Artyku┼é ten jest kontynuacj─ů w─ůtku o inwestowaniu na rynku obligacji. Poprzednio przybli┼╝y┼éem czym s─ů obligacje. Wyja┼Ťni┼éem te┼╝ jak dzia┼éa ETF obligacji, bo jest to instrument bardzo ma┼éo znany, i jeszcze mniej rozumiany po┼Ťr├│d inwestor├│w, zw┼éaszcza w Polsce. Je┼Ťli nie czyta┼ée┼Ť tamtego artyku┼éu, to polecam to zrobi─ç, bo du┼╝o ┼éatwiej zrozumiesz ten materia┼é.

W tym wpisie staram si─Ö pokaza─ç jak t─Ö wiedz─Ö mo┼╝na zastosowa─ç w praktyce. Przedstawiam prost─ů, acz bardzo skuteczn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů ÔÇö pocz─ůwszy od roku 1970 generowa┼éa ona roczn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie 8.3%, trac─ůc w mi─Ödzyczasie nie wi─Öcej ni┼╝ -8.9%. Strategi─Ö t─Ö mo┼╝na stosowa─ç ca┼ékowicie niezale┼╝nie, lub jako uzupe┼énienie/ulepszenie opisywanej przeze mnie ju┼╝ strategii GEM. Wtedy ju┼╝ wspomina┼éem, ┼╝e cz─Ö┼Ťci─ů obligacyjn─ů portfela mo┼╝na zarz─ůdza─ç w bardziej przemy┼Ťlany spos├│b, dobieraj─ůc odpowiednie obligacje.

Dla szybkiego przypomnienia, strategia GEM polega na tym, ┼╝e w portfelu mamy rynek akcji, je┼Ťli jest on mocny (ro┼Ťnie), lub obligacje, gdy na rynku akcji rz─ůdz─ů spadki. S─Ök w tym, ┼╝e tam obligacje oznacza┼éy zawsze kupno tego samego ETF obligacji, co nie zawsze musi by─ç optymalnym rozwi─ůzaniem. M├│wi─ůc kr├│tko kupno obligacji nie musi oznacza─ç, ┼╝e nasz kapita┼é jest bezpieczny, a strategia tu opisywana ma temu problemowi znacz─ůco zaradzi─ç.

Strategia wykorzystuje anomali─Ö okre┼Ťlan─ů mianem momentum (lub impetem). Jest to powszechnie uznawana obecnie przez inwestor├│w i ┼Ťwiat akademicki anomalia, kt├│r─ů na przyk┼éad noblista Eugene Fama nazwa┼é anomali─ů wszechobecn─ů. Jest to zarazem bardzo nieintuicyjna anomalia rynkowa, poniewa┼╝ polega na kupowaniu tych aktyw├│w, kt├│rych wyceny rosn─ů, nawet gdy s─ů na historycznych szczytach. Tymczasem inwestorzy chcieliby kupowa─ç aktywa tanio, okazyjnie, licz─ůc na to, ┼╝e nikt poza nimi nie dostrzeg┼é tego, co oni. Brzmi to nawet sensownie, ale praktyka rynkowa pokazuje, ┼╝e nie tak ┼éatwo odszuka─ç tanie aktywo. To, ┼╝e jest ono wed┼éug nas tanie, nie znaczy, ┼╝e nie mo┼╝e by─ç ta┼äsze. A co gorsza ÔÇö nie musi oznacza─ç, ┼╝e kiedykolwiek podro┼╝eje, daj─ůc nam zarobek.

Gary Antonacci w ksi─ů┼╝ce Dual Momentum Investing opisuje og├│lne za┼éo┼╝enia strategii obligacji, nie podaj─ůc jednak wszystkich detali. Na szcz─Ö┼Ťcie jest ich na tyle du┼╝o, ┼╝e Paul Novell, z kt├│rym nagrywa┼éem ostatnio podcast, nie tylko zaimplementowa┼é ten model, ale jeszcze poszed┼é krok dalej proponuj─ůc swoje ulepszenia. I to w┼éa┼Ťnie na tej wersji strategii opieram ten artyku┼é.

Na szcz─Ö┼Ťcie tym razem artyku┼é, jak na moje standardy jest wyj─ůtkowo kr├│tki. ­čÖé

UWAGA Niniejszy wpis odnosi się przede wszystkim do rynku obligacji i ETF obligacji notowanych na giełdach w Stanach Zjednoczonych. Wynika to z faktu, że tam jest najszersza oferta instrumentów ETF.

UWAGA Nie jest to wpis sponsorowany. Nie rekomenduj─Ö ┼╝adnych produkt├│w, a je┼Ťli wspominam jakie┼Ť rozwi─ůzania, to tylko na potrzeby edukacyjne tego artyku┼éu. Nie jestem doradc─ů inwestycyjnym w rozumieniu Rozporz─ůdzenia Ministra Finans├│w z dnia 19 pa┼║dziernika 2005 roku w sprawie informacji stanowi─ůcych rekomendacje dotycz─ůce instrument├│w finansowych, ich emitent├│w lub wystawc├│w (Dz. U. z 2005 roku, Nr 206, poz. 1715). Trust, but verify! ­čÖé

Po co mi strategia dla rynku obligacji?

Jak ju┼╝ wiesz (a je┼Ťli nie to przeczytaj poprzedni artyku┼é), cena obligacji ro┼Ťnie, gdy spadaj─ů stopy procentowe. I na odwr├│t: gdy stopy procentowe rosn─ů, wycena obligacji spada. I nie chodzi w tym momencie o teoretyczne przynudzanie, a o to, ┼╝eby przestrzec kogo┼Ť, kto my┼Ťli, ┼╝e je┼Ťli boi si─Ö ryzyka, to kupi sobie bezpieczne obligacje emitowane przez, na przyk┼éad, rz─ůd Stan├│w Zjednoczonych i po sprawie. Problem w tym, ┼╝e mo┼╝na na takiej inwestycji straci─ç i to nie dlatego, ┼╝e USA og┼éosi bankructwo i nie odda nam zainwestowanego kapita┼éu. Co gorsza ÔÇö bessa na rynku obligacji mo┼╝e trwa─ç nawet dekady, je┼Ťli by oprze─ç si─Ö o histori─Ö ostatniego wieku. Nie znaczy to jednak, ┼╝e trzeba rezygnowa─ç z tego rynku i nie znaczy to, ┼╝e nie mo┼╝na na nim zarobi─ç ÔÇö nawet przy rosn─ůcych stopach procentowych. Natomiast trzeba wiedzie─ç co si─Ö robi. ­čÖé

Kr├│tki powr├│t do przesz┼éo┼Ťci

Poni┼╝szy wykres pokazuje jak zmienia┼éo si─Ö oprocentowanie 30-letnich obligacji rz─ůdu USA. W wieku XX od lat 40. rosn─ů one, osi─ůgaj─ůc szczyt w 1981 roku. Od tamtej pory mamy trend spadkowy, docieraj─ůc do rejon├│w historycznego dna. Dla obligacji kr├│tszych ni┼╝ 30-latki wykres prezentowa┼éby si─Ö do┼Ť─ç podobnie.

