowy i biznesmen, powiedzia┼é kiedy┼Ť, ┼╝e nie istnieje idealna strategia, kt├│ra nie mia┼éaby jednego, czy kilku s┼éabych lat. Doda┼é te┼╝, ┼╝e kieruje si─Ö zasad─ů w kt├│rej najgorszy dotychczasowy scenariusz mno┼╝y przez dwa. To zdrowe podej┼Ťcie, bo je┼Ťli wci─ů┼╝ mimo tego zdecydujemy si─Ö zainwestowa─ç okre┼Ťlon─ů strategi─ů, trudniej b─Ödzie o negatywne zaskoczenie w przysz┼éo┼Ťci. Tymczasem przeci─Ötny inwestor robi zwykle co┼Ť odwrotnego. Na si┼é─Ö stara si─Ö wycisn─ů─ç ze strategii najlepszy wynik na danych testowych, by chwil─Ö p├│┼║niej prze┼╝y─ç rozczarowanie na realnym rynku z realnym kapita┼éem.

Testy GEM si─Ögaj─ů roku 1950. Nie wiemy czy kto┼Ť z niej wtedy korzysta┼é w takiej czy zbli┼╝onej formie, ale jest dobry pow├│d, dla kt├│rego historia test├│w zaczyna si─Ö w┼éa┼Ťnie w tym roku. O ile anomalia momentum jako taka testowana by┼éa przez badaczy nawet wiele wiek├│w wstecz, strategia GEM opiera si─Ö na inwestowaniu globalnym. Z powod├│w technicznych jak i politycznych nie by┼éo to mo┼╝liwe przed 1950 rokiem 17 17. Wyobra┼║ sobie ameryka┼äskiego inwestora inwestuj─ůcego na niemieckim, japo┼äskim czy w┼éoskim rynku akcji podczas II Wojny ┼Üwiatowej. ­čśë × . Dla wi─Ökszo┼Ťci z nas si─Ögni─Öcie w testach nawet do roku 1950 nie b─Ödzie ┼éatwe ze wzgl─Ödu na dost─Öp do rzetelnych danych. Zwykle hobbistyczni inwestorzy, marz─ůcy o zarabianiu milion├│w na rynku, zaczynaj─ů od pyta┼ä: gdzie znajd─Ö dobre i darmowe dane. Dla profesjonalist├│w to kolejny obszar, w kt├│rym mog─ů wypracowywa─ç przewag─Ö nad innymi.

Z tego te┼╝ powodu testy nie mog┼éy by─ç wykonane na notowaniach ETF, kt├│rych historia rozpoczyna si─Ö w latach 90. XX wieku 18 18. Inwestorzy instytucjonalni korzystali z inwestowania w indeksy ju┼╝ w latach 70. XX wieku. Gary Antonacci wspomina o tym w wywiadzie ze mn─ů, opowiadaj─ůc o pracy w Smith Barney & Co. w tamtym czasie. × . S─ů r├│┼╝ne szko┼éy, ale generalnie im wi─Öcej danych testowych, tym lepiej. Tom Basso, s┼éynny trader i inwestor, uwa┼╝a jednak na przyk┼éad, ┼╝e je┼Ťli strategia zbudowana jest na solidnych podstawach funkcjonowania rynk├│w finansowych, to wcale nie musimy posiada─ç niesamowitej ilo┼Ťci danych testuj─ůcych nasz─ů strategi─Ö.

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Tom Basso to kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

No wi─Öc jakie rezultaty daje strategia GEM? Prosz─Ö bardzo 19 19. CAGR (and. Compound Annual Growth Rate), to skumulowany roczny wska┼║nik wzrostu (na przyk┼éad inwestycji). Czyli po prostu ┼Ťrednia roczna stopa zwrotu. ­čśÇ × 20 20. Standardowe odchylenie m├│wi nam, w sporym uproszczeniu, jak rozrzucone s─ů warto┼Ťci wok├│┼é jakiej┼Ť ┼Ťredniej (tu: ┼Ťrednia roczn─ů stop─ů zwrotu). × :

  • ┼Ürednia roczna stopa zwrotu (CAGR): 15.4%
  • Najwi─Öksza utrata warto┼Ťci portfela: -17.8%
  • Roczne standardowe odchylenie stopy zwrotu: 11.6%
  • Wska┼║nik Sharpe: 0.95

Wyniki nie uwzgl─Ödniaj─ů koszt├│w transakcyjnych. Transakcje zawierane by┼éy po cenach zamkni─Öcia miesi─ůca. Warto przy okazji doda─ç, ┼╝e nieco lepsze rezultaty daje zawieranie transakcji na pocz─ůtku miesi─ůca, ze wzgl─Ödu na zmiany portfeli du┼╝ych inwestor├│w instytucjonalnych.

Poni┼╝ej wida─ç jak wygl─ůda linia kapita┼éu dla startowego portfela o warto┼Ťci 100 USD w 1950 roku. Ko┼äcowa warto┼Ť─ç inwestycji przekracza kwot─Ö 2 milion├│w USD. To si┼éa procentu sk┼éadanego w czasie.

Taki wykres jak powy┼╝ej jest jednak mocno zwodniczy, bo wida─ç na nim jak imponuj─ůco ro┼Ťnie nasz portfel, ale kto┼Ť mniej do┼Ťwiadczony mo┼╝e nie zdawa─ç sobie sprawy jakim trudem emocjonalnym jest ten wynik okupiony. Na wykresie okres 70 lat jest tylko pewn─ů krzyw─ů, a przecie┼╝ to niemal przeci─Ötny okres ┼╝ycia cz┼éowieka. To co na wykresie wygl─ůda jak ma┼éy z─ůbek lub nieco wyp┼éaszczona linia, w praktyce oznacza wielokrotnie d┼éugie miesi─ůce, podczas kt├│rych warto┼Ť─ç Twojego portfela spada lub stoi w miejscu. Negatywne emocje jakie przychodzi prze┼╝ywa─ç w takim okresie mog─ů by─ç pot─Ögowane tym, ┼╝e w tym czasie inne strategie, inne rynki czy inni inwestorzy zarabiaj─ů pieni─ůdze.

Co zatem robi─ç w takich momentach? Przesta─ç spogl─ůda─ç na konto i pod─ů┼╝a─ç za strategi─ů. ­čÖé To co widzisz dzi┼Ť jest tylko szumem. Nawet roczny wynik jest mocno losowy. Strategia ta jest z natury d┼éugoterminowa, a jej ocena ma sens dla okresu obejmuj─ůcego pe┼ény cykl hossa-bessa na rynku akcji.

By by─ç zwyci─Özc─ů w d┼éugim okresie czasu, musisz umie─ç przegrywa─ç w kr├│tkim okresie czasu. Mo┼╝esz to zrobi─ç, je┼Ťli masz wiarygodn─ů przewag─Ö rynkow─ů, proste podej┼Ťcie do rynku i realistyczne oczekiwania.

— Gary Antonacci

Poni┼╝ej wynik strategii GEM za ostatnie 20 lat w rozbiciu na miesi─ůce i lata. Postaraj si─Ö wczu─ç w emocje jakich by┼Ť doznawa┼é gdy na przyk┼éad przez 2 lata warto┼Ť─ç Twojego portfela waha si─Ö raz w g├│r─Ö, raz w d├│┼é, a kapita┼é nie przyrasta stoj─ůc w miejscu. Wyobra┼║ sobie jakie emocje b─Öd─ů Tob─ů targa─ç, gdy Tw├│j kapita┼é stopnieje o 15% w kilka tygodni. Pomy┼Ťl te┼╝, jak b─Ödziesz si─Ö czu┼é zarabiaj─ůc w roku 30%. Sztuka polega na tym, aby w ka┼╝dym z omawianych przypadk├│w nadal zachowa─ç dyscyplin─Ö i pod─ů┼╝a─ç za obran─ů strategi─ů. I jest to wielka sztuka, kt├│ra udaje si─Ö niewielu w praktyce.

Dla porz─ůdku — powy┼╝sze wyniki podaj─Ö za Gary Antonaccim, kt├│ry korzysta┼é z nast─Öpuj─ůcych danych:

  • Rynek akcji ameryka┼äskich
    • S&P 500
  • Rynek akcji reszty ┼Ťwiata (bez USA)
    • MSCI All Country World Index ex-U.S (od 1989)
    • MSCI World Index ex-U.S. (1970-1988)
    • Global Financial Data World Index ex-U.S. (1950-1969)
  • Rynek obligacji
    • Barclays U.S. Aggregate Bond Index (od 1973)
    • Ibbotson Intermediate Government Index dla obligacji 5-letnich (1950-1972)

Benchmarkiem, czyli strategi─ů por├│wnawcz─ů dla strategii GEM jest nast─Öpuj─ůcy portfel, kt├│ry odzwierciedla ilo┼Ť─ç czasu jak─ů strategia GEM mia┼éa w portfelu poszczeg├│lne aktywa:

  • akcje ameryka┼äskie: 45%
  • akcje reszty ┼Ťwiata: 28%
  • obligacje: 27%

Jak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyce?

Po pierwsze najlepiej mie─ç konto brokerskie z dost─Öpem do funduszy ETF. Takie konto mo┼╝na otworzy─ç w polskich domach maklerskich jak i zagranicznych. Niczego nie rekomenduj─Ö, mog─Ö tylko doda─ç, ┼╝e osobi┼Ťcie handluj─Ö papierami ETF poza Polsk─ů w ramach konta otwartego w Interactive Brokers. Dzi─Öki temu mam dost─Öp do ETF o najni┼╝szych op┼éatach za zarz─ůdzanie, a zarazem najbardziej p┼éynne, co z kolei zmniejsza koszty transakcyjne.

Na gie┼édzie w USA mo┼╝na wykorzysta─ç do tej strategii ETF o nast─Öpuj─ůcych symbolach 24 24. Bardzo popularnym ETF na S&P 500 jest SPY. Skupia on pod sob─ů najwi─Öcej kapita┼éu, ale ze wzgl─Ödu na jego konstrukcje i rozliczanie dywidend, w d┼éu┼╝szym horyzoncie czasu (miesi─ůce/lata) daje nieco mniejsz─ů stop─Ö zwrotu od IVV czy VOO. × :

  • Indeks S&P 500
    • IVV (iShares Core S&P 500 ETF) lub VOO (Vanguard S&P 500 ETF) — obydwa ETF maj─ů bardzo niski koszt za zarz─ůdzanie na poziomie zaledwie 0.04% i ┼Ťwietnie nadaj─ů si─Ö do replikowania ameryka┼äskiego rynku akcji na nasze potrzeby.
  • Indeks ACWI ex-US
    • VEU (Vanguard FTSE All-World ex-US ETF) lub VXUS (Vanguard Total International Stock ETF) — obydwa ETF maj─ů koszt za zarz─ůdzanie na poziomie 0.09%
  • Obligacje
    • AGG (iShares Core U.S. Aggregate Bond ETF), BND (Vanguard Total Bond Market ETF) lub SCHZ (Schwab U.S. Aggregate Bond ETF) — koszty ETF za zarz─ůdzanie na poziomie 0.04-0.05%
  • Bony skarbowe
    • BIL (SPDR Bloomberg Barclays 1-3 Month T-Bill ETF)– s┼éu┼╝─ů tylko do wyznaczenia poziomu tak zwanej stopy wolnej od ryzyka — do portfela kupujemy obligacje z listy powy┼╝ej

O ka┼╝dym z wy┼╝ej wymienionych ETF mo┼╝esz wi─Öcej przeczyta─ç na stronie ETF.com, wpisuj─ůc ich symbol w polu wyszukiwania. Nie jest to w ┼╝adnej mierze lista kompletna, natomiast je┼Ťli masz dost─Öp do tych ETF to jest ona wystarczaj─ůca.

Po co nam stopa wolna od ryzyka? Stopy procentowe obecnie w momencie pisania tego artyku┼éu s─ů bardzo niskie. Ale je┼Ťli stopy procentowe s─ů wysokie, a tak bywa┼éo wielokrotnie w przesz┼éo┼Ťci, to wtedy je┼Ťli na przyk┼éad rynek akcji pozwala zarabia─ç 10% w skali roku, a tyle samo p┼éac─ů bony skarbowe (najmniejsze ryzyko inwestycyjne), to lepiej w portfelu trzyma─ç bezpieczny papier. M├│wi─ůc inaczej: to, ┼╝e rynek akcji zarabia, nie znaczy, ┼╝e zawsze warto w niego inwestowa─ç.

Celem sprawdzenia co powinni┼Ťmy mie─ç w swoim portfelu, mo┼╝na skorzysta─ç z darmowej opcji na stronie StockCharts.com, o nazwie PerfCharts. Ka┼╝dego miesi─ůca, wprowadzamy tam trzy symbole za okres ostatnich 253 dni (w przybli┼╝eniu rok) dla: S&P 500, ACWI ex-US oraz BIL.

Je┼Ťli S&P 500 za ostatni rok wygenerowa┼éo wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ BIL, to naszym wyborem jest S&P 500 lub ACWI ex-US — w zale┼╝no┼Ťci, kt├│ry rynek mia┼é wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu. W przeciwnym razie naszym wyborem b─Ödzie ETF obligacyjny (na przyk┼éad AGG).

Powy┼╝ej widzimy wykres wygenerowany na stronie StockCharts.com przy u┼╝yciu narz─Ödzia PerfCharts. ┼üatwo zauwa┼╝y─ç, ┼╝e za ostatni rok najwy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu da┼é indeks S&P 500 (niebieska linia). Gdyby┼Ťmy dzi┼Ť dokonowyali rewizji portfela wed┼éug strategii GEM, w portfelu znalaz┼éby si─Ö ameryka┼äski rynek akcji (o ile ju┼╝ tam si─Ö nie znajdowa┼é), przynajmniej do kolejnej comiesi─Öcznej rewizji.

A co w sytuacji, gdy na przyk┼éad ACWI ex-US jest powy┼╝ej BIL, ale S&P 500 ju┼╝ nie? Czy w portfelu maj─ů wyl─ůdowa─ç obligacje, czy ACWI ex-US? C├│┼╝, w oryginale podanym przez Gary Antonacciego, w takiej sytuacji mamy w portfelu obligacje, ale nie jest to regu┼éa wyryta kamieniem. Wynika ona z bada┼ä m├│wi─ůcych, ┼╝e rynek USA jest tzw. rynkiem wiod─ůcym akcji na ┼Ťwiecie. Dotychczas nie by┼éo d┼éugi okres├│w, kiedys USA by┼éy w bessie, a reszta ┼Ťwiata w hossie. Jest to niuans, kt├│ry w testach jest marginalny. Je┼Ťli kto┼Ť woli, mo┼╝e zignorowa─ç regu┼é─Ö o USA jako wiod─ůcym rynku akcji na ┼Ťwiecie bez uszczerbku dla modelu.

Co je┼Ťli nie mam dost─Öpu do rynku w USA?

Na skutek regulacji, a konkretnie dyrektywy Unii Europejskiej MIFID II, inwestorzy mog─ů mie─ç ograniczony dost─Öp do instrument├│w pochodnych (w tym ETF) notowanych na gie┼édach poza UE. Sytuacja mo┼╝e ulec zmianie, natomiast w chwili pisania tego tekstu, aby mie─ç pe┼ény dost─Öp do takich instrument├│w nale┼╝y mie─ç status tak zwanego inwestora profesjonalnego lub (naj┼éatwiej) konto u brokera, kt├│ry nie podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego. O dziwo wci─ů┼╝ mo┼╝e by─ç to broker z Unii Europejskiej.

