Pobierz skondensowan─ů porcj─Ö warto┼Ťciowej wiedzy o inwestowaniu!­čÖé

Inwestowanie przy pomocy tanich funduszy ETF (Exchange Traded Funds) robi si─Ö nie tylko coraz bardziej powszechne, tanie, ale i… proste. W tym wpisie skupi─Ö si─Ö g┼é├│wnie na tym ostatnim aspekcie bior─ůc na tapet konkretny fundusz, a w┼éa┼Ťciwie seri─Ö funduszy: Vanguard LifeStrategy.

Z jednej strony inwestor chc─ůcy wzi─ů─ç sprawy w swoje r─Öce mo┼╝e cieszy─ç si─Ö ogromnym wyborem ETF, by chwil─Ö p├│┼║niej by─ç ofiar─ů tego┼╝ przekle┼ästwa wyboru. W samej tylko Europie mamy zarejestrowanych ponad 2600 funduszy ETF (do tego ten sam ETF mo┼╝e by─ç notowany r├│wnocze┼Ťnie w kilku r├│┼╝nych walutach i na kilku r├│┼╝nych gie┼édach) ÔÇô b─ůd┼║ tu m─ůdry i wybierz ┼éatwo cho─çby 2-3 fundusze, a p├│┼║niej jeszcze nimi zarz─ůdzaj. Nie ┼╝eby to by┼é rocket-science (sam pomagam tu jak mog─Ö swoim oprogramowaniem #ST), ale do odrobienia jest konkretne zadanie domowe przed inwestorem o ile nie chce rzuci─ç si─Ö do basenu bez sprawdzania, czy jest w nim woda.

Zwykle ETF jest tworzony dla konkretnej klasy aktyw├│w ÔÇô na przyk┼éad rynku akcji, czy obligacji. ┼üatwo jednak nie jest, bo tylko na rynku akcji funkcjonuj─ů setki indeks├│w od r├│┼╝nych firm (i jeszcze wi─Öcej funduszy ETF) dziel─ůc si─Ö na regiony, kraje, sektory (do tego z podzia┼éem na gospodarki wschodz─ůce, rozwini─Öte, itd.). Jak to ogarniemy to jeszcze zmierzy─ç si─Ö trzeba z podzia┼éem na wiele „smak├│w” i „odcieni”: wa┼╝enie indeks├│w wed┼éug kapitalizacji, czynnik├│w (ang. factors, np. value, size, momentum), ESG i… i tak mo┼╝na wylicza─ç niemal w niesko┼äczono┼Ť─ç, bo ta lista tylko przyrasta z czasem tworz─ůc ogromn─ů liczb─Ö kombinacji. Niestety marketing tu wygrywa coraz cz─Ö┼Ťciej ze zdrowym rozs─ůdkiem, a inwestorzy zasypywani s─ů coraz to nowymi, niekoniecznie zawsze ÔÇ×lepszymiÔÇŁ pomys┼éami (vide s┼éynne ju┼╝ s┼éowa Eugene Fama „marketing ploy” pod adresem tak zwanych ETF opartych na „faktorach”).

Praktyczne aspekty budowania pasywnych portfeli opartych na funduszach ETF ÔÇô na co uwa┼╝a─ç i jak je testowa─ç przed zainwestowaniem swojego kapita┼éu

Fundusze ETF s─ů ┼Ťwietnym instrumentem dla kogo┼Ť, kto chce samodzielnie zbudowa─ç sensowny portfel inwestycyjny niewymagaj─ůcy ci─ůg┼éego skupiania na nim uwagi. Niestety osoba stawiaj─ůca pierwsze kroki w tym ┼Ťwiecie nara┼╝ona jest na wiele pu┼éapek, kt├│re w praktyce mog─ů ko┼äczy─ç si─Ö kosztownymi b┼é─Ödami. W tym wpisie wyja┼Ťniam jak z palety tysi─Öcy dost─Öpnych funduszy ETF dobra─ç do portfela […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Odpowiedzi─ů na ten swoisty galimatias s─ů tak zwane fundusze ETF multi-asset, czyli jak nazwa wskazuje takie fundusze, kt├│re na pok┼éadzie zawieraj─ů wi─Öcej ni┼╝ jedn─ů klas─Ö aktyw├│w. To takie gotowe portfele uszyte w kilku rozmiarach (r├│┼╝nym poziomie ryzyka). Wyobra┼║ sobie, ┼╝e kupujesz jeden ETF i po temacie ÔÇô masz tam akcje, obligacje i to wszystko dobrane do Twoich preferencji wzgl─Ödem ryzyka. Wk┼éadasz do portfela i mo┼╝esz zapomnie─ç o tym, przynajmniej do momentu kolejnej dop┼éaty lub wyp┼éaty kapita┼éu z rachunku ÔÇô pe┼ény autopilot. Oczywi┼Ťcie nie b─Ödzie tam r├│┼╝nych fajerwerk├│w w stylu np. „faktor├│w”, ale paradoksalnie to zaleta, bo wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w wyjdzie lepiej stosuj─ůc najprostsze rozwi─ůzania (i pisz─Ö to jako zwolennik np. momentum, ale nie w formie ETF, tylko implementowanego samodzielnie). Taka idea te┼╝ przy┼Ťwieca┼éa firmie Vanguard tworz─ůc seri─Ö ETF LifeStrategy. Ju┼╝ sama nazwa m├│wi sama za siebie: strategia ┼╝yciowa.

