Nie lubi臋 teorii spiskowych — uwa偶am, 偶e tworzone s膮 one na zapotrzebowanie os贸b, kt贸re dzi臋ki nim mog膮 poczu膰 si臋 m膮drzejsze, ni偶 wskazywa艂yby na to obiektywne czynniki. Dzi艣 poruszam kwesti臋, kt贸ra wydaje si臋 by膰 tak膮 teori膮 spiskow膮, tyle, 偶e tylko z pozoru — m贸wi臋 bowiem o micie finansowych ekspert贸w, kt贸rzy to rzekomo posiadaj膮 eksperck膮 wiedz臋 z zakresu inwestowania na rynkach kapita艂owych.

Nie jest to jednak wyssana z palca teoria, poniewa偶 istnieje masa dowod贸w wskazuj膮cych na to, 偶e tak zwani finansowi eksperci to tylko, w najlepszym przypadku, wytw贸r medi贸w i spec贸w od marketingu. A bywa i gorzej — mo偶emy trafi膰 na zwyk艂ych szarlatan贸w i oszust贸w.

Mam ogromny komfort w tym, 偶e mog臋 szczerze m贸wi膰 i pisa膰 o rynkach finansowych. Nie musz臋 lukrowa膰 rzeczywisto艣ci, by przypadkiem nie urazi膰 os贸b, kt贸rym na r臋k臋 jest status quo w 艣wiecie inwestycji. I dlatego dzi艣 otwarcie m贸wi臋: fundusze inwestycyjne aktywnie zarz膮dzane to 艣ciema, za kt贸r膮 stoi ogromny kapita艂 i marketing. Fundusze inwestycyjne nie dowo偶膮 tego, co obiecuj膮 klientom. Nagminnie manipuluj膮 wynikami, tak by pokazywa膰 to co jest wygodne, a skrz臋tnie chowa膰 mocno skrzecz膮c膮 rzeczywisto艣膰. To do艣膰 proste, gdy naprzeciw ma si臋 klienta detalicznego, kt贸ry zwykle nie ma bladego poj臋cia o inwestowaniu. Dlatego jedyna bro艅 w zderzeniu ze sprzedawcami marze艅, to edukacja finansowa spo艂ecze艅stwa!

W tym odcinku

  • Kim jest „ekspert” i dlaczego ludzie tak ich kochaj膮?
  • Czy uwa偶am siebie za eksperta? (sic!)
  • P贸艂 偶artem, p贸艂 serio: eksperci w degustowaniu wina
  • Dlaczego fundusze inwestycyjne aktywnie zarz膮dzane s膮 tylko marketingowym sloganem bez pokrycia w faktach?
  • Je艣li nie fundusze inwestycyjne, to co?

DO PRZEMY艢LENIA Najwi臋ksze autorytety ze 艣wiata finans贸w, jak John Bogle, Warren Buffett czy Burt Malkiel, 偶eby tylko wymieni膰 kilka nazwisk, uwa偶aj膮, 偶e nie powinni艣my nawet pr贸bowa膰 pobijania rynku. Nie tylko mamy nik艂e na to szanse, ale co gorsza 鈥 w niewiele lepszej sytuacji s膮 tak zwani eksperci czy doradcy. John Bogle m贸wi wprost: maksymalna dywersyfikacja, minimalne koszty i maksymalna optymalizacja podatkowa to kwestie o kt贸rych nie mo偶na absolutnie zapomina膰 w inwestowaniu. Wspomnij o tym swojemu doradcy, gdy b臋dzie pr贸bowa艂 Ci wcisn膮膰 cudowny produkt inwestycyjny.

Polecane materia艂y (ksi膮偶ki, linki)

Dlaczego koszt, jaki ponosimy w trakcie inwestowania jest tak istotny?

Mo偶e niech przem贸wi膮 liczby (dla uproszczenia przekazu w zaokr膮gleniu). Wyobra藕my sobie, 偶e inwestujemy 100 000 PLN. Za艂贸偶my te偶, 偶e rocznie nasza stopa zwrotu z inwestycji wynosi 6%. W takim wariancie po 25 latach inwestowania nasza kwota uro艣nie do 430 000 PLN.

A co, gdyby艣my po drodze musieli ponie艣膰 koszt za zarz膮dzanie nasz膮 inwestycj膮 w wysoko艣ci 2% rocznie od warto艣ci naszego rachunku? Po 25 latach inwestowania nasza kwota uro艣nie do 260 000 PLN (przy op艂acie rocznej 4%, zaledwie do niespe艂na 160 000 PLN!).

Tak, to oznacza, 偶e 40% naszego zysku zjadaj膮 op艂aty! Niby „tylko” 2% op艂aty rocznie, ale w perspektywie 25 lat oznacza to, 偶e komu艣 p艂acimy 170 000 PLN! A przy op艂acie 4%, op艂aty skonsumuj膮 ponad 60% naszej inwestycji!

Dla por贸wnania analogiczna inwestycja, gdzie op艂ata za zarz膮dzanie wynosi艂aby 0.25% rocznie, uros艂aby do kwoty ponad 400 000 PLN. To oznacza, 偶e zarobili艣my ponad 140 000 PLN wi臋cej! Ta sama inwestycja, inne koszty za zarz膮dzanie.

Dlatego kontrola koszt贸w, jakie ponosimy w trakcie trwania naszej inwestycji jest tak kluczowa. W艂a艣ciwie to najprostsza droga do poprawienia naszego wyniku inwestycyjnego, bo nad kosztami mamy ca艂kowit膮 kontrol臋, znamy je a priori. To jest mo偶na powiedzie膰 „darmowy obiad” w 艣wiecie inwestycji.

I dlatego te偶 nie daj sobie wm贸wi膰 偶adnemu specowi od sprzedawania marze艅, 偶e produkt, kt贸ry Ci wciska jest taki cudowny, je艣li po drodze ponosisz takie wielkie koszty. W sytuacji gdzie wi臋kszo艣膰 funduszy, nawet pomijaj膮c koszty, przegrywa z szerokim rynkiem, to mo偶e i taki produkt jest 艣wietny, ale… dla samych funduszy inwestycyjnych.

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci臋 do komentowania i zadawania pyta艅, bezpo艣rednio na tej stronie poni偶ej, lub na mojej stronie na Facebook鈥檜 lub moim profilu Twitter鈥檕wym.

Alternatywnie mo偶esz zada膰 pytanie g艂osowe, nagrywaj膮c si臋 na SpeakPipe. Pami臋taj tylko, 偶e masz 90 sekund na nagranie 馃檪

Bardzo zale偶y mi na Twoim g艂osie, za kt贸ry ju偶 teraz z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋 馃檪

鉁 TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst臋p

Dzie艅 dobry, dzie艅 dobry. Witam ci臋 serdecznie w 37. odcinku podcastu System Trader.
Zasiadam dzi艣, 1 pa藕dziernika przed mikrofonem po bardzo d艂ugiej przerwie, bo ostatnio chyba by艂em przed mikrofonem w sierpniu albo nawet w lipcu 2019 roku. W mi臋dzyczasie wakacje, sporo spraw prywatnych na g艂owie, to wszystko spowodowa艂o, 偶e jest spowolnienie w tworzeniu nowych materia艂贸w. W tle te偶 pracuj臋 nad w艂asnym oprogramowaniem, kt贸re ma w艂a艣nie pomaga膰 w podejmowaniu lepszych decyzji inwestycyjnych. Na razie wyniki tej pracy s膮 zupe艂nie 鈥 偶e tak powiem 鈥 niewidoczne na zewn膮trz. By膰 mo偶e z ko艅cem tego roku albo z pocz膮tkiem przysz艂ego roku zaczn臋 publikowa膰 pierwsze materia艂y, kt贸re b臋d膮 w艂a艣nie pochodzi艂y z tego oprogramowania, nad kt贸rym pracuj臋, aby m贸c podzieli膰 si臋 z wami pierwszymi przemy艣leniami, pierwszymi uwagami co do pewnych strategii poruszania si臋 po rynkach kapita艂owych.

Poza tym trzeba jeszcze wiedzie膰, 偶e tak naprawd臋 podcast jest dla mnie na razie hobby. W tym znaczeniu, 偶e zupe艂nie na tym nie zarabiam, a wi臋c musz臋 zarabia膰 w innym miejscu. Jestem programist膮 i bior臋 te偶 udzia艂 w innym projekcie, w kt贸rym po prostu zarabiam na 偶ycie.

Staram si臋 te偶 w mi臋dzyczasie przeorganizowa膰 swoj膮 prac臋, sw贸j styl pracy tak, aby ta praca by艂a bardziej wydajna, bardziej produktywna, aby po prostu m膮drzej pracowa膰. Pochwal臋 si臋: zatrudni艂em w Indiach wirtualn膮 asystentk臋. Dlaczego w Indiach? Dlatego, 偶e jak si臋 nietrudno domy艣li膰, jest to na pewno taniej ni偶 gdybym szuka艂 takiej asystentki np. w USA. Kwestia jest dla mnie o tyle istotna, 偶eby to by艂a asystentka, kt贸ra jest gdzie艣 za granic膮, poniewa偶 chodzi o spisywanie m.in. podcast贸w, kt贸re nagrywa艂em w j臋zyku angielskim.

Pewnie m贸g艂bym znale藕膰 kogo艣 takiego w Polsce. Z drugiej strony ja tak naprawd臋 r贸wnie偶 w Polsce nie mieszkam, p贸ki co wi臋c wyb贸r pad艂 na Indie. Zobaczymy, jak to w praktyce b臋dzie si臋 sprawdza艂o, poniewa偶 taka asystentka nie tylko b臋dzie spisywa艂a moje podcasty, kt贸re nagrywam z go艣膰mi w j臋zyku angielskim, ale te偶 b臋d臋 stara艂 si臋 jej tutaj podsuwa膰 mniejsze zadania do zrealizowania. Sam jestem ciekaw wynik贸w, tak 偶e jak b臋d臋 mia艂 po jakim艣 czasie co艣 ciekawego do opowiedzenia w tym temacie, to z pewno艣ci膮 si臋 ze wszystkimi podziel臋.

Dzi艣 porozmawiamy sobie o ekspertach finansowych czy ekspertach do spraw inwestowania na rynkach kapita艂owych. Ten temat chodzi艂 mi po g艂owie ju偶 jaki艣 czas, ale nie mog艂em si臋 jako艣 do tego zabra膰. Mia艂em r贸偶ne koncepcje w g艂owie, ale w ko艅cu w wakacje mia艂em troszk臋 czasu dla siebie. Wpad艂a mi w ko艅cu w r臋ce ksi膮偶ka, o kt贸rej tak naprawd臋 wiedzia艂em ju偶 znacznie wcze艣niej. ale nie mia艂em jako艣 okazji jej przeczyta膰 pod tytu艂em I will teach you how to be rich, czyli Naucz臋 ci臋, jak by膰 bogatym. Autorem tej ksi膮偶ki jest Ramit Sethi, to jest taki odpowiednik 鈥 mam nadziej臋, 偶e Micha艂 si臋 nie obrazi 鈥 Micha艂a Szafra艅skiego, tyle 偶e w Stanach Zjednoczonych. W艂a艣nie ta ksi膮偶ka by艂a dla mnie takim triggerem do tego, aby nagra膰 odcinek o ekspertach finansowych.