Co ten wykres oznacza dla inwestor├│w? Je┼Ťli kto┼Ť trzyma┼é w portfelu obligacje od 1981 roku (albo kupi┼é ETF obligacji, na przyk┼éad o symbolu TLT ÔÇö tyle, ┼╝e ten dost─Öpny jest dopiero od 2002 roku), zarabia┼éby ┼Ťredniorocznie oko┼éo 10%. ┼Üwietny wynik, zw┼éaszcza jak na rynek obligacji o najwy┼╝szym bezpiecze┼ästwie na ┼Ťwiecie! Oczywi┼Ťcie wiemy to po fakcie, bo w 1981 roku tak oczywiste to nie by┼éo.

Rynek akcji w tym czasie mia┼é wiele wzlot├│w i upadk├│w, a jego wycenami mocno buja┼éo, daj─ůc zarobi─ç niewiele wi─Öcej. Nie znaczy to wcale, ┼╝e powinni┼Ťmy porzuci─ç rynek akcji i przerzuci─ç si─Ö ca┼ékowicie na obligacje ÔÇö to tylko stwierdzenie stanu rynku za ostatnie niespe┼éna 4 dekady. I szybko te czasy raczej nie powr├│c─ů.

Warto to sobie przemy┼Ťle─ç, bo nie jest to intuicyjne: w ko┼äcu oprocentowanie obligacji spada┼éo (a wi─Öc wyp┼éacane kupony odsetkowe by┼éy coraz mniejsze) z okolic 15% do oko┼éo 2%, a mimo wszystko mo┼╝na by┼éo wykr─Öci─ç 10% rocznego zysku. Ot├│┼╝ wynika┼éo to z tego, ┼╝e inwestorzy mogli zarobi─ç na wycenie samych obligacji, kt├│ra ros┼éa wraz ze spadkiem warto┼Ťci kupon├│w.

Poni┼╝szy wykres pokazuje zachowanie si─Ö kilku r├│┼╝nych obligacji na tle indeksu S&P 500 (wyra┼╝ony notowaniami ETF o symbolu SPY) od roku 2002 do dzi┼Ť. Warto┼Ťci wyra┼╝one w procentach to stopa zwrotu w tym okresie. Nie jest to wyznacznik tego, co b─Ödzie w przysz┼éo┼Ťci, zw┼éaszcza w kontek┼Ťcie rynku obligacji. Generalnie co do zasady najwi─Öksze zmiany cen mia┼éy miejsce na rynku akcji i d┼éugoterminowych obligacji. Najmniejsze za┼Ť na obligacjach o kr├│tkim terminie zapadalno┼Ťci (1-3 lata). I tak, indeks szerokiego rynku akcji S&P 500 (wraz z dywidendami) da┼é w tym okresie zarobi─ç 377%, podczas gdy kr├│tkoterminowe obligacje ju┼╝ tylko 42%.

ETF, czyli co to jest, dlaczego warto si─Ö tym zainteresowa─ç i na co uwa┼╝a─ç

Wprowadzenie w ┼Ťwiat funduszy ETF dla zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Kolejna grafika z kolei pokazuje zachowanie si─Ö ETF na d┼éugoterminowe obligacje USA. Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na wahania cen i to w okresie generalnie sprzyjaj─ůcym temu rynkowi. To w┼éa┼Ťnie te wahania cen b─Öd─ů podstaw─ů w naszej strategii do tego, kiedy i jakie obligacje trzyma─ç w portfelu, albo czy w og├│le trzyma─ç jakiekolwiek obligacje.

Co wi─Öc czeka nas w przysz┼éo┼Ťci?

Gorsza sytuacja jest, gdy stopy procentowe s─ů na niskich poziomach, jak ma to miejsce obecnie. Po pierwsze kupony odsetkowe s─ů ma┼ée. Po drugie, nawet gdy stopy procentowe zaczynaj─ů rosn─ů─ç, s─ů one duszone spadaj─ůc─ů wycen─ů obligacji (nikt nie chce przecie┼╝ kupowa─ç ÔÇťstarychÔÇŁ obligacji z ni┼╝szym oprocentowaniem w tej samej cenie co ÔÇťnoweÔÇŁ obligacje z wy┼╝szymi kuponami odsetkowymi).

A co by si─Ö sta┼éo, gdyby stopy procentowe zacz─Ö┼éy spada─ç, a┼╝ osi─ůgn─Ö┼éyby zero? Sam zjazd st├│p procentowych nie by┼éby tak bolesny ÔÇö zarobi─ç mo┼╝na by┼éoby na wzro┼Ťcie wycen obligacji. Tyle, ┼╝e p├│┼║niej ju┼╝ mamyÔÇŽ no w┼éa┼Ťnie, nic nie mamy ÔÇö obligacje nie p┼éaci┼éyby kupon├│w odsetkowych. Co gorsza, podnoszenie st├│p procentowych by┼éoby niczym strza┼é z ┼éuku w plecy ÔÇö trudno wyobra┼╝alne, ale na pewno co najmniej bolesne, je┼Ťli by do tego dosz┼éo. ­čśë

Emocje prze┼╝ywane obecnie podczas oczekiwania na to co zrobi bank centralny Stan├│w Zjednoczonych (Fed) przypominaj─ů ju┼╝ te z teleturniej├│w o wysokiej ogl─ůdalno┼Ťci. Powa┼╝nie ÔÇö dla mnie to ju┼╝ przybiera komiczne formy. ­čÖé Stopy procentowe b─Öd─ů rosn─ů─ç, albo b─Öd─ů spada─ç, ewentualnie pozostan─ů na tych samych poziomach. Krzysztof Kolumb nie powstydzi┼éby si─Ö takiego odkrycia.