Przyk┼éadem takiego brokera jest portugalski DIF Broker (potwierdzi┼éem to w rozmowie telefonicznej z nimi). Nie znaczy to, ┼╝e polecam tego brokera — uczciwie m├│wi─ůc nic mnie z nimi nie ┼é─ůczy, nie znam jako┼Ťci ich us┼éug i nie mam u nich konta.

UWAGA! Niekt├│rzy brokerzy oferuj─ů tak zwane CFD (ang. Contract For Difference) na ETF, czyli syntetyczny kontrakt odwzorowuj─ůcy ruchy ETF (lub innego instrumentu finansowego). CFD ma wbudowan─ů d┼║wigni─Ö finansow─ů, za kt├│r─ů p┼éacimy nawet je┼Ťli jej nie potrzebujemy. Zdecydowanie nie polecam u┼╝ywania CFD do strategii GEM ze wzgl─Ödu na wysoki koszt ponoszony w czasie oraz ryzyko wynikaj─ůce z faktu, ┼╝e nie jest to produkt b─Öd─ůcy w obrocie na rynku regulowanym.

Niedogodno┼Ť─ç t─Ö mo┼╝na te┼╝ przezwyci─Ö┼╝y─ç, inwestuj─ůc w ETF notowane na gie┼édach UE. Nie powinno by─ç na przyk┼éad problemu ze znalezieniem ETF replikuj─ůcego indeks S&P 500, jak i ETF dla rynku obligacji (mo┼╝na rozwa┼╝y─ç na przyk┼éad obligacje europejskie).

Sprawa bardziej komplikuje si─Ö z ETF replikuj─ůcym indeks MSCI ACWI ex-US, poniewa┼╝ w momencie gdy pisz─Ö ten artyku┼é nie jest on dost─Öpny w UE. Je┼Ťli masz inn─ů wiedz─Ö w tym temacie — b─Öd─Ö wdzi─Öczny za informacj─Ö. Natomiast sprawa te┼╝ nie jest bez wyj┼Ťcia. Mo┼╝emy w prosty spos├│b stworzy─ç sobie taki ETF na indeks MSCI ACWI ex-US, przy pomocy kilku innych ETF dla nast─Öpuj─ůcych indeks├│w (w nawiasie w jakich proporcjach powinien znale┼║─ç si─Ö w portfelu ka┼╝dy indeks):

  • MSCI Europe (30%)
  • MSCI Pacific ex-Japan (25%)
  • MSCI Japan (15%)
  • MSCI Emerging Markets (30%)

Te 4 indeksy bardzo dobrze przybli┼╝aj─ů indeks MSCI ACWI ex-US. Kupienie 4 ETF z wagami podanymi w nawiasie skutecznie rozwi─ů┼╝e problem. Oczywi┼Ťcie, nieco to komplikuje spraw─Ö, ale nie a┼╝ tak bardzo. Rozwi─ůzanie to podnosi te┼╝ nieco koszty transakcyjne, chocia┼╝ te┼╝ bym nie demonizowa┼é, gdy┼╝ w roku przeci─Ötnie b─Ödzie to 1-2 transakcje.

Nie b─Öd─Ö tu podawa┼é konkretnych nazw funduszy, bo ich dost─Öpno┼Ť─ç mo┼╝e r├│┼╝ni─ç si─Ö pomi─Ödzy brokerami. Dlatego w pierwszej kolejno┼Ťci proponuj─Ö sprawdzi─ç list─Ö dost─Öpnych ETF u swojego brokera. W drugiej kolejno┼Ťci proponuj─Ö odwiedzi─ç jedn─ů z wielu dost─Öpnych baz ETF w internecie, na przyk┼éad justETF.com, kt├│ra zawiera darmow─ů baz─Ö ETF dost─Öpnych w Unii Europejskiej. Przy wej┼Ťciu na stron─Ö trzeba wybra─ç kraj (nie ma tam Polski — ja wybiera┼éem Luksemburg). Natomiast pami─Öta─ç trzeba, ┼╝e wyniki mog─ů si─Ö r├│┼╝ni─ç w zale┼╝no┼Ťci od wybranego kraju. Przyk┼éadowo, ┼╝eby sprawdzi─ç ETF dla indeksu MSCI Pacific ex-Japan, kliknij w zak┼éadk─Ö ÔÇťETF ScreenerÔÇŁ i wpisz w polu ÔÇťFind ETFsÔÇŁ nazw─Ö indeksu. Zalet─ů strony jest natomiast to, ┼╝e posiada ona ETF r├│┼╝nych emitent├│w.

Przy decyzji o wybraniu konkretnego funduszu ETF bierz pod uwag─Ö:

  • dost─Öpno┼Ť─ç u Twojego brokera
  • walut─Ö w kt├│rej jest on wyra┼╝ony
  • rozmiar: im wi─Ökszy fundusz, tym jego p┼éynno┼Ť─ç b─Ödzie lepsza, co mo┼╝e pom├│c w obni┼╝eniu koszt├│w transakcyjnych
  • koszt zarz─ůdzania (im mniejszy, tym lepiej)
  • spos├│b tak zwanej replikacji (preferowanym wyborem powinna by─ç replikacja fizyczna — wi─Öcej o tym znajdziesz w moim materiale po┼Ťwi─Öconym ETF)
  • spos├│b wyp┼éaty dywidendy (mo┼╝e by─ç wyp┼éacona w got├│wce na Twoje konto, lub reinwestowana automatycznie, tj. doliczana do warto┼Ťci jednostki funduszu)

Ryzyka

W mojej ocenie jest to strategia bardzo atrakcyjna i godna przynajmniej tego, by j─ů pozna─ç, nawet je┼Ťli jej nie b─Ödziemy u┼╝ywa─ç. O ile pojedyncza sp├│┼éka mo┼╝e zbankrutowa─ç, to ci─Ö┼╝ko o ÔÇťbankructwoÔÇŁ indeksu S&P 500 czy reszty ┼Ťwiata. A je┼Ťli nawet by taki czarny scenariusz si─Ö zrealizowa┼é, to spadek warto┼Ťci naszego portfela by┼éby raczej na ko┼äcu listy naszych problem├│w, bo ┼╝yliby┼Ťmy w zupe┼énie innym ┼Ťwiecie ni┼╝ obecnie znamy. Natomiast jak ka┼╝da strategia, nawet najlepsza posiada ryzyko inwestycyjne.

Ryzyko walutowe

Strategia GEM opiera si─Ö na koncepcji inwestowania globalnego. Z tego powodu trudno b─Ödzie pozby─ç si─Ö ryzyka walutowego, je┼Ťli inwestycj─Ö b─Ödziesz przelicza┼é do PLN.

Strategi─Ö naj┼éatwiej wdro┼╝y─ç korzystaj─ůc z ETF wymienionych w punkcie Jak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyce, co wi─ů┼╝e si─Ö z inwestowaniem w dolarze ameryka┼äskim. Nie ka┼╝dy jednak ma dost─Öp do rynku w USA, nie ka┼╝dy te┼╝ chce tam inwestowa─ç. Natomiast mo┼╝na inwestowa─ç w USD korzystaj─ůc z ÔÇťeuropejskichÔÇŁ ETF.

Alternatywnie mo┼╝na rozwa┼╝y─ç inwestowanie w EUR, poniewa┼╝ wiele ETF jest dost─Öpnych w tej walucie. Natomiast inwestowanie w euro mo┼╝e ogranicza─ç wyb├│r dost─Öpnych ETF.

Inwestowanie w PLN jest niemo┼╝liwe w podanej formule, poniewa┼╝ nie ma na naszym rynku ETF odwzorowuj─ůcych rynek obligacji, a co gorsza indeksu MSCI ACWI ex-US.

Bez wzgl─Ödu jednak na wariant, kt├│ry wybierzesz, ryzyko walutowe b─Ödzie zawsze obecne, je┼Ťli inwestycj─Ö b─Ödziesz przelicza┼é do z┼éotego. Inwestujemy wszak na rynkach globalnych w USD lub EUR, a „pod spodem” mo┼╝e by─ç wiele innych walut, gdy inwestujemy w akcje reszty ┼Ťwiata. Ale nawet je┼Ťli s─ů dost─Öpne instrumenty, kt├│re maj─ů wbudowany tzw. hedging walutowy, czyli zabezpieczenie przed ryzykiem kursowym do naszej waluty, to takie rozwi─ůzanie kosztuje i nie zawsze dzia┼éa na nasz─ů korzy┼Ť─ç.

Nie chc─Ö niczego doradza─ç — ka┼╝dy musi sam podj─ů─ç ewentualn─ů decyzj─Ö. Osobi┼Ťcie preferuj─Ö inwestowanie bezpo┼Ťrednio w USD bez jakiegokolwiek hedgingu. Po prostu cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu w swoim portfelu mam na sta┼ée w USD oraz w EUR — jest to zarazem forma dywersyfikacji w walucie. Cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu buduj─Ö w walutach obcych. Jestem jednak w tej uprzywilejowanej pozycji, ┼╝e mam pe┼ény dost─Öp do rynku ameryka┼äskiego, wi─Öc mog─Ö inwestowa─ç w dowolne ETF tam notowane. Mam te┼╝ pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e je┼Ťli PLN traci wzgl─Ödem USD, to w├│wczas to jest korzystne przy przewalutowaniu do PLN. Gdy za┼Ť PLN si─Ö umacnia, portfel w USD traci przy konwersji do PLN.

W ka┼╝dym przypadku sygna┼éy strategii najlepiej generowa─ç w oparciu o instrumenty wyra┼╝one w USD, dok┼éadnie tak jak pokaza┼éem to w punkcie ÔÇťJak zastosowa─ç strategi─Ö w praktyceÔÇŁ. Przyk┼éadowo wi─Öc interesuje nas indeks S&P 500 wyra┼╝ony w USD, a nie w PLN czy innej walucie. Natomiast jak ju┼╝ mamy sygna┼é ze strategii, kupujemy ETF na kt├│ry si─Ö zdecydowali┼Ťmy (np. ETF na S&P 500 dost─Öpny u naszego brokera w okre┼Ťlonej walucie).

Inne ryzyka

To, ┼╝e co┼Ť dzia┼éa┼éo w przesz┼éo┼Ťci nie jest gwarancj─ů dzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci. W przypadku strategii GEM mamy jednak kilkaset lat udokumentowanych dowod├│w na to, ┼╝e anomalia momentum dzia┼éa┼éa, a jest ona fundamentem tej strategii. Jak ju┼╝ wspomina┼éem nie s─ůdz─Ö, by szybko mia┼éo si─Ö to zmieni─ç, poniewa┼╝ obecno┼Ť─ç tej nieefektywno┼Ťci rynkowej ma podwaliny behawioralne, jest cz─Ö┼Ťci─ů naszej ludzkiej natury.

Obaw─Ö mo┼╝e budzi─ç ewentualna popularyzacja strategii, przyci─ůgaj─ůca znaczny kapita┼é, co w efekcie mog┼éoby zmniejszy─ç jej efektywno┼Ť─ç. Ale tu z kolei warto podkre┼Ťli─ç ponownie, ┼╝e koncepcja inwestowania opiera si─Ö na inwestowaniu w bardzo szerokie indeksy, globalnie, co powoduje, ┼╝e jest ona bardzo skalowalna — na pewno du┼╝o bardziej, ni┼╝ inwestowanie w pojedyncze akcje sp├│┼éek. Poza tym z do┼Ťwiadczenia wiem, ┼╝e takie koncepcje ludzi nie kr─Öc─ů. Paradoks polega na tym, ┼╝e przy jasno 

Warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e GEM w gruncie rzeczy jest form─ů strategii pod─ů┼╝ania za trendem i jest ona z natury bardzo powolna je┼Ťli idzie o reakcje na zmiany rynkowe. Jest ku temu pow├│d — minimalizacja podpinania si─Ö pod trend rynkowy, kt├│ry jest fa┼észywym wybiciem, po kt├│rym rynek zawraca. Ale jest i cena do zap┼éacenia za tak─ů charakterystyk─Ö strategii: kr├│tkoterminowa zmienno┼Ť─ç warto┼Ťci naszego portfela. Wyobra┼║ sobie, ┼╝e w mediach tr─ůbi─ů o spadkach na gie┼édzie, a strategia na to nie reaguje natychmiast, bo s─ů ku temu statystyczne przes┼éanki. To jest nie┼éatwy test dla naszej dyscypliny, je┼Ťli na szali mamy powa┼╝ny kapita┼é. Jeste┼Ťmy tylko lud┼║mi, a wahania w portfelu s─ů realne. Musimy si─Ö te┼╝ pogodzi─ç z tym, ┼╝e do wzrost├│w na rynku akcji do┼é─ůczymy z op├│┼║nieniem. W gazetach napisz─ů przyk┼éadowo, ┼╝e rynki od bessy uros┼éy o 20% (szkoda, ┼╝e nie napisali tego przed wzrostami), a my dopiero wskakujemy do pociagu jad─ůcego w g├│r─Ö. Podobno stracona szansa boli bardziej ni┼╝ stracone pieni─ůdze. ­čśë

No i na koniec: pomimo, ┼╝e strategia mocno bije sw├│j benchmark (czyli statyczny portfel), to zdarzaj─ů si─Ö okresy (np. lata 1979-80, 2009-11), w kt├│rych nasz wynik b─Ödzie gorszy. Liczy─ç si─Ö r├│wnie┼╝ nale┼╝y z tym, ┼╝e obsuni─Öcia kapita┼éu w naszym portfelu b─Öd─ů wi─Öksze ni┼╝ dotychczas. S─ů to uwagi, kt├│re de facto odnosz─ů si─Ö do ka┼╝dej strategii, ale nie wolno o tym zapomina─ç i spogl─ůda─ç na ┼Ťwiat przez r├│┼╝owe okulary. ­čÖé

Zlecenia obronne

Tak zwane zlecenia obronne (ang. stop loss) maj─ů za zadanie zamkn─ů─ç otwart─ů pozycj─Ö na rynku, gdy osi─ůgni─Öta zosta┼éa maksymalna strata, jak─ů z g├│ry za┼éo┼╝y┼é sobie inwestor. Idea jest taka, by chroni─ç kapita┼é i ucina─ç stratne transakcje. Podej┼Ť─ç do realizacji tego zadania w praktyce jest bardzo wiele i zwykle sprowadza si─Ö do tego, by na poziomie ca┼éego portfela pojedyncza transakcja nie generowa┼éa straty powy┼╝ej okre┼Ťlonego wcze┼Ťniej poziomu. M├│wi─ůc inaczej — przed otwarciem transakcji inwestor zna teoretycznie najgorszy scenariusz, po kt├│rym zamyka stratn─ů transakcj─Ö.

W przypadku strategii GEM badania prowadzone przez Gary Antonacci’ego dowiod┼éy, ┼╝e stosowanie twardego zlecenia obronnego nie poprawia jej wynik├│w. Wynika to z tego, ┼╝e strategia uruchamiana jest ka┼╝dego miesi─ůca i wtedy przeprowadzane s─ů ewentualne zmiany w portfelu. Rynek akcji w kr├│tkim okresie czasu (poni┼╝ej miesi─ůca) ma tendencj─Ö do powrotu do ┼Ťredniej, czyli do g┼é├│wnego trendu. Wi─Ökszy sens ma zatem reagowanie na d┼éugoterminowe zmiany na rynku w postaci momentum, ni┼╝ na kr├│tkoterminowe zmiany.

