Zapisz si─Ö na m├│j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre┼Ťciach! ­čÖé

S┼éowo piramida w ┼Ťwiecie inwestowania zwykle kojarzy si─Ö bardzo negatywnie i nic w tym dziwnego: na my┼Ťli mamy masowe, zorganizowane oszustwa finansowe. Nie ka┼╝dy jednak zdaje sobie spraw─Ö, ┼╝e okre┼Ťlenie ÔÇ×piramida inwestycyjnaÔÇŁ ma r├│wnie┼╝ drugie znaczenie, tym razem o pozytywnym wyd┼║wi─Öku. Co wi─Öcej ÔÇô warto, aby ka┼╝dy inwestor chc─ůcy porusza─ç si─Ö po rynku w spos├│b ┼Ťwiadomy i rozs─ůdny rozumia┼é czym taka piramida jest i zbudowa┼é w┼éasn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů konkretne wymagania.

Piramida inwestycyjna okre┼Ťlana jest te┼╝ mianem piramidy ryzyka. W skr├│cie polega to na tym, by nasz portfel inwestycyjny oparty by┼é na solidnych fundamentach, na kt├│rych mo┼╝emy budowa─ç i dok┼éada─ç kolejne elementy o wi─Ökszym ryzyku. Mo┼╝na wi─Öc powiedzie─ç, ┼╝e piramida inwestycyjna to struktura naszego portfela.

W tym odcinku

  • Co to jest piramida inwestycyjna? — analogia do piramidy ┼╝ywieniowej
  • Jak wygl─ůda┼éa piramida inwestycyjna p├│┼é wieku temu?
  • Jak mo┼╝e wygl─ůda─ç piramida inwestycyjna dzi┼Ť i dlaczego zmienia si─Ö ona wzgl─Ödem tego jak podchodzono do inwestowania dawniej?
  • Piramida inwestycyjna, a finanse osobiste
  • Zasada numer jeden: nie r├│b g┼éupich rzeczy, czyli jak nie wysadzi─ç swojego portfela w powietrze
  • Dlaczego brak dywersyfikacji w portfelu mo┼╝e by─ç dla nas zab├│jczy?
  • Inwestowanie wed┼éug planu to podstawa, czyli jak podejmowa─ç decyzje inwestycyjne?
  • Rola koszt├│w i podatk├│w, czyli jak zje┼Ť─ç darmowy obiad?
  • Jakim lukrem pola─ç nasz portfel inwestycyjny? — czyli nie tylko funduszami indeksowymi ┼Ťwiat ┼╝yje ­čÖé
  • Zaproszenie na Konferencj─Ö WallStreet ­čÖé

Pobierz aplikacj─Ö #ST i zbuduj w┼éasny plan inwestowania! ­čśÄ

­čĹë WI─śCEJ O OPROGRAMOWANIU…

  • Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych. S─ů w nich portfele pasywne oparte na ETF jak i strategia dla sp├│┼éek dobieranych indywidualnie. Do tego mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania i testowania w┼éasnych portfeli inwestycyjnych.
  • Dane historyczne indeks├│w (akcje, obligacje, towary, nieruchomo┼Ťci) si─Ögaj─ůce do roku 1900 — ponad 120 lat! To absolutny unikat!
  • Dane z ponad 70 gie┼éd na ┼Ťwiecie. S─ů to notowania bie┼╝─ůce jak i historyczne (do 40 lat wstecz) dla rynku akcji, ETF, kontrakt├│w terminowych, walut, kryptowalut. Koszt samych danych to oko┼éo 4000 PLN rocznie!
  • Katalog funduszy ETF. Pe┼éna baza ponad 2600 ETF├│w po polsku z list─ů dost─Öpno┼Ťci u broker├│w w Polsce!
  • Monitoruj sw├│j portfel na bie┼╝─ůco! Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji!
Pobierz
 

­čôľ TRANSKRYPT PODCASTU

Wprowadzenie

Dzie┼ä dobry, dzie┼ä dobry, witam wszystkim serdecznie w 65. odcinku podcastu System Trader. Ten odcinek jest do┼Ť─ç specyficzny, poniewa┼╝ przeprowadzam pewien eksperyment techniczny, polegaj─ůcy na tym, ┼╝e tylko i wy┼é─ůcznie obok wersji audio, jak to na podcast przysta┼éo, b─Ödzie r├│wnie┼╝ wersja wideo. Mianowicie osoby, kt├│re preferuj─ů ogl─ůdanie tre┼Ťci, b─Öd─ů mog┼éy sobie na YouTube ten podcast ogl─ůdn─ů─ç, ogl─ůdaj─ůc przy okazji towarzysz─ůc─ů temu podcastowi i przygotowan─ů przez mnie prezentacj─Ö.

OK. Na pocz─ůtek musz─Ö si─Ö wyt┼éumaczy─ç z tytu┼éu tego odcinka, poniewa┼╝ jest on co najmniej podejrzany: ÔÇ×Piramida inwestycyjna, czyli jak zarz─ůdza─ç swoim portfelemÔÇŁ. O ile ta druga cz─Ö┼Ť─ç wydaje si─Ö do┼Ť─ç oczywista, o tyle piramida inwestycyjna wydaje si─Ö z tym gry┼║─ç. Nic w tym dziwnego, poniewa┼╝ piramida inwestycyjna zwykle kojarzy si─Ö nam negatywnie ÔÇô z oszustwami. Wynika to poniek─ůd z niezbyt fortunnego t┼éumaczenia z j─Özyka angielskiego, gdzie ta piramida w znaczeniu oszustwa nazywa si─Ö po angielsku pyramid scheme albo Ponzi scheme, natomiast na j─Özyk polski t┼éumaczy si─Ö to zwykle jako piramida inwestycyjna czy te┼╝ finansowa.

Piramida inwestycyjna, czyli to oszustwo, zwykle polega na tym, ┼╝e ÔÇ×zyskiÔÇŁ ÔÇ×inwestoraÔÇŁ s─ů uzale┼╝nione od wp┼éat kolejnych ÔÇ×inwestor├│wÔÇŁ. Im dalej w las, tym kolejni ÔÇ×inwestorzyÔÇŁ maj─ů do ÔÇ×wykarmieniaÔÇŁ jeszcze wi─Öksz─ů grup─Ö poprzednio wchodz─ůcych ÔÇ×inwestor├│wÔÇŁ, a┼╝ w kt├│rym┼Ť momencie ta piramida si─Ö za┼éamuje. My dzi┼Ť o tym m├│wi─ç nie b─Ödziemy, poza tym, ┼╝e powinni┼Ťmy jako inwestorzy unika─ç piramid b─Öd─ůcych oszustwami.

Piramida inwestycyjna ma te┼╝ drugie, pozytywne znaczenie. Czasem m├│wi si─Ö, ┼╝e to jest piramida ryzyka. Czy kto┼Ť ze s┼éuchaczy/widz├│w wie, o czym mowa? My┼Ťl─Ö, ┼╝e wszystko b─Ödzie jasne, kiedy powiemy sobie o tym w analogii do piramidy ┼╝ywieniowej. Obrazowo: u do┼éu piramidy mamy taki trzon, g┼é├│wne elementy naszej diety ┼╝ywieniowej i im wy┼╝ej b─Ödziemy si─Ö przesuwa─ç po tej piramidzie, tym kolejne elementy tej diety b─Öd─ů elementami uzupe┼éniaj─ůcymi lub wr─Öcz nawet nieobowi─ůzkowymi. Mo┼╝na sobie przecie┼╝ wyobrazi─ç, maj─ůc na szczycie takiej piramidy np. s┼éodycze, ┼╝e cz┼éowiekowi nie jest niezb─Ödne do ┼╝ycia spo┼╝ywanie s┼éodyczy. Ci─Ö┼╝ko sobie natomiast wyobrazi─ç, ┼╝e kto┼Ť prze┼╝yje, nie spo┼╝ywaj─ůc owoc├│w, warzyw czy produkt├│w pochodzenia m─ůcznego.

Dla jasno┼Ťci ÔÇô nie jestem ┼╝adnym ekspertem ┼╝ywieniowym, chcia┼éem po prostu w obrazowy spos├│b wyja┼Ťni─ç, w jaki spos├│b mo┼╝na to przenosi─ç na grunt inwestycyjny. Na tym gruncie chodzi o to, ┼╝e najbardziej ryzykowne sk┼éadowe portfela s─ů na szczycie piramidy, natomiast te elementy portfela inwestycyjnego, kt├│re s─ů takim coreÔÇÖem, trzonem naszych inwestycji, znajduj─ů si─Ö u do┼éu piramidy. Ten odcinek jest mocno inspirowany tym, co prezentowa┼é w ramach swojego podcastu Meb Faber, cho─ç to nie on wymy┼Ťli┼é poj─Öcie piramidy inwestycyjnej. Meb Faber umie┼Ťci┼é tam piramid─Ö ┼╝ywieniow─ů, kt├│ra powsta┼éa kilkadziesi─ůt lat temu w USA. Zrobi┼é to do┼Ť─ç celowo, ┼╝eby pokaza─ç, ┼╝e kilkadziesi─ůt lat temu inaczej ni┼╝ dzi┼Ť podchodzono do aspekt├│w ┼╝ywieniowych, podobnie jak do inwestowania. Wszystko ewoluuje, uczymy si─Ö, zdobywamy now─ů wiedz─Ö.

Piramida inwestycyjna pół wieku temu

Jak mog┼éa wygl─ůda─ç piramida inwestycyjna 50 lat temu? Pos┼éu┼╝─Ö si─Ö tu obrazkiem ze strony Meba Fabera, zaznaczam, ┼╝e to jest taka przyk┼éadowa piramida, ona nie wyst─Öpowa┼éa w ka┼╝dym przypadku, nie ka┼╝dy inwestor si─Ö ni─ů kierowa┼é. Bardziej chodzi o zestawienie, jak taka piramida mog┼éa wygl─ůda─ç 50 lat temu, a jak mo┼╝e wygl─ůda─ç dzi┼Ť, bazuj─ůc na tym, czego nauczyli┼Ťmy si─Ö przez te 50 lat, je┼╝eli chodzi o inwestowanie.

źródło: Meb Faber

W piramidzie inwestycyjnej inwestora, kt├│ry wchodzi┼é na rynek np. w latach 60.-70. ubieg┼éego wieku, Meb Faber umie┼Ťci┼é jako trzon takiego portfela inwestycyjnego wszystkie benefity zwi─ůzane z przechodzeniem na emerytur─Ö, czy to w ramach plan├│w emerytalnych konkretnego przedsi─Öbiorstwa, konkretnej firmy, czy to na poziomie pa┼ästwa, czyli pa┼ästwowego systemu emerytalnego. Czyli takie du┼╝e zaufanie do tego, ┼╝e pracuj─ůc gdzie┼Ť na etacie przez ca┼ée ┼╝ycie, w jesieni ┼╝ycia przechodz─ůc na emerytur─Ö, zgromadzone tam pieni─ůdze s─ů wystarczaj─ůce do tego, ┼╝eby m├│c sensownie ┼╝y─ç.

Wy┼╝ej w piramidzie znajdowa┼éo si─Ö co┼Ť takiego, jak mo┼╝liwo┼Ť─ç zadzwonienia (Internetu wtedy nie by┼éo) do brokera, kt├│ry mia┼é uznan─ů pozycj─Ö na rynku, ┼╝eby nam zasugerowa┼é, jakie kupi─ç akcje czy te┼╝ obligacje. To jest tak z punktu widzenia Amerykanina, bo oczywi┼Ťcie ci─Ö┼╝ko sobie wyobrazi─ç, ┼╝eby 50 lat temu kto┼Ť w Polsce dzwoni┼é do brokera. Po pierwsze by┼é problem z samymi telefonami, ┼╝eby je mie─ç w domu, zw┼éaszcza je┼╝eli kto┼Ť nie mieszka┼é w mie┼Ťcie. Po drugie w og├│le nie by┼éo czego┼Ť takiego, jak rynek kapita┼éowy w Polsce.