Czy warto na to traci─ç czas? Osobi┼Ťcie preferuj─Ö sprowadzi─ç sytuacj─Ö do formy szkie┼éka i oka, a decyzje podejmowa─ç w oparciu o m─ůdrze zaprojektowany algorytm. Zero m─Ödrkowania. Na przyk┼éad co┼Ť takiego: gdy obligacje zarabiaj─ů ÔÇö chcemy je mie─ç w portfelu. Gdy generuj─ů straty ÔÇö bye bye ÔÇö w skrajnej sytuacji lepiej mie─ç w portfelu nawet got├│wk─Ö.

Ostatnio s┼éucha┼éem znakomitego podcastu z noblist─ů w dziedzinie psychologii behawioralnej, Danielem Kahnemanem, kt├│ry przypomnia┼é, ┼╝e podejmowanie decyzji na podstawie prostego algorytmu zwykle daje lepsze rezultaty ni┼╝ na podstawie naszej intuicji, nawet je┼Ťli poparta jest ona szerok─ů analiz─ů i wiedz─ů.

Po kryzysie w latach 2008-2009 wielu m├│wi┼éo, ┼╝e na obligacjach jest ba┼äka, kt├│ra ju┼╝ ju┼╝ niebawem p─Öknie ÔÇö tymczasem przez te ostatnie 10 lat mo┼╝na by┼éo na nich nie┼║le zarobi─ç. Podobnie jak i na rynku akcji w USA, chocia┼╝ od lat wielu wieszczy mega kryzys. To dobitnie pokazuje, jak ci─Ö┼╝ko jest prognozowa─ç rynki. Oczywi┼Ťcie mo┼╝na win─Ö sk┼éada─ç na banki centralne ÔÇö ale jakie to ma znaczenie? Jasne, kryzys pr─Ödzaj lub p├│┼║niej zawita. Pisanie scenariuszy na przysz┼éo┼Ť─ç to poci─ůgaj─ůce zadanie, a je┼Ťli skryba ma dobre pi├│ro, to mo┼╝e liczy─ç na spor─ů rzesz─Ö czytelnik├│w i ogl─ůdaczy. Ludzie kochaj─ů dobrze opowiedziane historyjki. Zwykle ma┼éo ma to jednak wsp├│lnego z zarabianiem pieni─Ödzy na rynku.

Tak naprawd─Ö wiemy tylko co mo┼╝e dzia─ç si─Ö z wycen─ů obligacji, przy wzro┼Ťcie st├│p procentowych, bo to wynika z konstrukcji samego instrumentu. Ale to, ┼╝e stopy procentowe s─ů niskie nie oznacza, ┼╝e nie mog─ů by─ç jeszcze ni┼╝sze. Poza tym nawet przez d┼éugie lata stopy procentowe mog─ů pozosta─ç na niskich poziomach. Jak temu zaradzi─ç?

M├│g┼ébym teraz zacz─ů─ç analizowa─ç jak zachowywa─ç si─Ö b─Öd─ů r├│┼╝ne obligacje, o r├│┼╝nym duration w r├│┼╝nych scenariuszach rynkowych. Sporo takich analiz mo┼╝na znale┼║─ç w czelu┼Ťciach internetu. Bez wzgl─Ödu na przysz┼éo┼Ť─ç, obligacje maj─ů swoje miejsce w zdywersyfikowanym portfelu. Je┼Ťli inwestujemy w nie metodycznie, w oparciu o sensown─ů strategi─Ö, to analizy i komentarze rynkowe mo┼╝emy sobie odpu┼Ťci─ç, a i tak lepiej wyjdziemy na tym ni┼╝ gadaj─ůce g┼éowy. Poza tym oszcz─Ödzimy mas─Ö czasu.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo┼╝e by─ç nie tylko proste, ale nie musi zabiera─ç te┼╝ masy czasu. Przedstawiam prost─ů strategi─Ö, kt├│ra za ostatnie 70 lat zarabia┼éa przeci─Ötnie 15% rocznie.

Czytaj dalej Ôćĺ

Logika strategii

Strategia jest bardzo podobna, je┼Ťli idzie o jej logik─Ö do tego, co opisywa┼éem w ramach strategii GEM. Przy czym do portfela dobierali┼Ťmy tam jeden z trzech mo┼╝liwych ETF (akcje ameryka┼äskie, akcje reszty ┼Ťwiata, lub obligacje, np. Barclays Capital U.S. Aggregate Bond Index), a tu do wyboru mamy ich a┼╝ osiem (plus stopa wolna od ryzyka w postaci bon├│w skarbowych USA):

  • SHY (iShares 1-3 Year Treasury Bond) – kr├│tkoterminowe obligacje skarbowe USA o terminie zapadalno┼Ťci 1-3 lata
  • IEF (iShares 7-10 Year Treasury Bond) – ┼Ťrednioterminowe obligacje skarbowe USA o terminie zapadalno┼Ťci 7-10 lat
  • TLT (iShares 20+ Year Treasury Bond) – d┼éugoterminowe obligacje skarbowe USA o terminie zapadalno┼Ťci powy┼╝ej 20 lat
  • TIP (iShares TIPS Bond) – obligacje skarbowe USA indeksowane inflacj─ů
  • LQD (iShares iBoxx USD Investment Grade Corporate) – obligacje korporacyjne o niskim ryzyku inwestycyjnym
  • HYG (iShares iBoxx USD High Yield Corporate Bond) – obligacje korporacyjne o du┼╝ym ryzyku inwestycyjnym
  • BNDX (Vanguard Total International Bond) – obligacje z szerokiego rynku ┼Ťwiatowego o niskim ryzyku inwestycyjnym
  • EMB (iShares JP Morgan USD Emerging Markets Bond) – obligacje skarbowe kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö
  • BIL (SPDR Bloomberg Barclays 1-3 Month T-Bill) – bony skarbowe USA o terminie zapadalno┼Ťci 1-3 miesi─ůce – nie inwestujemy w ten ETF nigdy, jest tylko wyznacznikiem poziomu tak zwanej stopy wolnej od ryzyka

Ka┼╝dego miesi─ůca wykonujemy trzy nast─Öpuj─ůce kroki (np. w ostatni dzie┼ä miesi─ůca):

  1. Sprawdzamy stop─Ö zwrotu o┼Ťmiu powy┼╝szych ETF dla okresu 6 ostatnich miesi─Öcy
  2. Wybieramy 3 ETF o najwy┼╝szej stopie zwrotu z tego okresu (momentum relatywne) i dzielimy portfel na 3 r├│wne cz─Ö┼Ťci. Aby kupi─ç dany ETF musi mie─ç on dodatni─ů stop─Ö zwrotu oraz stopa zwrotu musi by─ç wi─Öksza ni┼╝ dla BIL za ostatnie 6 miesi─Öcy (momentum absolutne). Je┼Ťli jaki┼Ť ETF nie spe┼énia tego warunku, dla tej cz─Ö┼Ťci portfela alokujemy got├│wk─Ö.
  3. Ka┼╝dego kolejnego miesi─ůca robimy rebalancing, tak by portfel by┼é r├│wno podzielony na 3 cz─Ö┼Ťci, bez wzgl─Ödu na to, czy wymagana jest zmiana zawarto┼Ťci portfela.

Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e o ile w odniesieniu do rynku akcji w ramach strategii GEM stosowali┼Ťmy okres 12 miesi─Öcy do okre┼Ťlenia momentum (tak zwany look-back period), dla rynku obligacji powy┼╝ej zastosowano okres 6 miesi─Öcy. Jest to po prostu inny rynek ÔÇö wyceny obligacji poruszaj─ů si─Ö nieco inaczej ni┼╝ rynek akcji. Przy czym, co wa┼╝ne, momentum jest na tyle siln─ů anomali─ů, ┼╝e i mo┼╝na w odniesieniu do rynku obligacji zastosowa─ç okres 12 miesi─Öcy. Tak robi te┼╝ Gary Antonacci w swojej ksi─ů┼╝ce, opisuj─ůc pobie┼╝nie model dla obligacji. W swoim modelu proprietary, kt├│ry licencjonuje, stosuje ju┼╝ kr├│tsze okresy.

Jak wspomina┼éem ju┼╝, strategia ta mo┼╝e by─ç wykorzystana zupe┼énie samodzielnie, lub jako cz─Ö┼Ť─ç obligacyjna w strategii GEM. M├│wi─ůc kr├│tko, zamiast zawsze kupowa─ç ten sam ETF obligacji jak w oryginalnej wersji GEM (np. AGG), kupujemy obligacje wed┼éug opisanego algorytmu.

Mo┼╝emy te┼╝ na przyk┼éad podzieli─ç portfel na dwie cz─Ö┼Ťci, np. 70% GEM i 30% obligacje, wed┼éug niniejszej strategii. Je┼Ťli GEM wska┼╝e opuszczenie rynku akcji, w├│wczas w portfelu zaalokowane b─Öd─ů w 100% obligacje wed┼éug modelu obligacji (czyli de facto 3 r├│┼╝ne ETF obligacji, ewentualnie got├│wka).

Wyniki strategii

Wyniki strategii podaj─Ö za Paulem Novellem, od roku 1970:

  • ┼Ürednia roczna stopa zwrotu (CAGR): 8.3%
  • Najwi─Öksza utrata warto┼Ťci portfela: -8.9%
  • Roczne standardowe odchylenie stopy zwrotu: 6.0%
  • Wska┼║nik Sharpe: 0.55

Te wyniki mog─ů wygl─ůda─ç ma┼éo atrakcyjnie. Z drugiej strony ÔÇö nie musisz czyta─ç ┼╝adnych analiz rynkowych, wystarczy, ┼╝e raz w miesi─ůcu po┼Ťwi─Öcisz kilka minut na podj─Öcie decyzji w oparciu o prosty algorytm.

Zwr├│─çmy te┼╝ uwag─Ö, ┼╝e najlepszy efekt uzyskujemy inwestuj─ůc w r├│┼╝ne klasy aktyw├│w. Wyobra┼║my wi─Öc sobie, ┼╝e zarabiamy skromne kilka procent w okresie, gdy na rynkach akcji panuje g┼é─Öboka zapa┼Ť─ç. W├│wczas taki wynik mo┼╝e robi─ç ogromne wra┼╝enie, tym bardziej, ┼╝e post─Öpuj─ůc zgodnie z algorytmem masz szans─Ö na dobry wynik, poniewa┼╝ nie wskakujesz do poci─ůgu z tabliczk─ů ÔÇťpanikaÔÇŁ.

Co dalej?

Opis teoretyczny to jedno, zastosowanie strategii w rzeczywisto┼Ťci to drugie. Je┼Ťli ogarniemy dobrze koncepcje, a przy tym mamy odpowiednie narz─Ödzie pod r─Ök─ů, sprawa jest prosta: raz w miesi─ůcu sprawdzamy, czy jest cokolwiek do roboty (zmiana jego sk┼éadu i/lub rebalancing).

Je┼Ťli idzie o generowanie sygna┼é├│w strategii, mo┼╝na to zrobi─ç wykorzystuj─ůc przyk┼éadowo stockcharts.com po uprzedniej konfiguracji.

Osobi┼Ťcie pracuj─Ö nad oprogramowaniem, kt├│re ma w prosty spos├│b poprowadzi─ç nawet niedo┼Ťwiadczon─ů osob─Ö za r─Ök─Ö ÔÇö krok po kroku. Tak, by bez potrzeby umiej─Ötno┼Ťci programowania, m├│c zwyczajnie uruchomi─ç strategi─Ö, niczym samoch├│d, bez znajomo┼Ťci mechanizm├│w dzia┼éania silnika. I, co istotne, by m├│c tym samochodem bezpiecznie si─Ö porusza─ç. Niebawem b─Öd─Ö wi─Öcej informowa┼é w tym temacie, aby zbada─ç na ile takie rozwi─ůzanie interesowa┼éoby potencjalnych u┼╝ytkownik├│w i na ile warto tam anga┼╝owa─ç m├│j wysi┼éek.

Co do ewentualnych modyfikacji tej strategii — feel free je┼Ťli czujesz si─Ö na si┼éach. Wiedz tylko, ┼╝eby nie przeszar┼╝owa─ç, nadmiernie dopasowuj─ůc j─ů do najnowszych danych. Paul Novell w swoich testach si─Ögn─ů┼é do roku 1970, a wi─Öc mamy kilka lat okresu rosn─ůcych st├│p procentowych, a nie tylko happy path od roku 1981 do dzi┼Ť. Takie dane nie s─ů proste/tanie do zdobycia.