W tym miejscu chcia┼ébym odes┼éa─ç do artyku┼éu Mateusza Samo┼éyka z bloga Inwestomat, gdzie znajdziecie obszerny opis tych funduszy ETF. Warto te┼╝ zerkn─ů─ç na Banker On Wheels, gdzie co prawda w j─Özyku angielskim, ale opisany jest ten sam ETF. Dlatego nie b─Öd─Ö duplikowa┼é tamtych tre┼Ťci (na tyle na ile to przynajmniej mo┼╝liwe) strz─Öpi─ůc niepotrzebnie klawiatur─Ö, a skupi─Ö si─Ö na innych aspektach oraz podziel─Ö si─Ö swoj─ů subiektywn─ů ocen─ů tych funduszy. Wszystko po to, by przed zainwestowaniem swoich pieni─Ödzy mie─ç jeszcze lepsze zrozumienie tego, na co si─Ö piszemy.

Dlaczego warto inwestowa─ç globalnie? Wiele bada┼ä wskazuje, ┼╝e regularne pobijanie rynku jest trudne, poza tym wy┼╝sza stopa zwrotu niekoniecznie oznacza jeszcze pobicia rynku ÔÇô wa┼╝ne jest to przy jakim ryzyku osi─ůgamy dan─ů stop─Ö zwrotu. Zamiast wi─Öc indywidualnie dobiera─ç sp├│┼éki do portfela, Vanguard proponuje inwestowanie globalne ÔÇô tak, by jedyne ryzyko w portfelu jakie mamy by┼éo tak zwanym ryzykiem systemowym. M├│wi─ůc inaczej ÔÇô dop├│ki ┼Ťwiat jaki znamy si─Ö nie zawali (a wtedy i tak nasz portfel inwestycyjny b─Ödzie najmniejszym k┼éopotem), inwestujemy kapita┼é w globalny koszyk akcji i obligacji.

To jeszcze, aby by┼éo wszystko jasne, poni┼╝ej grafika pokazuj─ůca globalny podzia┼é rynku akcji. Tu pokazuj─Ö to na przyk┼éadzie indeksu MSCI All Country World Index (ACWI). W przypadku indeksu FTSE All-World Index (wykorzystywanego przez Vanguarda) jest to jednak bardzo podobne.

Podział globalnego rynku akcji na przykładzie indeksu MSCI ACWI. Źródło: MSCI

Fundusze ETF z serii LifeStrategy

Produkt Vanguarda o nazwie LifeStrategy nie jest nowo┼Ťci─ů ÔÇô w USA oferowany jest ju┼╝ od roku 1994, cho─ç nie w opakowaniu ETF, a jako klasyczny fundusz indeksowy. W Wielkiej Brytanii w podobnej formie jest dost─Öpny od roku 2011, a od 2018 w Kanadzie. Od grudnia 2020 roku Vanguard udost─Öpni┼é te fundusze, tym razem w opakowaniu ETF, na gie┼édzie we Frankfurcie (XETRA), Mediolanie (Borsa Italiana) i Amsterdamie (Euronext).

Katalog funduszy ETF w aplikacji #ST

W ka┼╝dym przypadku, cho─ç s─ů to podobne produkty, to jednak nieco si─Ö mi─Ödzy sob─ů r├│┼╝ni─ů. Przyk┼éadowo w ÔÇ×wersji brytyjskiejÔÇŁ LifeStrategy 80/20 (80% akcji, 20% obligacji) ma ma┼ée ÔÇ×home-biasÔÇŁ w stron─Ö rynku brytyjskiego ÔÇô 19.5% wa┼╝─ů akcje notowane na gie┼édzie w Londynie, a 6% to obligacje denominowane w funcie szterlingu. Wersja ÔÇ×europejskaÔÇŁ z kolei stworzona zosta┼éa z my┼Ťl─ů o inwestorze z Eurolandu.

LifeStrategy jest zarz─ůdzany przez Vanguard Equity Index Group, kt├│ry ma pod sob─ů aktywa o warto┼Ťci ponad 4.2 biliona USD na ca┼éym ┼Ťwiecie (ca┼éy Vanguard skupia pod sob─ů ponad 6 bilion├│w USD). Bardziej po ludzku, bo nie operujemy bilionami ka┼╝dego dnia ÔÇô s─ů to ponad 4 miliony milion├│w dolar├│w ameryka┼äskich. Jeszcze bardziej obrazowo: aktywa Vanguard Equity Index Group odpowiadaj─ů czternastokrotnej kapitalizacji Gie┼édy Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie. To tak, aby formalno┼Ťciom sta┼éo si─Ö zado┼Ť─ç i lepiej poczu─ç kto tworzy LifeStrategy. ­čÖé

Idea stoj─ůca za LifeStrategy jest prosta: inwestor ma do wyboru kilka odmian r├│┼╝ni─ůcych si─Ö mi─Ödzy sob─ů innymi wagami akcji i obligacji — w ka┼╝dym przypadku ma to by─ç jednak globalny portfel. Na rynek europejski w formie ETF mamy 4 rodzaje:

Fundusze ETF UCITS z serii Vanguard LifeStrategy notowane na giełdach w Europie

Fundusze o 80% udziale akcji w portfelu s─ů tymi najbardziej „agresywnymi” i zmiennymi, a na drugim biegunie s─ů fundusze z 20% udzia┼éem akcji.

Ka┼╝dy ETF jest dost─Öpny w dw├│ch wariantach: dystrybuuj─ůcym dywidendy do inwestora (wyp┼éacana jest ona co p├│┼é roku) lub akumuluj─ůcym ÔÇô s─ů w├│wczas reinwestowane w ramach funduszu podnosz─ůc wycen─Ö jego jednostki. Dywidendy do funduszu sp┼éywaj─ů zarazem ze sp├│┼éek jak i obligacji (kupony odsetkowe).