Jeszcze wy┼╝ej w tej piramidzie, mniej wi─Öcej po┼Ťrodku, Meb Faber w┼éo┼╝y┼é koszyk blue chip├│w, czyli sp├│┼éek, kt├│re s─ů bardzo du┼╝e, o uznanej reputacji na rynku i kt├│re p┼éac─ů dobr─ů dywidend─Ö. Jeszcze wy┼╝ej da┼é r├│┼╝ne porady od rodziny, s─ůsiad├│w. Na szczycie umie┼Ťci┼é to, co najbardziej ryzykowne ÔÇô zainwestowanie pieni─Ödzy w jaki┼Ť fundusz inwestycyjny, prowadzony przez bie┼╝─ůc─ů gwiazd─Ö inwestycyjn─ů. Mo┼╝na by sobie wyobrazi─ç, ┼╝e tak jak dzisiaj kto┼Ť, kto prowadzi fundusz i przez kilka ostatnich lat odnosi┼é sukcesy, to ka┼╝dy chce by─ç w takim wehikule inwestycyjnym. R├│wnie┼╝ wtedy, kiedy kto┼Ť by┼é na topie, to wtedy cz─Ö┼Ť─ç pieni─Ödzy, tych najbardziej ryzykownie zainwestowanych, mo┼╝na by zainwestowa─ç w taki fundusz.

Tak to mog┼éo wygl─ůda─ç p├│┼é wieku temu. Oczywi┼Ťcie to niewiele m├│wi, jak przedstawiam to w ten spos├│b. Teraz przedstawi─Ö tak─ů alternatywn─ů piramid─Ö inwestycyjn─ů, kt├│r─ů Meb Faber zaproponowa┼é na czasy wsp├│┼éczesne, ju┼╝ w XXI wieku. Tu koncepcja zmienia si─Ö do┼Ť─ç mocno, co wynika z cho─çby z tego, ┼╝e w mi─Ödzyczasie powsta┼éy fundusze indeksowe, ETF-y, generalnie koszty inwestowania zosta┼éy mocno zredukowane. Ponadto jest czy te┼╝ powinna by─ç wi─Öksza ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, je┼╝eli chodzi o inwestowanie na rynku kapita┼éowym.

Piramida inwestycyjna dzi┼Ť

Trzonem takiej wsp├│┼éczesnej piramidy inwestycyjnej wg Meba Fabera jest co┼Ť, co wydaje si─Ö do┼Ť─ç dziwne. Zosta┼éo to nazwane jako ÔÇ×nie-r├│b-g┼éupich-rzeczyÔÇŁ lub inaczej ÔÇ×nie-wysad┼║-swojego-portfela-w-powietrzeÔÇŁ. To jest do┼Ť─ç kluczowe, bo co z tego, ┼╝e b─Ödziemy mieli najlepsz─ů koncepcj─Ö, jak j─ů po prostu zniweczymy. Nawet jak oprzemy swoj─ů inwestycj─Ö o najlepsz─ů strategi─Ö, to jak zrobimy jakie┼Ť pot─Ö┼╝ne i ryzykowne g┼éupstwo inwestycyjne, to mo┼╝emy popsu─ç ca┼é─ů piramid─Ö. To jest najwa┼╝niejsze ÔÇô je┼╝eli nie mamy jakiej┼Ť strategii, to nie powinni┼Ťmy robi─ç g┼éupich rzeczy, nie powinni┼Ťmy inwestowa─ç.

źródło: Meb Faber

Je┼╝eli nie mamy jakiej┼Ť strategii, to nie powinni┼Ťmy robi─ç g┼éupich rzeczy, nie powinni┼Ťmy inwestowa─ç

Wy┼╝ej w tej piramidzie inwestycyjnej jest takie zalecenie, ┼╝eby swoje inwestycje zdywersyfikowa─ç globalnie, i to na r├│┼╝ne klasy aktyw├│w, na akcje, na obligacje czy te┼╝ na jakie┼Ť realne aktywa typu nieruchomo┼Ťci, ziemia. Po┼Ťrodku tej piramidy ÔÇô czyli idziemy w stron─Ö takich bardziej ryzykownych element├│w ÔÇô mamy co┼Ť takiego jak plan dzia┼éania oparty na regu┼éach. Czyli nawet je┼╝eli mamy prosty portfel pasywny, w kt├│rym mamy np. 60 proc. akcji, 40 proc. obligacji, to musimy mie─ç jasne regu┼éy, kiedy taki portfel rebalansowa─ç. Np. je┼╝eli udzia┼é tych akcji w portfelu zbytnio ur├│s┼é, to musimy go sprowadzi─ç do poziomu 60 proc., ┼╝eby zbyt wiele akcji nagle si─Ö w tym portfelu nie znalaz┼éo. I w drug─ů stron─Ö z obligacjami.

Jeszcze wy┼╝ej w tym rysunku z piramid─ů inwestycyjn─ů jest co┼Ť takiego jak implementacja tego planu z wykorzystaniem niskokosztowych funduszy i niskokosztowych broker├│w. Jest tutaj zwr├│cona uwaga na to, ┼╝eby mie─ç fajny plan, owszem, ale je┼╝eli go ju┼╝ realizujemy, to musimy to robi─ç z ostro┼╝no┼Ťci─ů, z rozwag─ů, je┼╝eli chodzi o koszty. Nawet bardzo dobry plan mo┼╝e zosta─ç zniweczony, je┼╝eli zjedz─ů go koszty.

Jeszcze wy┼╝ej w tej piramidzie inwestycyjnej jest te┼╝ zwr├│cenie uwagi na optymalizacj─Ö podatkow─ů. Chodzi o to, ┼╝eby podatki te┼╝ nie zjada┼éy, je┼Ťli nie ma takiej potrzeby, cz─Ö┼Ťci naszych zysk├│w. Wreszcie na szczycie piramidy, jak s┼éodycze w piramidzie ┼╝ywieniowej, nieobowi─ůzkowe, ale mo┼╝e by─ç, je┼Ťli kto┼Ť ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, co robi, to jest aktywne inwestowanie, odchodzenie od klasycznych indeks├│w, jak to si─Ö m├│wi po angielsku cap weighted (wa┼╝onych kapitalizacj─ů), tylko implementacja jakiej┼Ť konkretnej strategii inwestycyjnej ÔÇô czy to strategii dywidendowej, jaki┼Ť stock picking, czy wykorzystanie anomalii momentum itd. I zn├│w ÔÇô je┼╝eli wiemy co robimy i dlaczego tak robimy.

To by┼éo tylko zasygnalizowanie tematyki, za chwil─Ö przejdziemy do ka┼╝dego elementu z tej piramidy w szczeg├│┼éach, bo jest to bardzo kluczowe, ┼╝eby to zrozumie─ç. Je┼Ťli nawet nie zrozumieli┼Ťcie tego wst─Öpu, to nie martwcie si─Ö, za chwil─Ö wszystko b─Ödzie jasne.

Zanim przejdziemy do szczeg├│┼é├│w, to chcia┼éem zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e jest te┼╝ co┼Ť takiego, jak piramida zwi─ůzana z finansami osobistymi. Nie zajmiemy si─Ö tym tu szerzej, ale skupiaj─ůc si─Ö na inwestowaniu musimy mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e aby inwestowa─ç, to musimy mie─ç ogarni─Öte osobiste finanse. Mo┼╝e to oznacza─ç poduszk─Ö bezpiecze┼ästwa, musi to r├│wnie┼╝ oznacza─ç, ┼╝e kontrolujemy sw├│j bud┼╝et domowy, swoje wydatki i ┼╝e mamy regularne nadwy┼╝ki finansowe w naszym bud┼╝ecie, kt├│re mo┼╝emy inwestowa─ç. Je┼╝eli nie mamy ogarni─Ötych finans├│w osobistych, to nie powinni┼Ťmy my┼Ťle─ç o inwestowaniu.

Je┼╝eli nie mamy ogarni─Ötych finans├│w osobistych, to nie powinni┼Ťmy my┼Ťle─ç o inwestowaniu.

Cz─Ö┼Ťci tej piramidy inwestowania i piramidy finans├│w osobistych mog─ů si─Ö ze sob─ů zaz─Öbia─ç, bo np. cz─Ö┼Ťci─ů piramidy w finansach osobistych mo┼╝e by─ç inwestowanie z my┼Ťl─ů o emeryturze, jakie┼Ť konto IKE, IKZE. To ju┼╝ jest taki element, kt├│ry z jednej strony jedn─ů nog─ů stoi jeszcze w piramidzie finans├│w osobistych, ale ju┼╝ drug─ů nog─ů wkracza w ┼Ťwiat inwestowania i tam powinni┼Ťmy ju┼╝ sobie ju┼╝ te tematy, je┼╝eli chodzi o inwestowanie, dookre┼Ťli─ç i to w┼éa┼Ťnie za chwil─Ö b─Ödziemy robi─ç.

Proponuj─Ö co┼Ť takiego: przejd┼║my sobie po tej piramidzie w spos├│b chronologiczny, tzn. od najwa┼╝niejszych rzeczy, od podstawy piramidy, kieruj─ůc si─Ö w g├│r─Ö, czyli do rzeczy, kt├│re s─ů uzupe┼énieniem do tej piramidy. Kluczem jest to, ┼╝e je┼╝eli my kt├│rego┼Ť z poprzednich poziom├│w piramidy nie jeste┼Ťmy w stanie ogarn─ů─ç, to nie ma sensu zagl─ůda─ç wy┼╝ej, bo to si─Ö nie mo┼╝e dobrze sko┼äczy─ç.

Nie wysad┼║ swojego portfela w powietrze

Jak wspomina┼éem, pierwszym podstawowym elementem tej piramidy jest co┼Ť takiego, co Meb Faber nazywa ÔÇ×nierobieniem-g┼éupich-rzeczyÔÇŁ, aby nie wysadzi─ç swojego portfela w powietrze. To jest kluczowe, bo odpowiedzmy sobie na pytanie, ilu z nas kiedy┼Ť tam, je┼╝eli inwestujemy ju┼╝ jaki┼Ť czas na rynku, nie my┼Ťla┼éo o tym, ┼╝eby zrobi─ç sobie taki ÔÇ×z┼éoty strza┼éÔÇŁ i szybko, ┼éatwo zarobi─ç du┼╝o pieni─Ödzy, bo np. zdarza┼éa si─Ö okazja, ┼╝eby wybra─ç jedn─ů sp├│┼ék─Ö, kt├│ra prawdopodobnie b─Ödzie bardzo mocno i szybko ros┼éa. To my┼Ťlenie, ┼╝e gdyby┼Ťmy wi─Ökszo┼Ť─ç pieni─Ödzy przesun─Öli na tak─ů inwestycj─Ö, a nie w jaki┼Ť nudny indeks, to by─ç mo┼╝e wykr─Öcimy lepszy wynik i b─Ödziemy mogli pobi─ç ten rynek, a p├│┼║niej ju┼╝ b─Ödziemy grzeczni i b─Ödziemy inwestowa─ç jak Pan B├│g przykaza┼é. To si─Ö mo┼╝e uda─ç, ale jak si─Ö nie uda, to mo┼╝emy pogrzeba─ç sw├│j portfel.