Larry Connors, czyli jak kupowa─ç strach i sprzedawa─ç chciwo┼Ť─ç

W tym odcinku us┼éyszysz konkretne dowody na to, ┼╝e finanse behawioralne nie tylko dzia┼éaj─ů, ale, ┼╝e mo┼╝na je wykorzysta─ç do budowania w┼éasnej przewagi na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Poza tym zale┼╝a┼éo mi na tym, by pokaza─ç sam─ů koncepcj─Ö my┼Ťlenia o rynkach, sprowadzon─ů do poziomu twardych danych. Wiem, to ma┼éo sexy, ale takie w┼éa┼Ťnie ma by─ç. Rynek to tak naprawd─Ö ludzie, a ludzie to emocje. Aby mie─ç po┼Ťr├│d tych inwestor├│w szans─Ö, musimy podejmowa─ç takie decyzje, kt├│re nie s─ů obarczone ┼éadunkiem emocjonalnym (┼éatwo si─Ö pisze). Wi─Ökszo┼Ť─ç si─Ö myli, wi─Öc nie b─ůd┼║ zaskoczony, ┼╝e ta strategia b─Ödzie Ci podpowiada─ç co┼Ť zupe┼énie innego, ni┼╝ b─Ödziesz m├│g┼é przeczyta─ç w bie┼╝─ůcych rynkowych komentarzach. Dlatego lepiej ich nie czyta─ç i robi─ç swoje. Powodzenia! ­čÖé

PS. B─Öd─Ö bardzo wdzi─Öczny za Tw├│j komentarz do moich materia┼é├│w. Dzi─Öki temu ┼éatwiej mi b─Ödzie zrozumie─ç Twoje potrzeby. Je┼Ťli uwa┼╝asz, ┼╝e to co robi─Ö przedstawia dla Ciebie warto┼Ť─ç ÔÇö prosz─Ö, podziel si─Ö tym z innymi. Najgorsze co mo┼╝e by─ç to tworzenie do przys┼éowiowej ┼Ťciany. Tworz─ůc tre┼Ťci merytoryczne, a nie rozrywkowe, do tego w niszowej tematyce, trudno pozyska─ç odbiorc├│w. A chcia┼ébym to nadal robi─ç w j─Özyku polskim…

43 komentarzy dodaj własny

  1. Cze┼Ť─ç Jacku, mam kilka pytam. Pozwol─Ö sobie w osobnych komentarzach by si─Ö ┼éatwiej prowadzi┼éo dialog.

    Przedstawiasz 3 strategie inwestycyjne:
    1) GEM
    2) GEM z 3 obligacjami
    3) Podzielony portfel na GEM (70%) + Strategia dla Obligacji (30%)

    Czy por├│wnywa┼ée┼Ť wyniki dla danych historycznych tych 3 wariant├│w?

    • Hej Robert,

      Powo┼éam si─Ö za pe┼ény 70-letni okres badany przez GaryÔÇÖego, a tam przy uk┼éadzie GEM 70%, 30% obligacje, zysk roczny spad┼é o 3%, ale spad┼éo te┼╝ obsuni─Öcie, tyle, ┼╝e o 5%. Tyle, ┼╝e to oczywi┼Ťcie historia, no ale daje jakie┼Ť wyobra┼╝enie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Na czym dokładnie ma polegać miesięczny rebalancing?

    Pierwszego miesi─ůca mam O1 = 33%, O2 = 33%, O3 = 33% warto┼Ťci portfela.

    Powiedzmy za miesi─ůc zmieni┼éy si─Ö stopy procentowe co wp┼éyn─Ö┼éo na wycen─Ö obligacji. Sygna┼é nadal jest by trzyma─ç te same papiery, ale zmieni┼éa si─Ö ich warto┼Ť─ç w portfelu. I teraz mam

    O1 = 37%, O2 = 31%, O3 = 31%

    Czy mam teraz sprzeda─ç cz─Ö┼Ť─ç O1 i dokupi─ç O2 i O3 tak by ich warto┼Ť─ç w portfelu zawsze by┼éa r├│wna? O1 = O2 = O3?

    Czy koszy transakcyjne tak cz─Östych zmian nie poch┼éon─ů kroci zysku?

    • Super pytanie — dzi─Öki!

      Napisa┼éem o rebalancingu, poniewa┼╝ test za ca┼éy okres by┼é robiony z takim za┼éo┼╝eniem. Osobi┼Ťcie te┼╝ sk┼éania┼ébym si─Ö do bardziej leniwej wersji, typu rebalancing tylko wtedy, gdy odchylenie jakiej┼Ť pozycji przekracza np. +/- 10%.

      Dodam, ┼╝e w oryginale Antonacciego w portfelu jest tylko jeden ETF obligacji, a nie 3, jak w wersji strategii, kt├│r─ů tu opisa┼éem. A wtedy nie ma problemu z rebalancingiem.

      • Ch─Ötnie sprawdzi┼ébym r├│┼╝nice w wynikach przy 3 i 1 ETFie w portfelu.

        Wiesz gdzie można pobrać dane historyczne zanim powstały te ETFy?
        S─ů one gdzie┼Ť dost─Öpne Internecie by popisa─ç sobie samemu testy?

  3. Je┼╝eli wszystkie papiery s─ů poni┼╝ej BIL to wtedy siedzimy na got├│wce?
    https://ibb.co/jRnX7kZ

    Je┼╝eli tylko jeden papier jest wy┼╝szy od BIL to kupujemy go za 33%, a reszt─Ö trzymamy w got├│wce?
    https://ibb.co/TmXWMnK

    Dlaczego akurat ostatniego dnia miesi─ůca robi si─Ö rebalancing?
    Chodzi o ostatni dzie┼ä czy ostatni, w kt├│rym czynne s─ů gie┼édy?

    Wielkie dzi─Öki Jacku!

    • Masz racj─Ö Robert ÔÇô je┼Ťli kt├│ry┼Ť ETF jest poni┼╝ej BIL, siedzimy na got├│wce, ale tylko w cz─Ö┼Ťci portfela, dla niego przeznaczonego (33,3%).

      Mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e portfel b─Ödzie w 33%, 66% lub 100% w got├│wce.

      Rebalancing nie musi by─ç tylko pod koniec miesi─ůca robiony. W testach, kt├│re wykraczaj─ů poza dane z ETF czasami dost─Öpne s─ů tylko miesi─Öczne dane i wtedy takie za┼éo┼╝enie przyjmuje si─Ö dla ca┼éego testu.

      W GEM najlepiej z tego co pami─Ötam wychodzi zmiana w portfelu w ostatnim dniu miesi─ůca i 2-3 dni z pocz─ůtku miesi─ůca.