Kim jest ekspert?

No w艂a艣nie, ale kim jest ekspert i dlaczego zwykle tak kochamy ekspert贸w, czy zwykle tak kochamy radzi膰 si臋 ekspert贸w? Wed艂ug s艂ownika j臋zyka polskiego ekspertem jest kto艣, kto jest uznawany za autorytet w jakiej艣 dziedzinie wiedzy. Eksperci wzbudzaj膮 zaufanie, poniewa偶 zwykle m贸wi膮 o rzeczach, o kt贸rych nie mamy poj臋cia, kt贸re s膮 dla nas abstrakcj膮. Taki ekspert zwykle mo偶e si臋 przy tym pochwali膰 np. seri膮 tytu艂贸w czy to naukowych, czy to wskazuj膮cych na pozycj臋 w uznanej firmie. Je偶eli kto艣 taki si臋 wypowiada, to tak si臋 nam mo偶e wydawa膰 przynajmniej, 偶e ten kto艣 musi mie膰 nie tylko sensown膮 wiedz臋, ale naprawd臋 musi wiedzie膰 o czym m贸wi.

Eksperci wzbudzaj膮 zaufanie, poniewa偶 zwykle m贸wi膮 o rzeczach, o kt贸rych nie mamy poj臋cia, kt贸re s膮 dla nas abstrakcj膮

Nie to, 偶e nie ma ludzi, kt贸rzy s膮 ekspertami w swojej dziedzinie, kt贸rzy maj膮 wiedz臋 w swojej dziedzinie 鈥 nie chc臋 tutaj nikomu niczego umniejsza膰. Problem polega na tym, 偶e mamy jako laicy tendencj臋 do oceniania nie tyle zawarto艣ci, co oceniania opakowania. Je偶eli taki ekspert podaje nam jak膮艣 informacj臋, to cz臋sto nie wnikamy w g艂膮b, nie staramy si臋 zastanowi膰, czy ta wiedza jest faktycznie OK. Bardziej zwracamy uwag臋 na takie powierzchowne kwestie, jak sam wygl膮d tego eksperta, jego spos贸b m贸wienia, jego spos贸b przekonywania nas do siebie.

Bardzo podobnie to wygl膮da w wielu r贸偶nych dziedzinach wiedzy, m.in. w艂a艣nie na gruncie inwestycyjnym. Mamy jakiego艣 eksperta w telewizji, kt贸ry m贸wi o tym, 偶e b臋dzie kryzys, 偶e kryzys finansowy, ekonomiczny czai si臋 za rogiem. M贸wi o tym wszystkim w bardzo interesuj膮cy, przekonywuj膮cy spos贸b. To dzia艂a na nasz膮 wyobra藕ni臋. Je艣li np. nie znamy si臋 kompletnie na ekonomii czy na inwestowaniu na rynkach finansowych, to mo偶e to dzia艂a膰 bardzo, bardzo pobudzaj膮co na nas.

Abstrahuj臋 tutaj od tego, czy ten ekspert m贸wi sensownie, czy bezsensownie, i nie b臋d臋 wskazywa艂 konkretnego przypadku 偶adnej osoby. Je偶eli chodzi o finanse mamy jako ludzie bardzo du偶膮 tendencj臋 do pope艂niania b艂臋du 鈥 takiego, 偶e z ch臋ci膮 s艂uchamy. M.in. lubimy s艂ucha膰 np. tego, co si臋 wydarzy w przysz艂o艣ci na rynkach finansowych. To jest bardzo, bardzo ciekawe dowiedzie膰 si臋, czy warto dzi艣 inwestowa膰, np. kupowa膰 akcje, bo ten rynek b臋dzie r贸s艂, czy w艂a艣nie mo偶e trzeba te akcje sprzeda膰, poniewa偶 ma by膰 wielki kryzys ekonomiczny. Je偶eli wielki ekspert m贸wi, 偶e ma by膰 wielki kryzys ekonomiczny, no to chwa艂a mu za to, bo wiemy, 偶e np. warto teraz sprzeda膰 te akcje.

Tymczasem problem polega na tym, 偶e nikt, ale to nikt na 艣wiecie nie zna przysz艂o艣ci. Musimy sobie zda膰 spraw臋 z tego, 偶e inwestowanie nie polega na przewidywaniu przysz艂o艣ci. Inwestowanie polega na pod膮偶aniu za strategi膮, kt贸r膮 obrali艣my, kt贸r膮 rozumiemy, kt贸r膮 zweryfikowali艣my, kt贸ra jest bliska naszym przekonaniom i kt贸ra ma odpowiednio du偶e prawdopodobie艅stwo, ale nie pewno艣膰. Prawdopodobie艅stwo tego, 偶e doprowadzi nas do obranego celu.

My艣l臋, 偶e to w艂a艣nie ta niepewno艣膰, kt贸ra jest takim nieod艂膮cznym czynnikiem procesu inwestowania, powoduje, 偶e inwestowanie jest takie trudne. Nawet je偶eli ono od strony czysto technicznej jest 艂atwe i powinno by膰 艂atwe, to zawsze b臋dziemy si臋 porusza膰 w obszarze niepewno艣ci. Zawsze b臋dziemy podejmowa膰 decyzje, kt贸rych wynik jest niepewny. On jest prawdopodobny, powinien by膰 prawdopodobny. Ten wynik powinien wynika膰 z tego, 偶e pod膮偶amy za jak膮艣 strategi膮, a wi臋c mamy wi臋ksz膮 szans臋 na przyk艂ad zarobienia ni偶 stracenia pieni臋dzy, 偶e wiemy mniej wi臋cej w jakim obszarze ryzyka si臋 poruszamy. Nigdy jednak nie wiemy tak naprawd臋 do ko艅ca, jaki ten finalny wynik naszych dzia艂a艅 na rynkach finansowych b臋dzie.

To powoduje du偶y dyskomfort i te偶 to, 偶e ludzie, nawet je偶eli maj膮 w r臋ku dobr膮 strategi臋, kt贸ra sprawdza艂a si臋 przez lata, to w podbramkowych sytuacjach, kiedy trac膮 pieni膮dze, b臋d膮 mieli du偶膮 ochot臋 na porzucanie tej strategii na rzecz np. czego艣 nowego itd., itd. Jak to m贸wi Warren Buffett: 鈥Investing is simple but it is not easy鈥, czyli: 鈥Inwestowanie jest proste, ale nie jest 艂atwe鈥.

Czy uwa偶am si臋 za eksperta?

Je偶eli chodzi o kwesti臋 ekspert贸w finansowych, to kim ja zatem jestem, 偶e siadam tutaj przed mikrofonem, m贸wi臋 teraz do was i jeszcze kpi臋 sobie z ekspert贸w? Czy ja sam mo偶e jestem ekspertem, czy ja si臋 uwa偶am za eksperta finansowego? Absolutnie szczerze m贸wi臋 NIE.
Nie uwa偶am si臋 za 偶adnego eksperta finansowego i nigdy te偶 nie b臋d臋 formu艂owa艂 偶adnych prognoz inwestycyjnych, czy nie b臋d臋 namawia艂 nikogo do stosowania jakiej艣 konkretnej, jedynej, unikatowej, najlepszej w og贸le hiperstrategii. Mog臋 wyrazi膰 swoj膮 w艂asn膮 opini臋, mog臋 pokaza膰, jak pewne rzeczy robi臋, ale zawsze z du偶膮 ostro偶no艣ci膮, aby unikn膮膰 sytuacji, 偶e kto艣 naprawd臋 bezmy艣lnie b臋dzie si臋 stara艂 w ciemno na艣ladowa膰 to, co robi臋. Staram si臋 przekazywa膰 swoj膮 wiedz臋, swoje do艣wiadczenia i nie lukrowa膰 tej rzeczywisto艣ci.

W przysz艂o艣ci b臋d臋 te偶 pokazywa艂 wiele swoich bardzo b艂臋dnych decyzji finansowych. Po to, aby m贸c was inspirowa膰, aby艣cie mogli si臋 uczy膰 na do艣wiadczeniach innych, ale bez 偶adnego owijania w bawe艂n臋 i pokazywania, jak ten inwestycyjny 艣wiat jest wspania艂y i jak pi臋knie jest odcina膰 sobie kupony od pieni臋dzy, kt贸re zainwestujemy na rynku finansowym.

O ile nie uwa偶am si臋 za eksperta, to te偶 musz臋 uczciwie przyzna膰, i nie chc臋 by膰 tutaj fa艂szywie skromny, 偶e mam wi臋ksz膮 wiedz臋 ni偶 przeci臋tny cz艂owiek z艂apany gdzie艣 na ulicy. To nie wynika jednak z mojego geniuszu, tylko z og贸lnego, bardzo niskiego poziomu wiedzy w spo艂ecze艅stwie, je偶eli chodzi o inwestowanie.

Robi臋 wywiady z takimi osobami jak Gary Antonacci, z kt贸rym mia艂em okazj臋 nagrywa膰 dla was podcast, niestety jeszcze nieprzet艂umaczony. To jest to osoba praktycznie nieznana w Polsce, ale z kolei bardzo uznana w Stanach Zjednoczonych. Rozmawiaj膮c z tak膮 osob膮 rozumiem, jak niewiele wiem. S艂ysz臋 po drugiej stronie cz艂owieka, kt贸ry na rynkach finansowych jest d艂u偶ej ni偶 ja chodz臋 po ziemi, kt贸ry swoj膮 karier臋 inwestycyjn膮 zaczyna艂 w latach 70., kt贸ry pracowa艂 z najlepszymi na 艣wiecie inwestorami, o uznanych i weryfikowalnych osi膮gni臋ciach. To sprowadza na ziemi臋.

Na pocieszenie mog臋 doda膰, 偶e nie trzeba by膰 drugim Garym Antonaccim, aby m贸c z sukcesem w d艂ugim terminie wyci膮ga膰 to, co najlepsze z rynk贸w kapita艂owych. Nie oznacza to, 偶e b臋dziemy od razu Warrenem Buffettem, ale mo偶emy z g艂ow膮, z planem pomna偶a膰 swoje pieni膮dze na rynkach kapita艂owych, co nie znaczy, 偶e jest to proste i automatyczne, 偶e dzieje si臋 natychmiastowo. Na pocz膮tku trzeba na pewno zainwestowa膰 du偶o pracy, mie膰 du偶o cierpliwo艣ci, 偶eby m贸c p贸藕niej czerpa膰 z tego korzy艣ci dla siebie.

Zamykaj膮c temat: czy jestem ekspertem 鈥 nie, nie jestem. Staram si臋 u偶ywa膰 w艂asnej g艂owy, weryfikowa膰 informacje, kt贸re czytam, dociera膰 do fakt贸w, dr膮偶y膰 tematy, a nie tylko 艣lepo wierzy膰, 偶e gdy b臋d臋 robi艂 tak, jak wielki autorytet napisa艂, to b臋d臋 na tym zarabia艂. Nie! By膰 mo偶e ta osoba jest ekspertem, natomiast warto wszystko zweryfikowa膰 samemu, bo trzeba z szacunkiem podchodzi膰 do w艂asnych pieni臋dzy. M贸wi臋 to jako kto艣, kto pope艂ni艂 mas臋 b艂臋d贸w na rynkach finansowych, wtopi艂 niema艂o pieni臋dzy i kto dopiero po 10 latach okrzep艂 i w ko艅cu widzi wi臋ksz膮, sensown膮 ide臋 w temacie inwestowania. Wiem, jak bardzo odbiega to od wyobra偶e艅 kogo艣, kto dopiero wchodzi w temat inwestowania.