Wi─ů┼╝e si─Ö to jednak z dyskomfortem inwestora, poniewa┼╝ dochodzi do sytuacji, w kt├│rych rynek zwraca si─Ö przeciwko niemu, a ten nie podejmuje natychmiastowych dzia┼éa┼ä. Skrajnym przyk┼éadem takiej sytuacji by┼é na przyk┼éad tak zwany Czarny Poniedzia┼éek z dnia 19 pa┼║dziernika 1987 roku. W ci─ůgu zaledwie jednego dnia rynek akcji mierzony indeksem S&P 500 spad┼é a┼╝ o 22%!

GEM z wykorzystaniem klasycznych funduszy inwestycyjnych

Mo┼╝na pokusi─ç si─Ö o zastosowanie podej┼Ťcia GEM z wykorzystaniem funduszy inwestycyjnych (nie ETF), ale zastrzegam, ┼╝e nie robi┼éem takich do┼Ťwiadcze┼ä i niczego nie rekomenduj─Ö. Temat jednak jest ciekawy do eksploracji dla tych co:

  • Planuj─ů lub ju┼╝ inwestuj─ů na platformie inPZU, ze wzgl─Ödu na relatywnie niskie op┼éaty przy tych funduszach. Z tego co na szybko sprawdzi┼éem, nie ma mo┼╝liwo┼Ťci zastosowania tam strategii GEM jak w oryginale, ale i tak mo┼╝na si─Ö pokusi─ç o sensown─ů konstrukcj─Ö portfela, z pewno┼Ťci─ů lepsz─ů ni┼╝ inwestowanie na przys┼éowiowego czuja, w stylu: o kur┼éa — b─Ödzie ros┼éo!
  • Je┼Ťli kto┼Ť nie ma i nie planuje otwierania konta maklerskiego, a nadal chce inwestowa─ç globalnie, to skazany jest na fundusze inwestycyjne. Nale┼╝y zwraca─ç uwag─Ö w takich sytuacjach na koszty.

Co prawda korzystanie z funduszy inwestycyjnych nie da tak dobrych efekt├│w jak przy korzystaniu z ETF, to jednak nawet przybli┼╝ona forma strategii GEM wnosi du┼╝─ů korzy┼Ť─ç dla inwestora. Przede wszystkim ma on w r─Öku busol─Ö, kt├│ra w prosty i jednoznaczny spos├│b okre┼Ťla czy w portfelu powinni┼Ťmy mie─ç akcje czy obligacje. Nie jest to busola idealna, b─Ödzie mylnie wskazywa─ç kierunek niejednokrotnie, ale przynajmniej idziemy w obranym kierunku.

UWAGA! Nic nie wi─ů┼╝e mnie z inPZU ani innymi funduszami inwestycyjnymi.

GEM dla konserwatywnych

Je┼Ťli kto┼Ť nie chce ryzykowa─ç waha┼ä w portfelu na poziomie przekraczaj─ůcym 15%, warto rozwa┼╝y─ç wariant wykorzystuj─ůcy strategi─Ö GEM dla przyk┼éadowo 50-75% swojego kapita┼éu, a 25-50% na sta┼ée zaalokowa─ç na rynku obligacji. Oczywi┼Ťcie odpowiednio spadnie stopa zwrotu z inwestycji, ale tak to ju┼╝ jest: kompromis pomi─Ödzy zyskiem, a ryzykiem. Przyk┼éadowo wprowadzaj─ůc do portfela na sta┼ée 30% obligacje (70% GEM), stopa zwrotu spad┼éa o oko┼éo 3% (do 12%), ale maksymalne obsuni─Öcie na kapitale a┼╝ o 5% (do 13%). Opieram si─Ö na wyliczeniach GaryÔÇÖego, poniewa┼╝ nie testowa┼éem tego wariantu.

Istnieje te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç zastosowania GEM wy┼é─ůcznie dla rynku obligacji. Do portfela wybierane s─ů fundusze obligacji (najlepiej w formie ETF) o kr├│tkim lub d┼éugim terminie zapadalno┼Ťci, w zale┼╝no┼Ťci, kt├│ry generuje lepsze stopy zwrotu.

Czy mo┼╝na poprawi─ç strategi─Ö?

Oczywi┼Ťcie, ┼╝e mo┼╝na — to co zaprezentowa┼éem nie jestem wzorcem kilograma z S├Ęvres. I zach─Öcam wr─Öcz do samodzielnych eksperyment├│w, ┼╝eby lepiej ÔÇťpoczu─çÔÇŁ ducha strategii. Ale musz─Ö te┼╝ i przestrzec Ci─Ö przed ryzykami z tym zwi─ůzanymi, zw┼éaszcza je┼Ťli nie budowa┼ée┼Ť nigdy wcze┼Ťniej w┼éasnych modeli rynkowych.

UWAGA! W internecie mo┼╝na znale┼║─ç wiele modyfikacji strategii GEM. Nale┼╝y jednak zawsze uwa┼╝a─ç na detale, nie skupiaj─ůc si─Ö tylko na ko┼äcowych wynikach, kt├│re zwykle s─ů lepsze, aby nie okaza┼éo si─Ö, ┼╝e s─ů one tylko wynikiem torturowania danych. To co zawsze jest kluczowe, to pe┼éne zrozumienie na czym polega przewaga danej strategii, upewnienie si─Ö, ┼╝e jest ona dobrze dopasowana do naszych wymaga┼ä, a nast─Öpnie pod─ů┼╝anie za ni─ů z dyscyplin─ů. Wiedz, ┼╝e w momencie, gdy Twoja strategia traci, zawsze znajdzie si─Ö inna, kt├│ra w tym momencie dzia┼éa w┼éa┼Ťnie znakomicie. Nie warto goni─ç tego kr├│liczka, bo nigdy go nie z┼éapiesz.

Strategia GEM zosta┼éa wytestowana na danych historycznych si─Ögaj─ůcych 1950 roku. Dla wi─Ökszo┼Ťci z nas trudno b─Ödzie zdoby─ç takie dane, kt├│re by┼éyby wiarygodnej jako┼Ťci. Ewentualny zakup danych b─Ödzie raczej kosztowny, o ile w niekt├│rych przypadkach wr─Öcz mo┼╝liwy. Pisz─Ö o tym dlatego, aby ustrzec si─Ö z pozoru prostych zmian typu: gdybym zamiast trendu za 12 miesi─Öcy sprawdza┼é go za okres 6 miesi─Öcy, wynik za ostatnie 10-15 lat by┼éby lepszy o 10%. Albo, gdyby do portfela do┼éo┼╝y─ç jeszcze co┼Ť (na przyk┼éad Bitcoina), wynik te┼╝ by┼éby znacznie lepszy. A tak w og├│le, to gdybym od 2009 roku w portfelu non stop do teraz (czerwiec 2019) trzyma┼é S& P500 w portfelu, to w og├│le nic wi─Öcej mi do szcz─Ö┼Ťcia nie jest potrzebne (s┼éysza┼éem ju┼╝ taki komentarz).

Jest takie powiedzenie, kt├│re m├│wi, ┼╝e je┼Ťli b─Ödziemy odpowiednio d┼éugo torturowa─ç nasze dane, to te w ko┼äcu wyznaj─ů nam co zechcemy. Nadu┼╝ywanie danych 25 25. W literaturze nadu┼╝ywanie danych okre┼Ťlane jest m.in. jako data dredging, p-hacking czy data snooping. × jest b┼é─Ödem metodologicznym, w kt├│rym staramy si─Ö za wszelk─ů cen─Ö, wszelkimi metodami, uzyska─ç okre┼Ťlony wynik — na przyk┼éad lepsz─ů stop─Ö zwrotu — na danych historycznych. Problem w tym, ┼╝e poprawimy dora┼║nie model na danych historycznych, ale ryzykujemy, ┼╝e te modyfikacje nie tylko nie przynios─ů oczekiwanych rezultat├│w, ale wr─Öcz utopi─ů ca┼é─ů strategi─Ö.

Je┼Ťli czujesz, ┼╝e Twoje usprawnienia daj─ů wyniki, kt├│re wygl─ůdaj─ů zbyt dobrze, a nie robi┼ée┼Ť ich na du┼╝ym zbiorze danych i nie masz do┼Ťwiadczenia w budowaniu modeli, to najpewniej przedobrzy┼ée┼Ť. ­čÖé

Gary Antonacci buduj─ůc t─Ö strategi─Ö wybra┼é trzy komponenty do portfela, kt├│re mog─ů wchodzi─ç w jego sk┼éad: akcje ameryka┼äskie (S&P 500), akcje reszty ┼Ťwiata (ACWI ex-US) i obligacje. Nie by┼é to wyb├│r przypadkowy. W ten spos├│b  minimalizujemy prawdopodobie┼ästwo tak zwanego b┼é─Ödu wyboru (ang. selection bias). Polega on na tym, ┼╝e testujemy zbudowany model w oparciu o pewien podzbi├│r dost─Öpnych danych historycznych dobrany tak, by osi─ůgn─ů─ç okre┼Ťlony cel (np. wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu).

Bez wchodzenia w większe szczegóły, wylistuję kilka potencjalnych kierunków do własnej eksploracji:

  • Liczenie trendu za kilka okres├│w r├│wnocze┼Ťnie. Domy┼Ťlnie strategia u┼╝ywa jednego okresu — 12 miesi─Öcy. Mo┼╝na pr├│bowa─ç u┼╝ycia kilku okres├│w r├│wnocze┼Ťnie, co w efekcie da efekt taki, jak gdyby┼Ť u┼╝ywa┼é kilku strategii r├│wnocze┼Ťnie, r├│┼╝ni─ůcych si─Ö tylko innymi parametrami. Badania wskazuj─ů, ┼╝e momentum dla rynku akcji najlepiej dzia┼éa dla okresu 3-12 miesi─Öcy. Mo┼╝e to prowadzi─ç do tego, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç portfela b─Ödzie w akcjach, a cz─Ö┼Ť─ç w obligacjach.
  • Transzowanie portfela. Domy┼Ťlnie strategia uruchamiana jest raz w miesi─ůcu i wtedy mo┼╝e by─ç wygenerowany sygna┼é do zmian w portfelu. Problem polega na tym, ┼╝e na przyk┼éad gdyby┼Ť uruchomi┼é strategi─Ö dzi┼Ť, to kaza┼éaby Ci sprzeda─ç akcje, a jutro ju┼╝ na przyk┼éad nie, poniewa┼╝ rynek wykona┼é jaki┼Ť ruch. Niekt├│rzy dziel─ů wi─Öc portfel na przyk┼éadowo 5 r├│wnych cz─Ö┼Ťci (transz) i ka┼╝d─ů transz─Ö obs┼éuguj─ů w inny dzie┼ä. Mo┼╝e to prowadzi─ç do tego, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç portfela b─Ödzie w akcjach, a cz─Ö┼Ť─ç w obligacjach.
  • Dop┼éacanie kapita┼éu przy spadkach warto┼Ťci portfela. Je┼Ťli inwestujesz d┼éugoterminowo, a w mi─Ödzyczasie dok┼éadasz do portfela co okresowo nowy kapita┼é, to jedna z mniej oczywistych metod polega na powi─Ökszaniu portfela w gorszych jego okresach. Pomin─Ö tu aspekt psychologiczny — takie podej┼Ťcie nie jest ┼éatwe. Natomiast je┼Ťli strategia ma przewag─Ö (w sensie matematycznym), to dzia┼éanie takie ma sens i pozwala szybciej wychodzi─ç z obsuni─Ö─ç na linii kapita┼éu.
  • Inteligentny dob├│r obligacji. Domy┼Ťlnie strategia dobiera do portfela zawsze ten sam fundusz obligacji. Zamiast tego mo┼╝na rozwa┼╝y─ç zastosowanie momentum dla r├│┼╝nych funduszy obligacji i wybra─ç ÔÇťnajlepszyÔÇŁ (np. zastosowa─ç r├│wnocze┼Ťnie momentum relatywne dla obligacji kr├│tkoterminowych, ┼Ťrednioterminowych i d┼éugoterminowych).

I jeszcze jedno: zamiast „katowa─ç” strategi─Ö w poszukiwaniu najlepszych wynik├│w, zwykle lepszy rezultat przynosi do┼éo┼╝enie do portfela innych, jak najmniej skorelowanych strategii, kt├│re ┼é─ůcznie pomog─ů zmniejszy─ç zmienno┼Ť─ç w naszym portfelu.

Wpływ stopy zwrotu na nasz kapitał w czasie

Nie zach─Öcam nikogo do podejmowania nadmiernego ryzyka. Wr─Öcz przeciwnie — uwa┼╝am, ┼╝e na wi─Öksze ryzyko, zawsze mo┼╝na sobie ewentualnie pozwoli─ç z czasem, je┼Ťli jeste┼Ťmy bardziej ┼Ťwiadomi co robimy. W kontek┼Ťcie zaprezentowanej strategii, mo┼╝na na przyk┼éad stosowa─ç trick polegaj─ůcy na budowaniu portfela w czasie, zamiast wchodzi─ç od razu ca┼éym kapita┼éem. Dodatkowo mo┼╝na rozwa┼╝y─ç wydzielenie sta┼éej cz─Ö┼Ťci portfela, kt├│ra b─Ödzie w bezpiecznych aktywach, na przyk┼éadach wysokiej jako┼Ťci obligacjach o czym wspomnia┼éem powy┼╝ej.

Natomiast, je┼Ťli kto┼Ť pyta: czy warto sobie zawraca─ç g┼éow─Ö tym, czy zarobi─Ö rocznie o 2-3% wi─Öcej? — to najlepiej przytoczy─ç konkretne liczby, niech one przem├│wi─ů, czy warto.

Za┼é├│┼╝my scenariusz inwestowania przez 30 lat 100 000 PLN, a co miesi─ůc dok┼éadamy 1000 PLN (czyli 360 000 na przestrzeni lat). Przy rocznej stopie zwrotu na poziomie 8% na koniec nasz kapita┼é uro┼Ťnie do kwoty 2.4 miliona.

Robi─ůc to samo, ale maj─ůc stop─Ö zwrotu na poziomie 11%, kapita┼é ro┼Ťnie do poziomu 4.8 miliona — a wi─Öc dwa razy wi─Öcej.

Oczywi┼Ťcie jak zawsze, nale┼╝y jeszcze uwzgl─Ödni─ç jak ÔÇťpodkr─ÖcenieÔÇŁ wyniku o 3% rocznie wp┼éywa na ryzyko.

O podatkach słów kilka

Nie jestem ekspertem podatkowym, ani nie lubi─Ö tematyki podatkowej. Tu jednak tylko szybko zwr├│c─Ö uwag─Ö na kwestie podatku od dywidendy ze sp├│┼éek ameryka┼äskich. Ot├│┼╝ co do zasady podatek rozliczamy tam, gdzie jest nasza rezydencja podatkowa. Ale, ze wzgl─Ödu na specyfik─Ö dzia┼éania niekt├│rych dom├│w maklerskich w Polsce, mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e z wyp┼éaconej nam dywidendy ze sp├│┼éki ameryka┼äskiej potr─ůcony b─Ödzie podatek nawet w wysoko┼Ťci 30%.

Rozwi─ůzaniem jest skorzystanie z us┼éug brokera ameryka┼äskiego, u kt├│rego z┼éo┼╝ymy po┼Ťwiadczenie o naszej rezydencji podatkowej na formularzu W-8BEN. Natomiast nie ka┼╝demu mo┼╝e op┼éaca─ç si─Ö otwieranie rachunku poza Polsk─ů, zw┼éaszcza je┼Ťli nie dysponuje kto┼Ť taki wi─Ökszym kapita┼éem i przyjdzie mu p┼éaci─ç za konto z tego tytu┼éu. Poza tym na nas ci─ů┼╝y─ç b─Ödzie obowi─ůzek samodzielnego rozliczenia PIT-8C (polskie domy maklerskie przysy┼éaj─ů nam takie rozliczenie same).

Inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe

Mo┼╝esz zapyta─ç: je┼Ťli pokazuj─Ö tak prost─ů strategi─Ö, to dlaczego ka┼╝dy z niej nie korzysta. Wyniki jednoznacznie pokazuj─ů, ┼╝e pozwala ona zarabia─ç.

Co stanowi problem w stosowaniu GEM?

Inwestowanie nigdy nie b─Ödzie tak komfortowe jak lokata w banku. Problem w tym, ┼╝e nie ma nic za darmo — taki komfort kosztuje i to bardzo du┼╝o, zw┼éaszcza na przestrzeni lat. Musimy wiedzie─ç, ┼╝e w chwili, gdy oddajemy swoje pieni─ůdze do banku, ten inwestuje je w bardziej ryzykowne przedsi─Öwzi─Öcia. Temat na inn─ů dyskusj─Ö to fakt, ┼╝e czasami ca┼ée spo┼éecze┼ästwo ponosi koszt nadmiernych, kolokwialnie m├│wi─ůc, szale┼ästw bankier├│w.

Kupuj drogo, sprzedawaj jeszcze dro┼╝ej

Kupi─ç tanio i sprzeda─ç drogo — ka┼╝dy by tak chcia┼é. Poza tym taka koncepcja wydaje si─Ö by─ç bardzo logiczna, zgodna ze zdrowym rozs─ůdkiem.

Niestety nasze ┼╝yciowe do┼Ťwiadczenia nie daj─ů si─Ö w tak prosty spos├│b przeszczepi─ç na grunt inwestowania. Wspomina┼éem ju┼╝ jeden zasadniczy problem: to, ┼╝e jakie┼Ť aktywo w oparciu o analiz─Ö fundamentaln─ů okazuje si─Ö by─ç tanie, nie oznacza, ┼╝e to aktywo nie mo┼╝e by─ç znacznie ta┼äsze. Kupowanie w takiej sytuacji jeszcze wi─Öcej (po okazyjnej cenie), czyli alokowanie jeszcze wi─Öcej kapita┼éu do ju┼╝ stratnej inwestycji, pr─Ödzej czy p├│┼║niej ko┼äczy si─Ö ┼║le. Zamkniemy tak─ů pozycj─Ö z ogromn─ů strat─ů lub przyjdzie nam czeka─ç nawet bardzo d┼éugie lata, ┼╝eby cena wr├│ci┼éa do punktu, w kt├│rym zawarta by┼éa transakcja kupna. Analogicznie: to, ┼╝e co┼Ť jest ju┼╝ drogie wed┼éug analizy fundamentalnej, nie oznacza, ┼╝e cena nie mo┼╝e jeszcze bardziej wzrosn─ů─ç.

Je┼Ťli nie utniesz ma┼éej straty, pr─Ödzej czy p├│┼║niej dosi─Ögnie ci─Ö matka wszystkich strat.
Ed Seykota

Powy┼╝sze s┼éowa s─ů autorstwa Eda Seykoty, uznawanego powszechnie za jednego z najlepszych trader├│w na ┼Ťwiecie, bohatera s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek Jacka Schwagera ÔÇťCzarodzieje rynkuÔÇŁ.

Tymczasem strategia GEM kupuje co┼Ť, co ju┼╝ podro┼╝a┼éo. Nie kupujemy ÔÇťokazji rynkowejÔÇŁ. Strategia nie zamknie te┼╝ naszej pozycji rynkowej na samym szczycie. M├│wi─ůc kr├│tko, strategia wykorzystuje tylko cz─Ö┼Ť─ç rynkowych wzrost├│w. To powoduje bardzo silny dyskomfort u inwestora, poniewa┼╝ strategia z op├│┼║nieniem otwiera i zamyka ka┼╝d─ů pozycj─Ö. Najpierw inwestor ma poczucie straconej okazji, gdy z op├│┼║nieniem wchodzi w rynek, a nast─Öpnie prze┼╝ywa ┼╝al zwi─ůzany z oddaniem cz─Ö┼Ťci zyskownej pozycji.

A bywa jeszcze gorzej: zdarzaj─ů si─Ö tak zwane fa┼észywe wybicia (ang. whipsaw). Cena na rynku wzrasta tak mocno, ┼╝e strategia generuje sygna┼é kupna. Takie fa┼észywe ruchy, pu┼éapki, na rynku cz─Östo chodz─ů seriami. Niestety rynek po wybiciu w g├│r─Ö, zamiast kontynuowa─ç marsz na p├│┼énoc, zawraca, a my tracimy pieni─ůdze na co dopiero otwartej pozycji. Takie momenty s─ů frustruj─ůce dla wielu inwestor├│w. S─ů to cz─Östo chwile, w kt├│rych porzucaj─ů strategi─Ö lub poddaj─ů j─ů modyfikacji. Niestety emocje s─ů zwykle z┼éym doradc─ů.

Gdy spogl─ůdamy na historyczne wyniki inwestycji i widzimy na ko┼äcu zysk jaki wygenerowa┼éa, mamy tendencj─Ö do niedoceniania ogromu b├│lu emocjonalnego jaki po drodze trzeba by┼éo znie┼Ť─ç. Je┼Ťli powa┼╝nie my┼Ťlisz o inwestowaniu, to szczerze polecam bardziej skupi─ç si─Ö na przepracowaniu w┼éa┼Ťnie tej sfery — da to pewnie lepsze wyniki od niesko┼äczonej pogoni za jeszcze lepszym (teoretycznie) modelem rynkowym. Nie jest ┼éatwo przyswoi─ç na rynku prawd─Ö, kt├│ra m├│wi, ┼╝e nie trzeba by─ç perfekcjonist─ů, by m├│c na nim zarabia─ç.

Momentum jest zbyt proste

To jest paradoks: je┼Ťli mam dwa rozwi─ůzania dostarczaj─ůce podobny rezultat, to wybierzemy zwykle bardziej skomplikowane rozwi─ůzanie. Wierzymy, ┼╝e bardziej skomplikowane rozwi─ůzanie jest lepsze.

Jaskrawy przyk┼éad to por├│wnanie analizy fundamentalnej i momentum. Aby oszacowa─ç, czy rynek jest dobrze wyceniony stosuj─ůc analiz─Ö fundamentaln─ů musimy w┼éo┼╝y─ç w to ogrom pracy. Pomijaj─ůc fakt, ┼╝e wnioski analityk├│w fundamentalnych mog─ů by─ç ze sob─ů sprzeczne (ba, ten sam analityk nawet potrafi sobie zaprzeczy─ç), mamy jako ludzie naturalne poczucie, ┼╝e wykonali┼Ťmy dobrze swoj─ů prac─Ö. Problem mamy gdy rynek nie zgadza si─Ö z naszymi szacunkami. Co robi natomiast inwestor opieraj─ůcy swoj─ů decyzj─Ö o anomali─Ö momentum? — po┼Ťwi─Öca na analiz─Ö dos┼éownie sekundy. Przecie┼╝ to przeczy zdrowemu rozs─ůdkowi! A mimo wszystko istniej─ů ogromne kapita┼éy inwestuj─ůce t─ů metod─ů i nie bez powodu.

Ludzie jednak zapominaj─ů, lub nie wiedz─ů, ┼╝e prosty model statystyczny, a takim jest ta strategia, to ogromna zaleta. Zmniejsza si─Ö prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e model jest ÔÇťprzeuczonyÔÇŁ danymi historycznymi.

Czy strategia b─Ödzie dzia┼éa─ç w przysz┼éo┼Ťci?

Pisa┼éem ju┼╝ wcze┼Ťniej o tym, ┼╝e anomalia rynkowa jak─ů jest momentum najpewniej przetrwa poniewa┼╝ opiera si─Ö ona na ludzkiej naturze. Ta z kolei nie podlega zmianie szybko. A czy strategia GEM, oparta na momentum te┼╝ zatem b─Ödzie dzia┼éa─ç? Nic nie jest pewne, poza tym, ┼╝e kiedy┼Ť wszyscy b─Ödziemy martwi. Natomiast wszystkie dost─Öpne obecnie dowody wskazuj─ů na to, ┼╝e strategia ma wi─Öksze prawdopodobie┼ästwo tego, ┼╝e b─Ödzie dzia┼éa─ç, ni┼╝ tego, ┼╝e dzia┼éa─ç nie b─Ödzie. Tak samo, jak na podstawie przesz┼éo┼Ťci znacznie bardziej prawdopodobne jest, ┼╝e s┼éo┼äce jutro r├│wnie┼╝ wzejdzie na wschodzie i zajdzie na zachodzie.

W gruncie rzeczy, pytanie mo┼╝na zada─ç te┼╝ tak: czy wierzysz, ┼╝e ┼Ťwiat w jakim ┼╝yjesz teraz zostanie jutro wywr├│cony do g├│ry nogami. Czyli mowa o ryzyku systemowym. Warren Buffett dorobi┼é si─Ö fortuny, poniewa┼╝ wierzy w ameryka┼äsk─ů ekonomi─Ö i kupuje sp├│┼éki na ca┼ée ┼╝ycie. Czy ekonomia USA te┼╝ b─Ödzie si─Ö podobnie rozwija─ç w przysz┼éo┼Ťci? — nikt tego nie wie. Wiele aspekt├│w naszego ┼╝ycia opiera si─Ö na wierze w pewne regu┼éy i zasady. Na przyk┼éad pieni─ůdz, kt├│rym si─Ö pos┼éugujesz na co dzie┼ä oparty jest na wierze do jego emitenta — czyli do Pa┼ästwa. Przez analogi─Ö, ci─Ö┼╝ko sobie wyobrazi─ç, ┼╝e na ┼Ťwiecie nie b─Ödzie trend├│w, czy baniek spekulacyjnych, czyli tego co jest kwintesencj─ů momentum.

Czy strategia GEM wykorzystywana jest przez profesjonalist├│w

W 32 odcinku podcastu go┼Ťci┼éem dw├│ch licencjonowanych doradc├│w inwestycyjnych z USA, Dana Korth i Jamesa Di Virgilio, kt├│rzy korzystaj─ů ze strategii GEM lub jej mutacji. Niestety odcinek jest dost─Öpny do ods┼éuchania tylko w j─Özyku angielskim. Z tego co si─Ö orientuj─Ö takich os├│b jest wi─Öcej i s─ů to zwykle instytucje za kt├│rymi stoi spory kapita┼é. Wynika to z ┼éatwo┼Ťci skalowania tej strategii.

Istniej─ů te┼╝ fundusze ETF oparte na anomalii momentum, realizowane na przyk┼éad przez firm─Ö AQR, kt├│rej wsp├│┼éza┼éo┼╝ycielem jest wspomniany wcze┼Ťniej ju┼╝ Cliff Asness.

Zakończenie

Przede wszystkim serdecznie Ci dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e wytrwa┼ée┼Ť ze mn─ů do ko┼äca.

Artyku┼é jest d┼éugi jak na standardy blogowe. Ale zale┼╝a┼éo mi na kompleksowym wpisie, cho─ç i tak musia┼éem pomin─ů─ç wiele istotnych spraw, lub niekt├│re potraktowa─ç po macoszemu (przy redagowaniu tekstu wyrzuci┼éem kilka tysi─Öcy s┼é├│w). Celem nie by┼éo przekonanie Ciebie do tej strategii, a raczej sprowokowanie do my┼Ťlenia nad strategicznym podej┼Ťciem do inwestowania. Czym┼Ť, czego mi osobi┼Ťcie brakuje w dyskusjach o inwestowaniu, zdominowanych komentowaniem bie┼╝─ůcego szumu rynkowego lub powielaniu utartych slogan├│w z co najwy┼╝ej wyrwanymi z kontekstu pojedynczymi ÔÇťprzyk┼éadamiÔÇŁ.

Wiedz, ┼╝e trick polega na jak najlepszym dopasowaniu strategii do nas, uwzgl─Ödniaj─ůc poza czyst─ů matematyk─ů czynnik ludzki — to wi─Ökszy „sekret” osi─ůgni─Öcia sukcesu ni┼╝ poszukiwanie najlepszej na papierze strategii. Wszystko po to, aby nie przeskakiwa─ç z kwiatka na kwiatek pomi─Ödzy strategiami (zwykle w najgorszych momentach). Pami─Ötaj, ┼╝e w ┼Ťwiecie inwestowania zawsze b─Öd─ů pojawia─ç si─Ö nowinki, nowe mody i trendy. Nie chodzi o to, by wszystko to ignorowa─ç i by─ç skrajnym sceptykiem, bo tak powstaje post─Öp, ale na szali nale┼╝y te┼╝ postawi─ç kwestie ryzyka, wedle starego gie┼édowego porzekad┼éa: lepiej straci─ç okazj─Ö, ni┼╝ pieni─ůdze.

Co dalej?

Je┼Ťli pomimo przeczytania tego artyku┼éu dochodzisz do wniosku, ┼╝e to nie jest dla Ciebie — OK. B─Öd─Ö wdzi─Öczny je┼Ťli podasz mi swoj─ů argumentacj─Ö, bo by─ç mo┼╝e pomo┼╝e to te┼╝ innym w spogl─ůdaniu na ten materia┼é z innej perspektywy. Je┼Ťli z kolei jeste┼Ť bardzo podekscytowany, wstrzymaj swoje konie. Odr├│b zadanie domowe, osad┼║ strategi─Ö w kontek┼Ťcie swoich mo┼╝liwo┼Ťci finansowych i psychologicznych, nie dzia┼éaj w emocjach — pozw├│l si─Ö im wypali─ç. W ko┼äcu chodzi o Twoje pieni─ůdze i tylko Ty bierzesz odpowiedzialno┼Ť─ç za swoje dzia┼éania. Rynek zawsze b─Ödzie oferowa┼é nam wiele mo┼╝liwo┼Ťci zarobienia na nim pieni─Ödzy — nie martw si─Ö tymi, kt├│rych nie wykorzysta┼ée┼Ť.

Je┼Ťli za┼Ť, bez wzgl─Ödu na strategi─Ö, decydujesz si─Ö rozpocz─ů─ç inwestowa─ç, nie przeznaczaj raczej od razu ca┼éego swojego kapita┼éu, tylko pewn─ů jego cz─Ö┼Ť─ç (np. 10-30%), a p├│┼║niej z czasem zasilaj portfel nowym kapita┼éem.

UWAGA! Zaryzykuj─Ö stwierdzeniem, ┼╝e na dziesi─Ö─ç os├│b decyduj─ůcych si─Ö na pod─ů┼╝anie za t─ů strategi─ů, z sukcesem zrobi to w wieloletniej perspektywie mo┼╝e jedna. Wi─Ökszo┼Ť─ç odpadnie przy pierwszym mocniejszym bujni─Öciu kapita┼éem w portfelu.

Obecnie pracuj─Ö nad bardziej skomplikowan─ů, zw┼éaszcza w aspekcie technicznym, strategi─ů dla portfela sp├│┼éek dobieranych do portfela indywidualnie. Sporo przede mn─ů pracy, sporo te┼╝ trudno┼Ťci, wynikaj─ůcych ze specyfiki papieru warto┼Ťciowego jakim s─ů akcje — poprawne uwzgl─Ödnienie dywidend, split├│w czy zmian indeks├│w w czasie to wbrew pozorom nietrywialne zadanie. By─ç mo┼╝e jednak uda si─Ö zrobi─ç ciekawe oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b rozwi─ů┼╝e wszystkie k┼éopoty. Stay tuned! ­čÖé

Czy korzystam z tej strategii?