      Jest te┼╝ podej┼Ťcie z tak zwanym transzowaniem, czyli np. dzieli si─Ö portfel na np. 10 transz (np. po 10% warto┼Ťci portfela), i ka┼╝da transz─Ö rebalansuje si─Ö w innym dniu miesi─ůca. Wspomina┼éem o tym w wywiadzie z Jackiem VogelÔÇÖem ostatnio w podca┼Ťcie.

  4. Osobi┼Ťcie pracuj─Ö nad oprogramowaniem, kt├│re ma w prosty spos├│b poprowadzi─ç nawet niedo┼Ťwiadczon─ů osob─Ö za r─Ök─Ö ÔÇö krok po kroku. Tak, by bez potrzeby umiej─Ötno┼Ťci programowania, m├│c zwyczajnie uruchomi─ç strategi─Ö, niczym samoch├│d, bez znajomo┼Ťci mechanizm├│w dzia┼éania silnika. I, co istotne, by m├│c tym samochodem bezpiecznie si─Ö porusza─ç. Niebawem b─Öd─Ö wi─Öcej informowa┼é w tym temacie, aby zbada─ç na ile takie rozwi─ůzanie interesowa┼éoby potencjalnych u┼╝ytkownik├│w i na ile warto tam anga┼╝owa─ç m├│j wysi┼éek.

    Jesli bedzie opcja uruchomienia w chmurze vps itp. warto czekac na finalna wersje.

    Na futures tez beda tam strategie ?

    Zglebiasz metody Larrego Wiliamsa ?
    Ma wysokie wyniki w handlu.

    • Tomas, niestety musz─Ö Ci─Ö zmartwi─ç. Na pocz─ůtek nie planuj─Ö inwestowa─ç w to ogrom ┼Ťrodk├│w, bo nie wiem, czy cokolwiek si─Ö z tego zwr├│ci. Poza tym strategie o kt├│rych m├│wi─Ö, nie wymagaj─ů dzia┼éania w real-time, bo z natury s─ů d┼éugoterminowe.

      Je┼Ťli (ale to du┼╝e ÔÇ×je┼ŤliÔÇŁ) b─Ödzie zainteresowanie, to wtedy wezm─Ö pod uwag─Ö wersj─Ö webow─ů.

      Larry Williams mo┼╝e nawet w ko┼äcu si─Ö pojawi u mnie w podca┼Ťcie. Przy czym to kr├│tkoterminowe strategie, a to mocno ogranicza mo┼╝liwo┼Ťci wi─Ökszo┼Ťci os├│b, o ile nie robi─ů tego profesjonalnie.

  5. Cze┼Ť─ç Jacek,
    Dzi─Öki za tre┼Ťci, bardzo przyjemnie si─Ö to wszystko czyta.
    Podajesz CAGR, a czy masz dost─Öp do informacji, jak strategia zachowywa┼éa si─Ö w poszczeg├│lnych (rocznych) podokresach ? Jestem ciekawy, jak wygl─ůda┼éby ca┼éy portfel zak┼éadaj─ůc kilka r├│┼╝nych wariant├│w alokacji akcje/obligacje.
    Jeszcze raz dzi─Öki!

    • Hej Patryk,

      Dzi─Öki! ­čÖé

      Dla całego okresu od 1970 roku niestety nie mam, ze względu na brak wiarygodnych danych.

      Dla okresu w kt├│rym s─ů ju┼╝ dost─Öpne ETF, je┼Ťli wszystko b─Ödzie OK, mo┼╝e za kilka miesi─Öcy udost─Öpni─Ö oprogramowanie wraz z danymi.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  6. Jasne, ┼╝e nie piszesz do przys┼éowiowej „┼Ťciany”. Bardzo ceni─Ö czas jaki po┼Ťwi─Öcasz na tworzenie materia┼é├│w edukacyjnych oraz na wywiady z lud┼║mi ┼Ťwiata finans├│w. Naprawd─Ö bardzo ale to bardzo du┼╝o mo┼╝na wynie┼Ť─ç z tych lekcji. Tak trzymaj i nie poddawaj si─Ö!
    PS Je┼╝eli b─Ödzie trzeba to bez problemu przerzuc─Ö si─Ö na Twojego bloga w j─Özyku angielskim ­čÖé

    • Pawe┼é, mega dzi─Ökuj─Ö za Twoje s┼éowa! Tym bardziej, ┼╝e mam bardzo wiele, jak s─ůdz─Ö, ciekawych tre┼Ťci w planach.

      Zamiar by┼é taki, ┼╝eby sprowadza─ç do podcastu go┼Ťci, kt├│rzy maj─ů du┼╝o wi─Öksze do┼Ťwiadczenie ode mnie ÔÇô si┼é─ů rzeczy cz─Östo to oznacza go┼Ťci spoza Polski. Mimo wszystko by┼éoby super, gdyby nieco tej wiedzy r├│wnie┼╝ uda┼éo si─Ö zakrzewi─ç u nas nad Wis┼é─ů. ­čÖé

  7. Jedna uwaga co do cz─Ö┼Ťci praktycznej. Wygenerowany przy u┼╝yciu stockcharts.com sygna┼é nie b─Ödzie uwzgl─Ödnia┼é dywidendy wyp┼éacanej przez dany ETF co mo┼╝e wp┼éyn─ů─ç na zaciemnienie obrazu i w efekcie, w skrajnej sytuacji, doprowadzi─ç do b┼é─Ödnej decyzji inwestora. Czy si─Ö myl─Ö?

    Ch─Ötnie przetestuj─Ö oprogramowanie o kt├│rym wspominasz.

    • Pawe┼é, bardzo dobra uwaga. Na szcz─Ö┼Ťcie stockcharts.com koryguje dane o dywidendy (w tym ETF, kt├│re nie reinwestuj─ů/akumuluj─ů dywidend, tylko je wyp┼éacaj─ů w got├│wce).

      Mam nadziej─Ö, ┼╝e w przysz┼éym roku, w pierwszym kwartale b─Ödzie mo┼╝liwo┼Ť─ç testowania mojego oprogramowania. ­čÖé

      • Cze┼Ť─ç!

        Mam jakie┼Ť swoje pr├│bne narz─Ödzia korzystaj─ůce z yahoo-finance. Ale gdyby by┼é gotowiec to bardzo ch─Ötnie bym z niego korzysta┼é.