Mo┼╝emy te┼╝ mie─ç nagle ochot─Ö zastosowa─ç wielki, mocny lewar ÔÇô to g┼é├│wnie w kontek┼Ťcie np. takich instrument├│w jak kontrakty terminowe. Albo np. pakuj─ůc si─Ö po uszy w kryptowaluty, z nadziej─ů, ┼╝e wrzucimy tam sto tysi─Öcy z┼éotych i nagle zrobi si─Ö z tego kilka milion├│w z┼éotych, a p├│┼║niej sobie z tego wyjdziemy i b─Ödziemy ju┼╝ grzeczni i b─Ödzie super, b─Ödziemy ju┼╝ inwestowa─ç tak, jak uczy tego cho─çby Warren Buffett.

To s─ů w┼éa┼Ťnie te g┼éupie rzeczy. Dla jasno┼Ťci: to nie oznacza, ┼╝e nie mo┼╝emy sobie wybra─ç jakiej┼Ť sp├│┼éki albo zastosowa─ç sobie jakiego┼Ť lewara, albo mie─ç cz─Ö┼Ťci portfela w kryptowalutach. Wszystko jest dla ludzi, ale element ryzyka musimy zawsze mie─ç pod kontrol─ů. To nie mo┼╝e by─ç tak, ┼╝e ryzykujemy tak mocno, ┼╝e mo┼╝emy wysadzi─ç ca┼éy portfel i pogrzeba─ç ca┼éa nasz─ů koncepcj─Ö inwestycyjn─ů.

Wszystko jest dla ludzi, ale element ryzyka musimy zawsze mie─ç pod kontrol─ů. To nie mo┼╝e by─ç tak, ┼╝e ryzykujemy tak mocno, ┼╝e mo┼╝emy wysadzi─ç ca┼éy portfel i pogrzeba─ç ca┼éa nasz─ů koncepcj─Ö inwestycyjn─ů

P├│┼é biedy, je┼╝eli jeste┼Ťmy m┼éodzi. Wtedy na nasz─ů korzy┼Ť─ç dzia┼éa to, ┼╝e mamy sporo czasu, ┼╝eby naprawi─ç b┼é─Ödy. Ale je┼╝eli mamy 50-60 kilka lat czy jeszcze wi─Öcej, to wtedy mo┼╝e ju┼╝ by─ç trudno naprawi─ç g┼éupie b┼é─Ödy. Poza tym chodzenie na skr├│ty to s┼éaby pomys┼é i je┼╝eli b─Ödziemy usilnie to robi─ç, to jest kwesti─ů czasu, kiedy nas dosi─Ögnie karz─ůca r─Öka sprawiedliwo┼Ťci i b─Ödziemy musieli ponie┼Ť─ç konsekwencje.

Warto spogl─ůda─ç na portfel w d┼éu┼╝szym horyzoncie czasowym, w d┼éugoterminowej perspektywie, wtedy by─ç mo┼╝e b─Ödzie nam ┼éatwiej nie ulega─ç tym pokusom. By─ç mo┼╝e nie doceniamy tych kilku marnych procent w skali roku, ale je┼╝eli zobaczymy, jak to dzia┼éa w perspektywie kilku, kilkunastu czy kilkudziesi─Öciu lat, to si─Ö oka┼╝e, ┼╝e nie potrzebujemy ┼╝adnych cud├│w, ┼Ťcie┼╝ek na skr├│ty, ┼╝eby osi─ůgn─ů─ç swoje cele.

Wreszcie ÔÇô ┼╝eby nie robi─ç g┼éupich rzeczy, musimy mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç i pokor─Ö. To s─ů takie rzeczy, kt├│re s─ů cnot─ů w dobrym inwestowaniu. ┼Üwiadomo┼Ť─ç tego, czym jest inwestowanie i czego nie robi─ç w tym inwestowaniu, po prostu nie zatopi─ç naszego rachunku. A pokor─Ö to w tym kontek┼Ťcie, ┼╝eby wiedzie─ç, ┼╝e rynek mo┼╝e naprawd─Ö mocno ukara─ç nas za b┼é─Ödy i ┼╝eby┼Ťmy mieli do niego szacunek. Nawet je┼╝eli nam si─Ö wydaje, ┼╝e ┼éatwo nam co┼Ť na tym rynku zdzia┼éa─ç, mo┼╝na sobie drog─Ö na skr├│ty, przynajmniej na kr├│tko zastosowa─ç, to jednak warto mie─ç w sobie t─Ö pokor─Ö i nie ulega─ç pokusom.

Dywersyfikuj si─Ö globalnie

Przechodzimy wy┼╝ej w naszej piramidzie ÔÇô za┼é├│┼╝my, ┼╝e ju┼╝ kto┼Ť ma w sobie ┼Ťwiadomo┼Ť─ç i pokor─Ö, wie, ┼╝e przede wszystkim nie mo┼╝e zrobi─ç niczego g┼éupiego, takiego fa┼észywego ruchu, ┼╝eby nie zatopi─ç swojego portfela. Je┼╝eli chcemy budowa─ç sw├│j portfel, to bardzo dobr─ů koncepcj─ů, kt├│r─ů warto sobie przyswoi─ç, jest ta, aby dywersyfikowa─ç si─Ö globalnie. Globalnie nie tylko w ramach jednej klasy aktyw├│w, ale w ramach wielu klas aktyw├│w ÔÇô akcji, obligacji czy nieruchomo┼Ťci.

Zacytuj─Ö tu Meba Fabera, kt├│ry powiedzia┼é co┼Ť fajnego: ÔÇ×Home country bias isnÔÇÖt patriotic, itÔÇÖs dangerous and expose your wealth in necessary riskÔÇŁ. Home country bias, czyli ┼╝e przewa┼╝amy cz─Ö┼Ť─ç naszego portfela w jednym kraju, w kt├│rym mieszkamy ÔÇô je┼╝eli jeste┼Ťmy inwestorem z Polski, to opieramy portfel o polskie aktywa, g┼é├│wnie o polskie akcje, obligacje, nieruchomo┼Ťci. To wcale nie jest patriotyczne, tylko przede wszystkim jest niebezpieczne i nara┼╝a nasz maj─ůtek na niepotrzebne ryzyko.

Dlaczego tak si─Ö dzieje? ┼╗eby nie wchodzi─ç w szczeg├│┼éy, odsy┼éam do odcinka nr 47 swojego podcastu pt. ÔÇ×Historia rynk├│w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa─ç globalnieÔÇŁ. Pokazuj─Ö tam szereg fakt├│w, kt├│re powinny nam uzmys┼éowi─ç, ┼╝e inwestowanie tylko na jednym rynku mo┼╝e by─ç naprawd─Ö kiepsk─ů decyzj─ů. Cz─Östo pokazuj─Ö wtedy tak─ů tabelk─Ö, w kt├│rej prezentuj─Ö najgorsze historyczne stopy zwrotu na rynku akcji. W kolejno┼Ťci od g┼é─Öbokich spadk├│w, ale jeszcze nie drastycznych, po takie totalne kataklizmy.

Na szczycie tego jest Szwajcaria, gdzie w latach 2007-2009 kryzys finansowy spowodowa┼é, ┼╝e przez siedem lat gie┼éda szwajcarska by┼éa ÔÇ×pod wod─ůÔÇŁ i traci┼éa ponad 50 proc. Ponad 50 proc. to jest du┼╝o, ale wci─ů┼╝ nic strasznego, je┼╝eli chodzi o rynki akcji. Je┼╝eli sobie we┼║miemy taki kraj jak Japonia, to po II wojnie ┼Ťwiatowej jej rynek akcji traci┼é ponad 96 proc. Co gorsza, wychodzenie z takich spadk├│w trwa┼éo 14 lat.

Jeszcze bardziej drastycznymi przyk┼éadami s─ů Rosja i Chiny, gdzie ca┼ée rynki, ca┼ée gie┼édy zosta┼éy zamkni─Öte, czyli strata dla inwestor├│w by┼éa stuprocentowa. Nie m├│wi─Ö, ┼╝e tak si─Ö stanie w Polsce, ┼╝e nagle nam zamkn─ů gie┼éd─Ö i po prostu stracimy wszystkie pieni─ůdze, kt├│re tam ulokowali┼Ťmy. Chc─Ö przez to powiedzie─ç, ┼╝e mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e na konkretnym lokalnym rynku, nawet je┼╝eli nie zostanie zamkni─Öty, to wychodzenie z tych spadk├│w mo┼╝e trwa─ç dekady, nawet ca┼ée nasze inwestycyjne ┼╝ycie. Mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e nawet w takim okresie rynek nie wygrzebie si─Ö ze spadk├│w.

Na konkretnym lokalnym rynku, nawet jeżeli nie zostanie zamknięty, wychodzenie ze spadków może trwać dekady, nawet całe nasze inwestycyjne życie

R├│wnie┼╝ Bridgewater, firma Raya Dalio zrobi┼éa tak─ů fajn─ů rozpisk─Ö, pokazuj─ůc dekada po dekadzie, jakie rynki dominowa┼éy, je┼╝eli chodzi o stop─Ö zwrotu, a jakie by┼éy na ko┼äcu tego zestawienia. Wida─ç, jak to dzia┼éa bardzo cyklicznie. Dla przyk┼éadu, w latach 80. najwi─Ökszymi gwiazdami inwestycyjnymi by┼éy takie rynki jak Szwecja, Korea, Japonia, gdzie stopy zwrotu by┼éy mi─Ödzy 300 a 500 proc. Na drugim ko┼äcu tego zestawienia by┼éy takie kraje jak Kanada czy Norwegia, kt├│re zarobi┼éy bardzo niewiele albo wr─Öcz straci┼éy.

W latach 90. Szwecja nadal sobie ca┼ékiem dobrze radzi┼éa, chocia┼╝ ju┼╝ zdecydowanie gorzej ni┼╝ w latach 80. Na szczyt tego zestawienia wskoczy┼éy Szwajcaria, USA, gdzie stopy zwrotu wynosi┼éy ponad 200 proc. Na ko┼äcu tego zestawienia nagle znalaz┼éa si─Ö Japonia, kt├│ra w latach 80. by┼éa gwiazdorem, a teraz otwiera┼éa stawk─Ö najgorszych rynk├│w na ┼Ťwiecie. W latach 90. ubieg┼éego wieku kto┼Ť, kto by┼é na rynku japo┼äskim, m├│g┼é tylko straci─ç. Podobnie na rynku w Tajwanie czy w Korei, kt├│ra jeszcze w poprzedniej dekadzie by┼éa w czo┼é├│wce najlepszych rynk├│w na ┼Ťwiecie.

W pierwszej dekadzie XXI wieku okaza┼éo si─Ö, ┼╝e USA, kt├│re by┼éy ┼Ťwietnym miejscem do inwestowania w latach 90., nagle znalaz┼éy si─Ö w czo┼é├│wce kraj├│w, w kt├│rych by┼éo najtrudniej o inwestowanie. Japonia nadal sobie bardzo ┼║le radzi┼éa, pomimo tego, ┼╝e ┼║le si─Ö tam dzia┼éo ju┼╝ w latach 90. Czyli kto┼Ť, kto inwestowa┼é na rynku japo┼äskim, ju┼╝ od 20 lat mia┼é problem.

Wreszcie lata po 2010 roku ÔÇô tu ju┼╝ bryluj─ů USA. Widzimy wszyscy, jak S&P 500 mocno ro┼Ťnie i wszyscy si─Ö tym zachwycamy, ale warto sobie uzmys┼éowi─ç, ┼╝e by─ç mo┼╝e kolejne dekady wcale takie cudowne dla rynku ameryka┼äskiego nie b─Öd─ů. Historia mo┼╝e nie b─Ödzie si─Ö powtarza─ç, ale mo┼╝e si─Ö rymowa─ç, wi─Öc mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e zn├│w trafi si─Ö taka dekada w USA, ┼╝e b─Ödzie to rynek bardzo przeci─Ötny albo wr─Öcz poni┼╝ej przeci─Ötnego. O ile na pocz─ůtku XX wieku takie kraje, zw┼éaszcza z Emerging Markets jak Brazylia, kt├│ra by┼éa bardzo popularnym rynkiem, w drugiej dekadzie XXI wieku sta┼éa si─Ö jest jednym z rynk├│w, kt├│ry jest w ogonie, je┼╝eli chodzi o stopy zwrotu na globalnych rynkach akcji.