Celem Vanguarda jest oferowanie dost─Öpu do ÔÇ×gotowc├│wÔÇŁ inwestycyjnych o niskich op┼éatach za zarz─ůdzanie (0.25% w skali roku), z globaln─ů ekspozycj─ů na rynek akcji i obligacji o niskim ryzyku kredytowym (tzw. investment grade) pochodz─ůcych zar├│wno z rynk├│w wschodz─ůcych jak i rozwini─Ötych.

Dla preferuj─ůcych form─Ö wideo, zapraszam na YouTube. ­čÖé

Czy LifeStrategy jest strategi─ů pasywn─ů?

To pytanie mo┼╝e brzmie─ç nieco absurdalnie, zw┼éaszcza, ┼╝e to Vanguard spopularyzowa┼é na masow─ů skal─Ö inwestowanie pasywne / indeksowe, czyli bez pr├│b pobijania rynku, o┼Ťmieszaj─ůc przy okazji klasyczne fundusze inwestycyjne aktywnie zarz─ůdzane. Co do zasady ETF LifeStrategy te┼╝ nie ma pobija─ç rynku, ale jak si─Ö przygl─ůdn─ů─ç bli┼╝ej, to formalnie Vanguard oferuje fundusze… aktywnie zarz─ůdzane.

Tak, fundusz LifeStrategy jest zarz─ůdzany aktywnie (sic!), przynajmniej w tym znaczeniu, ┼╝e nie wzoruje si─Ö on na ┼╝adnym benchmarku (np. konkretnym indeksie). R├│wnie┼╝ w oficjalnych dokumentach Vanguarda jest on klasyfikowany jako aktywnie zarz─ůdzany. Pojawiaj─ů si─Ö komentarze, ┼╝e na przyk┼éad cz─Ö┼Ť─ç akcyjna ETF LifeStrategy replikuje FTSE All-World Index, czyli globalny rynek akcji (gospodarki rozwini─Öte i wschodz─ůce). Nie jest to precyzyjne, poniewa┼╝ nawet je┼Ťli wyj┼Ťciowe wagi funduszy LifeStrategy (patrz tabelka poni┼╝ej) w cz─Ö┼Ťci akcyjnej s─ů przybli┼╝eniem takiego indeksu, to nie mamy gwarancji jak b─Ödzie to wygl─ůda─ç w przysz┼éo┼Ťci. Zapyta┼éem bezpo┼Ťrednio u ┼║r├│d┼éa w Vanguardzie i wprost mi napisano: cho─ç podano statyczny sk┼éad portfela, to mo┼╝e on ulec zmianie, je┼Ťli tak zdecyduje zarz─ůdzaj─ůcy. W szczeg├│lno┼Ťci: LifeStrategy nie ma za zadanie replikowa─ç FTSE All-World, ani ┼╝adnego innego indeksu. LifeStrategy to po prostu globalny portfel akcji i obligacji wed┼éug Vanguarda. ­čÖé

Składowe funduszy ETF UCITS Vanguard LifeStrategy

Czy to problem? Dlaczego tak si─Ö dzieje? Co do pierwszego pytania, to uwa┼╝am, ┼╝e Vanguard ma na tyle du┼╝e do┼Ťwiadczenie jak i reputacj─Ö budowan─ů przez niemal ju┼╝ p├│┼é wieku, ┼╝e jestem spokojny i nie postrzegam tego, jako zagro┼╝enia dla inwestor├│w. Wi─Öcej ÔÇô przeanalizowa┼éem historyczne wyniki LifeStrategy na rynku ameryka┼äskim jak i zrobi┼éem symulacj─Ö dla ETF oferowanych w Europie ÔÇô s─ů one do┼Ť─ç zaskakuj─ůce, ale o tym nieco p├│┼║niej.

Vanguard tworz─ůc ETF LifeStrategy musia┼é upora─ç si─Ö te┼╝ z aspektami prawnymi obowi─ůzuj─ůcymi w Unii Europejskiej. Chodzi konkretnie o to, ┼╝e je┼Ťli ETF opiera si─Ö o inne fundusze ETF (fundusz funduszy), to ┼╝aden z nich nie mo┼╝e mie─ç wi─Ökszego udzia┼éu w portfelu ni┼╝ 20%. W efekcie Vanguard by┼é zmuszony do czarowania z wykorzystaniem innych ETF w ten spos├│b, by to ograniczenie ÔÇ×obej┼Ť─çÔÇŁ.

Podsumowuj─ůc: najwa┼╝niejsze z punktu widzenia inwestora jest to, ┼╝e Vanguard chce w ramach LifeStrategy dostarczy─ç globalny portfel akcji i obligacji bez ch─Öci pobijania rynku. Przyk┼éadowo takie same cele przy┼Ťwiecaj─ů robodoradcy Finax i tam r├│wnie┼╝ nie ma oficjalnego indeksu dla oferowanych portfeli.

Rick Ferri ÔÇô Dlaczego wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w powinna inwestowa─ç pasywnie?