Warto wszystko zweryfikowa膰 samemu, bo trzeba z szacunkiem podchodzi膰 do w艂asnych pieni臋dzy

Eksperci ds. degustacji wina w natarciu

呕eby troch臋 rozlu藕ni膰 kwesti臋 rozmowy o ekspertach: Ramit Sethi w swojej ksi膮偶ce I will teach you how to be rich przywo艂a艂 test tzw. ekspert贸w od degustacji wina. To jest o tyle dobra historia, bo oddaje sens tego, kim s膮 eksperci albo jak my postrzegamy ekspert贸w, a jak w praktyce to mo偶e weryfikowa膰 rzeczywisto艣膰.

Temat wina, przynajmniej dla mnie, jest o tyle interesuj膮cy, 偶e mieszkaj膮c od lat w Brukseli lubi臋 pi膰 czerwone wino, zw艂aszcza bordeaux. Jedyne, co po latach picia tego wina jestem osobi艣cie w stanie odr贸偶ni膰, to mo偶e wino za 3 euro od tego za 20 euro. Nie by艂bym ju偶 w stanie odr贸偶ni膰 czerwonego wina za 20 euro od wina za 100 czy 300 euro. Nie wiem, jak to robi膮 eksperci, ale zaraz wsp贸lnie si臋 dowiemy, a w艂a艣ciwie jak tego faktycznie nie robi膮.

W 2001 roku niejaki Frederic Brochet z Uniwersytetu w Bordeaux przeprowadzi艂 eksperyment, kt贸ry mia艂 ustali膰, jak ludzie lubuj膮cy si臋 w spo偶ywaniu wina decyduj膮, kt贸re wino im smakuje, a kt贸re nie. Do swojego eksperymentu zaprosi艂 57 uznanych ekspert贸w w dziedzinie degustacji wina. Mieli za zadanie oceni膰 dwa wina, jedno czerwone, drugie bia艂e.

Eksperci ochoczo wzi臋li si臋 do oceniania i po degustacji opisali swoje wra偶enia smakowe. Je偶eli chodzi o wino czerwone, zrobili to spos贸b charakterystyczny dla win czerwonych, chocia偶 dla mnie to jest taka poezja, kt贸rej do ko艅ca nie rozumiem, 偶yj臋 w 艣wiecie zer i jedynek. Ocenili je jako g艂臋bokie, intensywne w smaku, czyli co艣, co podobno eksperci przypisuj膮 winom czerwonym. Wino bia艂e ocenili jako 艣wie偶e, maj膮ce bukiet kwiat贸w itd.

Generalnie wszyscy eksperci oba rodzaje win ocenili w do艣膰 podobny spos贸b. Mo偶na powiedzie膰, to super, 偶e faktycznie ci eksperci potrafi膮 rozr贸偶ni膰 te wina. Problem w tym, 偶e i jedno, i drugie wino by艂o winem bia艂ym. Co wi臋cej, by艂y dok艂adnie tym samym winem. To rzekomo czerwone wino by艂o winem bia艂ym, tylko odpowiednio zabarwionym, o czym eksperci oczywi艣cie nie wiedzieli. 57 ekspert贸w i 偶aden nie zauwa偶y艂, 偶e degustuje dwa takie same wina. My艣l臋, 偶e jest to dosy膰 wymowne.

Nie chc臋 tego tak jednoznacznie przenosi膰 na grunt inwestycyjny, bo to jest niby inna bran偶a, ale z drugiej strony samo si臋 to nasuwa. Po jasn膮 choler臋 57 go艣ci pr贸buje pi膰 wina i uznawa膰 si臋 za ekspert贸w, czy te偶 inni ich za takich uwa偶aj膮, je偶eli nie potrafi膮 odr贸偶ni膰 wina bia艂ego od czerwonego? Podobnie wygl膮da to z ekspertami na rynkach finansowych, kt贸rzy staraj膮 si臋 przewidywa膰 kolejne kryzysy albo to, czy sp贸艂ka b臋dzie rosn膮膰 czy spada膰. Jeden B贸g wie, co si臋 b臋dzie dzia艂o.

Z du偶膮 ch臋ci膮 lubimy s艂ucha膰, co powie ekspert. Tym bardziej lubimy s艂ucha膰, je偶eli dan膮 sp贸艂k臋 mamy w portfelu, a ekspert powie, 偶e b臋dzie ona ros艂a. Je偶eli powie, 偶e b臋dzie spada膰, mo偶emy chcie膰 nawet wypiera膰 tak膮 informacj臋. Tak naprawd臋 skuteczno艣膰 ekspert贸w od przepowiadania przysz艂o艣ci na rynkach finansowych jest podobna do tych z zakresu degustacji win.

Tym bardziej lubimy s艂ucha膰, je偶eli dan膮 sp贸艂k臋 mamy w portfelu, a ekspert powie, 偶e b臋dzie ona ros艂a

To by艂a taka ma艂a dygresja o tym, jak skompromitowali si臋 eksperci od win. Jednak nie chodzi o to, 偶e s膮 samozwa艅czymi ekspertami, ale 偶e my jako ludzie, klienci kupuj膮cy wino lubimy mie膰 takich ekspert贸w, kt贸rzy podpowiedz膮, kt贸re wino kupi膰, a kt贸re nie, kt贸re jest lepsze, a kt贸re gorsze. Podobnie jest na rynkach finansowych.

Eksperci w funduszach inwestycyjnych

Kto jest takim ekspertem na rynku finansowym? Odwo艂am si臋 tutaj do takiego przyk艂adowego funduszu inwestycyjnego z Polski. Nie podam jego nazwy, bo nie chc臋 nikogo stygmatyzowa膰. Podepr臋 si臋 wynikami pewnego funduszu inwestycyjnego z rynku akcji, kt贸ry funkcjonuje ju偶 23 lata. To spory kawa艂 czasu, na podstawie kt贸rego mo偶na formu艂owa膰 pewne oceny. Ten fundusz jest dobry, w tym sensie, 偶e dosy膰 mocno i dzielnie walczy艂 przez te 23 lata, cho膰 jest pewien k艂opot, je偶eli chodzi o kwesti臋 op艂at takich funduszy, o kt贸rym za chwil臋 powiem.

Je偶eli kto艣 pracuje w funduszu, bierze od nas pieni膮dze, jest zarz膮dzaj膮cym funduszu, to co do zasady jest profesjonalist膮, mo偶na go nazwa膰 ekspertem. Fundusz, o kt贸rym b臋d臋 m贸wi艂 za chwil臋, o jego wynikach, jest funduszem akcyjnym i nigdy w portfelu nie mo偶e mie膰 mniej ni偶 60 procent akcji. To znaczy, 偶e je偶eli na rynku akcji wszystko by spada艂o, to ten fundusz i tak w portfelu musi mie膰 przynajmniej 60 procent akcji. Ale to nie jest a偶 tak 藕le, jak mog艂oby si臋 wydawa膰, poniewa偶 te 40 procent mo偶e alokowa膰 w inne aktywa, np. obligacje.

Teoretycznie wi臋c taki fundusz ma szans臋 traci膰 mniej ni偶 ca艂y rynek. Poza tym taki fundusz to nie jest ca艂y rynek. Tam siedz膮 panowie, kt贸rych zadaniem jest wybieranie sp贸艂ek, kt贸re maj膮 pobija膰 rynek. Je偶eli rynek ur贸s艂 o 10 procent w skali roku, to ci panowie, kt贸rzy tam siedz膮, maj膮 wykr臋ci膰 lepszy wynik, bo w ko艅cu nie bior膮 ca艂ego rynku, co jest dzisiaj proste do zrobienia, tylko maj膮 dla nas wybra膰 sam mi贸d, 偶eby艣my mogli mie膰 lepszy wynik inwestycyjny.

Fundusz, o kt贸rym m贸wi臋, za 23 lata, do 2019 roku, wypracowa艂 艣rednioroczn膮 stop臋 zwrotu na poziomie ponad 6 procent (zwr贸膰my uwag臋 na ogromn膮 inflacj臋 na prze艂omie XX i XXI wieku w Polsce). W mi臋dzyczasie maksymalna strata w portfelu, jaka si臋 mu przytrafi艂a w tym okresie, wynios艂a minus 61 procent, czyli w pewnym momencie klienci tego funduszu musieli prze艂kn膮膰 uszczuplenie portfela o ponad 60 procent. Tak to wygl膮da艂o za te 23 lata i jest to wynik z jednej strony szokuj膮cy, je偶eli chodzi o strat臋, nieliczne jednostki s膮 w stanie prze偶y膰 taki spadek w portfelu. Trzeba jednak przyzna膰, 偶e indeks WIG za te 23 lata, kt贸ry obejmuje ca艂y rynek warszawskiej gie艂dy, wypracowa艂 o co najmniej o 2 punkty procentowe 鈥 m贸wi臋 z g艂owy 鈥 mniejsz膮 stop臋 zwrotu, 艂膮cznie z dywidendami. W tym kontek艣cie mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e jest dobrze 鈥 je偶eli chodzi o WIG, to ten fundusz pobi艂 rynek.

Z drugiej strony 1997 rok to s膮 takie czasy, gdy nasza gie艂da by艂a ma艂o cywilizowana. Dlatego postaram si臋 przesun膮膰 o nieco mniej lat wstecz, aby sprawdzi膰, jak ten fundusz dzia艂a艂 p贸藕niej.

Cofnijmy si臋 o 15 lat. Jest to o tyle ciekawy okres, 偶e znamy tu ju偶 histori臋 dla WIG20 Total Return, czyli indeksu 20 najwi臋kszych sp贸艂ek z polskiej gie艂dy, 艂膮cznie z reinwestowanymi dywidendami. W ci膮gu tych ostatnich 15 lat fundusz, o kt贸rym m贸wi臋, wypracowa艂 stop臋 zwrotu w wysoko艣ci 4,71 procenta, trac膮c w tym okresie ponad 60 procent. Natomiast WIG20TR wypracowa艂 ciut lepsz膮 stop臋 zwrotu, bo 4,92 procenta. Gdyby艣my zainwestowali z pocz膮tkiem 2005 roku 100 tysi臋cy z艂otych, to fundusz, o kt贸rym m贸wi臋, pozwoli艂by nam wygenerowa膰 stop臋 zwrotu w wysoko艣ci oko艂o 97 tysi臋cy z艂otych, natomiast WIG20TR, czyli prosty indeks wygenerowa艂by kwot臋 103 tysi臋cy z艂otych, czyli o 6 tysi臋cy z艂otych wi臋cej, przy mniej wi臋cej podobnym obsuni臋ciu warto艣ci portfela o ponad 60 procent.