Kr├│tka odpowied┼║ brzmi — nie. Mam w portfelu ETF ale nie s─ů one dobrane w oparciu o t─Ö strategi─Ö. Kwesti─ů czasu jest, kiedy b─Öd─Ö wdra┼╝a┼é strategie d┼éugoterminowe w swoim portfelu. Moja dotychczasowa aktywno┼Ť─ç na rynku opiera si─Ö g┼é├│wnie na kr├│tkoterminowych strategiach na kontrakty terminowe notowane w Stanach Zjednoczonych. Ale wraz z rosn─ůcym do┼Ť─ç dynamicznie portfelem coraz bardziej stawiam na przys┼éowiowy ┼Ťwi─Öty spok├│j. Od pocz─ůtku tego roku zredukowa┼éem portfel ÔÇťkontraktowyÔÇŁ, parkuj─ůc spor─ů cz─Ö┼Ť─ç zwolnionego kapita┼éu w obligacjach, poniewa┼╝ zwyczajnie mam za du┼╝o obowi─ůzk├│w na g┼éowie, a nie mog─Ö sobie pozwoli─ç na b┼é─Ödy, kt├│re mog─ů drogo kosztowa─ç. Zreszt─ů, specyfika inwestowania w kontrakty terminowe ma to do siebie, ┼╝e i tak spora cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu le┼╝y ÔÇťwolnaÔÇŁ, na przyk┼éad w obligacjach wysokiej jako┼Ťci.

Z wiekiem spada zapotrzebowanie na zysk, a ro┼Ťnie popyt na ┼Ťwi─Öty spok├│j.
– Du┼äczyk z filmu Vabank

Pomimo tego, ┼╝e moje strategie s─ů w 100% zautomatyzowane — wci─ů┼╝ wymagaj─ů ci─ůg┼éego monitorowania i pracy nad nimi ka┼╝dego dnia:

  • ka┼╝dego dnia musz─Ö sprawdzi─ç, czy wszystko dzia┼éa OK, a je┼Ťli nie to interweniowa─ç (np. niezrealizowane zlecenia, b┼é─ůd w danych czasu rzeczywistego)
  • nawet jak jestem w podr├│┼╝y, wci─ů┼╝ musz─Ö zdalnie monitorowa─ç uruchomione strategie
  • kontrakty terminowe wygasaj─ů — trzeba na nich robi─ç tzw. rolowanie co kilka/kilkana┼Ťcie tygodni
  • co pewien czas parametry strategii s─ů reoptymalizowane — to wymaga czasu
  • trzeba analizowa─ç portfel strategii, zast─Öpowa─ç ┼║le lub s┼éabo dzia┼éaj─ůce nowymi, a to wymaga ci─ůg┼éej pracy nad tworzeniem nowych strategii

Szukam te┼╝ rozwi─ůzania dla moich oszcz─Ödno┼Ťci emerytalnych w ramach kont maklerskich IKE/IKZE, na kt├│rych obecnie nie poruszam si─Ö wed┼éug jednoznacznej strategii, w efekcie pope┼éniam wiele bezsensownych b┼é─Öd├│w. Nie chc─Ö te┼╝ zawraca─ç sobie g┼éowy IKE/IKZE ka┼╝dego dnia. W sensie czysto technicznym wdro┼╝enie strategii GEM nie jest proste na koncie IKE/IKZE, ze wzgl─Ödu na brak dost─Öpu do niekt├│rych ETF, czy ze wzgl─Ödu na ryzyko walutowe.

Nie oznacza to rezygnacji z podej┼Ťcia kr├│tkoterminowego, chocia┼╝ nie chc─Ö docelowo po┼Ťwi─Öca─ç mu ju┼╝ tyle uwagi i pracy. Planuj─Ö, aby strategie kr├│tkoterminowe stanowi┼éy pewien ma┼éy procent portfela jako forma dywersyfikacji i… szybkiej gratyfikacji. Natomiast dla mnie priorytetem numer jeden jest ochrona kapita┼éu. Dzi─Öki temu globalnie b─Öd─Ö mia┼é ma┼é─ů zmienno┼Ť─ç, z opcj─ů na ponadprzeci─Ötn─ů premi─Ö z portfela kr├│tkoterminowego.

A na koniec — ma┼éa pro┼Ťba

B─Öd─Ö bardzo wdzi─Öczny za Tw├│j komentarz odno┼Ťnie tego artyku┼éu poni┼╝ej. Co si─Ö podoba┼éo, co nie, czy stanowi on dla Ciebie warto┼Ť─ç u┼╝ytkow─ů. Co Ty stosujesz w swoich inwestycjach, jak to Ci si─Ö sprawdza, a mo┼╝e jakie┼Ť propozycje?

Prosz─Ö te┼╝ podziel si─Ö tym wpisem z ka┼╝dym, komu uwa┼╝asz, ┼╝e mo┼╝e si─Ö on przyda─ç. Nie pisz─Ö tre┼Ťci rozrywkowych ani spiskowych o rynkach, wi─Öc trudniej jest mi si─Ö przebi─ç z warto┼Ťci─ů do innych.

Przygotowanie tego materia┼éu kosztowa┼éo sporo pracy, ale chc─Ö robi─ç to najlepiej jak potrafi─Ö. Je┼Ťli b─Ödzie zainteresowanie, b─Öd─Ö planowa┼é kolejne wpisy i zaprasza┼é do podcastu go┼Ťci r├│wnie┼╝ pod tym k─ůtem (OK, nie obiecuj─Ö, ┼╝e od razu Ray Dalio u mnie wyst─ůpi). ­čśë B─Öd─Ö te┼╝ bardziej bra┼é pod uwag─Ö tworzenie oprogramowania w┼éa┼Ťnie pod k─ůtem tego typu strategii — tak, aby po przeczytaniu artyku┼éu ka┼╝dy z Was mia┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç szybkiego i prostego eksperymentowania w domowym zaciszu, tuninguj─ůc j─ů do swoich potrzeb. By ┼éatwo by┼éo przej┼Ť─ç z teoretycznych dywagacji, do praktycznych dzia┼éa┼ä.

Z g├│ry dzi─Ökuj─Ö za Twoje wsparcie! ­čÖé

Pozdrawiam serdecznie,
Jacek

83 komentarzy dodaj własny

  1. Cze┼Ť─ç,
    dzi─Ökuj─Ö za i jednocze┼Ťnie gratuluj─Ö artyku┼éu, ogrom przekazywanej wiedzy. Wykonujesz ┼Ťwietn─ů robot─Ö. Chapeau bas!

    Mam pytanie, oczywi┼Ťcie je┼Ťli to nie tajemnica ­čÖé – w jaki spos├│b masz dost─Öp do rynku USA via IB? Posiadasz status profesjonalnego inwestora?

    Par─Ö lat temu, przed wprowadzeniem jak┼╝e wspania┼éej dyrektywy, u┼╝ywa┼éem IB, przede wszystkim dlatego, ┼╝e oferuj─ů API w C i Pythonie, ale potem po MIFIDzie i odci─Öciu z dnia na dzie┼ä, moja przygoda z rynkiem USA si─Ö sko┼äczy┼éa. Ch─Ötnie bym tam wr├│ci┼é

    • Hej Piotr,

      Dzi─Öki — super, ┼╝e artyku┼é okaza┼é si─Ö dla Ciebie warto┼Ťciowy!

      Tak mam status ÔÇ×profesjonalnego inwestoraÔÇŁ w IB (chocia┼╝ jestem amatorem samoukiem). ­čśÇ By─ç mo┼╝e ┼éatwiej jest to osi─ůgn─ů─ç poprzez konto otwarte na firm─Ö/sp├│┼ék─Ö. Odnosz─Ö wra┼╝enie, ┼╝e poza wymogami formalnymi, chyba jest te┼╝ w tym procesie przyznania statusu nieco uznaniowo┼Ťci po stronie brokera. Ale mog─Ö si─Ö myli─ç. ­čÖé

      Czy zadowolony by┼ée┼Ť z jako┼Ťci API jakie udost─Öpniaj─ů w IB?

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Cze┼Ť─ç Jacku,
        dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║.

        Co do API IB to sza┼éu nie by┼éo. Tzn. Cpp dzia┼éa┼éo ca┼ékiem nie┼║le, ale Pythonowe do┼Ť─ç niestabilnie. Przypuszczam ┼╝e teraz jest du┼╝o lepiej, bior─ůc pod uwag─Ö popularno┼Ť─ç Pythona. Przeszkadza┼éo to, bo generalnie praktykowa┼éem metod─Ö tak─ů, ┼╝eby w Pythonie testowa─ç quick and dirty nowe pomys┼éy i/lub ulepszenia, a w Cpp implementowa─ç co by┼éo warto. Bior─ůc pod uwag─Ö sprz─Öt, ┼é─ůcze, odleg┼éo┼Ť─ç serwer├│w IB, wykonywanie jakichkolwiek operacji by┼éo du┼╝o lepsze w algorytmach przepisanych do C, mimo ┼╝e nie by┼éy to ┼╝adne HFT ­čśë Raczej proste rzeczy chodz─ůce na domowym serwerze, pe┼éni─ůcym jednocze┼Ťnie rol─Ö nas-a i ┼é─ůczu osiedlowego dostawcy (bez redundancji ­čÖé i innych cud├│w, poza ups-em )

    • ┼Üwietny artyku┼é. Wielkie dzi─Öki za podzielenie si─Ö wiedz─ů! Zabawne, ale jestem obecnie w punkcie startowym je┼Ťli chodzi o IKZE i przez ca┼éy czas podczas czytania budowa┼éo si─Ö we mnie przekonanie, ┼╝e GEM jest do tego idealn─ů, d┼éugoterminow─ů strategi─ů. Jednak szybko przysz┼éo rozczarowanie, gdy zacz─ů┼éem weryfikowa─ç mo┼╝liwo┼Ťci polskich bank├│w w kontek┼Ťcie oferowanych ETF├│w. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e obecnie najszersze mo┼╝liwo┼Ťci inwestycyjne pod tym wzgl─Ödem daje mBank. Mo┼╝e akurat Ty te┼╝ masz u nich swoje IKZE? Je┼Ťli tak, to czy Twoim zdaniem maj─ů sensowne ETFy kopiuj─ůce ruchy ameryka┼äskich akcji i obligacji mo┼╝liwe do wykorzystania przy graniu pod GEM? Pomijam tutaj oczywi┼Ťcie ryzyko walutowe.

      • Hej Krzysztof,

        Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e podoba┼é Ci si─Ö artyku┼é. ­čÖé

        Nie posiadam konta w mBanku, natomiast z tego co mi wiadomo s─ů plany aby w ramach IKE/IKZE da─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç kupowania zagranicznych ETF w jednym z dom├│w maklerskich. Wtedy zastosowanie takiej strategii jak GEM by┼éoby ca┼ékiem realne na takim koncie.

        Ze swojej strony dodam, ┼╝e planuj─Ö opisa─ç jeszcze inne strategie, tak by ka┼╝dy mia┼é lepsze por├│wnanie przy wyborze swojej (albo m├│g┼é po┼é─ůczy─ç kilka strategii r├│wnocze┼Ťnie). B─Ödzie te┼╝ strategia dla akcji (ale poszczeg├│lnych sp├│┼éek, nie ETF), a to ju┼╝ jest mo┼╝liwe do zastosowania nawet teraz na takim koncie IKZE. Stay tuned! ­čÖé

        Pozdrawiam,
        Jacek

        • Dopiero teraz zauwa┼╝y┼éem Twoj─ů odpowied┼║ w g─ůszczu komentarzy. Dzieje si─Ö! ­čśÇ

          W takim razie z niecierpliwo┼Ťci─ů czekam na kolejne wpisy!

          P.S.
          Zdradzisz kt├│ry dom maklerski planuje wprowadzenie zagranicznych ETF├│w do swojego IKZE? ­čśë

          Pozdrawiam,
          Krzysztof

          • Hej Krzysztof,

            Nie s─ů mi znane oficjalne informacje na ten temat, natomiast Tomek Symonowicz z blog├│w Bossa wspomnia┼é o tym, ┼╝e temat udost─Öpnienia zagranicznych ETF jest tam na tapecie.

            Chodz─ů te┼╝ plotki, ┼╝e BlackRock, Fidelity i Xtrackers robi─ů przymiarki z ofert─ů dla Polski.

            Z Polskim rynkiem pod k─ůtem metod ilo┼Ťciowych mamy niestety problem z niezbyt du┼╝ym zestawem danych historycznych. Ale jak wspomina┼éem ÔÇô pewne prace te┼╝ ju┼╝ tu robi─Ö w tym zakresie. Nie wiem jeszcze czy co┼Ť z tego wyjdzie, ale b─Öd─Ö informowa┼é. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

  2. Jacek, ┼Ťwietny wpis na Twoim blogu, kawa┼é solidnej roboty, chyl─Ö czo┼éa i moje gratulacje! Od dosy─ç dawna zajmuje si─Ö rynkami kapita┼éowymi i mam jak─ů┼Ť skal─Ö por├│wnawcz─ů je┼Ťli chodzi o kompetencje autor├│w podobnych blog├│w. Dla mnie jeste┼Ť w „ekstraklasie”:-)
    Pozdrawiam
    Andrzej

    • Hej Andrzej,

      Dzi─Öki wielkie za dobre s┼éowo i wyr├│┼╝nienie. To motywuje do dzia┼éania! ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Gratuluj─Ö ogromu pracy w┼éo┼╝one w ten artyku┼é (moim zdaniem poradnik), kt├│ry ┼Ťwietnie t┼éumaczy jak dzia┼éa gie┼éda i jak zacz─ů─ç przygod─Ö z ni─ů z pozycji osoby, kt├│ra nic o niej nie wie.
    Pytanie jest takie czy jest sens rozpoczyna─ç przygod─Ö z takim inwestowaniem w gie┼éd─Ö z pozycji studenta kt├│ry ma za┼é├│┼╝my 5-10 ty┼Ť z┼é od┼éo┼╝one, bo nie nazwa┼ébym tego oszcz─Ödno┼Ťciami ­čśë

    • Cze┼Ť─ç Adam,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz. ­čÖé

      Rzeczywi┼Ťcie chcia┼éem kompleksowo opisa─ç temat w jednym miejscu, ┼╝eby ta wiedza si─Ö nie rozmywa┼éa w wielu artyku┼éach.

      W ┼Ťwietle prawa nie mog─Ö niczego doradza─ç w kwestiach inwestowania. ­čÖé Technicznie rzecz bior─ůc, mo┼╝liwe jest rozpocz─Öcie inwestowania kwotami podanymi przez Ciebie. Generalnie ze wzrostem kapita┼éu zmniejsza si─Ö negatywny wp┼éyw op┼éat jakie ponosimy na rynku. Natomiast sam musisz sobie ju┼╝ odpowiedzie─ç, czy Twoja sytuacja finansowa pozwala Ci na inwestowanie na rynku kapita┼éowym — troch─Ö o tym wspomnia┼éem w artykule.

      Co do sensu: generalnie im wcze┼Ťniej zaczniemy budowa─ç kapita┼é, tym lepiej, bo na nasz─ů korzy┼Ť─ç dzia┼éa efekt procentu sk┼éadanego. Tak wi─Öc ┼Ťwietnie, ┼╝e my┼Ťlisz o tym ju┼╝ teraz.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  4. Dzień dobry Panie Jacku.