Rick Ferri, go┼Ť─ç dzisiejszego odcinka, to osoba doskonale znana w bran┼╝y inwestycyjnej od lat. Jest emerytowanym oficerem ameryka┼äskiej piechoty morskiej i pilotem my┼Ťliwc├│w. Pracowa┼é r├│wnie┼╝ jako makler oraz zarz─ůdzaj─ůcy w firmie inwestycyjnej oraz zdoby┼é tytu┼é CFA, czyli mi─Ödzynarodowego doradcy inwestycyjnego. Obecnie zajmuje si─Ö g┼é├│wnie konsultingiem w obr─Öbie taniego inwestowania w indeksy. Rick jest te┼╝ autorem […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Prze┼Ťwietlam LifeStrategy

Jak wiadomo ÔÇô papier wszystko przyjmie. W teorii LifeStrategy wygl─ůda co najmniej obiecuj─ůco. Jak zatem wygl─ůda praktyka? C├│┼╝, LifeStrategy w formie ETF UCITS (europejskich) oferowany jest dopiero od grudnia 2020 ÔÇô to zdecydowanie zbyt kr├│tki czas na jakiekolwiek wnioski. Na szcz─Ö┼Ťcie w USA jest oferowany od 1994 roku, poza tym znamy sk┼éad LifeStrategy na Europ─Ö, wi─Öc mo┼╝emy sobie to sprawdzi─ç ÔÇô dzi─Öki oprogramowaniu #ST jest to banalnie proste.

Wyniki historyczne dla LifeStrategy w USA

Oprogramowanie #ST w nowej wersji daje dost─Öp do danych z ponad 70 gie┼éd ┼Ťwiata. Znajduj─ů si─Ö tam r├│wnie┼╝ fundusze indeksowe LifeStrategy oferowane na rynku ameryka┼äskim.

Fundusze LifeStrategy oferowane na rynku amerykańskim

Nazewnictwo jest nieco odmienne od tego co znajdziemy w Europie (np. LifeStrategy 80/20 w USA jest pod nazw─ů LifeStrategy Growth), ale to detal ÔÇô koncepcja jest ta sama. Warto przy okazji zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e LifeStrategy oferowany w USA ma zdefiniowany benchmark. Zmienia┼é si─Ö on wielokrotnie w historii (opis u do┼éu strony pod tym linkiem), ale jest to jaki┼Ť punkt odniesienia. W przypadku siostry z Europy takiego punktu odniesienia, przynajmniej oficjalnie, nie znajdziemy.

Poni┼╝ej wyniki funduszy LifeStrategy notowanych w USA. S─ů to realne wyniki jakie te fundusze wypracowa┼éy. Poniewa┼╝ nie mia┼éem wszystkich danych od roku 1994, aby ┼éatwiej mo┼╝na por├│wna─ç mi─Ödzy sob─ů fundusze, analiza rozpoczyna si─Ö od roku 1995 (czerwiec).

Wyniki funduszy indeksowych LifeStrategy w USA

Oczywi┼Ťcie obligacje w ostatnich 4 dekadach mia┼éy ┼Ťwietn─ů pass─Ö, wi─Öc warto to odnotowa─ç i nie zak┼éada─ç, ┼╝e przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie r├│wnie ┼éaskawa. Ale je┼Ťli we┼║miemy na st├│┼é strategi─Ö, w kt├│rej przewa┼╝aj─ů akcje, 80/20, i skonfrontujemy j─ů z benchmarkiem w postaci indeksu MSCI All Country World Index (ACWI), czyli odpowiednika indeksu FTSE All-World Index, to wyniki s─ů co najmniej zaskakuj─ůce. ­čÖé

Por├│wnanie wynik├│w ameryka┼äskiego funduszu LifeStrategy 80/20 z wynikami globalnego indeksu akcji MSCI ACWI (brutto, bez podatk├│w i koszt├│w za zarz─ůdzanie).
UWAGA Dane indeks├│w firmy MSCI mo┼╝na pobra─ç na oficjalnej stronie pod niniejszym linkiem. W aplikacji #ST mo┼╝na te┼╝ pobra─ç notowania indeks├│w korzystaj─ůc z wbudowanego ┼║r├│d┼éa danych firmy Unicorn Data Services (menu DANE -> System Trader).

Tak ÔÇô portfel LifeStrategy z┼éo┼╝ony w 80% z akcji wygrywa z indeksem z┼éo┼╝onym w 100% z akcji! Oczywi┼Ťcie, gdyby┼Ťmy jako punkt odniesienia zastosowali S&P 500, to LifeStrategy by przegra┼éo taki pojedynek. Ale LifeStrategy to przede wszystkim portfel globalny, wi─Öc konfrontacja z MSCI ACWI ma wi─Ökszy sens. Brawo Vanguard! Wynik tym bardziej imponuj─ůcy, ┼╝e indeks MSCI ACWI jest tu w wersji brutto, czyli nie uwzgl─Ödnia podatk├│w u ┼║r├│d┼éa od wyp┼éacanych dywidend. W przypadku portfela globalnego podatki mog─ů obni┼╝a─ç wynik z inwestycji realnie o nawet 0.6 punkta procentowego.

Porównanie krzywej kapitału pomiędzy amerykańskim funduszem LifeStrategy 80/20, a indeksem MSCI ACWI.

Kto┼Ť powie — MSCI ACWI przegrywa, bo LifeStrategy ma 20% obligacji, kt├│re mia┼éy znakomit─ů pass─Ö. Ot├│┼╝ nie: portfel z┼éo┼╝ony w 80% z MSCI ACWI i 20% z obligacji ma r├│wnie┼╝ gorszy wynik od portfela 100% MSCI ACWI.

Por├│wnanie wynik├│w portfela 80% MSCI ACWI + 20% obligacje, z portfelem 100% MSCI ACWI.