Uwa偶am, 偶e mimo wszystko ten fundusz przegrywa nie tylko w warto艣ciach bezwzgl臋dnych. Kto艣 mo偶e powiedzie膰, 偶e niewiele, bo indeks WIG20TR ma 4,92, a ten fundusz 4,71 procenta. Przegrywa dlatego, 偶e ten fundusz nie musia艂 mie膰 ca艂y czas w portfelu 100 procent akcji. M贸g艂 w sytuacjach podbramkowych po pierwsze redukowa膰 zaanga偶owanie w akcje i mie膰 bezpieczniejsze aktywa, a po drugie nie by艂 ograniczony tylko i wy艂膮cznie do indeksu WIG20. M贸g艂 i mo偶e on inwestowa膰 praktycznie w dowolne inne sp贸艂ki notowane na Gie艂dzie Papier贸w Warto艣ciowych w Warszawie, o ile oczywi艣cie wymogi p艂ynno艣ciowe b臋d膮 sensowne, 偶eby przy odpowiednim kapitale mo偶na by艂o takie transakcje przeprowadzi膰. Mimo wszystko ten fundusz powinien wygenerowa膰 lepsz膮 stop臋 zwrotu, ale tak si臋 nie dzieje.

Zr贸bmy jeszcze jedno por贸wnanie, a mo偶e nawet dwa. Wiemy ju偶, 偶e w ci膮gu 15 lat ten fundusz wygenerowa艂 nieznacznie gorsz膮 stop臋 zwrotu ni偶 prosty indeks WIG20TR. Teraz wyobra藕my sobie, 偶e w lipcu 2007 roku wszyscy inwestuj膮 w fundusze, sytuacja na gie艂dzie wygl膮da pi臋knie i my r贸wnie偶 chcieli艣my zainwestowa膰 swoje pieni膮dze. Kupili艣my jednostk臋 takiego funduszu, zap艂acili艣my za ni膮 239 z艂otych. Mamy wrzesie艅 2019 roku. Jedna jednostka naszej inwestycji, po 12 latach, jest warta 204 z艂ote, czyli, kr贸tko m贸wi膮c, jeste艣my na minusie.

Kto艣 mo偶e powiedzie膰, 偶e od 2007 roku na rynku w Polsce panuje bieda i tak dalej, wi臋c to jest takie niezbyt uczciwe por贸wnanie. Ot贸偶 nie do ko艅ca. Owszem, gie艂da w Polsce od 2007, 2008 roku nie rozpieszcza inwestor贸w, ale mimo wszystko poszli艣my do funduszu po to, aby on pobi艂 ten rynek. To nie jest tak, 偶e w tym czasie wszystkie sp贸艂ki na gie艂dzie traci艂y. Przecie偶 by艂y takie, kt贸re wygenerowa艂y ogromne stopy zwrotu w ci膮gu tych 12 lat, a mimo wszystko z jakich艣 powod贸w ten fundusz nie ma akurat tych sp贸艂ek w swoim portfelu i nie pobi艂 tego rynku.

Zwr贸膰 uwag臋 na to, 偶e kupowanie akcji, samodzielne dobieranie ich do portfela z wiar膮, 偶e uda si臋 to zrobi膰 lepiej, jest naprawd臋 trudnym zadaniem, o ile nie jeste艣my Warrenem Buffettem. Je偶eli b臋dziemy zak艂ada膰, 偶e chcemy nim by膰, brzmi to pi臋knie. P贸ki co jednak Warren Buffett jest jeden i dla naszego dobra lepiej jest za艂o偶y膰, 偶e nawet je艣li jeste艣my tym przys艂owiowym ekspertem, to dobieranie indywidualnych sp贸艂ek do portfela wcale nie jest prostym zadaniem.

Kupowanie akcji, samodzielne dobieranie ich do portfela z wiar膮, 偶e uda si臋 to zrobi膰 lepiej, jest naprawd臋 trudnym zadaniem, o ile nie jeste艣my Warrenem Buffettem

Teraz ostatnie por贸wnanie tego anonimowego funduszu inwestycyjnego. W ci膮gu ostatnich 10 lat WIG20TR, czyli te 20 najwi臋kszych sp贸艂ek notowanych na gie艂dzie warszawskiej, wraz z zainwestowanymi odsetkami, potrafi艂 wypracowa膰 prawie 42 procent zwrotu. Tymczasem ten fundusz, o kt贸rym m贸wi臋, wypracowa艂 niespe艂na 34 procent. Oko艂o 8 procent mniej za 10 lat dostarcza ten fundusz, wzgl臋dem prostego, 偶eby nie powiedzie膰 prostackiego indeksu, 艣lepego kupowania sp贸艂ek, niekombinowania, nieanalizowania niczego, tylko trzymania tego w portfelu i reinwestowania ewentualnych kupon贸w odsetkowych.

Dlaczego fundusze inwestycyjne zawodz膮?

Najwi臋kszy problem, jaki jest z funduszami, to to, 偶e bardzo ci臋偶ko jest pokona膰 rynek, czyli wypracowa膰 wynik lepszy ni偶 艣rednia rynkowa, robi膰 to skutecznie przez okres wielu lat i powtarza膰 ten wynik lepszy ni偶 艣rednia rynkowa. Ten przyk艂adowy fundusz 鈥 naprawd臋 obiektywnie powiem 鈥 jest do艣膰 mocny. Ludzie, kt贸rzy tam pracuj膮, prawdopodobnie wykonuj膮 kawa艂 dobrej roboty, chocia偶 ci臋偶ko im pokona膰 ten rynek.

Ten fundusz ma jednak kul臋 u nogi, kt贸r膮 jest op艂ata. Ot贸偶 op艂ata za ten fundusz wynosi ponad 4 proc. w skali roku. Wyobra藕cie sobie, 偶e dajecie 100 tys. z艂 do funduszu i 4 tys. z艂 od razu wyparowuje po to, 偶eby ci panowie mogli si臋 tymi pieni臋dzmi, tym inwestowaniem zaj膮膰. Na dzie艅 dobry musz膮 zatem odrobi膰 te 4 tys., a p贸藕niej goni膰 rynek. Nie jest to 艂atwa sprawa.

Do tych bardzo wysokich op艂at jeszcze wr贸c臋, natomiast chwil臋 jeszcze po艣wi臋c臋 problemowi inwestowania w fundusze aktywnie zarz膮dzane, czyli ludzi siedz膮cych tam, kt贸rzy maj膮 pobija膰 ten rynek, Je艣li jeste艣my potencjalnym klientem takiego funduszu inwestycyjnego i czytamy sobie r贸偶ne analizy, r贸偶ne rankingi funduszy inwestycyjnych, to niestety na dzie艅 dobry mamy pewn膮 iluzj臋, z kt贸rej wi臋kszo艣膰 nie zdaje sobie sprawy. Mianowicie tzw. survivor bias, czyli po polsku b艂膮d prze偶ywalno艣ci. W tych rankingach widzimy np. najlepsze fundusze za ostatni rok, 2 lata, 5 lat, 10 lat. Nie widzimy tam natomiast funduszy, kt贸re ju偶 nie istniej膮. A nie istniej膮 dlatego, bo by艂y bardzo s艂abe i dlatego wypad艂y z rynku.

Poza tym, je艣li profesjonali艣ci czy eksperci maj膮 obsuni臋cia w portfelu na poziomie przekraczaj膮cym 60 proc., czyli podobnie jak ca艂y rynek 鈥 to powiedzmy sobie uczciwie 鈥 co艣 jest tutaj nie tak. Nie po to p艂acimy ekspertom, 偶eby tracili tyle co rynek 鈥 oni maj膮 by膰 lepsi od rynku. Mo偶emy przecie偶 sobie dzisiaj w prosty spos贸b zreplikowa膰 rynek, kupuj膮c sobie tzw. ETF-a, czyli niskokosztowy fundusz indeksowy, kt贸ry nie kombinuje, jak pobi膰 rynek, tylko po prostu go na艣laduje. W Polsce mamy takie ETF-y chocia偶by na WIG20, mamy te偶 takie na WIG40, mamy rynek gie艂dy ameryka艅skiej, S&P500 czy niemieckiego Daxa. Jednym posuni臋ciem mamy w portfelu od razu ca艂y indeks.

Z funduszami inwestycyjnymi jest te偶 taki k艂opot, 偶e ludzie, kt贸rzy kupuj膮 fundusze inwestycyjne, m贸wi膮: 鈥濶ie znam si臋 na tym, na inwestowaniu, nie znam si臋 na finansach, nie chc臋 si臋 tym zajmowa膰 鈥 dam to profesjonalistom鈥. Brzmi to sensownie i zdroworozs膮dkowo, ale faktycznie zdroworozs膮dkowo by艂oby wtedy, gdyby ci ludzie faktycznie wykonywali swoj膮 prac臋 jak nale偶y. Maj膮c natomiast kul臋 u nogi w postaci 4-procentowych op艂at rocznych (od 2021 roku ma to chyba by膰 obni偶one do maksymalnie 2 proc., ale to wci膮偶 jest bardzo du偶o), mamy tam z drugiej strony sztab analityk贸w, kt贸rzy przerzucaj膮 stogi siana w poszukiwaniu ig艂y, dziel膮 tam w艂os na czworo, przeprowadzaj膮 niesamowite analizy, cz臋sto fundamentalne. Wchodz膮 g艂臋boko w te sp贸艂ki, kupuj膮 je wr臋cz, 偶eby m贸c je kontrolowa膰. Mimo wszystko przegrywaj膮 z rynkiem, i tu naprawd臋 co艣 jest 鈥 do cholery 鈥 nie tak.

Koszty, koszty, koszty

W tym momencie pozw贸lcie, 偶e powiem jeszcze troch臋 o kosztach. Trzeba wiedzie膰, 偶e je偶eli inwestujemy 艣rednio oko艂o 100 tys. z艂, za艂贸偶my, 偶e mamy 艣rednioroczn膮 stop臋 zwrotu 6 proc., to po 25 latach nasza kwota uro艣nie do 430 tys. z艂. Ale je偶eli p艂acimy po drodze 4 proc. za zarz膮dzanie, jak w przypadku tego funduszu, to zamiast mie膰 na ko艅cu 430 tys. z艂, to my na ko艅cu mamy zaledwie 160 tys. z艂.

M贸wi膮c inaczej: je偶eli mamy inwestycj臋 i wydaje si臋 nam, 偶e 4 proc. to nie jest du偶o, o co tu robi膰 wielki lament? Musimy sobie jednak zda膰 spraw臋 z tego, 偶e przy 25-letnim okresie inwestowania i przy 6 procentach 艣redniorocznej stopy zwrotu, przed kosztami, normalnie mieliby艣my 430 tys. z艂. Tu mamy na ko艅cu zaledwie 160 tys. z艂. Op艂ata konsumuje nam ponad 60 proc. naszej inwestycji 鈥 to po prostu co艣 masakrycznego.