Źródło: Bridgewater

Bardzo ci─Ö┼╝ko jest utrafi─ç takiego zwyci─Özc─Ö idealnego, kt├│ry na pewno w tej dekadzie b─Ödzie najlepszym rynkiem, gdzie chcemy ulokowa─ç pieni─ůdze. Dlatego te┼╝ warto zdywersyfikowa─ç ten portfel globalnie. Nie m├│wi─Ö tu, ┼╝e ma to by─ç zrobione zawsze i wy┼é─ůcznie tylko przy pomocy pasywnego portfela, mo┼╝na to r├│wnie┼╝ robi─ç aktywnie. Tak─ů strategi─ů jest dobrze znana czytelnikom mojego bloga strategia GEM (Global Equity Momentum), kt├│ra chocia┼╝ prze┼é─ůcza si─Ö pomi─Ödzy USA a reszt─ů ┼Ťwiata, je┼╝eli chodzi o rynek akcji, to jednak jest tam element globalnej ekspozycji na ten rynek.

Co do wniosk├│w, je┼╝eli chodzi o inwestowanie globalne, to zapami─Ötajmy sobie to, ┼╝e rynki globalnie zawsze pod─ů┼╝aj─ů w g├│r─Ö. One oczywi┼Ťcie s─ů przeplatane korektami, kt├│re s─ů bardzo silne. Historycznie globalny rynek akcji spada┼é w najgorszym momencie ponad 60 proc., ale one zawsze odbijaj─ů. Gdyby kiedy┼Ť nie odbi┼éy, to znaczy, ┼╝e ca┼éy ┼Ťwiat jest ju┼╝ w do┼Ť─ç problematycznej sytuacji i i prawdopodobnie problem z rachunkiem inwestycyjnym by┼éby najmniejszym problemem, jaki w tym momencie mieliby┼Ťmy. Ludzie s─ů z natury optymistami, nawet ludzko┼Ť─ç jest z natury optymistyczna, bo po wielkich kataklizmach, jak wojny, rewolucje, jednak rynki globalnie id─ů w g├│r─Ö.

Ludzie s─ů z natury optymistami, nawet ludzko┼Ť─ç jest z natury optymistyczna, bo po wielkich kataklizmach, jak wojny, rewolucje, jednak rynki globalnie id─ů w g├│r─Ö

Poza tym pami─Ötajmy, ┼╝e inwestycja w pojedyncze kraje mo┼╝e oznacza─ç ca┼ékowit─ů strat─Ö ÔÇô wspomnia┼éem o Rosji, Chinach. Nawet je┼Ťli nie b─Ödzie ca┼ékowitej straty, to konkretny lokalny rynek akcji mo┼╝e by─ç generalnie przez dziesi─ůtki lat w trendzie bocznym czy ÔÇ×pod wod─ůÔÇŁ, zanim si─Ö odbije. Gdyby┼Ťmy ┼╝yli w Japonii i inwestowali przez 20 lat, zaczynaj─ůc od pocz─ůtku lat 90., to mogliby┼Ťmy mie─ç k┼éopot, gdyby┼Ťmy zacz─Öli inwestowa─ç przed za┼éamaniem si─Ö rynku w Japonii. Z┼éy timing i mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e b─Ödzie trudno, je┼╝eli nie b─Ödziemy si─Ö m─ůdrze dywersyfikowa─ç. Przypomn─Ö tutaj, ┼╝e nie chodzi tu o dywersyfikacj─Ö tylko w ramach rynku akcji, ale r├│wnie┼╝ powinno si─Ö to odnosi─ç do innych klas aktyw├│w ÔÇô obligacji, towar├│w, walut.

Posiadaj plan oparty na regułach

Je┼╝eli chodzi o dywersyfikacj─Ö, czyli drugi element naszej piramidy, to tyle. Teraz sobie przejdziemy do kolejnego ┼Ťrodkowego elementu naszej piramidy, kt├│ry m├│wi, ┼╝e powinni┼Ťmy posiada─ç plan oparty na regu┼éach. O co tutaj chodzi? Od siebie dodam, ┼╝e dla mnie to jest podstawa. Chc─Ö wiedzie─ç, co mam robi─ç w ka┼╝dym momencie. To nie jest tak, ┼╝e nagle rynek mnie zaskoczy czy przeczytam w wiadomo┼Ťciach, ┼╝e co┼Ť si─Ö zdarzy┼éo i b─Öd─Ö si─Ö g┼éowi┼é, co mam zrobi─ç ze swoim portfelem. Chc─Ö wiedzie─ç, co robi─Ö.

Nie chodzi tutaj o to, ┼╝eby┼Ťmy mieli strategi─Ö, kt├│ra b─Ödzie przewidywa┼éa przysz┼éo┼Ť─ç, tylko ┼╝eby┼Ťmy mieli strategi─Ö kt├│ra b─Ödzie umia┼éa reagowa─ç na to, co si─Ö dzieje na rynku. To jest ogromna r├│┼╝nica. Nie starajmy si─Ö przewidywa─ç czegokolwiek, bo to jest bardzo trudne zaj─Öcie. Je┼╝eli si─Ö komu┼Ť to udaje, to dlatego ┼╝e ma szcz─Ö┼Ťcie, a nie umiej─Ötno┼Ťci, zwi─ůzane z przewidywaniem.

Nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci, nawet najlepszy inwestor, jakim jest Warren Buffett. Je┼╝eli kto┼Ť m├│wi wam, ┼╝e zna przysz┼éo┼Ť─ç i dla niego wszystko jest jasne i oczywiste, to po prostu k┼éamie i jest ┼Ťciemniaczem. Poza tym chcia┼ébym widzie─ç kogo┼Ť takiego, jakie ma realne wyniki, ale nie za rok, dwa, pi─Ö─ç, ale np. za 20, 30, 40 lat. Warren Buffett inwestuje ju┼╝ 70 lat z ogonkiem, je┼╝eli wliczymy w to czasy dzieci┼ästwa. I bynajmniej nie wiedzia┼é, jak ta przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie kszta┼étowa─ç, ale mimo wszystko robi to skutecznie.

Przyk┼éad: pandemia COVID-19 w marcu 2020 roku. To nie jest moment do budowania planu inwestycyjnego, tylko to jest moment do jego wykonania. Je┼╝eli kto┼Ť mia┼é w├│wczas ju┼╝ wdro┼╝ony portfel pasywny i nagle okaza┼éo si─Ö, ┼╝e rynki akcji si─Ö za┼éamuj─ů, to to mo┼╝e oznacza─ç sygna┼é do rebalancingu i do kupienia akcji do tego portfela. Pomimo tego, ┼╝e wszyscy uciekaj─ů z tego rynku akcji, to my dokupujemy sobie akcji do portfela. Nie powinni┼Ťmy si─Ö wtedy zastanawia─ç: ÔÇ×Ojej, a co je┼ŤliÔÇŽÔÇŁ, ÔÇ×Mo┼╝e tym razem jest inaczej, bo jest pandemiaÔÇŁ itd.

Owszem, narracja jest za ka┼╝dym razem inna. Tym razem to by┼éa pandemia, innym to mo┼╝e by─ç inny kataklizm. Wynik jest zawsze taki sam: rynek jest w panice czy ludzie stoj─ůcy za tym rynkiem s─ů w panice. Nie powinni┼Ťmy si─Ö wtedy wym─ůdrza─ç czy doszukiwa─ç drugiego dna, tylko powinni┼Ťmy realizowa─ç sw├│j plan. Elementem takiego planu w pasywnym portfelu mo┼╝e by─ç sygna┼é do rebalancingu. Je┼╝eli kto┼Ť to zrobi┼é i nie zawaha┼é si─Ö w marcu 2020 roku kupi─ç sobie akcji na spadaj─ůcym rynku, to akurat tym razem okaza┼éo si─Ö, ┼╝e zosta┼éo mu to bardzo szybko wynagrodzone.

Je┼╝eli kto┼Ť tego nie zrobi┼é albo przespa┼é, wr─Öcz wyprzeda┼é akcje i p├│┼║niej wr├│ci┼é na rynek tylko dlatego, ┼╝e nie mia┼é planu albo wy┼éama┼é si─Ö z niego, to m├│g┼é ┼╝a┼éowa─ç. Dla jasno┼Ťci, mog┼éa by─ç strategia, kt├│ra m├│wi┼éa, ┼╝e wychodzimy z rynku i wracamy na niego z op├│┼║nieniem. Takie dzia┼éanie by┼éo w porz─ůdku, je┼Ťli by┼éo zawarte w strategii. Bo dobra strategia to nie taka, kt├│ra dzia┼éa dobrze w ka┼╝dym momencie, przy ka┼╝dej okazji. Strategia powinna by─ç powtarzalna i to jest jej kwintesencj─ů. Powinna by─ç oparta na regu┼éach. W moim przypadku najlepiej, aby by┼éy to wr─Öcz regu┼éy zero-jedynkowe. Mo┼╝e to by─ç zar├│wno strategia pasywna, jak i aktywna.

Dobra strategia to nie taka, kt├│ra dzia┼éa dobrze w ka┼╝dym momencie, przy ka┼╝dej okazji. Strategia powinna by─ç powtarzalna i to jest jej kwintesencj─ů. Powinna by─ç oparta na regu┼éach

Z ca┼éego serca polecam w tym momencie moje oprogramowanie System Trader. Je┼╝eli kto┼Ť my┼Ťli, ┼╝e najwi─Öksz─ů trudno┼Ťci─ů na rynku jest zdobycie zarabiaj─ůcej strategii, to jest w b┼é─Ödzie. Oczywi┼Ťcie trzeba to zrozumie─ç, ale takich gotowych strategii jest masa i nie trzeba na nowo wymy┼Ťla─ç ko┼éa. W moim oprogramowaniu jest gotowych ponad 40 plan├│w inwestycyjnych, strategii, w wi─Ökszo┼Ťci pasywnych, s─ů te┼╝ aktywne. Je┼╝eli kto┼Ť chce, to po prostu mo┼╝e si─Ögn─ů─ç do tego, zobaczy─ç, sprawdzi─ç, jak dzia┼éa i dzia┼éa┼éo za ostatnie kilkadziesi─ůt lat, nawet sto, a p├│┼║niej, jak ju┼╝ odrobi zadanie domowe, stosowa─ç to.

Celem takiego planu opartego na regu┼éach jest to, aby┼Ťmy na bazie tych samych danych podejmowali takie same decyzje. Osoby, kt├│re w tym momencie s┼éuchaj─ů podcastu i nie widz─ů na podgl─ůdzie wykresu, kt├│ry wy┼Ťwietlam, mog─ů mie─ç pewn─ů trudno┼Ť─ç, ale postaram si─Ö go om├│wi─ç tak, aby nawet s┼éuchaj─ůcy mogli mnie zrozumie─ç. Je┼╝eli nie mamy planu inwestycyjnego, to b─Ödziemy pope┼énia─ç ca┼éy szereg b┼é─Öd├│w behawioralnych. Jeste┼Ťmy lud┼║mi, kt├│ry maj─ů emocje i nasze decyzje b─Öd─ů cz─Östo nimi dyktowane. To jest najwi─Ökszy problem, je┼╝eli chodzi o inwestowanie. Nie powinni┼Ťmy podejmowa─ç decyzji na bazie emocji, tylko konkretnych fakt├│w, danych. Powinni┼Ťmy by─ç po prostu zdyscyplinowani.