LifeStrategy 80/20 nie jest odpowiednikiem 80% akcji indeksu FTSE All-World Index + 20% obligacje. W od grudnia 1994 do ko┼äca 2020 LifeStrategy ma CAGR (┼Ťrednia roczna stopa zwrotu) r├│wny 8.47%, podczas gdy odpowiednik w formie indeksu + obligacje, nawet bez uwzgl─Ödnienia op┼éat za zarz─ůdzanie i podatk├│w u ┼║r├│d┼éa (co i tak zawy┼╝a wynik na korzy┼Ť─ç ACWI) ma CAGR na poziomie 7.88% (w rzeczywito┼Ťci bli┼╝ej 7.2%-7.4%).

Dlaczego tak si─Ö dzieje? To pytanie do Vanguarda, ale osobi┼Ťcie uwa┼╝am, ┼╝e to wynik rebalancingu, bo LifeStrategy nie replikuje globalnego indeksu akcji opartego na kapitalizacji. Niestety tego si─Ö nie dowiemy, bo ju┼╝ pyta┼éem. ­čÖé

Wyniki historyczne LifeStrategy w Wielkiej Brytanii

LifeStrategy oferowany w Wielkiej Brytanii podaj─Ö tu bardziej jako ciekawostk─Ö, cho─ç Rodacy, kt├│rzy na sta┼ée mieszkaj─ů na Wyspach ┼Ťmia┼éo mog─ů zainteresowa─ç si─Ö produktem Vanguarda. Tym bardziej, jak ju┼╝ wspomina┼éem wcze┼Ťniej, ┼╝e wersja brytyjska k┼éadzie wi─Ökszy akcent na lokalny rynek i funta brytyjskiego.

Wyniki funduszy indeksowych LifeStrategy w Wielkiej Brytanii

Dla przypomnienia ÔÇô jest to wynik wygenerowany przez fundusz inwestycyjny, poniewa┼╝ ETF nie jest dost─Öpny w tym przypadku. Gdyby kto┼Ť by┼é bardziej zainteresowany tematem to w #ST mo┼╝na pobra─ç notowania tych funduszy i sprawdzi─ç ich wyniki w detalach.

Fundusze LifeStrategy oferowane na rynku brytyjskim

Jak wida─ç w Wielkiej Brytanii jest dost─Öpny fundusz LifeStrategy 100/0, czyli 100% akcji. W Europie takiego funduszu nie ma, ale je┼Ťli kto┼Ť szuka prostoty, to mo┼╝na rozwa┼╝y─ç kupno po prostu ETF Vanguard na FTSE All-World Index. Dla jasno┼Ťci — to nie b─Ödzie dok┼éadnie to samo. ­čÖé

Czego mo┼╝na oczekiwa─ç od LifeStrategy w EUR?

Pewnie Was najbardziej jednak interesuje ETF LifeStrategy oferowany na rynek europejski. Oczywi┼Ťcie jego historia liczy dopiero kilka miesi─Öcy, wi─Öc wniosk├│w ┼╝adnych nie wyci─ůgniemy. Ale Vanguard poda┼é oficjalny sk┼éad swoich ETF (patrz tabelka na pocz─ůtku artyku┼éu) ÔÇô a to ju┼╝ pozwala na pewne analizy.

Niestety nie wiemy jak Vanguard przeprowadza rebalancing swojego portfela (pisa┼éem do nich w tej sprawie, ale to ich tajemnica biznesowa) ÔÇô a mo┼╝e mie─ç to znacz─ůcy wp┼éyw na wyniki w d┼éugim okresie. Jedno jest pewne — nie replikuj─ů FTSE All-World Index. Za┼éo┼╝y┼éem zatem, ┼╝e rebalancing jest przeprowadzany warunkowo, gdy kt├│rakolwiek waga odchyli si─Ö o 20%. Sprawdzane jest to raz w miesi─ůcu. Dla jasno┼Ťci ÔÇô to nie znaczy, ┼╝e rebalancing jest robiony co miesi─ůc ÔÇô w rzeczywisto┼Ťci za lata 1988-2020 by┼é on przeprowadzony 38 razy, czyli nieco cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ raz do roku. Tadam ÔÇô oto wyniki! ­čÖé

Porównanie wyników portfela złożonego ze składowych ETF LifeStrategy podanych przez Vanguarda z portfelem opartym w 100% na indeksie MSCI ACWI (globalny rynek akcji).

Po pierwsze ÔÇô wyniki s─ů wyra┼╝one w USD, nie w EUR. Po drugie ÔÇô w cz─Ö┼Ťci akcyjnej, poza indeksem S&P 500, posi┼ékowa┼éem si─Ö odpowiednikami z firmy MSCI (Vanguard stosuje indeksy firmy FTSE). Po trzecie ÔÇô w cz─Ö┼Ťci obligacyjnej musia┼éem zastosowa─ç pewne przybli┼╝enia z racji braku dok┼éadnych danych. Wreszcie po czwarte — kto┼Ť mo┼╝e mi zarzuci─ç, ┼╝e zastosowa┼éem sztywne wagi w portfelu LifeStrategy. Niestety nie mia┼éem wyj┼Ťcia, poniewa┼╝ Vanguard nie podaje ani benchmarku, ani metody rebalancingu. Przypomn─Ö jednak, ┼╝e w USA LifeStrategy pobija indeks MSCI ACWI. ­čÖé

Poni┼╝ej wyniki wszystkich wariant├│w ETF LifeStrategy.

Wyniki symulacji funduszy ETF UCITS Vanguard LifeStrategy.