Mo偶emy sobie to por贸wna膰, gdy mamy na szali inny fundusz, kt贸ry pobiera op艂aty 0,25 proc. Wtedy ta nasza inwestycja ze 100 tys. uros艂aby do 400 tys., a op艂aty zjad艂yby mniej ni偶 10 proc. 0,25 proc. rocznie to z jednej strony jest niewiele, a z drugiej strony na rynkach rozwini臋tych mo偶na mie膰 fundusze, kt贸re maj膮 jeszcze ni偶sze op艂aty, poni偶ej 0,1 proc. Ma to naprawd臋 ogromne prze艂o偶enie, je偶eli inwestujemy przez okres 20, 30, 40 lat, przez okres 偶ycia. Na ko艅cu osi膮gamy ca艂kowicie inny wynik ni偶 kto艣, co robi co艣 analogicznego do nas, tylko 偶e po drodze musi ponosi膰 te znacznie wi臋ksze koszty za zarz膮dzanie. 4 proc. za zarz膮dzanie od funduszu inwestycyjnego to jest kosmos. 2 proc., kt贸re maj膮 by膰 od 2021 roku, to te偶 jest kosmos.

4 proc. za zarz膮dzanie od funduszu inwestycyjnego to jest kosmos. 2 proc., kt贸re maj膮 by膰 od 2021 roku, to te偶 jest kosmos (sorry Panie Buczek)

W najprostszym scenariuszu, b臋d膮c zwyk艂ym 偶uczkiem, kt贸ry nie chce si臋 uczy膰 analizy fundamentalnej i nie chce si臋 tym zajmowa膰 na co dzie艅, okazuje si臋, 偶e kupuj膮c sobie prosty fundusz indeksowy, po 10-15 latach (przynajmniej tak m贸wi膮 dane z rynku w USA, gdzie jest znacznie wi臋cej funduszy, ten rynek jest d艂u偶szy, bardziej rozwini臋ty), mniej wi臋cej 80-90 proc. funduszy przegrywa z rynkiem. Czyli je偶eli kupimy sobie na rynek, to na dzie艅 dobry mamy bardzo du偶膮 szans臋, 偶e od razu pobijemy wi臋kszo艣膰 funduszy na rynku.

Warto, 偶eby艣my zrozumieli, 偶e nawet je偶eli s膮 fundusze 鈥 nieliczne, bardzo nieliczne 鈥 kt贸re pobijaj膮 ten rynek po 10-15 latach, to my to wiemy po 10-15 latach. Bardzo ci臋偶ko nam wiedzie膰 a priori, 偶e jak wybierzemy jaki艣 fundusz, bo nam jaki艣 ranking powiedzia艂, 偶e to jest 艣wietny fundusz, 偶e on za 10-15 lat nadal b臋dzie najlepszym funduszem i pobije rynek. My tego nie wiemy 鈥 ten fundusz mo偶e po prostu zbankrutowa膰.

Je艣li nie fundusz, to co?

Zamiast wi臋c kopa膰 si臋 z bykiem, lepiej po prostu kupi膰 rynek, je偶eli nie chcemy wchodzi膰 g艂臋boko w kwestie inwestowania, i zamkn膮膰 to w choler臋, zaj膮膰 si臋 czym艣 innym, 偶yciem, czymkolwiek, je偶eli nie chcemy si臋 zajmowa膰 aktywnie inwestowaniem. To nam daje szans臋 na to, 偶e b臋dziemy mie膰 lepszy wynik ni偶 wi臋kszo艣膰 os贸b, kt贸ra inwestuje w fundusze inwestycyjne. To jest moja opinia, co prawda poparta twardymi liczbami, twardymi statystykami, ale to oczywi艣cie od ciebie zale偶y, w jak膮 stron臋 p贸jdziesz.

Kupienie rynku i takie proste powiedzenie sobie: 鈥To teraz zapomn臋 o tym鈥 鈥 niestety takie proste nie jest. I teraz w艂a艣nie o tym b臋d臋 chcia艂 powiedzie膰 kilka s艂贸w, 偶eby zamkn膮膰 dzisiejszy odcinek.

Wiemy zatem, 偶e z ekspertami bywa r贸偶nie i z ekspertami na rynkach finansowych bywa tak, 偶e przypominaj膮 tych, kt贸rych opisywa艂em przy degustacji wina. Jak zatem rozwi膮za膰 problem inwestowania w艂asnych pieni臋dzy? Jak ju偶 powiedzia艂em 鈥 opcja pierwsza, najprostsza 鈥 kupujemy ca艂y rynek i zapominamy o tym. Ale to nie jest takie proste, wi臋c tego bym raczej nie poleca艂 robi膰 tak wprost ka偶demu.

Warren Buffett m贸wi, 偶e jego najlepsza porada inwestycyjna, jakiej m贸g艂by udzieli膰 ka偶demu, to kupi膰 sobie do portfela 90 proc. akcji ameryka艅skich w postaci chocia偶by indeksu S&P 500, czyli 500 najwi臋kszych sp贸艂ek ameryka艅skich (bardzo 艂atwo to zrobi膰, w艂a艣nie wykorzystuj膮c do tego celu cho膰by fundusz typu ETF, niskokosztowy), a 10 proc. w portfelu zalokowa膰 w kr贸tkoterminowe obligacje. Taka bardzo prosta konstrukcja portfela, wed艂ug Warrena Buffeta pozwala pobija膰 wi臋kszo艣膰, je艣li nie wszystkie fundusze aktywnie zarz膮dzane na rynku.

Tutaj warto te偶 zauwa偶y膰, 偶e je艣li kto艣 planuje inwestowa膰 d艂ugoterminowo, to rynek ameryka艅ski jest godzien tego, 偶eby go poleci膰; przynajmniej spr贸bowa膰 tego, jak to tam wygl膮da. W USA mo偶na bowiem obecnie kupowa膰 takie fundusze inwestycyjne, za kt贸re nawet nie musimy p艂aci膰 prowizji przy kupnie. Np. Vanguard, firma, kt贸ra jest bardzo ceniona, je偶eli chodzi o rynek ETF-贸w, je偶eli u nich si臋 otworzy rachunek maklerski, konto brokerskie, umo偶liwia to, 偶e ich w艂asne fundusze, kt贸re oni produkuj膮, dostarczaj膮, 偶e kupno takiego ETF-a nic nas nie kosztuje.

Z drugiej strony mo偶emy powiedzie膰, je偶eli kto艣 inwestuje d艂ugoterminowo, lata czy dziesi膮tki lat, to te偶 nie powinno mie膰 偶adnego znaczenia, bo te koszty by艂yby i tak niskie. Mo偶na mie膰 natomiast dost臋p do instrument贸w, kt贸re s膮 bardzo tanie, je偶eli chodzi o koszty zarz膮dzania. I warto to robi膰, bo je偶eli chodzi o obni偶anie koszt贸w inwestycji, to to jest co艣, co mog臋 poleci膰 ka偶demu, bo wiem, 偶e przyniesie to na pewno efekt. W tym znaczeniu, 偶e nie zap艂acimy komu艣 kasy, czyli zostanie to w naszej kieszeni. Mo偶na wr臋cz powiedzie膰, 偶e to jest darmowy obiad, je偶eli chodzi o rynek inwestowania.

Nie oznacza to natomiast, 偶e nasza inwestycja b臋dzie zarabia艂a, bo to jest ju偶 znacznie trudniejsze. Inwestowanie zawsze, z definicji, b臋dzie si臋 wi膮za艂o z niepewno艣ci膮, b臋dzie wi膮za艂o si臋 z ryzykiem i od tego nigdy nie uciekniemy. Zawsze natomiast powinni艣my mie膰 przed sob膮 jak膮艣 strategi臋, kt贸r膮 rozumiemy i za kt贸r膮 chcemy pod膮偶a膰, kt贸ra jest sensowna, zweryfikowana. Jest to taki plan dzia艂ania na rynku finansowym, kt贸ry zawsze powinni艣my mie膰, aby te nasze dzia艂ania mia艂y szans臋 wygenerowania pozytywnych skutk贸w.

Inwestowanie zawsze, z definicji, b臋dzie si臋 wi膮za艂o z niepewno艣ci膮, b臋dzie wi膮za艂o si臋 z ryzykiem i od tego nigdy nie uciekniemy

Oczywi艣cie to, co powiedzia艂 Warren Buffett, 偶eby mie膰 w portfelu 90 proc. akcji i 10 proc. obligacji, to nie jest jak wzorzec kilograma w S猫vres pod Pary偶em. Kto艣, kto b臋dzie mia艂 mniejsz膮 awersj臋 do ryzyka, mo偶e stwierdzi膰, 偶e chce mie膰 w portfelu po艂ow臋 akcji, po艂ow臋 obligacji. To te偶 nie oznacza, 偶e b臋dzie zarabia艂, bo je偶eli rynek b臋dzie bardzo mocno spadkowy, to wci膮偶 nasz portfel b臋dzie na tym bardzo mocno traci艂. M贸wimy tu jednak o inwestycji d艂ugoterminowej. Nie inwestycji, kt贸ra ma nam przynie艣膰 zarobek za dzie艅, za tydzie艅, za miesi膮c, za rok, tylko m贸wimy o inwestycji liczonej mniej wi臋cej w dekadach.

Zak艂adaj膮c, 偶e 艣wiat b臋dzie wygl膮da艂 mniej wi臋cej podobnie jak teraz, czyli nie przetoczy si臋 przez niego jaka艣 og贸lno艣wiatowa d偶uma, no to wtedy mamy szans臋 na to, 偶eby zarobi膰. Je偶eli si臋 przetoczy, no c贸偶鈥 nic nie jest pewne na tym 艣wiecie poza podatkami i 艣mierci膮.

Mo偶emy te偶 nieco lepiej zrobi膰 鈥 odnotowa艂em sobie w 艣ci膮dze drug膮 opcj臋 inwestycyjn膮. Ot贸偶 opisywa艂em na swoim blogu tak膮 strategi臋 d艂ugoterminow膮 inwestowania na globalnym rynku akcji i obligacji. To si臋 nazywa GEM, od Global Equity Momentum 鈥 czyli momentum globalnego rynku akcji. Nie b臋d臋 tu wchodzi艂 w szczeg贸艂y, by膰 mo偶e cz臋艣膰 z was zna ju偶 t臋 strategi臋, w r贸偶nych odcinkach podcast贸w wspomina艂em ju偶 o niej.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo偶e by膰 nie tylko proste, ale nie musi zabiera膰 te偶 masy czasu. Przedstawiam prost膮 strategi臋, kt贸ra za ostatnie 70 lat zarabia艂a przeci臋tnie 15% rocznie.

Czytaj dalej 鈫

Jest to strategia d艂ugoterminowa, kt贸ra wymaga z naszej strony tak naprawd臋 bardzo niewielkiej pracy. W艂a艣ciwie da si臋 to sprowadzi膰 do 2-3 minut sp臋dzonych w miesi膮cu, 偶eby m贸c pod膮偶a膰 za t膮 strategi膮. To, 偶e jest ona policzalna, weryfikowalna, to nie oznacza, 偶e ja tutaj naganiam, bo co艣 na tym zarabiam. Tak si臋 nie dzieje 鈥 nie zarabiam na tym ani grosza. Po prostu nie chc臋 by膰 czystym teoretykiem, tylko pokazywa膰 konkretne, namacalne, weryfikowalne rozwi膮zania, dlatego zach臋cam ka偶dego, 偶eby wej艣膰 sobie na moj膮 stron臋 albo na link do tego odcinka na systemtrader.pl/037, opisuj膮cego w艂a艣nie t臋 strategi臋.