Znajduj─ůcy si─Ö przede mn─ů wykres pokazuje id─ůc─ů w g├│r─Ö lini─Ö. Inwestor m├│wi: ÔÇ×Widz─Ö tutaj pewien trend, b─Öd─Ö go obserwowa┼é, by zobaczy─ç, czy b─Ödzie kontynuowany, czy wycena danej sp├│┼éki dalej b─Ödzie sz┼éa w g├│r─ÖÔÇŁ. W pewnym momencie stwierdza, ┼╝e musi wej┼Ť─ç na ten rynek, bo inaczej on mu odjedzie i nie b─Ödzie w stanie na nim zarobi─ç. Kupuje akcje. Trend wci─ů┼╝ jest wzrostowy, inwestor jest zadowolony, ┼╝e nie zawaha┼é si─Ö dokona─ç zakupu. Niestety, szcz─Ö┼Ťcie nie trwa zbyt d┼éugo. Nast─Öpuje korekta i wycena sp├│┼éki zaczyna spada─ç. Inwestor stwierdza, ┼╝e u┼╝yje tej korekty spadkowej po to, aby zwi─Ökszy─ç pozycj─Ö. Rynek nadal spada, inwestor decyduje si─Ö na dalszy zakup akcji. Trend spadkowy jednak nie zatrzymuje si─Ö, inwestor nie dowierza, a cena akcji jest ju┼╝ ni┼╝sza o 50 procent. To jest dno, ale nadal czeka. W ko┼äcu sprzedaje akcje, cieszy si─Ö, ┼╝e to zrobi┼é, bo trend nadal pod─ů┼╝a w d├│┼é. Jednak w ko┼äcu wszystko si─Ö odwraca, a on znajduje si─Ö poza rynkiem ze zrealizowan─ů strat─ů. Pojawiaj─ů si─Ö wielkie cierpienie i rozgoryczenie, ┼╝e ÔÇ×ta sp├│┼éka to jest jakie┼Ť wielkie nieporozumienie, nigdy wi─Öcej nie b─Öd─Ö jej kupowa┼éÔÇŁ.

Działanie bez planu. Źródło: Credit Suisse

Powy┼╝szy opis pokazuje, ┼╝e inwestor nie mia┼é ┼╝adnego planu i dzia┼éa┼é na dora┼║nych emocjach. To si─Ö nie mog┼éo dobrze sko┼äczy─ç. Je┼╝eli widz─Ö na Facebooku, ┼╝e kto┼Ť si─Ö dopytuje o t─Ö lub inn─ů sp├│┼ék─Ö, czy b─Ödzie ros┼éa czy nie, to to nie jest plan inwestycyjny, tylko wy┼é─ůcznie szukanie u innych potwierdzenia kierunku naszych dzia┼éa┼ä. Nie t─Ödy droga. Decyzje na rynku powinni┼Ťmy podejmowa─ç samodzielnie, w oparciu o co┼Ť namacalnego, czyli plan inwestycyjny. Bez tego jeste┼Ťmy skazani na pora┼╝k─Ö. Nawet je┼╝eli chcemy inwestowa─ç pasywnie, bez pobijania rynku, wci─ů┼╝ musimy mie─ç konkretny plan dzia┼éania, cho─çby po to, aby wiedzie─ç, kiedy i jak wykona─ç rebalancing, jakie elementy dobra─ç do naszego portfela.

Kontroluj koszty

Przechodzimy wy┼╝ej w naszej piramidzie, do czwartego elementu. W tej warstwie m├│wimy sobie, ┼╝eby kontrolowa─ç ponoszone koszty. Plan dzia┼éania to jedno, musimy go jeszcze zrealizowa─ç, najlepiej jak najni┼╝szym kosztem. Mo┼╝emy skorzysta─ç z gotowych produkt├│w, np. robodoradc├│w. Je┼╝eli kto┼Ť nie wie, co to takiego, to zapraszam do innych moich materia┼é├│w, kt├│re stworzy┼éem na ten temat, m.in. do wywiad├│w z osobami z Finaxa czy te┼╝ szczeg├│┼éowego opisu dzia┼éania robodoradcy.

W skr├│cie powiem, ┼╝e robodoradcy mog─ů w spos├│b bezobs┼éugowy zarz─ůdza─ç naszym portfelem z ETF-ami. Po naszej stronie pozostaje tylko wyb├│r poziomu ryzyka, nic wi─Öcej nas nie interesuje, poza zap┼éaceniem za t─Ö us┼éug─Ö. I na to tylko musimy zwraca─ç uwag─Ö, czy ponoszone przez nas koszty nie s─ů zbyt wysokie i s─ů uzasadnione. Cho─ç jestem ca┼éym sercem za us┼éugami takimi jak robodoradcy i mam nadziej─Ö, ┼╝e koszty takich us┼éug w Polsce b─Öd─ů coraz ni┼╝sze, tak mam problem z funduszami inwestycyjnymi zarz─ůdzanymi aktywnie, gdzie koszty s─ů ogromne.

Musimy te┼╝ mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e koszty kumuluj─ů si─Ö w czasie. Mo┼╝e nam si─Ö wydawa─ç, ┼╝e op┼éata typu 2,5 proc. w skali roku jest niewielka. Je┼╝eli jednak przyr├│wnamy to do ETF-a, kt├│ry kosztuje 0,25 proc., to jest to 10 razy mniej. Je┼╝eli nasz horyzont inwestowania wynosi 20, 30 i wi─Öcej lat, to mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e na ko┼äcu nasz wynik b─Ödzie o kilkadziesi─ůt procent gorszy, tylko i wy┼é─ůcznie ze wzgl─Ödu na ponoszone koszty.

Je┼╝eli nasz horyzont inwestowania wynosi 20, 30 i wi─Öcej lat, to mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e na ko┼äcu nasz wynik b─Ödzie o kilkadziesi─ůt procent gorszy, tylko i wy┼é─ůcznie ze wzgl─Ödu na ponoszone koszty

Koszt zarz─ůdzania nie jest jednak jedyny. Trzeba zwraca─ç uwag─Ö tak┼╝e na takie kwestie jak chocia┼╝by prowizje maklerskie. W konkretnym przypadku mog─ů si─Ö one okaza─ç na tyle niekorzystne, ┼╝e nie b─Ödzie sensu realizowa─ç jakiej┼Ť strategii aktywnej, tylko wr─Öcz leniw─ů, kt├│ra nie b─Ödzie generowa┼éa wysokich koszt├│w. Pami─Ötajmy, ┼╝e o ile nie mo┼╝emy kontrolowa─ç rynku, bo nie wiemy, nikt nie wie, czy b─Ödzie szed┼é w g├│r─Ö czy w d├│┼é, tak koszty mo┼╝emy kontrolowa─ç do pewnego poziomu, a przynajmniej wybra─ç ta┼äszy produkt lub ta┼äszego brokera. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e to jest darmowy obiad.

Dla przyk┼éadu, gdy w USA mediana op┼éat w aktywnie zarz─ůdzanych funduszach akcyjnych za lata 2007-2016 wynosi┼éa 1 proc., to w Polsce obecnie jest to 2,5 proc., a od 2022 roku ma by─ç ustawowo obni┼╝one do 2 proc. To dwa razy wi─Öcej ni┼╝ za oceanem. Tak wi─Öc koszty s─ů na tyle wysokie, ┼╝e fundusze cho─çby z tego powodu maj─ů problem dowozi─ç swoje wyniki.

┼╗eby podsumowa─ç problem zwi─ůzany z funduszami inwestycyjnymi, poza wysokimi op┼éatami za zarz─ůdzanie, to je┼╝eli s─ů to strategie wymagaj─ůce du┼╝ej liczby operacji w portfelu, dochodz─ů do tego koszty transakcyjne dodatkowo utrudniaj─ůce wypracowanie zysku. Jest pogo┼ä za wynikami, zarz─ůdzaj─ůcy portfelami por├│wnuj─ů si─Ö mi─Ödzy sob─ů. Istnieje te┼╝ ryzyko kariery, co jest kuriozalne. Je┼╝eli wszystkie fundusze trac─ů 50 proc., to jest to w porz─ůdku, bo nie ma nikogo lepszego. Gorzej, gdyby cho─ç jeden zarabia┼é w takim momencie. Ostatecznie one wszystkie i tak zawsze zarabiaj─ů, bo niezale┼╝nie czy zarabiaj─ů dla nas, czy te┼╝ trac─ů, to i tak pobieraj─ů tak─ů sam─ů prowizj─Ö. Oczywi┼Ťcie im wy┼╝szy kapita┼é, tym wy┼╝sza prowizja.

Takie fundusze s─ů te┼╝ nisko transparentne. Nie wiemy, w jaki spos├│b zapadaj─ů decyzje inwestycyjne. To nie jest tak, ┼╝e ka┼╝dego dnia mo┼╝emy sprawdzi─ç, co jest w danym funduszu. Mamy te┼╝ ryzyko czynnika ludzkiego. Mog─ů si─Ö zmieni─ç zarz─ůdzaj─ůcy, polityka inwestycyjna. W efekcie w wielu badaniach, chocia┼╝by dla rynku ameryka┼äskiego, po 15 latach nawet 90 proc. funduszy przegrywa z rynkiem, a w perspektywie 30 lat, czyli takiej typowej dla przeci─Ötnego inwestora, dobranie funduszu, kt├│ry pobije rynek, ┼Ťredni─ů rynkow─ů, jest praktycznie w og├│le niemo┼╝liwe, bo takich jest mniej ni┼╝ 1 proc. Kr├│tko m├│wi─ůc, je┼╝eli kupimy prosty indeks, np. globalny rynek akcji, to po 30 latach pobijamy ponad 99 proc. funduszy. Trzeba by┼éoby mie─ç niesamowitego farta, aby 30 lat wcze┼Ťniej wybra─ç fundusz, kt├│ry po takim okresie oka┼╝e si─Ö wielkim zwyci─Özc─ů i pobije rynek.

Optymalizuj podatki

Przedostatni element naszej piramidy ÔÇô optymalizacja podatkowa. M├│wimy tutaj rzecz jasna o legalnej optymalizacji, bo podatki kiedy┼Ť trzeba zap┼éaci─ç. Ich wysoko┼Ť─ç jest zale┼╝na chocia┼╝by od formy konta, na jakim dzia┼éamy. Z podatkami jest podobnie jak z kosztami, kt├│re mo┼╝emy do pewnego momentu, poziomu kontrolowa─ç. Nawet je┼╝eli ta kontrola polega na tym, ┼╝e odraczamy podatek, to jest to co┼Ť w rodzaju darmowej po┼╝yczki od urz─Ödu skarbowego, z kt├│rej warto skorzysta─ç.

Kto┼Ť mo┼╝e powiedzie─ç, ┼╝e nie podoba mu si─Ö IKZE, bo za 30 lat b─Öd─Ö musia┼é zap┼éaci─ç 10 proc. podatku od zgromadzonego tam kapita┼éu. Owszem, w jakim┼Ť konkretnym scenariuszu, zw┼éaszcza w kr├│tkim terminie, mo┼╝e si─Ö to okaza─ç niekorzystne. Ale je┼╝eli b─Ödziemy inwestowa─ç przez kilkadziesi─ůt lat i zarabia─ç ┼Ťredniorocznie 5 proc. jak rynek, to dzi─Öki temu, ┼╝e w mi─Ödzyczasie nie musieli┼Ťmy p┼éaci─ç podatku, a w przypadku konta IKZE mieli┼Ťmy jeszcze korzy┼Ť─ç podatkow─ů, to po 30 latach nie da si─Ö na tym straci─ç.