    Przeczyta┼éem ca┼éo┼Ť─ç ­čÖé ┼Üwietna strategia, z jednym ma┼éym mankamentem, o kt├│rym Pan wspomnia┼é, w postaci ograniczonego dost─Öpu do ETF-├│w z USA. Znam realia polskiej sceny inwestor├│w indywidualnych ( prowadz─Ö Forum Inwestorskie ), ┼Ťmiem twierdzi─ç, ┼╝e 99% os├│b si─Ö zniech─Öci, je┼Ťli si─Ö im nie wska┼╝e prostego sposobu zakupu w/w ETF-├│w. Wbrew pozorom, polski inwestor nie jest skazany na drog─Ö przez zasieki unijnych obostrze┼ä. Zainteresowany przedstawion─ů przez Pana strategi─ů, poszpera┼éem w internecie i trafi┼éem na ciekawe rozwi─ůzanie problemu.
    Jak omin─ů─ç unijne obostrzenia i uzyska─ç dost─Öp do ponad 3 000 ETF-├│w i 36 ┼Ťwiatowych gie┼éd? ( Oczywi┼Ťcie ETF-y i gie┼édy USA to podstawa w tej ofercie. )
    Odpowied┼║ brzmi: DIF Broker: https://www.difbroker.com/pl/
    Strona brokera, oraz wsparcie w j─Özyku polskim ( podobno bardzo wysoki poziom obs┼éugi ). Rachunek do wyboru: w USD, EUR i PLN. Istnieje mo┼╝liwo┼Ť─ç przetestowania platformy transakcyjnej – DEMO ( nie testowa┼éem – dzi┼Ť to dopiero znalaz┼éem ). Brokera poleca uznany polski inwestor i bloger Trader21. Jego recenzj─Ö mo┼╝na przeczyta─ç tu: https://independenttrader.pl/dif-kolejny-broker-wart-polecenia.html i tu https://independenttrader.pl/niezbednik,platformy-maklerskie.html .
    Panie Jacku, mo┼╝e warto zrobi─ç ma┼éy update tre┼Ťci, dla tych co nie czytaj─ů komentarzy ?

    Zgodnie z Pa┼äsk─ů pro┼Ťb─ů, aby rozreklamowa─ç tre┼Ť─ç, Pa┼äski Blog, a w szczeg├│lno┼Ťci Strategia GEM, trafi┼éy na moim forum do Dzia┼éu Centrum Wiedzy i Edukacji. ┼Ümiem twierdzi─ç, ┼╝e b─Ödzie si─Ö cieszy─ç sporym zainteresowaniem. Temat inwestowania w ETFy, szczeg├│lnie te z USA przewija si─Ö co jaki┼Ť czas. Od dzi┼Ť, mam dla zainteresowanych powa┼╝n─ů ofert─Ö. Dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam.

    • Hej Jaros┼éaw,

      Dzi─Öki za komentarz! Super, ┼╝e artyku┼é si─Ö spodoba┼é. ­čÖé

      Tylko prosz─Ö, je┼Ťli mo┼╝na — nie ÔÇ×PanÔÇŁ. Wiem, lata p┼éyn─ů, to fakt… ­čÖé

      O DIF s┼éysza┼éem tyle, ┼╝e s─ů, ale szczerze m├│wi─ůc nie ┼Ťledz─Ö oferty broker├│w na bie┼╝─ůco. Skontaktuj─Ö si─Ö z nimi i sprawdz─Ö jak to tam wygl─ůda w detalach.

      Doceniam umieszczenie informacji o moim artykule na Twoim Forum — mam nadziej─Ö, ┼╝e ta wiedza pomo┼╝e komu┼Ť na drodze inwestycyjnej.

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

      • UPDATE: Dzwoni┼éem dzi┼Ť do DIF Broker i z informacji, jak─ů uzyska┼éem okazuje si─Ö, ┼╝e faktycznie mo┼╝na mie─ç u nich dost─Öp do ETF notowanych w USA. Wynika to z tego, ┼╝e nie podlegaj─ů oni Komisji Nadzoru Finansowego w Polsce, tylko odpowiednikowi w Portugalii. Nie znaczy to, ┼╝e ich rekomenduj─Ö — uczciwie m├│wi─ůc nie znam jako┼Ťci ich us┼éug.

  5. Genialny artyku┼é, kt├│ry integruje wiedz─Ö z wielu ┼║r├│de┼é w jedn─ů sp├│jn─ů ca┼éo┼Ť─ç. Polecam gor─ůco lektur─Ö ca┼éo┼Ťci Zachowa┼ä niepoprawnych czy te┼╝ innych ksi─ů┼╝ek opisuj─ůcych najnowsze doniesienia z dziedziny ekonomii behawioralnej. W moim przypadku otworzy┼éy mi one oczy nie tylko na wiele nowych aspekt├│w inwestowania, ale te┼╝ ┼╝ycia codziennego. Pozdrawiam serdecznie autora bloga. ­čÖé

  6. Dzi─Öki ­čÖé

    Bardzo merytoryczny artyku┼é. Przysi─ůd─Ö w weekend i przeczytam po raz drugi. Podcast z Garrym oczywi┼Ťcie przes┼éucha┼éem.

    Chyba czas wydzieli─ç drugi mniejszy portfel na jak─ů┼Ť d┼éugoterminow─ů strategi─Ö ­čÖé

    • Hej Krzysztof,

      Dzi─Öki za komentarz. Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e artyku┼é przypad┼é Ci do gustu. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  7. witam
    co┼Ť chyba nie┼éapie tej strategi
    wed┼éug niej teraz pieni─ůdze powinny by─ç w powiedzmy VOO bo stopa zwrotu jest wi─Öksza ni┼╝ BIL, ale stopa zwrotu AGG jest jeszcze wy┼╝sza – na logik─Ö to tam powinny by─ç pieni─ůdze

    • Hej Rufi,

      Bony to najbezpieczniejsze papiery ÔÇô BIL to papiery z maksymalnie 3 miesi─Öcznym okresem wykupu. S─ů one synonimem stopy wolnej od ryzyka. Teraz s─ů niskie stopy procentowe, ale je┼Ťli np. by┼éyby na poziomie 10%, i BIL tyle by p┼éaci┼é, to nie warto kupowa─ç akcji, je┼Ťli p┼éac─ů tyle samo, bo jest w nich wi─Öksze ryzyko.

      Je┼Ťli po odj─Öciu stopy wolnej od ryzyka akcje nadal generuj─ů dodatni─ů stop─Ö zwrotu, to je kupujemy. Je┼Ťli nie ÔÇô kupujemy obligacje (te z kolei p┼éac─ů lepiej ni┼╝ bony).

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • OK, ja to rozumiem
        chodzi mi o sytuacj─Ö jaka jest dzisiaj
        stopy zwrotu VOO – 3,41%, AGG 7,52% a zgodnie ze strategi─ů pieni─ůdze powinny by─ç w VOO a zgodnie z logik─ů w AGG ­čÖé

        • S&P 500 (np. VOO) por├│wnujemy do BIL, nie do AGG.

          Je┼Ťli VOO ma 3.41%, a BIL ma wi─Öcej, to wg. strategii kapita┼é lokowany jest w obligacje (AGG).

          Dzi┼Ť natomiast (ceny z pi─ůtku na zamkni─Öcie), je┼Ťli wejdziesz na StockCharts to za ostatnie 253 dni mamy: BIL +2.14%, VOO +11.08%, AGG +7.85%, VEU +2.79%. A wi─Öc dzi┼Ť wed┼éug strategii w portfelu mamy VOO.

          M├│wi─ůc najpro┼Ťciej: je┼Ťli akcje p┼éac─ů wi─Öcej ni┼╝ stopa wolna od ryzyka (BIL), to kupujemy akcje. Je┼Ťli mniej, kupujemy obligacje.

          Teraz jest jasne? ­čÖé

          • OK, wiem gdzie tkwi┼é problem, w prefcharts mia┼éem 200 dni a nie 252 dlatego pokazywa┼é przewag─Ö AGG

    • Hej,

      Uwa┼╝am, ┼╝e przede wszystkim nale┼╝y dobrze zrozumie─ç jak ten obrazek powsta┼é, ┼╝eby z dyscyplin─ů pod─ů┼╝a─ç za strategi─ů. Wtedy nawet i obrazka nie b─Ödzie potrzeba.

      Ostro┼╝nie te┼╝ podchodzi┼ébym do wszelkich niezweryfikowanych poprawek, zw┼éaszcza jak kto┼Ť wcze┼Ťniej powa┼╝nie nie zajmowa┼é si─Ö budowaniem modeli. Na stronie prezentowana jest propozycja zmian przy wzro┼Ťcie maxDD podchodz─ůcym pod 40%.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  8. Dzi─Ökuje, bardzo dobry wpis i wyczerpuj─ůcy, wszystko w pigu┼éce.

    czy znasz jak─ů┼Ť stron─Ö demo z dost─Öpem do etf, bym m├│g┼é przetestowa─ç t─ů strategi─Ö przez kilka miesi─Öcy?

    • Cze┼Ť─ç Piotrku,

      Super, ┼╝e si─Ö podoba┼éo! ­čÖé

      Nie wiem szczerze m├│wi─ůc, bo nie korzystam. Od biedy mo┼╝na to zrobi─ç i w Excelu notuj─ůc tam transakcje w oparciu o sygna┼éy ze StockCharts.

      Zwr├│─ç jednak uwag─Ö, ┼╝e kilka miesi─Öcy, a nawet rok, da bardzo mocno losowy wynik — wi─Öc takie ─çwiczenie ma sens, ale z tym zastrze┼╝eniem. Strategia tego typu pokazuje swoj─ů przewag─Ö przy pe┼énym cyklu hossa/bessa. I dlatego te┼╝ nie jest wbrew pozorom tak prosta do stosowania.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  9. Szkoda, ┼╝e z tymi ETF-ami s─ů problemy z dost─Öpem.
    Rozmawia┼éem z Interactive i mog─ů przyzn─ů─ç dost─Öp do ETF po zmianie statusu klienta na profesjonalnego, co si─Ö nie op┼éaca mi wcale bo b─Öd─Ö p┼éaci┼é za notowania jak za z┼éoto.

    Dziwna zasada, ETFY nie, ale za to nagie opcje wystawi─ůc mog─Ö ­čśÇ pokr─Öcona logika.

    W Degiro chyba mo┼╝na to „obej┼Ť─ç”, zobacz─Ö jak pogadam z nimi

    • Krzy┼Ťku nie potrzebujesz danych real-time przy tego typu strategii. Powinny wystarczy─ç dane op├│┼║nione (w IB zwykle o 10-20 minut). Poza tym w IB jest te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania z tzw. danych typu snapshot, czyli takie migawki na ┼╝─ůdanie. Przy klikni─Öciu widzisz ostatnie notowanie z rynku. Jedna „migawka” kosztuje pomi─Ödzy 1-3 centy, a ka┼╝dego miesi─ůca masz darmowe migawki za 1 USD, czyli 33-100 kwotowa┼ä masz za free. Mo┼╝na wi─Öc za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e dane nie b─Öd─ů w takim scenariuszu kosztowa─ç ani grosza.

      Co do broker├│w: okazuje si─Ö, ┼╝e s─ů w UE tacy, kt├│rzy daj─ů dost─Öp do ETF notowanych w USA. Wspomnia┼éem o tym w artykule, chocia┼╝ niczego nie polecam. ­čśë

      • Inwestuje te┼╝ w normalne akcje, dlatego potrzebuj─Ö notowania realtime na akcje i opcje na akcje.

        Snapshota znam, super sprawa, stosuj─Ö do gie┼édy europejskiej na kt├│rej nie mam subskrypcji na notowania ­čÖé

        Naj┼éatwiej wychodzi przej┼Ť─ç na profesjonalne konto w IB. Warunki nie s─ů ci─Ö┼╝kie ­čśë

        • Je┼Ťli nie robisz wi─Öcej ni┼╝ kilka/kilkana┼Ťcie transakcji w miesi─ůcu, to pewnie snaphsot wystarczy. Czy jest jaki┼Ť problem, o kt├│rym nie wiem?

          Co do profesjonalnego konta: niestety z tym statusem id─ů te┼╝ w parze „profesjonalne” op┼éaty ÔÇô jest znacznie dro┼╝ej przy subskrypcji danych. ­čÖü

  10. Świetny artykuł, kawał dobrej roboty!

    Co do etf├│w notowanych na ameryka┼äskich gie┼édach a o kt├│rych pisa┼ée┼Ť w artykule jako przyk┼éadowych do wykorzystania w strategii, oraz wszystkich innych jakie chcieliby┼Ťmy kupi─ç jest spos├│b ich zakupu dla inwestor├│w indywidualnych pomimo dyrektywy MIFID II. Dyrektywa blokuje mo┼╝liwo┼Ť─ç zakupu jednostki etf ale wci─ů┼╝ mamy mo┼╝liwo┼Ť─ç zakupu/sprzeda┼╝y opcji na te etfy. ┼╗eby otworzy─ç pozycj─Ö wystarczy kupi─ç opcj─Ö call/sprzeda─ç opcj─Ö put in the money i zaczeka─ç do jej rozliczenia. Przy zakupie/wystawieniu opcji na chwil─Ö przed jej wyga┼Ťni─Öciem jej cena jest zbli┼╝ona do warto┼Ťci wewn─Ötrznej opcji (bo warto┼Ť─ç czasu spada do dnia wyga┼Ťni─Öcia) . Minusem takiego rozwi─ůzania jest konieczno┼Ť─ç kupowania etf po 100 sztuk bo taka ilo┼Ť─ç przypada na jedn─ů opcj─Ö no i oczywi┼Ťcie dodatkowe skomplikowanie procesu zakupu.

    • Hej Szpila,

      Super, ┼╝e artyku┼é si─Ö spodoba┼é! ­čÖé

      Tak, technicznie mo┼╝na to robi─ç przez opcje — dzi─Öki za pomys┼é! Ale to ju┼╝ instrument dla zaawansowanych inwestor├│w raczej.

      Dodatkowo mo┼╝liwy jest do wykorzystania lewar. Pozostawi─Ö ten temat na inna okazj─Ö, bo wi─Ökszo┼Ťci zrobi lepiej co┼Ť odwrotnego, czyli np. sta┼éa alokacja cz─Ö┼Ťci portfela w dobrej jako┼Ťci obligacje.

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • Dzi─Öki, t─Ö opcj─Ö znam i par─Ö razy stosowa┼éem.
      No ale nie chce mi si─Ö ­čśë chce upraszcza─ç a nie dok┼éada─ç kolejne transakcje, generuj─ůce prowizj─Ö.

      Jak powi─Öksze konto, ┼╝e bed─Ö kupowa┼é po 100 jednostek wtedy opcje idealne ­čÖé Jeszcze premi─Ö mo┼╝na zgarn─ů─ç dodatkowo i kupi─ç z discountem.

      Te europejskie ekwiwalenty te┼╝ s─ů takie sobie szczerze powiem.