Oczywi艣cie kto艣 mo偶e powiedzie膰: 鈥濪ajesz tutaj jak膮艣 strategi臋, kt贸ra niby jest weryfikowalna, no ale wiemy, 偶e to dzia艂a艂o w historii, w tym przypadku za 70 lat, ale nie wiemy, co b臋dzie za kolejne 70 lat鈥. Oczywi艣cie, 偶e nie wiemy. Zn贸w mo偶emy m贸wi膰 tylko o pewnym prawdopodobie艅stwie, ale zawsze b臋dzie si臋 to wi膮za艂o z pewnym czynnikiem niepewno艣ci.

Nie wchodz膮c znowu w szczeg贸艂y, bo si臋 rozgada艂em 鈥 w ka偶dym razie, je偶eli chodzi o strategi臋 鈥 nawet je偶eli w przysz艂o艣ci nie b臋dzie tak efektywna jak by艂a dotychczas, to wci膮偶 ryzyko jest dosy膰 mocno ograniczone. W tym sensie, 偶e b臋dziemy mie膰 u艣redniony wynik, za to, 偶e mieliby艣my w portfelu np. 70 proc. akcji i 30 proc. obligacji, bo historycznie tak to mniej wi臋cej w portfelu wygl膮da艂o (je偶eli chodzi o alokacj臋 portfela, a nie o wynik).

Zamiast wi臋c ogranicza膰 do statycznego portfela, kt贸ry na sztywno ma wplecione 70 proc. akcji i 30 proc. obligacji, tutaj pr贸bujemy pod膮偶a膰 za strategi膮, kt贸ra robi to w bardziej inteligentny spos贸b, bazuj膮c na rzetelnych przes艂ankach rynkowych, kt贸re s膮 weryfikowalne i pewnych anomaliach rynkowych, kt贸re od wiek贸w wyst臋puj膮 na rynkach finansowych. Ca艂y czas mamy otwart膮 furtk臋 do tej premii za to, 偶e mo偶emy ten rynek nawet je艣li nie pobi膰, w sensie wyniku na ko艅cu, to przynajmniej mamy szans臋 na to, 偶e po drodze nie b臋dziemy musie膰 prze偶ywa膰 obsuwy na portfelu typu 50-60 proc., tylko wypracujemy na rynku mniej wi臋cej tyle, co rynek, ale w mi臋dzyczasie b臋dziemy traci膰 10-20 proc. A to robi ogromn膮 r贸偶nic臋, je偶eli chodzi o inwestowanie w艂asnych pieni臋dzy.

Zako艅czenie

I zupe艂nie na koniec 鈥 m贸j podcast nazywa si臋 System Trader, a w og贸le nic tu o tradingu nie powiedzia艂em. Nie powiedzia艂em celowo, poniewa偶 staram si臋 w tym odcinku skierowa膰 swoje s艂owa g艂贸wnie do os贸b, kt贸re naprawd臋 szukaj膮 swojej drogi na rynkach finansowych, nie po to, 偶eby by膰 profesjonalnym traderem, tylko 偶eby m贸c po prostu budowa膰 sw贸j kapita艂, id膮c przez 偶ycie. 呕eby m贸c jako艣 sensownie odk艂ada膰 te pieni膮dze, wypracowane nadwy偶ki finansowe, ni偶 na lokacie w banku.

A trading, taki full-time trading, kr贸tkoterminowy, to je艣li kto艣 naprawd臋 chce to robi膰, to to jest pe艂noetatowa praca. Linda Raschke, kt贸r膮 mia艂em przyjemno艣膰 dwukrotnie go艣ci膰 w swoim podca艣cie 鈥 zawodowa traderka, kt贸ra zjad艂a z臋by na tradingu, kt贸ra jest na rynku niemal偶e od 40 lat, to jest te偶 jej pasja, ju偶 nie biznes, bo teraz jest na emeryturze tradingowej, teraz sobie handluje, ale bardziej dla siebie 鈥 ona sp臋dza nad tym 60 godzin tygodniowo. Je偶eli my pracujemy na etacie, mamy inne 藕r贸d艂o dochodu, to nie s膮d藕my, 偶e b臋dziemy mogli by膰 sobie traderem z 10 monitorami w pokoju, kt贸ry od czasu do czasu przed albo po pracy sobie tam wskoczy i w trakcie pracy czy lunchu zrobi sobie 2-3 trade鈥檡 i b臋dzie fajnie. To po prostu tak nie dzia艂a.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s艂ynnej serii ksi膮偶ek J. Schwager鈥檃, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi臋dzy innymi o swoich do艣wiadczeniach podczas wielkich krach贸w finansowych. Daje r贸wnie偶 wiele praktycznych porad dla ka偶dego kto chce zarabia膰 na rynkach finansowych.

Czytaj dalej 鈫

Nie m贸wi臋, 偶e na tradingu nie mo偶na zarabia膰. Sam znam 艣wietnych trader贸w, profesjonalist贸w, kt贸rzy na rynku s膮 cz臋sto d艂u偶ej, ni偶 ja chodz臋 po tej ziemi, ale to nie znaczy, 偶e to jest proste. Dlatego dzi艣 stara艂em si臋 sw贸j komunikat bardziej skierowa膰 do os贸b mniej zaawansowanych, nie do takich, kt贸re staraj膮 si臋 ka偶dego dnia 偶y膰 tymi rynkami i pobija膰 je w jakim艣 kr贸tkoterminowym tradingu.

OK, to tyle ode mnie w tym odcinku, przepraszam, 偶e zn贸w si臋 rozgada艂em. Zapraszam serdecznie do komentowania na mojej stronie systemtrader.pl/037, jak r贸wnie偶 do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku i Twitterze. B臋d臋 te偶 wdzi臋czny za polubienie podcastu na iTunes, bo to jest z kolei co艣, co mi mo偶e pom贸c. Ten m贸j trud i wysi艂ek, kt贸ry wk艂adam w ten odcinek, to oczywi艣cie nie jest tylko godzina, bo wcze艣niej musia艂em si臋 przygotowa膰. Sporo zasob贸w czasowych jest na to przeznaczonych, wi臋c warto 偶eby te materia艂y dociera艂y do szerszej publiczno艣ci.

Dlatego, je艣li uwa偶asz, 偶e to, co powiedzia艂em tutaj, ma dla ciebie sens, podoba ci si臋 i je偶eli chcia艂by艣, 偶ebym robi艂 to dalej, to je偶eli zalajkujesz mnie na iTunes, na YouTubie, czy gdziekolwiek tam, gdzie jestem dost臋pny, to na pewno to pomo偶e w tym, 偶eby te tre艣ci 艂atwiej dociera艂y do szerszej publiczno艣ci. Tak 偶e z g贸ry bardzo, bardzo za to wsparcie dzi臋kuj臋. Tymczasem 偶ycz臋 wszystkiego dobrego i do us艂yszenia niebawem. Bye-bye!

24 komentarzy dodaj w艂asny

  1. Jacku, gratuluj臋 kolejnego kompetentnego i przede wszystkim szczerego wpisu. A propos 艣wietnego przyk艂adu z winem. Kto艣 trafnie zauwa偶y艂, 偶e 艣rednio koszt butelki wina to ok. 10 dolar贸w, reszta to marketing i emocje:-) Jeszcze raz szacun i gratulacje. Czekam na Twoje nast臋pne wpisy.

    • Dzi臋ki Andrzej. Z tym winem to ca艂kowicie si臋 zgadzam. Wida膰 marketing i emocje maj膮 swoj膮 warto艣膰. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Dobry artyku艂, gratuluj臋!.
    Zabrak艂o mi tylko co艣 na temat rekomendacji dot. sp贸艂ek, kt贸re udzielaj膮 eksperci i domy maklerskie oraz wynik贸w tych rekomendacji :), ale rozumiem, 偶e nie mo偶na by艂o uj膮膰 wszystkiego.
    Pozdrawiam,
    Pawe艂

    • Dzi臋ki Pawe艂. Z tymi sp贸艂kami nieco wspomnia艂em, ale faktycznie nie skupia艂em si臋 na tym specjalnie. Przypomnia艂y mi si臋 te偶 s艂owa Buffetta, kt贸re niedawno temu s艂ysza艂em: to, 偶e mo偶esz handlowa膰 na gie艂dzie ka偶dego dnia, nie znaczy, 偶e musisz to robi膰. Jak kupujesz dom czy fabryk臋, to nie po to, by sprzedawa膰 nast臋pnego dnia. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. >1)
    „Nie lubi臋 teorii spiskowych 鈥 uwa偶am, 偶e tworzone s膮 one na zapotrzebowanie os贸b, kt贸re dzi臋ki nim mog膮 poczu膰 si臋 m膮drzejsze, ni偶 wskazywa艂yby na to obiektywne czynniki.”

    Zauwa偶, s膮 dwa rodzaje takich teorii- takie, kt贸re s膮 wytworem paranoicznej ludzkiej wyobra藕ni oraz te, kt贸re tak d艂ugo pozostan膮 teoriami, dop贸ki nie zostan膮 potwierdzone. A priori odrzucaj膮c wszystkie teorie, kt贸re z tego czy innego wzgl臋du nie pasuj膮 do Twojego obrazu 艣wiata, pozostajesz w tym samym schemacie co ludzie, kt贸rzy bezrefleksyjnie przyjmuj膮 wszystkie, nawet najdziwniejsze teorie. Je艣li prawd臋 definiujemy jako stan obiektywny, wynikaj膮cy z fakt贸w, to nie mo偶emy niczego odrzuca膰, cho膰by nie wiem jak absurdalnego, a偶 do zweryfikowania. Oczywi艣cie takie podej艣cie w stosunku do wszystkiego jest niemo偶liwe, st膮d mamy najcz臋艣ciej prawd臋 wynikaj膮c膮 z przekona艅, nie z fakt贸w. „Wiem, 偶e nic nie wiem”- ten wytarty slogan, tak ch臋tnie u偶ywany, tak naprawd臋 powinien opisywa膰 stan wiedzy o 艣wiecie ka偶dego cz艂owieka.

    >2)
    Problem z zarz膮dzaj膮cymi w funduszach jest dwojaki:
    >a) licencje DI, CFA czy ten europejski odpowiednik nie ucz膮 inwestowania. Ucz膮 analizy bran偶/sektor贸w/sp贸艂ek, budowy portfela, prawa etc etc.
    >b) polityka samych TFI, gdzie zarz膮dzaj膮cy s膮 rozliczani z wynik贸w kwartalnych, do tego raczej pilnuje si臋, by za bardzo nie odbiega膰 od 艣redniej rynkowej, st膮d nawet w funduszach mamy tendencje do owczego p臋du. Do tego dochodz膮 Komitety Inwestycyjne, zarz膮dzaj膮cy ryzykiem, compliance officers, marketingowcy i dyrektorzy sprzeda偶y, kt贸rzy niekoniecznie rozumiej膮 biznes, w kt贸rym pracuj膮 („Nasz fundusz zarobi艂 300% w 10 lat, czyli 30% 艣redniorocznie”- autentyk)

    Pozdrawiam

    • Hej werserk,

      Dzi臋ki za komentarz. 馃檪

      Wychodz臋 z za艂o偶enia, 偶e je艣li kto艣 serwuje nam teori臋, to na nim ci膮偶y dow贸d jej prawdziwo艣ci. To czy kto艣 wierzy, b膮d藕 nie w teori臋 bez dowodu, to ju偶 kwestia przekona艅. Pisz膮c o teoriach spiskowych mam w szczeg贸lno艣ci na my艣li „szokuj膮ce teorie”, kt贸re generuj膮 du偶e emocje u odbiorc贸w, wy艂膮czaj膮c my艣lenie.