Podobnie jest z kontem IKE. Wp┼éacaj─ůc na nie kapita┼é mamy pewn─ů wygran─ů, je┼Ťli chodzi o kwesti─Ö podatku. Nie zap┼éacimy go nigdy, o ile tylko spe┼énimy wymagania ustawowe dotycz─ůce momentu wyp┼éaty pieni─Ödzy z takiego rachunku emerytalnego.

Je┼╝eli jednak mamy opodatkowane konto i wykorzystali┼Ťmy ju┼╝ swoje limity w ramach kont emerytalnych IKE i IKZE, a nadal chcieliby┼Ťmy jeszcze wi─Öcej od┼éo┼╝y─ç na rynku, to warto wdra┼╝a─ç np. d┼éugoterminowe strategie. Przyk┼éadowo, mo┼╝emy kupi─ç ETF Vanguard LifeStrategy, kt├│ry ma 80 proc. akcji, 20 proc. obligacji, o charakterze akumuluj─ůcym, czyli niewyp┼éacaj─ůcy dywidend, aby omin─ů─ç podatki. Oczywi┼Ťcie, pod spodem wystawca ETF-a b─Ödzie p┼éaci┼é podatki u ┼║r├│de┼é, ale nie b─Öd─ů one zab├│jcze dla naszej inwestycji. W ten spos├│b mo┼╝na inwestowa─ç bez podatku, odraczaj─ůc jego zap┼éat─Ö kilkadziesi─ůt lat, do momentu sprzeda┼╝y jednostek takiego funduszu ETF. W tym momencie odroczenie podatku jest, jak m├│wi┼éem na pocz─ůtku, darmow─ů form─ů po┼╝yczki od urz─Ödu skarbowego, dlatego warto to robi─ç.

Odroczenie podatku jest darmow─ů form─ů po┼╝yczki od urz─Ödu skarbowego, dlatego warto to robi─ç

Je┼╝eli kto┼Ť by chcia┼é z kolei np. realizowa─ç na opodatkowanym koncie aktywn─ů strategi─Ö, kt├│ra na bie┼╝─ůco ca┼éy czas generuje r├│┼╝ne obowi─ůzki podatkowe, no to jest to po prostu nieoptymalne, je┼╝eli mo┼╝emy w tym samym czasie zrobi─ç to samo, ale na koncie nieopodatkowanym.

Daj─Ö pod rozwag─Ö, bo podatki i koszty to naprawd─Ö s─ů, to mog─ů by─ç darmowe obiady, o kt├│re ci─Ö┼╝ko jest na rynku inwestycyjnym. Polecam tu sw├│j artyku┼é ÔÇ×Jak inwestowa─ç przez ETF prosto i tanioÔÇŁ, gdzie prze┼Ťwietlam w┼éa┼Ťnie rzeczonego Vanguarda LifeStrategy, ale to nie oznacza, ┼╝e tylko w ten spos├│b to mo┼╝na robi─ç. Je┼╝eli kto┼Ť naprawd─Ö szuka prostoty i chce zrobi─ç to tanio, no to warto sobie przeczyta─ç o tej konkretnej strategii.

Lukier: inwestuj aktywnie

Na koniec ostatni element naszej piramidy inwestycyjnej, ten najbardziej ryzykowny, nieobowi─ůzkowy ÔÇô aktywne inwestowanie. Inwestuj aktywnie i tak to przynajmniej podaje Meb Faber. W tym kontek┼Ťcie, ┼╝eby nie inwestowa─ç tylko w takie indeksy cap weighted, jak to si─Ö m├│wi, czyli w takie indeksy, kt├│re s─ů wa┼╝one kapitalizacj─ů, ale ┼╝eby m├│c te┼╝ inwestowa─ç w spos├│b bardziej aktywny, np. wykorzystuj─ůc takie angielskie faktory ÔÇô polskie czynniki jak value, momentum, volatility itd. albo realizuj─ůc jak─ůkolwiek inn─ů strategi─Ö, np stock picking w kontek┼Ťcie doboru sp├│┼éek dywidendowych do portfela. Mo┼╝na to robi─ç, je┼╝eli kto┼Ť wie, co robi, jest ┼Ťwiadomy tego, co robi. Nie powinni┼Ťmy od tego zaczyna─ç, je┼╝eli nie mamy ┼╝adnych podstaw, je┼╝eli my nie mamy tego podstawowego elementu naszej piramidy, czyli tego ┼╝eby┼Ťmy nie robili g┼éupich rzeczy, ┼╝eby┼Ťmy nie wysadzili swojego portfela w powietrze, bo to jest jak gdyby kluczowe.

Ten ostatni element piramidy: ja z niego korzystam, ale to nie oznacza, ┼╝e ka┼╝dy musi korzysta─ç. Powiem wi─Öcej: uwa┼╝am, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç nie powinna nawet tego robi─ç z prostego powodu ÔÇô nie ka┼╝dy chce tak mocno wchodzi─ç w temat, nie ka┼╝demu sprawia to frajd─Ö i te┼╝ nie ka┼╝dy jest do tego mentalnie przygotowany. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas chce po prostu te swoje nadwy┼╝ki inwestowa─ç w m─ůdry spos├│b, ale nie chce po┼Ťwi─Öca─ç na to du┼╝o czasu, wysi┼éku, wi─Öc kupienie pasywnego portfela, zainwestowanie swoich pieni─Ödzy w pasywny globalny portfel akcji, obligacji, to jest w zupe┼éno┼Ťci co┼Ť, co wystarcza.

Owszem dane pokazuj─ů, ┼╝e je┼╝eli b─Ödziemy korzysta─ç w m─ůdry i przemy┼Ťlany spos├│b z takich rzeczy, jak chocia┼╝by value, momentum, to mo┼╝emy wygenerowa─ç wi─Öcej zysku na koniec, ale nie jest to must-have, jak to si─Ö m├│wi. Dlatego ┼╝e rynki po prostu nie s─ů w 100 proc. efektywne. Je┼╝eli kto┼Ť jest dogmatyczny, to OK, lepiej jest by─ç dogmatycznym w t─Ö stron─Ö i m├│wi─ç, ┼╝e ÔÇ×OK, rynki s─ů efektywne i ja si─Ö nie tykam, je┼╝eli chodzi o pr├│by ich pobijaniaÔÇŁ ni┼╝ pope┼énia─ç grzech nadmiernej pewno┼Ťci siebie i m├│wi─ç: ÔÇ×Aaa, rynki to ja spokojnie pobijamÔÇŁ i all-in w jakie┼Ť ryzykowne inwestycje wchodzi─ç, bo to si─Ö na pewno ┼║le sko┼äczy, to tylko kwestia czasu.

Wykres, gdzie inwestor pr├│bowa┼é kupi─ç, za p├│┼║no wszed┼é w rynek, dokupowa┼é na spadkach, a ucieka┼é ze strat─ů, a p├│┼║niej rynek odbi┼é i on by┼é rozgoryczony, ┼╝e tak to si─Ö sko┼äczy┼éo, pokazuje, ┼╝e ludzie pope┼éniaj─ů b┼é─Ödy, w┼éa┼Ťnie na bazie emocji, tzw. behawioralne. Z tego chocia┼╝by powodu s─ů b┼é─Ödy w wycenach na rynku i rynki nie s─ů w 100 proc. efektywne. Dlatego s─ů te┼╝ okazje inwestycyjne dla tych aktywnych inwestor├│w, je┼╝eli robi─ů to z g┼éow─ů ÔÇô ale jak m├│wi─Ö, nie jest to takie wcale proste.

Bardzo prosty przyk┼éad, jak mo┼╝na podej┼Ť─ç aktywnie, a zarazem leniwie do inwestowania, zaczerpn─ů┼éem z GaryÔÇÖego Antonacciego, kt├│ry jest w┼éa┼Ťnie mi─Ödzy innymi tw├│rc─ů strategii GEM. W┼éa┼Ťciwie mo┼╝na zrobi─ç co┼Ť takiego, ┼╝e na przestrzeni od roku 1950 do teraz wykorzystywa─ç momentum w bardzo prosty spos├│b. Mianowicie, sprawdzamy powiedzmy na koniec miesi─ůca, jaka jest stopa zwrotu indeksu S&P 500. Je┼╝eli za ostatnie 12 miesi─Öcy ta stopa zwrotu jest pozytywna, czyli powy┼╝ej zera, no to my chcemy mie─ç ten indeks w portfelu. Je┼╝eli po miesi─ůcu robimy znowu takie badanie i okazuje si─Ö, ┼╝e stopa zwrotu jest ju┼╝ poni┼╝ej zera, to wtedy my wychodzimy z tego rynku i np. kupujemy obligacje. Taka prosta strategia wystarcza, ┼╝eby pobija─ç rynek, a przede wszystkim mocno redukowa─ç obsuni─Öcia w portfelu. To nie s─ů jakie┼Ť fanaberie, to nie jest dobrane tylko tutaj pod publiczk─Ö, ┼╝e to dzia┼éa, tylko za tym (nie b─Öd─Ö tutaj si─Ö rozwodzi┼é) stoi konkretna logika, uzasadniona logika, dlaczego to momentum, to tzw. momentum absolutne w taki spos├│b dzia┼éa. Je┼╝eli kogo┼Ť to bardziej interesuje, to polecam sw├│j artyku┼é o strategii GEM u siebie na blogu albo jeden z film├│w na kanale na YouTube.

Natomiast je┼╝eli chodzi o inwestowanie aktywne i wykorzystywanie do tego na przyk┼éad ETF-├│w tzw. faktorowych/ czynnikowych, jakkolwiek to nazwa─ç, to tutaj jestem osobi┼Ťcie ÔÇô to jest tylko i wy┼é─ůcznie moja opinia ÔÇô mniejszym entuzjast─ů. Uwa┼╝am, ┼╝e lepiej takie rzeczy robi─ç samemu, je┼╝eli chcemy robi─ç to naprawd─Ö ┼Ťwiadomie, ni┼╝ kupowa─ç takie ETF-y, co do kt├│rych nie do ko┼äca rozumiemy, co maj─ů w sobie. O ile, szczeg├│lnie po roku 2008, po wielkim krachu na gie┼édzie, by┼éa taka eksplozja tych nowych funduszy ETF na rynku, to dla przyk┼éadu w zesz┼éym 2020 roku wi─Öcej si─Ö takich ETF-├│w zamkn─Ö┼éo ni┼╝ otworzy┼éo. Pokazuje to te┼╝ pewne przesycenie na rynku i ┼╝e jednak niekt├│rzy inwestorzy nie do ko┼äca s─ů zadowoleni z tych produkt├│w. Zasygnalizowa┼éem tylko temat, wi─Öcej o tych ETF-ach faktorowych m├│wi┼éem w ramach konferencji jak ÔÇ×Inwestowa─ç na gie┼édzieÔÇŁ, kt├│r─ů organizowa┼é Artur Wi┼Ťniewski.

Podsumowanie

Podsumowuj─ůc nasz─ů piramid─Ö:

  1. Najważniejsze jest to, aby nie zrobić niczego głupiego, aby nie wysadzić naszego portfela w powietrze.
  2. Je┼╝eli to ju┼╝ mamy za sob─ů, to dywersyfikujmy si─Ö i to nie tylko w obr─Öbie akcji, obligacji, ale innych klas aktyw├│w i r├│bmy to globalnie.
  3. Posiadajmy plan dzia┼éania, najlepiej w postaci spisanych regu┼é, jednoznacznych regu┼é, kt├│re b─Öd─ů nam m├│wi─ç, co robi─ç w konkretnej sytuacji.
  4. Korzystajmy przy realizacji tego planu z tanich produkt├│w, np. tanich funduszy albo tanich broker├│w.
  5. Dalej powinni┼Ťmy uwa┼╝a─ç na podatki i optymalizowa─ç je gdzie si─Ö da tak, ┼╝eby to mia┼éo sens, ┼╝eby┼Ťmy nie przep┼éacali tych podatk├│w, je┼Ťli nie ma takiej potrzeby.
  6. Na szczycie naszej piramidy ÔÇô jak w piramidzie ┼╝ywieniowej s┼éodycze ÔÇô ÔÇ×lukremÔÇŁ jest to, ┼╝e je┼╝eli kto┼Ť chce i te wcze┼Ťniejsze elementy piramidy ma ogarni─Öte, to mo┼╝e robi─ç to aktywnie, ale z rozwag─ů i pe┼énym zrozumieniem.

Warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na jedn─ů kwesti─Ö: to nie jest tak, ┼╝e przedstawi┼éem tu jedyn─ů, najlepsz─ů piramid─Ö inwestowania, bo ka┼╝dy mo┼╝e mie─ç swoje preferencje co do tego. Poza tym, je┼╝eli kto┼Ť nie wie, w jaki spos├│b ogarn─ů─ç sw├│j portfel, to tutaj jeszcze raz zach─Öcam do sprawdzenia mojego oprogramowania System Trader, kt├│re jest dost─Öpne w wersji demo u mnie na stronie. Je┼╝eli kto┼Ť nie posiada licencji na to oprogramowanie, to r├│wnie┼╝ mo┼╝e bez ponoszenia jakichkolwiek koszt├│w je pobra─ç i sprawdzi─ç.

Wiedzmy jedno: w inwestowaniu wi─Ökszo┼Ť─ç stanowi nasza psychologia, a na drugim miejscu jest Excel. Owszem Excel jest bardzo wa┼╝ny, ale je┼╝eli my tylko powiemy ÔÇ×psychologia, psychologiaÔÇŁ, ale Excel si─Ö nie spina, to nie ujedziemy. Ale je┼╝eli obr├│cimy w drug─ů stron─Ö i zrobimy megasuperstrategi─Ö, tyle ┼╝e ona nie b─Ödzie dopasowana do naszego profilu psychologicznego, do naszej konstrukcji psychicznej, to my po prostu nie zrealizujemy tego planu, bo to b─Ödzie zbyt trudne dla nas.

W inwestowaniu wi─Ökszo┼Ť─ç stanowi nasza psychologia, a na drugim miejscu jest Excel

Brak planu to jest niemal gwarantowana pora┼╝ka, o ile nie b─Ödziemy mie─ç farta, a chyba nie chcemy naszej przysz┼éo┼Ťci, naszego ┼╝ycia uzale┼╝nia─ç tylko i wy┼é─ůcznie od czynnika szcz─Ö┼Ťcia. Natomiast te┼╝ nic nie jest wyryte w kamieniu. Nawet je┼╝eli dzisiaj przyjmiemy sobie jaki┼Ť plan dzia┼éania, to nie oznacza, ┼╝e nie mo┼╝emy go zmieni─ç w przysz┼éo┼Ťci, bo zmienia si─Ö np. nasza sytuacja, nasze preferencje inwestycyjne, nasz poziom wiedzy. Wcze┼Ťniej mogli┼Ťmy np. nie korzysta─ç z tego ÔÇ×lukruÔÇŁ, kt├│rym jest polana piramida inwestowania, czyli z aktywnego inwestowania, ale p├│┼║niej si─Ö okazuje, ┼╝e by─ç mo┼╝e jednak mamy wiedz─Ö, mamy pewne konkretne przes┼éanki, ┼╝eby to robi─ç w spos├│b aktywny, jak si─Ö tego ju┼╝ po latach nauczyli┼Ťmy.

To tyle, je┼╝eli chodzi o dzisiejszy odcinek podcastu. Bardzo dzi─Ökuj─Ö za to, ┼╝e byli┼Ťcie ze mn─ů do ko┼äca. Zapis tego odcinka w formie tekstowej i dodatkowe szczeg├│┼éy s─ů do odnalezienia na mojej stronie systemtrader.pl/065 tak jak numer tego odcinka. Tam b─Ödzie wszystko ┼éadnie spisane, a je┼╝eli kto┼Ť woli czyta─ç sobie takie rzeczy, a nie s┼éucha─ç albo ogl─ůda─ç, to tam w┼éa┼Ťnie b─Ödzie mo┼╝na to zrobi─ç.

B─Öd─Ö te┼╝ wdzi─Öczny za komentarze, uwagi, czy to pod artyku┼éem u mnie na blogu bezpo┼Ťrednio, czy na YouTube pod filmem, czy na przyk┼éad w iTunes w podcastach, bo to pozwala, ┼╝eby m├│j podcast i moje materia┼éy dociera┼éy do szerszej grupy s┼éuchaczy i te┼╝ widz├│w w tym momencie, bo ten podcast jest r├│wnie┼╝ w formie wideo.

Z mojej strony to wszystko, serdecznie pozdrawiam, do usłyszenia, bye-bye!

34 komentarzy

  1. Dobra piramida finansowa nie jest z┼éa ­čśä Trzeba tylko nie da─ç si─Ö z┼éapa─ç, zwia─ç z hajsem w jakie┼Ť bezpieczne ciekawe miejsce w Azji albo Ameryce ┼üaci┼äskiej i… tadam! Rozwi─ůzany problem sk─ůd wzi─ů─ç kapita┼é na start ­čść

    • Haha, to widz─Ö, ┼╝e moje wysi┼éki edukacyjne nie id─ů w las. ­čśÇ

      Tylko pami─Ötaj — nie wysad┼║ portfela w powietrze robi─ůc g┼éupi b┼é─ůd — to podstawa dobrej piramidy inwestycyjnej. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Ja zacz─ů┼éem inwestowa─ç w styczniu 2020 r., a ju┼╝ w pocz─ůtku marca mi si─Ö ca┼éa strategia posypa┼éa ­čśä

        • No w takim, ┼╝e po zje┼║dzie o 40 % nie wytrzyma┼éem i porzuci┼éem swoj─ů strategi─Ö, zacz─ů┼éem bawi─ç si─Ö w kr├│tkoterminowe spekulacje i troch─Ö daytrading, generalnie zacz─ů┼éem b┼é─ůdzi─ç we mgle. My┼Ťl─Ö, ┼╝e wynika┼éo to st─ůd, ┼╝e strategia nie by┼éa oparta na ca┼ékowicie obiektywnych kryteriach jak GEM czy AEM, uzna┼éem, ┼╝e czasy s─ů wyj─ůtkowe i trzeba kombinowa─ç. Najlepsze, ┼╝e zysk na dzi┼Ť to ok. 10 %, a gdybym konsekwentnie trzyma┼é si─Ö swej pierwotnej strategii by┼éoby to co┼Ť ok. 100 %…

          • Wa┼╝ne to wyci─ůga─ç z tego lekcje na przysz┼éo┼Ť─ç. ­čÖé

            Co do poczucia o wyj─ůtkowych czasach — zawsze tak jest. Zawsze co┼Ť innego jest powodem spadk├│w. Dlatego s─ů emocje. ­čÖé

            M├│wi─ůc inaczej — zmienia si─Ö tylko narracja, spadki s─ů spadkami.

            Powodzenia! ­čÖé

          • W sumie racja. Mo┼╝na nawet powiedzie─ç ┼╝e mam szcz─Ö┼Ťcie, bo od razu na pocz─ůtku inwestowania, kiedy mia┼éem na rynku niewielk─ů kwot─Ö (30 tys., dzi┼Ť inwestuj─Ö jakie┼Ť 86 tys. a to ju┼╝ dla mnie ca┼ékiem spore pieni─ůdze), odebra┼éem solidna lekcj─Ö, a pieni─Ödzy w sumie ┼╝adnych ostatecznie na dzi┼Ť nie straci┼éem. Jednak wtedy w marcu nie chodzi┼éo mi nawet o kwot─Ö jak─ů by┼éem do ty┼éu, ale zdenerwowa┼éo mnie, ┼╝e ledwo wszed┼éem na rynek, a tu takie co┼Ť. Dzi┼Ť mam jeszcze ok. 26 tys. w trzech wybranych ma┼éych sp├│┼ékach w kt├│re d┼éugoterminowo wierz─Ö (tu wiem, ┼╝e mog─Ö mocno pop┼éyn─ů─ç), ale pozosta┼ée 60 tys. inwestuj─Ö wy┼é─ůcznie algorytmicznie w oparciu o jasne sygna┼éy. Jak uporam si─Ö z urz─ůdzeniem mieszkania kupionego miesi─ůc temu, zamierzam inwestowa─ç du┼╝o wi─Öcej, ale te┼╝ ju┼╝ tylko w oparciu o sztywne algorytmy. To zupe┼énie inny poziom bezpiecze┼ästwa psychicznego – linia kapita┼éu przejsciowo leci w d├│┼é, ale wiem, ┼╝e strategia jest sensowna bo historycznie bi┼éa rynek, wi─Öc to co robi─Ö ma sens, i po prostu realizuje transakcje wynikaj─ůce z generowanych sygna┼é├│w. Z tym nie mam problemu. A te 26 tys. to po prostu takie „kasyno Piotrka”, mo┼╝e co┼Ť z tego b─Ödzie a mo┼╝e nie..

          • Inwestowanie generalnie to bardziej hakowanie samego siebie, ni┼╝ rynku (na kt├│ry i tak wp┼éywu nie mamy). ­čÖé

            powodzenia Piotrku! ­čÖé

  3. Super materia┼é. Merytorycznie. Daje warto┼Ťci. Dzi─Ökuj─Ö. Jurek.

  4. Tylko szkoda ze strategie pasywne sa tak nudne ­čśë od 1,5 roku sie doksztalcam finansowo i choc wiem ze nie mam czasu ani wiedzy na nic wiecej niz sprawdzenie w excelu raz na miesiac co powinnam dokupic to i tak nie wytrzymuje i troche sie bawie rynkami ­čÖé ale staram sie nie przesadzac co by nie wysadzic portwela jak to okresliles ­čÖé

    • Hej Martyna ­čÖé

      Nie bez powodu kiedy┼Ť Buffett powiedzia┼é, ┼╝e gie┼éda to miejsce transferu pieni─Ödzy od niecierpliwych do cierpliwych.

      Zrobienie sobie ma┼éego „kasyna” na boku jest OK, je┼Ťli pozwala nam si─Ö wy┼╝y─ç. No i mo┼╝na te┼╝ stosowa─ç aktywne strategie.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      PS. Planuj─Ö doda─ç do #ST te┼╝ kr├│tkoterminowe strategie. Stay tuned! ­čÖé

      • Uff… W ko┼äcu. Jak b─Öd─ů, to w ko┼äcu zdecyduj─Ö si─Ö kupi─ç Tw├│j program. Bo GEM jak dla mnie te┼╝ jest za nudna, a kupowa─ç dla jednej strategii (AEM) to troch─Ö s┼éabo. Ja generalnie ju┼╝ si─Ö w daytrading od dawna nue bawi─Ö, ale lubi─Ö strategie kt├│re generuj─ů sygna┼éy codziennie, ale jednocze┼Ťnie nie wymagaj─ů zbyt du┼╝ej liczby transakcji (strategia kt├│rej teraz u┼╝ywam oparta jest na interwale dziennym ale rocznie wychodzi ok. 20 transakcji; to jest dla mnie OK, bo nie trac─Ö du┼╝o czasu na zajmiwanie si─Ö gie┼éda, ale jednak codziennie musz─Ö sprawdzi─ç sygna┼é i mam poczucie, ┼╝e co┼Ť robi─Ö z portfelem).