Tak wygl─ůda sk┼éad portfela symuluj─ůcego LifeStrategy 20/80 (20% akcje, 80% obligacje) — to portfel najbardziej konserwatywny.

LifeStrategy 20/80

Poni┼╝ej portfel LifeStrategy 40/60 (40% akcje, 60% obligacje).

LifeStrategy 40/60

Wykres poniżej prezentuje skład LifeStrategy 60/40 (60% akcje, 40% obligacje).

LifeStrategy 60/40

Wreszcie na koniec sk┼éad najbardziej agresywnego portfela w kt├│rym 80% stanowi─ů akcje, a 20% obligacje — LifeStrategy 80/20.

LifeStrategy 80/20

Poniżej konfrontacja ETF LifeStrategy 80/20 z MSCI ACWI w formie linii kapitału.

Symulacja z por├│wnaniem modelowego portfela ETF LifeStrategy 80/20 z indeksem MSCI ACWI.

Interesuj─ůce. ­čśŐ Dla jasno┼Ťci — to tylko symulacja, ale niestety danych z przysz┼éo┼Ťci nie posiadam. Lepsze to jednak od ┼╝ycia w b┼éogiej nie┼Ťwiadomo┼Ťci posi┼ékuj─ůc si─Ö histori─ů za zaledwie kilka ostatnich lat.

Zrób swoje własne symulacje

Wszystkie przytaczane wyniki pochodz─ů z mojego autorskiego oprogramowania #ST (System Trader). Jest to wed┼éug mnie idealne narz─Ödzie dla inwestora, kt├│ry chce w ┼Ťwiadomy spos├│b inwestowa─ç. Nawet je┼Ťli ostatecznie inwestujemy w rozwi─ůzania jak LifeStrategy, czy Finax ÔÇô warto wiedzie─ç, jak to wygl─ůda w ┼Ťrodku. Oprogramowanie jest ┼Ťwietnym narz─Ödziem edukacyjnym ÔÇô zamiast czyta─ç o teorii, mo┼╝emy po prostu przej┼Ť─ç do praktyki zanim jeszcze zainwestujemy realny kapita┼é na rynku.

Do 29 kwietnia trwa wiosenne okienko sprzeda┼╝owe, kolejna okazja dopiero we wrze┼Ťniu ÔÇô zapraszam na stron─Ö sklepu po szczeg├│┼éy.

Kup #ST w wiosennym okienku sprzeda┼╝owym! ­čśÄ

Nast─Öpna mo┼╝liwo┼Ť─ç kupna #ST b─Ödzie dopiero we wrze┼Ťniu 2021 (orientacyjnie), a ceny b─Öd─ů wy┼╝sze.


  • Oferta wa┼╝na do 29 kwietnia 2021, godzina 22:00. Kolejne okienko sprzeda┼╝owe za p├│┼é roku (orientacyjnie wrzesie┼ä), ceny b─Öd─ů wy┼╝sze.
  • Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych. S─ů w nich portfele pasywne oparte na ETF jak i strategia dla sp├│┼éek dobieranych indywidualnie. Do tego mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania i testowania w┼éasnych portfeli inwestycyjnych.
  • Dane historyczne indeks├│w (akcje, obligacje, towary, nieruchomo┼Ťci) si─Ögaj─ůce do roku 1900 — ponad 120 lat! To absolutny unikat i nigdzie tego w tej cenie nie znajdziesz!
  • Dane z ponad 70 gie┼éd na ┼Ťwiecie. S─ů to notowania bie┼╝─ůce jak i historyczne (do 40 lat wstecz) dla rynku akcji, ETF, kontrakt├│w terminowych, walut, kryptowalut. Koszt samych danych to oko┼éo 4000 PLN rocznie — wielokrotno┼Ť─ç ceny #ST!
  • Katalog funduszy ETF. Pe┼éna baza ponad 2600 ETF├│w po polsku z list─ů dost─Öpno┼Ťci u broker├│w w Polsce!
  • Wsparcie techniczne. Kupuj─ůc subskrypcj─Ö #ST otrzymujesz bezpo┼Ťredni dost─Öp do mnie na dedykowanej skrzynce mailowej.
  • Brak ryzyka — oferuj─Ö 30-dniow─ů gwarancj─Ö satysfakcji! Wystarczy jeden mail na jacek@systemtrader.pl i zwracam Ci kas─Ö.
Aplikacja #ST w akcji. Na pok┼éadzie dane z ponad 70 gie┼éd z ca┼éego ┼Ťwiata, plus dane historyczne si─Ögaj─ůce nawet roku 1900.

Plusy dodatnie i plusy ujemne ­čÖé

Podsumujmy sobie zatem jakie s─ů wady i zalety LifeStrategy. Poni┼╝ej zebra┼éem to przyr├│wnuj─ůc do opcji, w kt├│rej budujemy portfel ETF ca┼ékowicie samodzielnie oraz oddelegowujemy to do robodoradcy.

Porównanie różnych form inwestowania: (1) poprzez portfel złożony z wielu funduszy ETF, (2) portfel oparty na jednym funduszu ETF LifeStrategy i (3) robodoradcy.