      Co do drugiego punktu 鈥 zgadzam si臋 w wi臋kszo艣ci. Przy czym nawet gdyby licencje uczy艂y inwestowania, maj膮c u nogi kul臋 w postaci op艂aty za zarz膮dzanie na poziomie 4% w skali roku, czyni misj臋 funduszu skazan膮 na pora偶k臋 (od strony klienta).

      Na marne pocieszenie mo偶emy sobie powiedzie膰, 偶e w USA te偶 nadal wi臋kszo艣膰 spo艂ecze艅stwa pakuje si臋 w fundusze aktywnie zarz膮dzane.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      PS. Historia z tym „300%”, to ju偶 analfabetyzm finansowy. 馃榾

  4. „Wychodz臋 z za艂o偶enia, 偶e je艣li kto艣 serwuje nam teori臋, to na nim ci膮偶y dow贸d jej prawdziwo艣ci. ”

    To nie tylko Twoje za艂o偶enie, na tym opiera si臋 onus probandi, a o kt贸rym stwierdza np. art. 6 KC. Mnie chodzi艂o o samo podej艣cie aprioryzm/aposterioryzm i mieszanie w to sym-/antypatii do procesu poznawczego. Same „teorie spiskowe” jak i „teorie antyspiskowe” mog膮 dzia艂a膰 w dwie strony- aby艣my nie wierzyli w dany stan wiedzy lub uwierzyli w nowy. Czasami kto艣 ma w tym bezpo艣redni interes, czasami tylko po艣redni. Mog膮 one tworzy膰 si臋 zar贸wno odg贸rnie,jak i oddolnie, maj膮c jako swoje pod艂o偶e albo paranoiczne nastawienie, albo merytoryczne przes艂anki.

    Pozdrawiam

    PS Historia z tymi „300%” ma dalszy, jeszcze smutniejszy ci膮g. Ot贸偶 na spotkaniu, na kt贸rym pad艂o to stwierdzenie, kto艣 zauwa偶y艂, 偶e to jest nieca艂e 15% rocznie. Po cz臋艣ci oficjalnej us艂ysza艂em od jednego z uczestnik贸w: „Nie wiem, jak oni to licz膮, ale mnie bardziej przekonuje 30%”…

    • Edit: komentarz wy偶ej mia艂 by膰 dalszym ci膮giem dyskusji, chyba co艣 藕le klikn膮艂em….

  5. Cze艣膰 Jacek, jak zwykle ciekawy materia艂. Poni偶ej kilka uwag ode mnie, 偶eby nie by艂o zbyt nudno. Kilka z tych argument贸w chyba ju偶 ode mnie s艂ysza艂e艣, wi臋c mam nadziej臋, 偶e nie b臋dziesz si臋 przesadnie nudzi艂 馃槈

    1. Definiuj膮c 鈥瀍ksperta finansowego鈥 wrzuci艂e艣 wiele temat贸w do jednego worka (przyj膮艂e艣 szerok膮 definicj臋). Ja bym jednak pewne rzeczy rozgraniczy艂. Te偶 nie widz臋 warto艣ci w 鈥瀢r贸偶eniu z fus贸w鈥 przed kamerami, ale te偶 nie ka偶dy 鈥瀍kspert finansowy鈥 to robi. Ciebie traktowa艂bym jako eksperta, mimo 偶e nie zajmujesz si臋 prognozami 馃榾 Czy tych ekspert贸w finansowych, kt贸rzy nie zajmuj膮 si臋 wr贸偶eniem z fus贸w te偶 nie warto s艂ucha膰? 馃槉
    2. Powiedzia艂e艣, 偶e wi臋kszo艣膰 funduszy aktywnie zarz膮dzanych nie pokonuje benchmarku, st膮d wyci膮gn膮艂e艣 wniosek, 偶e praca tych profesjonalist贸w nie ma sensu. S艂abe wyniki mog膮 si臋 bra膰 ze s艂abego zarz膮dzania, ale przyczyna mo偶e te偶 tkwi膰 w du偶ym stopniu w wysoko艣ci op艂aty za zarz膮dzanie. Oczywi艣cie kto艣 te op艂aty ustala, ale ja bym jednak oddzieli艂 to od samego procesu zarz膮dznia. Analizy.pl ostatnio pokaza艂y symulacj臋, 偶e przy op艂acie za zarz膮dzanie 2% (zamiast 4%) odsetek funduszy, kt贸re pokonywa艂y benchmark by艂 ju偶 ca艂kiem spory. Obstawiam, 偶e przy za艂o偶eniu zerowej op艂aty za zarz膮dzanie w gronie tych, co pokonuj膮 benchmark by膰 mo偶e znalaz艂aby si臋 nawet wi臋kszo艣膰 funduszy. Wi臋c nie zgodzi艂bym si臋, 偶e selekcja akcji si臋 nie sprawdza lub 偶e jest zarezerwowana dla Warrena Buffeta. Ja bym nie powiedzia艂, 偶e 鈥瀍ksperci finansowi鈥 pracuj膮cy dla funduszu s膮 do niczego, lecz 偶e ich warto艣膰 dodan膮 cz臋sto mocno ogranicza poziom op艂at. Poza op艂atami szanse na pobicie benchmarku ogranicza te偶 niepe艂na ekspozycja (FIO utrzymuj膮 przewa偶nie 10% poduszk臋 p艂ynno艣ciow膮, co na naszym ma艂o p艂ynnym rynku mog臋 zrozumie膰).
    3. Jako alternatyw臋 dla funduszy aktywnie zarz膮dzanych proponujesz ETF. Wiesz, 偶e kibicuj臋 rozwojowi tego rynku w Polsce (sp贸jrz kogo zapraszam do wywiad贸w). Zwr贸膰 jednak uwag臋, 偶e do niedawna tej alternatywy praktycznie nie by艂o. W bankach by艂y dost臋pne poliskolokaty, wszelakie struktury czy ubezpieczeniowe fundusze kapita艂owe. Przez ostatnie 20 lat na tle tych wynalazk贸w aktywnie zarz膮dzane FIO to naprawd臋 by艂a do tej pory najlepsza alternatywa. Oczywi艣cie mo偶na pr贸bowa膰 selekcji akcji samemu. Jednak moje do艣wiadczenia zawodowe pokaza艂y mi jak na d艂oni, 偶e wi臋kszo艣ci ludzi s艂abo to wychodzi 鈥 uzyskiwaliby oni lepsze wyniki inwestycyjne kupuj膮c sobie jaki艣 fundusze akcyjny, mimo 偶e te do tej pory pobiera艂y 4%.
    4. Wspominasz, 偶e op艂ata za zarz膮dzanie, mimo 偶e zostanie obni偶ona do 2%, to nadal zbyt du偶o. Mo偶emy spojrze膰 na to z odwrotnej strony. Czy 0,8% pobierane np. przez ETF na mWIG40 to nie za du偶o jak na pasywne zarz膮dzanie? Nie m贸wi臋 tego, 偶eby zdeprecjonowa膰 ETF Bety, ale aby pokaza膰 偶e r贸偶nice wcale ju偶 nie s膮 tak du偶e i mo偶e si臋 okaza膰, 偶e coraz wi臋cej funduszy b臋dzie mocn膮 konkurencj膮 dla takiego ETF.
    5. S艂usznie zauwa偶y艂e艣, 偶e fundusze ETF maj膮 ni偶sz膮 op艂at臋 za zarz膮dzanie. Zagraniczne nawet blisk膮 zero. Ale op艂ata za zarz膮dzanie to nie jedyny koszt. W przypadku funduszy ETF nale偶y jeszcze zap艂aci膰 prowizj臋 maklersk膮, kt贸ra w polskich warunkach wynosi cz臋sto ok. 0,4%, mog膮 si臋 te偶 pojawia膰 op艂aty za prowadzenie rachunku, pakiet notowa艅 itp. wi臋c dla cz臋艣ci strategii ETF to wcale nie musi by膰 najlepsze rozwi膮zanie, zw艂aszcza aktywnych (kt贸re chwalisz), gdy trzeba dokonywa膰 cho膰by kilku transakcji w roku. Zatem strategia i inne koszty mog膮 mie膰 wi臋ksze znaczenie, ni偶 poziom op艂aty za zarz膮dzanie.
    6. Poza tym wszystkim uwa偶am, 偶e wi臋ksze znaczenie, ni偶 wyb贸r mi臋dzy pasywnie zarz膮dzanym ETF-em a funduszem aktywnie zarz膮dzanym, ma przede wszystkim ustalenie odpowiedniego poziomu ryzyka. Je偶eli b臋d臋 mia艂 zbyt du偶膮 ekspozycj臋 na ryzykown膮 cz臋艣膰 aktyw贸w, moja psychika tego nie wytrzyma i w kluczowym momencie nie b臋dzie mia艂o znaczenia to, czy mam fundusz aktywnie zarz膮dzany czy pasywny, bo pewnie wyjd臋 z inwestycji w najgorszym mo偶liwym momencie.
    7. Wytykaj膮c s艂abe d艂ugoterminowe wyniki funduszy aktywnie zarz膮dzanych, paradoskalnie nie zalecasz strategii 鈥瀔up i trzymaj鈥. S艂usznie zauwa偶asz, 偶e wiele os贸b nie wytrzyma du偶ych obsuni臋膰 kapita艂u, wi臋c zalecasz aktywne inwestowanie, podaj膮c za przyk艂ad GEM. Cz臋艣ciowo si臋 zgadzam. Sam jestem zwolennikiem tego typu podej艣cia. Jednak tego typu strategie nie s膮 dla os贸b pocz膮tkuj膮cych 鈥 mimo, 偶e nie wymagaj膮 zaanga偶owania du偶ej ilo艣ci czasu, to jednak wymagaj膮 偶elaznej konsekwencji przez wiele鈥at!. Sam zwr贸ci艂e艣 uwag臋, ile ci zaj臋艂o doj艣cie do momentu, w kt贸rym jeste艣 w stanie tak膮 strategi臋 realizowa膰 (ja wiesz, moja droga tez by艂a wyboista :D). Dokonuj膮c oceny op艂acalno艣ci warto te偶 uwzgl臋dni膰 koszt 10 lat nauki. Ja uwa偶am, 偶e to nie jest droga dla ka偶dego. Moja porada jak unikni膮膰 du偶ych obsuni臋膰 kapita艂u (skierowana do przeci臋tnego inwestora), brzmia艂aby raczej: stosuj strategi臋 w艂a艣nie KUP I TRZYMAJ lecz odpowiednio dobierz poziom ryzyka (nie inwestuj w akcje zbyt du偶膮 cz臋艣膰 kapita艂u).
    8. Polecam ci te偶 pogada膰 z Grzegorzem Raupukiem albo z Alfredem Adamcem. Obaj zajmowali si臋 zarz膮dzaniem aktywami bazuj膮c zar贸wno na ETF-ach jak i FIO (taki RDM oddaje swoim klientom tzw. kickback otrzymany od dystrybutora, dzi臋ki czemu nie maj膮 偶adnego interesu w tym, 偶eby preferowa膰 FIO ni偶 ETF). I obaj maj膮 podobne przemy艣lenia 鈥 na niekt贸rych rynkach lepiej sprawdzaj膮 si臋 FIO a na innych ETF.