        Nie wiem co planujesz, ale super byłoby gdyby Twój program:
        – mia┼é kilka wbudowanych strategii (GEM i jej modyfikacje)
        – mo┼╝na by┼éo zmienia─ç parametry (jakie akcji, obligacje, ilo┼Ť─ç transzy w miesi─ůcu, podzia┼é kapita┼éu, sygna┼éy kupna / sprzeda┼╝y itd)
        – mo┼╝na by┼éo testowa─ç strategi─Ö wstecz
        – program przypomina┼éby o rebalancingu i m├│wi┼é co sprzeda─ç / kupi─ç
        – liczy┼éby rentowno┼Ť─ç portfela

        ­čÖé

        • Hej Artur,

          Dzi─Öki wielkie za propozycje. Mniej wi─Öcej o czym┼Ť podobnym my┼Ťl─Ö. Super, ┼╝e o tym wspominasz ÔÇô w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci b─Öd─Ö planowa┼é zbiera─ç takie uwagi, pytaj─ůc wprost co kto┼Ť by chcia┼é w oprogramowaniu.

          Co do test├│w wstecznych ÔÇô tu jest pewien problem z danymi. Na pewno dam dost─Öp do danych z Yahoo (s─ů korygowane o dywidendy), natomiast b─Öd─ů to dane dla ETF ÔÇô historia zwykle to 10 do 20 lat zaledwie.

          Pozdrawiam,
          Jacek

          • Jacku, bardzo ch─Ötnie potestuj─Ö, pisz na m├│j email jakby co.

            Co do backtesting to rozumiem, ┼╝e dane s─ů bardzo mocno ograniczone. Osobi┼Ťcie jednak jestem zdania, ┼╝e dane starsze ni┼╝ 20 lat maj─ů niewielk─ů u┼╝yteczno┼Ť─ç. ┼Üwiat w ci─ůgu ostatnich dw├│ch dekad zmieni┼é si─Ö tak bardzo, ┼╝e backtesting na starych danych daje tylko pozorne bezpiecze┼ästwo. Tym bardziej, ┼╝e wi─Ökszo┼Ťci tych instrument├│w nawet nie by┼éo. Nie by┼éo te┼╝ internetu, HFT i wielu wielu innych rzeczy, kt├│re zmieni┼éy ┼Ťwiat.

          • Hej Artur,

            Jasne ÔÇô dzi─Öki wielkie za ofert─Ö pomocy ÔÇô doceniam! ­čÖé

            Odno┼Ťnie danych do backtestu: zgodz─Ö si─Ö, je┼Ťli idzie o test kr├│tkoterminowych strategii, gdzie mamy dziesi─ůtki, setki, albo tysi─ůce transakcji ÔÇô w├│wczas 20 lat mo┼╝e by─ç OK.

            W przypadku strategii jak GEM, gdzie mamy ┼Ťrednio 1-2 transakcje na rok, to by┼éoby zdecydowanie za ma┼éo. Poza tym warto┼Ť─ç GEM mo┼╝na w pe┼éni oceni─ç przy pe┼énym cyklu hossa-bessa, a najlepiej wielu takich cyklach. Oczywi┼Ťcie, wiele roboty zrobi┼é tu dla nas ju┼╝ Gary Antonacci i wielu innych badaczy, kt├│rzy potwierdzili niezale┼╝nie, ┼╝e momentum dzia┼éa┼éo w dalekiej przesz┼éo┼Ťci na wielu rynkach. Wiemy na przyk┼éad od 1950 do 1981 roku GEM zarabia┼éo w okresie rosn─ůcych st├│p procentowych ÔÇô to pocieszaj─ůce.

            Nie m├│wi─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na nic zmnienia─ç, ale nale┼╝y to robi─ç z du┼╝─ů ostro┼╝no┼Ťci─ů.

            Zgadzam si─Ö, ┼╝e rynek si─Ö zmienia, natomiast przy d┼éugoterminowym podej┼Ťciu np. HFT jest tylko pomoc─ů, bo up┼éynnia rynek i zmniejsza koszty.

  8. ┼Üwietne! To kolejna strategia u┼╝ywaj─ůca rebalancingu. Osobi┼Ťcie korzystam w celu emerytalnym z podobnej strategii. ┼Ürodki dziel─Ö na akcje, surowce i obligacje. Raz w roku rozdzielam nowy kapita┼é i „wyr├│wnuje stawki” do tej pory zainwestowanych ┼Ťrodk├│w. Oprogramowanie nie jest tu potrzebne, tym bardziej, ┼╝e jego wykorzystanie jest znikome ( raz na miesi─ůc/rok decyzja). Osobi┼Ťcie wol─Ö korzysta─ç z program├│w ( lub samemu je pisa─ç) tam gdzie trzeba decyzje podejmowa─ç cz─Östo, a wyniki mo┼╝na zaobserwowa─ç po testach na demo przez ju┼╝ po kilku miesi─ůcach. Opr├│cz tego filozofia odci─Öcia si─Ö od informacji i wykresu 100% zgodna z moj─ů. ┼╗ycie zyskuje nowy wymiar kiedy uwolnimy si─Ö od tego szumu…

    • Dzi─Öki za komentarz!

      Tak z ciekawo┼Ťci ÔÇô czy korzystasz mo┼╝e z tej strategii w ramach IKE?

      Jak w sumie ju┼╝ pad┼éo wcze┼Ťniej, ta strategia jest bardziej aktywna, wi─Öc rebalancing mo┼╝na nawet rozwa┼╝y─ç pomin─ů─ç. Chodzi o to, ┼╝e tu w tej strategii jest element timingu.

      Oczywi┼Ťcie przy rewizycie portfela co rok jak piszesz, tam ju┼╝ ta potrzeba rebalancingu jest znacznie wi─Öksza.
      Pozdrawiam ­čÖé

      • IKE parasolowe i IKZE. Dwa worki, ktore maj─ů sie wyr├▓wnywa─ç raz do roku. IKE to ekspozycja tylko na Polsk─Ö niestety, dlatego IKZE jest z ryzykiem walutowym. Tabelka w excelu i raz do roku wplaty i wyr├│wnanie. Po 4 latach jest ok 10 procent na plus oraz zachowany podatek dochodowy. Ryzyko niewyp┼éacalno┼Ťci tfi ike jest dla mnie problemem w tym rozwi─ůzaniu… Surowce niestety do┼éuj─ů wynik, akcje i obligacje jako┼Ť ci─ůgn─ů.