Jak wida─ç ÔÇô nie spos├│b poda─ç jednoznaczn─ů odpowied┼║. Ka┼╝dy musi udzieli─ç jej sobie sam uwzgl─Ödniaj─ůc swoj─ů sytuacj─Ö. ­čÖé

Moja subiektywna ocena

Na pocz─ůtek s┼éowo ostrze┼╝enia ÔÇô moja ocena odnosi si─Ö do mojej sytuacji. Twoja sytuacja jest inna, wi─Öc nie sugeruj si─Ö tym przy podejmowaniu w┼éasnej decyzji. Pisz─Ö jak to widz─Ö ja po to, by pokaza─ç przede wszystkim logik─Ö jak─ů si─Ö kieruj─Ö przy w┼éasnych inwestycjach.

Osobi┼Ťcie na pocz─ůtku, gdy przeczyta┼éem o LifeStrategy by┼éem bardzo nim zachwycony. Po bardziej dog┼é─Öbnym zastanowieniu si─Ö doszed┼éem jednak do wniosku, ┼╝e to nie jest dla mnie, poniewa┼╝ wol─Ö mie─ç wi─Öksz─ů kontrol─Ö. Przyk┼éadowo cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu zatrzymuj─Ö w swoich firmach w formie got├│wki ÔÇô dlatego w pasywnej cz─Ö┼Ťci portfela na rynku nie musz─Ö mie─ç obligacji albo mog─Ö je zredukowa─ç do minimum. Tymczasem w LifeStrategy w najbardziej agresywnym wariancie musz─Ö mie─ç zawsze 20% obligacji. Na to nak┼éada si─Ö bardzo trudny czas dla obligacji.

Sprawa kolejna ÔÇô s─ů to obligacje zabezpieczone do EUR, co ma sens dla klient├│w w Eurolandzie, ale ju┼╝ jest dyskusyjne dla os├│b z Polski. Cho─ç obecnie zarabiam w wi─Ökszo┼Ťci w EUR i wydaj─Ö w EUR, to jednak to nie b─Ödzie stan docelowy i planuj─Ö powr├│t do Polski w najbli┼╝szych latach. Nawet wtedy b─Öd─Ö zarabia┼é, przynajmniej cz─Ö┼Ťciowo w EUR i USD, ale wydawa┼é b─Öd─Ö g┼é├│wnie w PLN. Wi─Öc to zabezpieczenie wiele mi nie daje z punktu widzenia Polaka. Nie zanosi si─Ö te┼╝ na rych┼ée wst─ůpienie Polski do Eurostrefy.

Chc─Ö jednak raz jeszcze podkre┼Ťli─ç ÔÇô to nie jest zarzut wzgl─Ödem LifeStrategy jako takiego, a tylko uwzgl─Ödnienie mojej prywatnej sytuacji i moich preferencji.

I jeszcze jedno: je┼Ťli my┼Ťlicie o LifeStrategy, to bardzo w─ůtpliwy wed┼éug mnie, zw┼éaszcza dla osoby ┼╝yj─ůcej w Polsce, jest wyb├│r LifeStrategy 20/80, czy nawet 40/60. Mam tu na my┼Ťli cz─Ö┼Ť─ç obligacyjn─ů LifeStrategy, kt├│ra jest stworzona dla os├│b zarabiaj─ůcych i wydaj─ůcych w EUR. Uwa┼╝am, ┼╝e LifeStrategy ma sens w wariancie w kt├│rym przewa┼╝aj─ů w portfelu akcje (60/40, albo jeszcze lepiej — 80/20). Ale to tylko moja prywatna opinia, a ekspertem nie jestem. ­čÖé

Zakończenie

LifeStrategy to znakomite rozwi─ůzanie dla wielu inwestor├│w, je┼Ťli nie dla wi─Ökszo┼Ťci. Kupujemy, zapominamy i po temacie. Nie interesuje nas przy tym z inwestycyjnego punktu to, czy Chiny zdetronizuj─ů ┼Ťwiatowe przyw├│dztwo USA (moim zdaniem ÔÇ×not so fastÔÇŁ), jaka bran┼╝a b─Ödzie modna w kolejnej dekadzie, czy kt├│ra z g┼éoszonych teorii spiskowych w ko┼äcu si─Ö zrealizuje (jak wiadomo nawet zepsuty zegar dwa razy na dob─Ö wskazuje w┼éa┼Ťciw─ů godzin─Ö). Je┼Ťli kto┼Ť szuka zatem maksymalnej prostoty, to LifeStrategy jest ofert─ů godn─ů rozwa┼╝enia.

Parafrazuj─ůc s┼éowa Winstona Churchilla warto podkre┼Ťli─ç, ┼╝e opracowanie, czy dobranie strategii to nie jest koniec naszej pracy jako inwestora ÔÇô nawet je┼Ťli korzystamy z LifeStrategy. To nie jest nawet pocz─ůtek ko┼äca. Ale to jest, by─ç mo┼╝e, koniec pocz─ůtku. Dlaczego? Ot├│┼╝ zachowanie dyscypliny w pod─ů┼╝aniu za obranym planem jest tylko pozornie proste. Pod─ů┼╝anie bez planu jest jednak szale┼ästwem.

Napisz prosz─Ö w komentarzu jak Ty oceniasz LifeStrategy. Je┼Ťli za┼Ť s─ůdzisz, ┼╝e ten artyku┼é okaza┼é si─Ö warto┼Ťciowy ÔÇô prosz─Ö, podziel si─Ö nim z innymi. Dzi─Öki temu moja praca nabiera wi─Ökszego sensu. ­čÖé

Jacek

  1. Bardzo ciekawy wpis i pomocne dane i wykresy. Ja planuj─Ö cz─Ö┼Ť─ç kapita┼éu zainwestowa─ç w tego ETF, na pocz─ůtek chyba 60/40. Maj─ů wkr├│tce by─ç w Xtb.
    Po jakim┼Ť czasie b─Öd─Ö m├│g┼é por├│wna─ç ten ETF z moim rebalansowaniem portfela, kt├│ry planuje robi─ç przy zmianie o 30%.