    • A po co p艂aci膰 0,4% prowizji za kupno ETFa jak mo偶na zap艂aci膰 0,13%?

      • Uog贸lnia艂em. Mo偶na kupi膰 ETF-a za 0,13%, ale standardem w Polsce jest raczej 0,4%. Analogicznie, od dawna istnia艂y w Polsce fundusze aktywnie zarz膮dzane, kt贸re mia艂y po艂ow臋 ni偶sz膮 op艂at臋 za zarz膮dzanie, ni偶 reszta, ale nie neguj臋 tego 偶e standardem do tej pory by艂o ok 4%.

    • Hej Artur,

      Dzi臋ki za merytoryczne uwagi. Poni偶ej moje komentarze.

      Ad 1
      Masz oczywi艣cie racj臋, 偶e nie powinno si臋 wszystkiego pot臋pia膰 w czambu艂. Chodzi mi jednak o to, 偶e w obecnych czasach, gdzie media s膮 powszechne jak nigdy wcze艣niej, ekspertem mo偶e by膰 ka偶dy, kto ma umiej臋tno艣ci komunikacyjne. Niekoniecznie musi to by膰 osoba merytoryczna.

      Ad 2
      My艣l臋, 偶e podstawowym problemem funduszy s膮 horrendalne op艂aty za zarz膮dzanie. Mam nadziej臋, 偶e ich obni偶enie pozwoli wypracowa膰 lepsze wyniki. Ale, spogl膮daj膮c przez pryzmat rynku w USA, wi臋kszo艣膰 funduszy b臋dzie przegrywa膰 najpewniej nadal z szerokim rynkiem.

      Ad 3
      Faktycznie rynek kapita艂owy w Polsce jest zap贸藕niony. Ale obecnie pojawiaj膮 si臋 lepsze alternatywy wzgl臋dem funduszy kasuj膮cymi 4%: inPZU (to nie reklama), czy ETF na GPW (nadal skromny wyb贸r). Du偶o 艂atwiej te偶 o emigracj臋 inwestycyjn膮: ka偶dy mo偶e za艂o偶y膰 ju偶 konto u brokera zagranicznego, czy mie膰 dost臋p do zagranicznych parkiet贸w nawet z poziomu brokera w Polsce.

      Ad 4/Ad 5
      Racja 鈥 0.8% za ETF na mWIG40 to bardzo du偶o. Niestety, taki mamy rynek 鈥 kibicuj臋 mocno jego rozwojowi i chc臋 wierzy膰, 偶e ta op艂ata b臋dzie mog艂a ulec redukcji. Op艂aty za prowizje, czy spread to mo偶e by膰 znacz膮cy koszt 鈥 zgadzam si臋 tu z Tob膮 absolutnie. Ale te偶 uwa偶am, 偶e to powinien by膰 komunikat dla wi臋kszo艣ci, aby portfel by艂 jak najbardziej statyczny, tak by te koszty redukowa膰 maksymalnie. Dynamiczna alokacja na pewno nie jest dla ka偶dego, pomimo jej wielu zalet.

      Ad 6/Ad 7
      Paradoks z byciem cierpliwym, czy posiadaniem 偶elaznej dyscypliny polega na tym, 偶e je艣li kto艣 ma z tym problem, to fundusz aktywnie zarz膮dzany tego problemu nie rozwi膮zuje. Um贸wmy si臋, 偶e niewielu b臋dzie ze spokojem przygl膮da膰 si臋, gdy jednostki funduszu b臋d膮 zanurzone w g艂臋bokich stratach si臋gaj膮cych dziesi膮tek procent. Zgadzam si臋 z Tob膮, 偶e dob贸r poziomu ryzyka jest kluczowy. Niestety wi臋kszo艣膰 (jak nie wszyscy) pocz膮tkuj膮cy przeceniaj膮 sw贸j akceptowalny pr贸g b贸lu.

      Ad 8
      Nie chc臋 wyj艣膰 tu na 鈥瀙sychofana鈥 ETF. 馃榾 Nie wszystko w ETF mi si臋 podoba 鈥 to dzi艣 te偶 du偶y biznes, wi臋c tworzy si臋 wiele w膮tpliwych produkt贸w. Uwa偶am jednak, 偶e niewyedukowanemu klientowi trudno b臋dzie wybra膰 鈥瀌obry鈥 FIO.
      Mo偶e nieco odchodz臋 od tematu 鈥 bardzo ciekawym produktem, zw艂aszcza dla os贸b kt贸re chc膮 budowa膰 kapita艂 w PLN, s膮 detaliczne obligacje skarbowe.

      Raz jeszcze serdecznie dzi臋kuj臋 za Twoje uwagi. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi臋ki Jacek, dyskusja z tob膮 to przyjemno艣膰. Moj膮 intencj膮 nie jest przekonywa膰, 偶e fundusze aktywnie zarz膮dzane s膮 lepszym wyborem ni偶 ETF. Ciesz臋 si臋, 偶e rynek ETF w Polsce si臋 rozwija, ale nie przekre艣la艂bym funduszy „aktywnych”, nie uwa偶am 偶e ETF-y s膮 w ka偶dym przypadku lepsze. Nie mam 偶adnego interesu w tym, 偶eby tak uwa偶a膰.

        • Ni偶sze op艂aty FIO, rosn膮ca konkurencja ze strony ETF czy innych nisko kosztowych produkt贸w 鈥 nic, tylko si臋 cieszy膰 i kibicowa膰, bo mo偶e klient na ko艅cu skorzysta. A do tego osoby jak Ty, kt贸re w艂a艣nie mog膮 pisa膰 co my艣l膮, a nie to co musz膮. Pocieszaj膮ce. 馃檪

  6. A propo: „Racja 鈥 0.8% za ETF na mWIG40 to bardzo du偶o. ”

    Dla przyk艂adu, BETAW20TR ma aktualnie zgromadzone ~25 milion贸w. Pobior膮 z tego rocznie 125 000 z艂. 10k z艂 miesi臋cznie…. Sorry, sam 1 programista wi臋cej kosztuje.

    ETFy zagraniczne mog膮 mie膰 0,1% op艂aty bo obracaj膮 setkami milion贸w dolar贸w. Polskie ETFy dopiero wystartowa艂y i BETA/Agio zapowiedzieli obni偶enie stawki, po przekroczeniu jakiego艣tam poziomu. Aktualnie to chyba dok艂adaj膮 do biznesu.

    • Ale偶 ja to w pe艂ni rozumiem 鈥 dlatego napisa艂em, 偶e 鈥瀟aki niestety mamy rynek鈥. Je艣li nie b臋dzie zainteresowania, to op艂aty nie spadn膮, a mo偶e by膰 i gorzej, w sensie, 偶e rynek zacznie si臋 zwija膰. Lyxor podobno ju偶 nosi艂 si臋 z zamiarem zamkni臋cia swojej oferty na GPW.

      W USA niekt贸re ETF maj膮 pod sob膮 dziesi膮tki albo i setki miliard贸w USD.

      C贸偶, taki mamy klimat. 馃槈

  7. Hej, dzi臋kuj臋 za artyku艂, jak zwykle klasa 馃檪
    Dodam 偶e na fundusze niestety w du偶ej mierze jest si臋 skazanym jak si臋 chce w miar臋 dywersyfikowac inwestycje w ramach ikze/ike. Niestety konstrukcja i oferta tych produkt贸w, poza funduszami wyklucza inny uk艂ad ni偶 akcje-gotowka, obligacje-got贸wk膮 etc.
    Sam posiadam konta akcyjne ikze i ike i n贸偶 si臋 w kieszeni otwiera jak pieni膮dze le偶膮 zjadane przez inflacj臋, a jak s膮 zaalokowane to na naszej super p艂ynnej i przewidywalnej gie艂dzie trzeba po艣wi臋ci膰 fur臋 czasu 偶eby co艣 z tego by艂o, ew miesza膰 etfami na sp500 lub dax. Czasem si臋 zastanawiam czy nie od偶a艂owa膰 tych % prowizji za cen臋 wzgl臋dnej przewidywalno艣ci w funduszach

    • Dzi臋ki za komentarz!

      Fakt, na GPW specjalnego wyboru nie ma. Ale wci膮偶 mo偶na stara膰 si臋 zredukowa膰 koszty przez ETF (S&P 500, DAX, WIG20, czy mWIG40) plus ewentualnie jakie艣 obligacje skarbowe 鈥 a to te koszty za zarz膮dzanie s膮 najwi臋ksz膮 kul膮 u nogi funduszy inwestycyjnych. Zak艂adaj膮c, 偶e to portfel d艂ugoterminowy, zastosowanie prostej strategii dokupowania ka偶dego roku za nowe 艣rodki tych papier贸w da pewnie lepszy wynik, ni偶 wi臋kszo艣膰 funduszy aktywnie zarz膮dzanych. Problem to spore potencjalne obsuni臋cia, ale w funduszach one niestety te偶 wyst臋puj膮.

      Tak tylko g艂o艣no my艣l臋. 馃檪

      • To prawda. Poza tym, na gie艂dzie nie jest tak, 偶e tylko akcje – got贸wka. Opr贸cz ETF na 4 indeksy mamy pe艂no ETP (certyfikaty r贸偶nego typu, w tym na wiele indeks贸w, metali szlachetnych i surowc贸w), s膮 te偶 obligacje skarbowe i korporacyjne. Wyb贸r du偶o lepszy ni偶 w funduszach, gdzie ponadto konto emerytalne mo偶na mie膰 tylko w konkretnym TFI.

  8. A propos niekompetencji ekspert贸w i autorytet贸w gor膮co polecam ksi膮偶k臋 „Jak naprawd臋 dzia艂aj膮 rynki – Fakty i mity” Jacka Schwagera (tego samego, co od „Market Wizards”). Dok艂adnie opisuje tam b艂臋dy percepcji dotycz膮ce danych finansowych funduszy aktywnie zarz膮dzanych, jak (nie) sprawdza艂y si臋 prognozy „ekspert贸w”, itd., a wszystko to poparte du偶膮 liczb膮 twardych danych i wykres贸w.

    • Dzi臋ki Igor. Nie czyta艂em tej pozycji, ale ceni臋 Schwagera, wi臋c wszystko przede mn膮. 馃檪

      Ekspert to dla mnie przede wszystkim wytw贸r medi贸w. Okre艣lenie to jest bardzo nieprecyzyjne, niejednoznaczne. Zatem, je艣li okre艣li膰 ludzi zarz膮dzaj膮cych funduszami jako ekspert贸w (bo chyba nie amator贸w), zastanawia dlaczego osi膮gaj膮 oni w wi臋kszo艣ci wynik gorszy od rynku. Dlaczego zatem mamy kupowa膰 co艣, co stawia nas po przegranej stronie? 馃檪

Napisz sw贸j komentarz