  9. Mo┼╝na by te┼╝ pr├│bowa─ç podzieli─ç bardziej cze┼Ť─ç akcyjn─ů, np. Global Ex – US podzieli─ç na rynki rozwini─Öte i wschodz─ůce, a US Stocks na S&P 500 i NASDAQ

    • Piotrku w┼éa┼Ťciwie to nie ma ┼╝adnych ogranicze┼ä. Natomiast warto uwa┼╝a─ç, zw┼éaszcza je┼Ťli zmiany testujemy na ograniczonym zbiorze danych.

      Gary wspomina┼é jak zrobi┼é GEM oparty na sektorach sp├│┼éek (indeksach bran┼╝owych). I pi─Öknie to wysz┼éo, przy czym mia┼é ograniczony zbi├│r danych. W praniu okaza┼éo si─Ö, ┼╝e ju┼╝ tak kolorowo nie jest. ­čÖé

  10. Przy┼é─ůczam si─Ö do grona os├│b, kt├│re bardzo ceni─ů Twoj─ů prac─Ö i chcemy Ci─Ö utwierdzi─ç w tym, ┼╝e absolutnie nie piszesz do ┼Ťciany. Bardzo si─Ö r├│wnie┼╝ ciesz─Ö, ┼╝e robisz to w j─Özyku polskim, bo w angielskim jest ju┼╝ sporo wiedzy inwestycyjnej, a u nas to nadal rzadko┼Ť─ç. I ci─Ö┼╝ej czyta┼éo by mi si─Ö to w wersji obcoj─Özycznej.

    Chc─Ö r├│wnie┼╝ wyrazi─ç ubolewanie, ┼╝e ci─Ö┼╝ko b─Ödzie wprowadzi─ç w ┼╝ycie t─ů strategi─Ö obligacyjn─ů, bo ETF z USA niemal┼╝e nie s─ů dost─Öpne dla zwyk┼éego ┼Ťmiertelnika jak ja. Czy Ty b─ůd┼║ kto┼Ť z czytelnik├│w m├│g┼éby pokusi─ç si─Ö o wskazanie zamiennik├│w UCITS dla tej strategii? Przyda┼éoby si─Ö nie tylko mi zapewne. Nigdy jeszcze nie inwestowa┼éem w etf i s┼éabo poruszam si─Ö w tym temacie, a chcia┼ébym zacz─ů─ç, wi─Öc by┼éaby to nieoceniona pomoc…

    • S─ů zamienniki na europejskich gie┼édach ale…
      – p┼éacisz za nie jak za zbo┼╝e
      – p┼éynno┼Ť─ç prawie ┼╝adna

      Pozostaj─ů opcje PUT na ETF z USA. Plus jest taki, ┼╝e dostajesz premi─Ö. Minus, ┼╝e kupujesz po 100 szt. danego ETFa w ramach 1 szt. opcji. Mo┼╝na odsprzeda─ç cz─Ö┼Ť─ç, ale moim zdaniem mija si─Ö to z formu┼é─ů KISS (Keep It Simple Stupid).

      • Czy m├│g┼éby┼Ť napisa─ç co┼Ť wi─Öcej jak to zrobi─ç? I jak wychodzi to kosztowo w stosunku do zakupu ETF?

        Te opcje maj─ů termin i trzeba je rolowa─ç?

      • Z zamiennikami UCITS musz─Ö si─Ö nie zgodzi─ç. Mo┼╝na znale┼║─ç rozs─ůdne ETF z zadowalaj─ůc─ů (w zale┼╝no┼Ťci od kapita┼éu) p┼éynno┼Ťci─ů.
        Poni┼╝ej tak na szybko opis i TICKER US/EU:
        US Bonds, 1-3 Year Treasury SHY
        EU Bonds, 1-3 Year Treasury IBTA
        US Bonds, 7-10 Year Treasury IEF
        EU Bonds, 7-10 Year Treasury IUSM
        US Bonds, 20+ Year Treasury TLT
        EU Bonds, 20+ Year Treasury IDTL
        US Bonds, TIPS TIP
        EU Bonds, TIPS IDTP
        US Bonds, iBoxx USD Investment Grade Corporate LQD
        EU Bonds, iBoxx USD Investment Grade Corporate LQDE
        US Bonds, High Yield Corporate HYG
        EU Bonds, High Yield Corporate IHYA
        US Bonds, Total International BNDX
        EU Bonds, Total International AGGU
        US Bonds, Emerging Markets EMB
        EU Bonds, Emerging Markets JPEA

        • Sprostowanie do powy┼╝szego. Jednak wi─Ökszo┼Ť─ç ETF notowanych w Europie posiada bardzo nisk─ů p┼éynno┼Ť─ç i/lub wysoki spread.

    • Julian, wielkie dzi─Öki! ­čÖé

      Niestety z ETF notowanymi w USA jest problem. Jak wspomnia┼éem w innym komentarzu, postaram si─Ö jeszcze w tym roku zrobi─ç materia┼é z brokerem, kt├│ry ten k┼éopot rozwi─ů┼╝e.

  11. Kolejna fajnie opisana strategia, ale mam podobny problem jak kolega Julian, jak to zrealizowa─ç w Polsce? Kt├│ry Polski broker pozwoli na realizacj─Ö tej strategi.

    • Dzi─Öki Krzysztof! ­čÖé

      Niestety ┼╝aden broker w Polsce nie da dost─Öpu. Natomiast DIF Broker jest z Portugalii i tak─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç ju┼╝ daje. Mo┼╝e niebawem z nimi nagram jaki┼Ť materia┼é o tym.

  12. Pytanie odno┼Ťnie opisywanej strategii. Ile sygna┼é├│w ┼Ťrednio-rocznie ona generuje? Na tej podstawie b─Ödzie mo┼╝na oszacowa─ç koszt operacji.

    • Nie mam danych dla pe┼énego testu od 1970. Za czasy „wsp├│┼éczesne” zaprezentuje wyniki, gdy b─Öd─Ö mia┼é gotowe w┼éasne oprogramowanie.

      Niestety nale┼╝y si─Ö liczy─ç, ┼╝e b─Ödzie ich znacznie wi─Öcej ni┼╝ w GEM.

      Zaprezentowa─ç mog─Ö te┼╝ prostsz─ů wersj─Ö tej strategii, je┼Ťli b─Ödzie zainteresowanie. Tam z 3 r├│┼╝nych ETF obligacji, wybierany jest tylko jeden — analogicznie jak w GEM.

Napisz sw├│j komentarz