      • Moja najkrotsza spekulacja trwala prawie miesiac ­čśë poprostu jak glowna argumentacja jest „wydaje mi sie ze” to jest to zabawa nie inwestowanie

        • Ja w marcu 2020 r. mia┼éem okazj─Ö zrobi─ç ┼Ťwietnego trejda, niestety na godzin─Ö poszed┼éem obejrze─ç film i okazja przesz┼éa ko┼éo nosa. A zarobi┼ébym jakie┼Ť 70 % jednego dnia! Na DAXie by┼éo mocne odbicie, trwa┼éo oko┼éo godziny, w tym czasie certyfikat turbo ING z lewarem 20x ur├│s┼é z 29 do 52 z┼é! Trejd by┼é ┼éatwy do zrobienia, bo przez ca┼éy ten czas kurs szed┼é do g├│ry z 2 minutow─ů korekt─ů. Wystarczy┼éo wej┼Ť─ç przy kursie 32 z┼é i wyj┼Ť─ç po 48 z┼é i 50 % zysku by by┼éo na jednej transakcji (to by┼éo kilka % moich oszcz─Ödno┼Ťci wi─Öc m├│g┼ébym sobie pozwoli─ç na takie szale┼ästwo). Jednak przesz┼éo ko┼éo nosa, potem tego dnia by┼éy jeszcze dwa odbicia na DAXie, ale du┼╝o mniejsze ju┼╝ i zarobi┼éem wtedy tego dnia co┼Ť ko┼éo 20 %. Nie bawi─Ö si─Ö ju┼╝ jednak od dawna w takie rzeczy, szkoda czasu i nerw├│w, a na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö tak┼╝e pieni─Ödzy, bo przy powtarzaniu takich zagra┼ä to si─Ö nie mo┼╝e dobrze sko┼äczy─ç… Tym niemniej szkoda, ┼╝e nie wysz┼éo, bo sumaryczny wynik na dzi┼Ť by┼éby du┼╝o lepszy…

          • Jak to m├│wi─ů — lepiej starci─ç okazj─Ö, ni┼╝ pieni─ůdze. Lepiej nie liczy─ç na z┼éote strza┼éy, by─ç konserwatywnym w oczekiwaniach inwestycyjnych, a ewentualnie wi─Öksze pieni─ůdze zarobi─ç na etacie/biznesie. ­čÖé Tak to widz─Ö. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Liczy─ç na zlote strza┼éy na pewno nie warto. Ale sk─ůd u Ciebie Jacku taka niech─Ö─ç do optymalizacji parametr├│w strategii? Przecie┼╝ je┼╝eli si─Ö potem sprawdzi projekt strategii na danych z okres├│w nieuwzgl─Ödnionych podczas jej budowy, to wida─ç, czy to rzeczywi┼Ťcie ┼Ťwietna strategia czy te┼╝ przeoptymalizowana pod k─ůtem danych u┼╝ytych w fazie jej budowy…

          • Piotrku, polecam wywiad z Robertem Carverem, kt├│ry robi┼é to zawodowo. Na pytanie jak unikn─ů─ç przeoptymalizowania powiedzia┼é „najlepiej nie optymalizowa─ç”. ­čÖé

            To szeroki temat. Najcz─Östszym powodem pora┼╝ek, obok braku dyscypliny, jest przeoptymalizowanie modelu. Natomiast nawet testy out-of-sample nie daj─ů 100% gwarancji i wiele mo┼╝e by─ç tam nawet pod┼Ťwiadomych pr├│b korzystania z wiedzy, kt├│rej normalnie by┼Ťmy nie mieli (bo znamy jak ta „przysz┼éo┼Ť─ç” wygl─ůda┼éa). Dlatego jak jeszcze intensywnie handlowa┼éem kr├│tkoterminowo robi┼éem co┼Ť takiego jak „inkubacja”, czyli super-out-of-sample — model puszcza┼éem bez kapita┼éu nawet na rok.

            Pozdrawiam ­čÖé
            Jacek

          • Bardzo interesuj─ůce rozwi─ůzanie. I co si─Ö okazywa┼éo przewa┼╝nie w fazie test├│w super out of sample?

          • Totalnej katastrofy nie pami─Ötam, ┼╝eby si─Ö wydarzy┼éa w SOOS. Ale za to pami─Ötam, ┼╝e i tak rezygnowa┼éem czasami ze strategii, bo np. znalaz┼éem co┼Ť bardziej mi pasuj─ůcego. Generalnie to te┼╝ fajny spos├│b na „wypalenie emocji”, bo wcze┼Ťniej napala┼éem si─Ö „wow, super strategia”.

          • Dobry pomys┼é z Ty super out-of-sample, pewnie skorzystam.
            Generalnie bardzo podoba mi si─Ö koncepcja tradingu opartych na sztywnych algorytmach, daje to du┼╝y luz psychiczny w por├│wnaniu z inwestowaniem uznaniowym. Np. w kwietnia ub. roku mia┼éem w portfelu 10 % udzia┼é Mercatora, kupowa┼éem po 50 z┼é, w maju sprzeda┼éem gdzie┼Ť po 60 z┼é bo uzna┼éem ┼╝e tyle wzr├│s┼é, wi─Öc pewnie rajd si─Ö ko┼äczy. W lipcu… no nie by┼éem zadowolony kr├│tko m├│wi─ůc. Tylko sk─ůd mog┼éem wiedzie─ç? Nie mam szklanej kuli. Lepsze s─ů automatyczne strategie daj─ůce przewag─Ö statystyczn─ů nad rynkiem. Wtedy mo┼╝na si─Ö odwa┼╝y─ç na inwestowanie powa┼╝nych pieni─Ödzy.

          • Piotrku, strategia taka jest precyzyjnym planem dzia┼éania. Ale nie zawsze ma to od razu prze┼éo┼╝enie na wyniki, albo nie w ka┼╝dym momencie. Mo┼╝esz si─Ö z┼éo┼╝y─ç i tak, ┼╝e szeroki rynek radzi sobie lepiej ni┼╝ aktywna strategia. Mo┼╝e si─Ö te┼╝ zdarzy─ç tak, ┼╝e tracimy na sp├│┼éce, bo strategia tak „kaza┼éa”, a wszyscy dooko┼éa m├│wi─ů, ┼╝e to by┼éo oczywiste. Klasyka — proste, ale nie ┼éatwe, bo aktywne inwestowanie cz─Östo oznacza, ┼╝e wygl─ůdamy „inaczej”. ­čÖé

            Osobi┼Ťcie d─ů┼╝─Ö powoli do portfela, w kt├│rym 50% (albo i wi─Öcej z czasem) b─Ödzie ca┼ékowicie pasywna. Cho─ç te┼╝ wiem, ┼╝e lubi─Ö „te klocki” i zawsze pewnie b─Öd─Ö mia┼é aktywne poletko w portfelu. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • My┼Ťl─Ö, ┼╝e George Soros by si─Ö z Tob─ů nie zgodzi┼é, aby p├│┼é kapita┼éu przeznaczy─ç na portfel pasywny ­čśä
            Z tych wzgl─Öd├│w o kt├│rych piszesz, najlepsze s─ů multistrategie z┼éo┼╝one ze strategii jak najmniej skorelowanych.

          • Gdzie mi si─Ö tam do Sorosa przyr├│wnywa─ç. ­čÖé Ale jednak nie bez powodu takie tuzy jak Jack Bogle i Warren Buffett zalecaj─ů pasywne inwestowanie. To totalnie nieintuicyjne. Ale pomy┼Ťl Piotrku — czy nie ┼éatwiej wyskalowa─ç swoje nadwy┼╝ki finansowe — lepszy etat, w┼éasna firma, etc.? Odk┼éadaj minimum 50% swoich zarobk├│w i na emerytur─Ö b─Ödziesz m├│g┼é przej┼Ť─ç znacznie szybciej ni┼╝ wi─Ökszo┼Ť─ç r├│wnie┼Ťnik├│w.

            To nie jest tak, ┼╝e jestem dogmatyczny i uwa┼╝am, ┼╝e nie mo┼╝na aktywnie inwestowa─ç. Po prostu po tych niemal 15 latach na rynku nabra┼éem pokory, a to w┼éa┼Ťnie nadmierna pewno┼Ť─ç siebie jest grzechem numer jeden w inwestowaniu. ­čÖé

            Co do multistrategii — OK. ­čÖé

          • Z tym lepszym etatem i w┼éasn─ů firm─ů jest w┼éa┼Ťnie klopot u mnie. Zarabiam dobrze jak na warunki w Polsce, ale um├│wmy si─Ö, odk┼éadanie nawet 60 – 70 % dochodu, czyli w moim przypadku jakie┼Ť 5,5 do mo┼╝e 7 K miesi─Öcznie, przy stopie zwrotu 4 % powy┼╝ej inflacji nie pozwoli na wczesniejsza emerytur─Ö (mam 41 lat). Nie mam szans na lepszy etat, bo ze swoimi kwalifikacjami doszed┼éem do prawie maksymalnego dla mnie pulapu (no dobra, jakas ┼Ťcie┼╝ka awansu jest mo┼╝liwa, ale wi─ů┼╝e si─Ö ze zwi─Ökszeniem zarobk├│w przyk┼éadowo o 20 %, a nie o 100 %). Z kolei w┼éasna firma to w moim przypadku ryzyko wi─Öksze ni┼╝ agresywna gra na gie┼édzie – mam raczej pewne stanowisko w bud┼╝et├│wce, a nie mog─Ö tego ┼é─ůczy─ç z w┼éasn─ů dzia┼éalno┼Ťci─ů. Nie mam tez wi─Ökszych oszcz─Ödno┼Ťci, bo tak jak pisa┼éem, w ko┼äcu zdecydowa┼éem si─Ö kupi─ç mieszkanie (za got├│wk─Ö), to co mam na koncie p├│jdzie na wy
            ko┼äczenie, i zostaj─ů mi tylko oszcz─Ödno┼Ťci na maklerskich IKE IKZE.
            St─ůd moje zainteresowanie ponadprzeci─Ötnymi stopami zwrotu na rynkach finansowych + gra w Lotto ­čść
            W┼éasny biznes tez mo┼╝e nie wyj┼Ť─ç, zw┼éaszcza gdy chodzi o oczekiwanie jakich┼Ť duzych przychod├│w i zysk├│w. Ty Jacku jeste┼Ť w zupelnie lepszej sytuacji: nasz ┼Ťwietne kwalifikacje i potrafisz stworzy─ç produkt na kt├│ry naprawd─Ö jest zapotrzebowanie w┼Ťr├│d polskich inwestor├│w indywidualnych. A przecie┼╝ tez mo┼╝esz nie osi─ůgn─ů─ç sukcesu finansowego. Dobry produkt to nie wszystko, jeszcze odpowiednia liczba os├│b musi zosta─ç do tego produktu przekonana.
            To prawda, ┼╝e zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç milioner├│w to ludzie majacy w┼éasne biznesy. Ale w drug─ů stron─Ö to nie dzia┼éa, nie jest tak, ze wi─Ökszo┼Ť─ç prywatnych przedsi─Öbiorc├│w to jacy┼Ť wielcy milionerzy.

          • Swietna rozmowa z Micha┼éem Szafranskim. Podziwiam jego odwag─Ö w podjeciu decyzji o przej┼Ťciu na swoje.

          • Dzi─Öki Piotrku za komentarz. Przenios┼éem go, dla porz─ůdku, do strony odcinka z podcastem. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

  5. AEM te┼╝ wygl─ůda OK, interwa┼é co prawda miesi─Öczny, ale w przeciwie┼ästwie do GEM co┼Ť si─Ö ci─ůgle dzieje ­čśâ

Napisz sw├│j komentarz

Opracuj swoj─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů

#ST to oprogramowanie umo┼╝liwiaj─ůce w prosty spos├│b dobra─ç strategi─Ö inwestycyjn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů Twoje potrzeby i wymagania.