      • No tak, ale to ju┼╝ kto┼Ť musi si─Ö orientowa─ç w temacie opcji. Szczerze m├│wi─ůc nie mam praktycznych do┼Ťwiadcze┼ä w tym zakresie, poza og├│ln─ů wiedz─ů. Ale tak jak piszesz — te┼╝ staram si─Ö upraszcza─ç proces inwestowania maksymalnie jak si─Ö da. ­čÖé

    • Tikery:
      – Vanguard
      – VOO(USD)
      – VXUS(USD)
      – BND(USD)
      – BIL(USD) [Reference Only]
      – iShares
      – IVV(USD) / IGUS(GBP)
      – ACWX(USD) / IGWD(GBP)
      – AGG(USD) / AGBP(GBP)
      – BIL(USD) [Reference Only]
      – SPRD
      – SPY(USD)
      – CWI(USD)
      – SPAB(USD)
      – BIL(USD) [Reference Only]

      Z racji ze mieszkam w UK, dodane sa tez te nominowane w GBP ­čÖé

      • Cze┼Ť─ç Kuba,

        Dzi─Öki za info. R├│┼╝nice pomi─Ödzy ETF mog─ů si─Ö zdarza─ç, zw┼éaszcza przy tak rozleg┼éym indeksie jak ACWI ex-US. ETF r├│┼╝ni─ů si─Ö np. kosztami za zarz─ůdzanie. Nie powinny to by─ç drastyczne r├│┼╝nice, natomiast te┼╝ warto bra─ç pod uwag─Ö p┼éynno┼Ť─ç danego ETF, co ma wp┼éyw na koszty transakcyjne.

        Pozdrawiam,
        Jacek

        • Mysle ze roznice ktore wynikaja pomiedzy konkretnymi ETF, sa tylko do pewnej ÔÇÜkwotyÔÇÖ

          Powiedzmy sobie szczerze, jezeli kupuje 10 ETF to plynosc ma tutaj raczej marginalne znaczenie, tym bardziej roznice w wycenie za zarzadzanie.

          Co prawda w dlugiej perspektywie troche sie tego uzbiera, ale nie na tyle zeby wykrzywic linie kapitalu do skrajnych wartosci ­čÖé

          Ale racje trzeba przyznac, ze jak sie kupuje jakies ÔÇÜmale etfÔÇÖ to moze byc problem w rozliczeniu.

  11. Cze┼Ť─ç,

    Genialny blog i wspania┼ée wpisy popularyzuj─ůce inwestowanie. Du┼╝e brawa za jako┼Ťciowe, obszerne wpisy.

    Mam pytanie o testowanie strategii. Nie jestem informatykiem i nigdy nie zajmowa┼éem si─Ö programowaniem. Czy istniej─ů programy, poza excelem, gdzie m├│g┼ébym testowa─ç strategie na danych historycznych? Posiadam Amibrokera ale AFL na ten moment mnie przerasta – nie jest przyjazny dla nie informatyk├│w.

    Z g├│ry dzi─Öki za pomoc

    Pozdrawiam Jason

    • Cze┼Ť─ç Jason,

      Dzi─Öki za dobre s┼éowo! ­čÖé

      Nie znam gotowego narz─Ödzia, ale te┼╝ nie szuka┼éem, bo wol─Ö mie─ç pewno┼Ť─ç co do wszystkich detali.

      Dla swoich potrzeb robi─Ö co┼Ť takiego obecnie sam pisz─ůc specjalne oprogramowanie, gdzie kompleksowo b─Öd─Ö m├│g┼é testowa─ç wiele portfeli i strategii.

      Je┼Ťli Ci to nie przeszkadza, by─ç mo┼╝e b─Öd─Ö co┼Ť takiego upublicznia┼é, gdy b─Ödzie ju┼╝ w odpowiednim stanie zdatnym do u┼╝ytku.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi─Öki za odpowied┼║.
        Na ten moment b─Öd─Ö pr├│bowa┼é testowa─ç w excelu i z niecierpliwo┼Ťci─ů czekam na upublicznienie Twojego programu – takie narz─Ödzie jest mega potrzebne dla ludzi spoza bran┼╝y IT.

        Pozdrawiam

        Jason

        • My┼Ťl─Ö, ┼╝e ka┼╝da osoba, nawet nie maj─ůca informatycznego do┼Ťwiadczenia, mo┼╝e spokojnie inwestowa─ç, je┼Ťli ma w r─Öku rzetelne narz─Ödzie.

          Prace nad moim oprogramowaniem trwaj─ů ju┼╝ kilka miesi─Öcy, ale pewnie w tym roku nie pojawi si─Ö jeszcze wersja do test├│w. Zapraszam do ┼Ťledzenia strony, albo zapisanie si─Ö na newsletter — b─Öd─Ö informowa┼é na bie┼╝─ůco o stanie prac.

          Pozdrawiam,
          Jacek

          • Jakie instrumenty finansowe i wska┼║niki b─Ödzie mo┼╝na testowa─ç za pomoc─ů twojego narz─Ödzia?

          • Hej Manik,

            Strategie dla funduszy ETF, akcji, obligacji i kontrakt├│w terminowych. Przy czym, z mo┼╝e ma┼éymi wyj─ůtkami, g┼é├│wnie nacisk na d┼éugoterminowe podej┼Ťcie do inwestowania.

            Co do wska┼║nik├│w to nie do ko┼äca wiem, co masz dok┼éadnie na my┼Ťli. Strategie maj─ů opiera─ç si─Ö g┼é├│wnie na sprawdzonych anomaliach, a nie ┼╝onglerce klasycznymi wska┼║nikami analizy technicznej.

            Nie planuje te┼╝ wska┼║nik├│w analizy fundamentalnej p├│ki co. Zale┼╝y mi na maksymalnej prostocie.

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Na podstawie samej ceny mo┼╝na zbudowa─ç strategie short term reversal, momentum i chyba niewiele wi─Öcej.

            Najlepsze rezultaty daje po┼é─ůczenie przynajmniej dw├│ch anomalii – value i momentum.

            Jestem ciekawy co z tego wyjdzie.

          • Hej Manik,

            Poruszy┼ée┼Ť gruby temat, je┼Ťli idzie o momentum i value. ­čÖé

            Praktyka pokazuje, ┼╝e nie ma synergii wynikaj─ůcej z ┼é─ůczenia momentum i value. Momentum jest te┼╝ bardziej uniwersaln─ů anomali─ů ni┼╝ value.

            Asness w opracowaniu pt. Value and Momentum Everywhere pokazuje, ┼╝e momentum dzia┼éa na wielu r├│┼╝nych aktywach, jak: indywidualne akcje, obligacje, indeksy, waluty, towary. I tu problem si─Ö robi dla value — o ile w akcjach korzysta si─Ö powszechnie z metryki typu book-to-market, to ci─Ö┼╝ko ju┼╝ o wsp├│ln─ů metryk─Ö dla innych klas aktyw├│w. Kolejny problem to korelacja value przy portfelu long-only z momentum — jest ona bardzo wysoka.

            Dalej: value na rynku akcji lepiej działa dla małych spółek, niż dużych, a dla momentum nie ma to znaczenia. Wykazano to np. w tym opracowaniu: The Role of Shorting, Firm Size, and Time on Market Anomalies.

            Antonacci robi┼é testy, kt├│re jednoznacznie pokazuj─ů, ┼╝e ┼é─ůczenie value z momentum daje gorszy wynik, ni┼╝ samo momentum (w formie dual momentum, czyli momentum relatywne + absolutne). Wyniki s─ů lepsze nie tylko pod k─ůtem st├│p zwrotu ale i maksymalnych obsuni─Ö─ç.

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Dzi─Öki na linki i opini─Ö.

            Patrick OÔÇÖShaughnessy wykaza┼é, ┼╝e zar├│wno value i quality poprawiaj─ů strategi─Ö momentum.
            http://investorfieldguide.com/2014512two-ways-to-improve-the-momentum-strategy/

            James O’Shaughnessy w ksi─ů┼╝ce What Works on Wall Street pokaza┼é, ┼╝e najbardziej skuteczne s─ů strategie ┼é─ůcz─ůce value i momentum.

            Wydaje mi si─Ö, ┼╝e r├│┼╝nice w badaniach skuteczno┼Ťci po┼é─ůczenia value i momentum wynikaj─ů z rebalancingu. Momentum dzia┼éa lepiej jako osobna strategia przy comiesi─Öcznym rebalancingu, a przy corocznym rebalancingu lepiej dzia┼éa po┼é─ůczenie obu wska┼║nik├│w.

          • Dzi─Öki za linki. Ksi─ů┼╝k─Ö t─Ö w ko┼äcu b─Öd─Ö musia┼é przeczyta─ç, bo ju┼╝ d┼éugo kr─ů┼╝y na moim celowniku. ­čÖé

            Według mnie różnicę robi sposób wykorzystania momentum, a mianowicie synergia momentum absolutnego i relatywnego, czyli dual momentum. Wspomniany przez Ciebie autor pisze tylko o momentum relatywnym dla akcji poszczególnych spółek. Nie jest to najlepszy sposób na wykorzystanie momentum i tam faktycznie value może poprawić wyniki.

            Przykładowo autor wspomina, że 2014 rok był fatalny dla momentum. Ale GEM (czyli dual momentum) zarobiło wtedy ponad 13%.

            Przy akcjach rebalancing jest potrzebny, je┼Ťli chcemy utrzyma─ç r├│wne ryzyko w portfelu. Ale ju┼╝ przy GEM (indeksy) nie trzeba tego robi─ç i przeci─Ötnie w roku jest niewiele ponad jedna transakcja.

  12. Jacku, a jaka jest Twoja opinia na temat metody Automatic portfolio rebalancing?

    Czyli zakładamy co chcemy mieć w portfolio, np. 50% akcje, 25% złoto, 25% obligacje i potem raz do roku sprzedajemy to co podrożało a kupujemy to co potaniało by zachować założone proporcje.

    Czyli jest to jakby odwrotno┼Ť─ç Momentum.

    Rebalancing means maintaining your original mix of stocks, bonds and other bits of the world economy in a strategic proportion. If one class goes up while another goes down, the system automatically sells a small portion of the winners and/or buys more of the discounted assets. On average this amounts to systematically buying low and selling high, which improves your returns slightly over the years.
    Wi─Öcej tutaj:
    https://www.mrmoneymustache.com/2012/02/17/book-review-the-intelligent-asset-allocator/

    • Cze┼Ť─ç Artur,

      Postaram si─Ö przygotowa─ç bardzo obszerny wpis/wpisy, mo┼╝e jeszcze w tym roku, gdzie poka┼╝─Ö kilka r├│┼╝nych modeli portfeli, m.in. taki, o kt├│rym wspominasz. Wszystko poparte konkretnymi liczbami i statystykami.

      Og├│lnie nie lubi─Ö takich statycznych portfeli, ale to tylko moja prywatna opinia. Ich zalet─ů jest bez w─ůtpienia prostota i ma┼éa liczba transakcji. Natomiast chocia┼╝by prezentowany GEM ma r├│wnie┼╝ niewiele wi─Öcej transakcji w czasie, a daje znacznie lepsze wyniki.

      Najwi─Ökszy problem to brak reakcji na zmiany rynkowe. 50% portfela w akcjach w d┼éugim terminie daje ┼éadny wynik, ale jak nadchodzi moment jak rok 2008, to niewielu z powa┼╝nym kapita┼éem w portfelu przetrzyma tak─ů bess─Ö.

      Warto te┼╝ pochyli─ç si─Ö nad obligacjami w erze rekordowo niskich st├│p procentowych. Je┼Ťli w ko┼äcu stopy b─Öd─ů sz┼éy w g├│r─Ö, to sztywne trzymanie w portfelu obligacji nie b─Ödzie korzystne. Mo┼╝na jednak inwestowa─ç w obligacje wykorzystuj─ůc momentum, o czym te┼╝ postaram si─Ö napisa─ç nieco wi─Öcej w przysz┼éo┼Ťci.

      Je┼Ťli bym decydowa┼é si─Ö na taki portfel jak wspomniany przez Ciebie, to jako element wi─Ökszej ca┼éo┼Ťci, bior─ůc pod uwag─Ö korelacj─Ö z innymi strategiami/portfelami.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║ Jacku.

        Nie chodziło mi to o konkretne proporcje między poszczególnym aktywami.

        A bardziej o mechanizm dzia┼éania gdzie sprzedajemy „drogie” aktywa by balansowa─ç portfolio. Tak dzia┼éa na przyk┼éad ameryka┼äski betterment. Momentum dzia┼éa odwrotnie, trzymamy aktywa tak d┼éugo a┼╝ nie ma zmiany kierunku.

        Jestem ciekawe jak to wypada w por├│wnaniu do Momentum. Plusy minusy.

        Sam te┼╝ oczywi┼Ťcie poszukam w internecie.

        • Artur, z poziomu czystej matematyki, takie podej┼Ťcie najpewniej b─Ödzie przegrywa─ç w d┼éugim terminie z GEM, kt├│rego zalet─ů jest dynamiczna alokacja portfela w┼éa┼Ťnie. Co nie znaczy, ┼╝e tylko na momentum mo┼╝na zarabia─ç.

          W statycznym portfelu rebalancing jest wymuszony, aby zachować proporcje portfela w czasie. I z definicji będzie to polegało na kupowaniu słabych aktywów i sprzedawaniu mocnych. Jest to więc cecha każdego statycznego portfela.

          Podam ponownie wspomniany przeze mnie przyk┼éad na bazie statycznego modelu portfela „All-Weather” Ray’a Dalio. Mamy tam 40% obligacji d┼éugoterminowych, kt├│re fajnie dawa┼éy zarabia─ç przez ponad 30 minionych lat, bo spada┼éy stopy procentowe. By─ç mo┼╝e spadn─ů jeszcze, ale miejsca ju┼╝ wiele nie ma. Pytanie, co p├│┼║niej. Mo┼╝na trafi─ç na 20-30 lat okresu wzrostu st├│p procentowych ÔÇô wtedy takiemu portfelowi mocno b─Ödzie ci─ů┼╝y─ç tak mocna alokacja w obligacje. I niestety statyczny portfel nie jest w stanie „aktywnie” zareagowa─ç na taki problem.

          Natomiast matematyka to jedno, a cz┼éowiek to drugie. Osobi┼Ťcie nie odrzucam kompletnie idei statycznego portfela, ale raczej jako uzupe┼énienie, o ile jego model b─Ödzie mia┼é nisk─ů korelacj─Ö z pozosta┼éymi inwestycjami.

          Jak wspomina┼éem, b─Öd─Ö stara┼é si─Ö wi─Öcej w tym temacie pokaza─ç na konkretnych przyk┼éadach w przysz┼éo┼Ťci.

          • Dzi─Ökuj─Ö, wreszcie zrozumia┼éem i si─Ö zgadzam.

  13. jednego w artykule mi brakuje kiedy wejsc w rynek, obecnie mamy hosse na rynku akcji od wielu lat, hosse na zlocie itd. czy po prostu kupic i liczyc na momentum.
    po czym pozna─ç czy to dobry moment? ­čÖé

    • Hej Piotr,

      To ju┼╝ niestety loteria. Znam takich, co od 4-5 lat ju┼╝ m├│wi─ů, ┼╝e rynek akcji w USA si─Ö zawali. W ko┼äcu b─Öd─ů mie─ç racj─Ö, ale po drodze trac─ů hoss─Ö stulecia. Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci.

      W artykule wspomnia┼éem, ┼╝e proponuj─Ö rozwa┼╝y─ç wej┼Ťcie na rynek etapami. Podzieli─ç kapita┼é na kilka cz─Ö┼Ťci i stopniowo powi─Öksza─ç portfel. Je┼Ťli zaczniemy od stratnej transakcji, b─Ödzie to na mniejszym kapitale. Je┼Ťli zaczniemy od zyskownej transakcji, ┼éatwiej b─Ödzie do┼éo┼╝y─ç nowy kapita┼é do portfela.

      Jest to trick czysto psychologiczny, bo je┼Ťli kto┼Ť ma perspektyw─Ö inwestowania liczon─ů w latach, dekadach, to jest to bez wi─Ökszego znaczenia. Nie jest to ┼éatwe, ale stara─ç si─Ö nale┼╝y nie patrze─ç na portfel kr├│tkowzrocznie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Na jaki okres podzieli┼éby┼Ť czas wej┼Ťcia na rynek? Rok co miesi─ůc? Kr├│cej? D┼éu┼╝ej?

        S─ů jakie┼Ť strategie z kt├│rymi si─Ö spotka┼ée┼Ť?

        • Tu nie ma jednej odpowiedzi Artur ÔÇô bardziej kierowa┼ébym si─Ö osobistymi preferencjami.

          Przyk┼éadowo ja by─ç mo┼╝e zrobi┼ébym tak, ┼╝e zaanga┼╝owa┼ébym 30% docelowego kapita┼éu, reszt─Ö zaparkowa┼é w obligacjach kr├│tkoterminowych (najlepiej te┼╝ w oparciu o momentum). Kolejn─ů „porcj─Ö” kapita┼éu do┼éo┼╝y┼ébym po kilku miesi─ůcach. Jeden miesi─ůc to troch─Ö kr├│tko bior─ůc pod uwag─Ö rynek akcji, chyba, ┼╝e od razu dosta┼ébym w „plecy” porz─ůdnie od rynku, typu -15%. Wtedy pewnie rzuci┼ébym kolejn─ů porcj─Ö kapita┼éu szybciej do gry.

          Ale zastrzegam ÔÇô to tylko moje g┼éo┼Ťne my┼Ťlenie, ┼╝adna rekomendacja. ­čÖé

          • Co masz na my┼Ťli pisz─ůc „zaparkowa┼é w obligacjach kr├│tkoterminowych”?

            Wybrane, pojedyncze obligacje czy etf typu AGG ?

          • Nie by┼éem bardzo precyzyjny Artur w tej odpowiedzi z tymi obligacjami — przepraszam.

            Pojedynczych obligacji bym nie kupowa┼é, tylko agregaty w postaci ETF ÔÇô ┼éatwa dywersyfikacja jest od razu zagwarantowana.

            Natomiast je┼Ťli kupowa┼ébym te obligacje z my┼Ťl─ů o uwolnieniu kapita┼éu najdalej w skali roku, to obligacje kr├│tkoterminowe s─ů dla mnie bezpieczniejsze. To mia┼éem na my┼Ťli m├│wi─ůc o ÔÇ×parkowaniuÔÇŁ kapita┼éu w obligacje kr├│tkoterminowe.

            Ale najlepiej zbudowa─ç taki portfel obligacji w oparciu o Dual Momentum, czyli podobnie jak GEM. Postaram si─Ö taki model przybli┼╝y─ç r├│wnie┼╝, bo to jest fajna opcja na strategi─Ö dla samych obligacji lub jako uzupe┼énienie/poprawienie modelu GEM w m─ůdry spos├│b. Zamiast zawsze kupowania np. AGG, mieliby┼Ťmy na podstawie momentum wyb├│r kr├│tko-, ┼Ťrednio- lub d┼éugoterminowych ETF obligacyjnych ÔÇô czyli by┼éby to ÔÇ×dynamicznyÔÇŁ portfel obligacji. Dobieraliby┼Ťmy m├│wi─ůc inaczej taki ETF obligacji, kt├│ry jest „optymalny” w danym momencie. Pi─Öknie rozwi─ůzuje problem np. zagro┼╝enia wzrostu st├│p procentowych.

            Czy teraz jest ja┼Ťniej, czy wr─Öcz przeciwnie? ­čÖé

  14. Tak, super wyt┼éumaczone! Jakby┼Ť kiedy┼Ť napisa┼é co┼Ť wi─Öcej to by┼éoby mi┼éo. Zw┼éaszcza jakie obligacje warto bra─ç pod uwag─Ö, rz─ůdowe, komercyjne itd.

    • OK, przygotuje co┼Ť takiego, ale pewnie zajmie mi to z kilka miesi─Öcy. ­čÖé B─Ödzie to mo┼╝na potraktowa─ç jako osobn─ů strategi─Ö, lub jako rozszerzenie GEM.

    • Hej Artur,

      Dobry przyk┼éad! ­čÖé

      Według oryginału Antonacciego, w takiej sytuacji w portfelu powinien znajdować się IVV.

      Sytuacje graniczne zdarzaj─ů si─Ö, bywa te┼╝ tak, ┼╝e r├│┼╝nica jednego dnia generuje inny sygna┼é. Pewnym ┼Ťrodkiem zaradczym jest tu stosowanie wspomnianego przeze mnie transzowania. Przyk┼éadowo dzielimy portfel na 2 cz─Ö┼Ťci (lub wi─Öcej) po 50% i ka┼╝d─ů obs┼éugujemy w innym dniu miesi─ůca ÔÇô- dajmy na to ostatniego dnia miesi─ůca i pierwszego dnia miesi─ůca. Zmniejsza to efekt przypadku w kr├│tkim terminie, natomiast podnosi koszty transakcyjne (nie tylko zarz─ůdzamy wi─Öksz─ů liczb─ů portfeli, ale i musimy je rebalansowa─ç).

      W kr├│tkim okresie czasu s─ů to sytuacje, kt├│re mog─ů frustrowa─ç, zw┼éaszcza je┼Ťli sygna┼é by┼é na granicy, a do tego b┼é─Ödny i spowodowa┼é strat─Ö.

      Jacek

      • Tak nawiasem m├│wi─ůc: zaleta wg. mnie podej┼Ťcia algorytmicznego polega na tym, ┼╝e jest jasny punkt wej┼Ťcia/wyj┼Ťcia.

        Tymczasem ludziom w naturalny spos├│b wydaje si─Ö to by─ç wad─ů, bo mamy ca┼é─ů palet─Ö odcieni pomi─Ödzy czerni─ů i biel─ů w podejmowaniu decyzji na rynku. Wydaje si─Ö nam, ┼╝e dzi─Öki temu mo┼╝emy odpowiednio zareagowa─ç w ka┼╝dej sytuacji. A przecie┼╝ gra idzie o to, jak si─Ö wydaje, aby mie─ç racj─Ö. Stratna transakcja to pora┼╝ka. Z tego powodu ch─Ötniej ucinamy w┼éa┼Ťnie transakcje zyskowne, aby schowa─ç pieni─ůdze do kieszeni, a kisimy straty w nadziei, ┼╝e si─Ö odbije rynek w nasz─ů stron─Ö.

        Mocno to pokr─Öcone, bo ci─Ö┼╝ko uwierzy─ç nam w nasz brak racjonalno┼Ťci. ­čÖé Ale dzi─Öki temu rynek jest te┼╝ nieefektywny i mo┼╝na na nim zarabia─ç. ­čÖé

        • Bardzo dzi─Ökuj─Ö za rozwini─Öcie tematu. A jest on niezmiernie ciekawy.

          Mnie jeszcze zastanawia czy widzia┼ée┼Ť mo┼╝e model by w momencie gdy BIL > IVV kupowa─ç indeks odwr├│cony zamiast BIL. Tak by gra─ç na momentum spadkowe rynku akcji.

          Sam nie mam zamiaru inwestować w efty shorty, ale jestem ciekawy jak by wypadła symulacja.

          • Rozumiem, ┼╝e chodzi Ci o shortowanie rynku akcji. Statystycznie kr├│tkoterminowe obligacje s─ů mocniejsze (i mniej zmienne) ni┼╝ akcje po kr├│tkiej stronie na spadaj─ůcym rynku akcji. Generalnie shortowanie rynku, akcji w szczeg├│lno┼Ťci, ale nie tylko, jest trudne, co pi─Öknie statystykami pokaza┼é na przyk┼éad Andreas Clenow w swoich dw├│ch ksi─ů┼╝kach, go┼Ť─ç odcinka podcastu numer 25. Na rynku akcji w og├│le nie gra po kr├│tkiej stronie rynku, jedynie na towarowych rynkach, ale i to g┼é├│wnie z powod├│w wyg┼éadzenia krzywej kapita┼éu ÔÇô wi─Ökszo┼Ť─ç zysk├│w na przestrzeni lat generuje d┼éuga strona. Dodam, dla porz─ůdku, ┼╝e m├│wimy o podej┼Ťciu long-term.

            Co do ETF short: polecam zerkn─ů─ç do odcinka o ETF, gdzie w tek┼Ťcie pokazuj─Ö przyk┼éad jak taki ETF mo┼╝e ÔÇ×zaskoczy─çÔÇŁ wielu inwestor├│w.

          • OK, mo┼╝e dla tych co nie chc─ů szuka─ç — przyk┼éad „problemu” z ETF po stronie kr├│tkiej.

            Oryginalna koncepcja ETF to fundusz indeksowy bez ┼╝adnych dodatkowych udziwnie┼ä. Tak zwany ETF odwr├│cony, czyli maj─ůcy pozwala─ç zarabia─ç na spadku kursu replikowanego indeksu jest niestety czym┼Ť innym ni┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç prawdopodobnie my┼Ťli. Zamiast pisa─ç w tym momencie o gammie i delcie, pos┼éu┼╝my si─Ö prostym przyk┼éadem pokazuj─ůcym gdzie le┼╝y k┼éopot.

            Za┼é├│┼╝my, ┼╝e indeks ma warto┼Ť─ç 1000. W pierwszym dniu spada o 10%, czyli do poziomu 900. Kupuj─ůc odwr├│cony ETF, nasza inwestycja zarabia 10% (warto┼Ť─ç odwr├│conego ETF wynosi 1100).

            Kolejnego dnia indeks wraca na poziom 1000, czyli wzrasta o 11.1%. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas oczekiwa┼éaby tego samego w odniesieniu do odwr├│conego ETF ÔÇô powrotu do punktu wyj┼Ťcia. Ale niestety taki ETF trac─ůc 11.1% z poziomu 1100 spada do 979. Zamiast by─ç ÔÇ×na zeroÔÇŁ tracimy 2.1% z naszej inwestycji.

            Gdyby teraz powt├│rzy─ç wielokrotnie podobne ─çwiczenie nasz odwr├│cony ETF ÔÇ×odkleiÔÇŁ si─Ö jeszcze bardziej od rzeczywisto┼Ťci, kt├│rej by┼Ťmy oczekiwali. Dodanie do tego jeszcze lewara spot─Ögowa┼éoby ten efekt.

  15. Dobra, to jeszcze jedna ciekawostka.
    Sytuacja gdy BIL > AGG. Czasem s─ů takie sytuacje, np. w 2018.

    Co wtedy zaleca trzyma─ç Antonacciego?

    Dzi─Öki!

    • Wed┼éug oryginalnej strategii GEM, w takiej sytuacji w portfelu i tak jest AGG, bo BIL nigdy nie kupujemy (jest ono tam tylko w roli „proxy” do stopy wolnej od ryzyka). Natomiast to jest w┼éa┼Ťnie to miejsce, o kt├│rym napisz─Ö w przysz┼éo┼Ťci, jak ÔÇ×inteligentnieÔÇŁ dobiera─ç obligacje do portfela w oparciu o momentum.

      Stay tuned! ­čÖé

      • Czekam z niecierpliwo┼Ťci─ů.A w mi─Ödzy czasie przes┼éucham podcasty!

  16. Strasznie sie to nawiguje (komentarze) – a chcialem zapytac o ten software co tworzysz do testowania? Jakies techniczne info? Jezyk programowania/web/desktop app? ­čÖé

    • J─Özyk programowania z poziomu u┼╝ytkownika raczej ma ma┼ée znaczenie. Jest to aplikacja na Windows, pisana w C#. Dane b─Ödzie mo┼╝na ┼éadowa─ç z plik├│w OHLC lub via Norgate (dla rynku w USA).

      Wychodz─Ö z za┼éo┼╝enia, ┼╝e to ma by─ç w├│┼é roboczy, a nie apka na telefon. ­čÖé

      PS. Co do komentarzy — niestety spory artyku┼é i sporo komentarzy robi swoje. Ale w wolnej chwili zobacz─Ö, czy co┼Ť by si─Ö da┼éo poprawi─ç.

    • Hej Artur,

      Zwr├│ci─ç nale┼╝y uwag─Ö czy jest to „total return„, czyli wynik uwzgl─Ödniaj─ůcy wyp┼éacone dywidendy (reinwestowane). Wi─Öc tu mog─ů by─ç najwi─Öksze r├│┼╝nice. Natomiast, je┼Ťli s─ů uwzgl─Ödnione dywidendy, to nale┼╝y jeszcze wiedzie─ç jak to kto┼Ť realizuje. Na przyk┼éad korzystam ze StockCharts i oni opisuj─ů jak wygl─ůda u nich proces wstecznej korekty danych.

      Przykładowo dla IVV można też sprawdzić kiedy były wypłacone dywidendy w ostatnim czasie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  17. Czy mo┼╝na zamieni─ç w tej strategii AGG na TLT? Backtesting pokazuje, ┼╝e CAGR TLT jest wy┼╝szy.
    pozdrawiam

    • Hej Micha┼é,

      Wszystko mo┼╝na, ale bym tego nie robi┼é osobi┼Ťcie. ­čÖé

      Czy robi┼ée┼Ť ten test od 1950 roku? Zak┼éadam, ┼╝e opiera┼ée┼Ť si─Ö tylko na ETF za ostatnie lata. Od 1981 d┼éugoterminowe papiery d┼éu┼╝ne zarobi┼éy w USA ponad 10% w skali roku (u┼Ťrednione). Lepsze to ni┼╝ akcje, bior─ůc pod uwag─Ö ich du┼╝o mniejsz─ů zmienno┼Ť─ç.

      Zwr├│─ç jednak uwag─Ö, ┼╝e od 1981 w USA ci─ůgle spadaj─ů stopy procentowe, co by┼éo super ┼Ťrodowiskiem dla zysk├│w na d┼éugoterminowych obligacji skarbowych (TLT). Wiele miejsca do spadku na stopy procentowe ju┼╝ nie ma. Ale jak zaczn─ů kiedy┼Ť rosn─ů─ç, to b─Ödzie negatywnie wp┼éywa─ç na stop─Ö zwrotu ÔÇô mamy spore ryzyko duration.

      TLT maj─ů te┼╝ wi─Öksz─ů zmienno┼Ť─ç ni┼╝ np. ┼Ťrednioterminowe papiery.

      Wi─Öcej na ten temat napisz─Ö w oddzielnym artykule, gdzie postaram si─Ö pokaza─ç jak mo┼╝na nieco lepiej mimo wszystko dobiera─ç obligacje do portfela ni┼╝ w klasycznym GEM.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Bardzo dzi─Ökuj─Ö za wyja┼Ťnienie. Tak, u┼╝y┼éem portfolio visualizer, por├│wnuj─ůc ETF TLT i AGG od 2003 (dane AGG od 2003, pewnie powsta┼é w tym roku).

        • Postrzegam kr├│tko-/┼Ťrednioterminowe obligacje skarbowe jako bezpieczniejsze od d┼éugoterminowych.

          Natomiast by┼ébym bardzo ostro┼╝ny z dora┼║nym „poprawianiem” modelu na ograniczonym zakresie danych, Micha┼é. Bardzo ┼éatwo w ten spos├│b „poprawi─ç” wyniki historyczne, ale jest to bardzo ryzykowne.

Napisz sw├│j komentarz