    2) Czyta┼éem u Ciebie, ┼╝e przy portfelu 60/40 warto robi─ç rebalansowanie w┼éa┼Ťnie przy zmianach o 30%. Czy przy portfelu 70/30 lub 80/20 te┼╝ by┼Ť poleca┼é rebalansowanie przy zmianach o 30%?

    • Hej Marcin ­čÖé

      Dzi─Öki za komentarz. To nie jest tak, ┼╝e istnieje jeden s┼éuszny model rebalancingu. ­čÖé Warunkowy rebalancing zwykle daje lepsze wyniki (pisze o tym nawet Vanguard w jednym ze swoich opracowa┼ä).

      Najlepiej zapyta─ç o to dane robi─ůc konkretn─ů symulacj─Ö + uwzgl─Ödniaj─ůc swoje preferencje / mo┼╝liwo┼Ťci.

      Pozdrawiam ­čÖé
      Jacek

      • Dzi─Öki Jacek.

        Dla mnie zalet─ů w┼éasnego rebalansowania jest jeszcze to, ┼╝e je┼Ťli akcje spadn─ů bardzo mocno, czyli sporo wi─Öcej ni┼╝ 30%, to wtedy mo┼╝na si─Ö r├│wnie┼╝ bardzo mocno zapakowa─ç w akcje nawet 100/0. Taka moja autorska strategia ­čÖé
        Ale tak jak pisałem, trochę kapitału przeznaczę na LifeStrategy.
        Pozdrawiam Ci─Ö

        • Zgadza si─Ö Marcin — jest dok┼éadnie jak piszesz. Cho─ç wi─Ökszo┼Ť─ç tak tylko m├│wi, bo cholernie ci─Ö┼╝ko od strony mentalnej jest to zrealizowa─ç. ­čÖé

          Pozdrawiam serdecznie i powodzenia! ­čÖé

          Jacek

  2. Cze┼Ť─ç Jacek,
    Jak zawsze ┼Ťwietny artyku┼é . Wyniki tego portfela 80/20 s─ů naprawd─Ö super, lepsze ni┼╝ ACWI. Mam jednak pytanie , od jakiego┼Ť czasu wp┼éacam regularne kwoty na FINAX o takich samych proporcjach. Czy one si─Ö w czym┼Ť r├│┼╝ni─ů ? Op┼éaty Lifestrategy s─ů du┼╝o ni┼╝sze , zastanawiam si─Ö czy nie lepiej b─Ödzie przerzuci─ç ┼Ťrodki z Finax do tego ETF , co s─ůdzisz ?

    • Wojtku, to Twoja decyzja. Niestety Finax, m├│wi─ůc zupe┼énie wprost, jest w standardowej ofercie bardzo drogi. Je┼Ťli kto┼Ť wi─Öc ogarnia sprawy zwi─ůzane z samodzielnym zakupem ETF — LifeStrategy jest w mojej opinii lepszy. ­čÖé

      Ale dla jasno┼Ťci — to tylko moja opinia. ­čÖé

      pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  3. Kawał dobrej roboty, brakuje mi tylko jak wychodzi porównanie lifestrategy 80/20 z finax 80/20?

    • Hej Micha┼é ­čÖé

      Dzi─Öki! Co do Finaxa — polecam ten obszerny artyku┼é, przy czym zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e tam nie ma naliczonych koszt├│w ETF ani Finaxa, co w standardowej ofercie odejmuje od wyniku oko┼éo 1.4 punkta procentowego.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dzi─Öki, to wszystko jasne
        Finax 80/20 = CAGR 9,55% czyli realnie 8,15 %
        Uwzgl─Ödniaj─ůc zni┼╝k─Ö dla KFN (0,6% zamiast 1,2% rocznie za zarz─ůdzanie) wychodzi 8,75 %
        Lifestrategy 80/20 => CAGR 8,70 %

        Z tego wynika, je┼╝eli nie pope┼éni┼éem b┼é─Ödu logicznego, ┼╝e bez zni┼╝ek ┼é─ůcz─ůc z XTB gdzie nie ma prowizji za zakup lepiej wychodzi Lifestartegy. Jak kto┼Ť ma zni┼╝k─Ö z KFN wychodzi prawie bez r├│┼╝nicy Finax czy Lifestrategy a najlepiej wyjdzie z IKE czy IKZE ­čÖé

        • Micha┼é, tam by┼é inny zakres dat.

          Za lata 1988-2020, symulacja Finax (przybli┼╝enie, kt├│re #ST jest pod wbudowan─ů nazw─ů portfela ÔÇ×Allocation 80/20ÔÇŁ) po op┼éatach (1.4%, bo 1.2% to ich op┼éata + 0.2% to op┼éaty ETF pod spodem) ma CAGR na poziomie 7.54%. Vanguard LifeStrategy ma CAGR na poziomie 8.7% (te┼╝ po op┼éacie, tyle ┼╝e 0.25%). Niestety Finax nie ma szans, ze wzgl─Ödu na wysokie koszty za zarz─ůdzanie. ­čÖü

        • Dzi─Öki Jacek za kolejny ciekawy artyku┼é. Przekonuje on mnie dodatkowo do zakupu tego ETFa w wersji 80/20 pod p┼éaszczykiem IKZE. Mam tylko jedna w─ůtpliwo┼Ť─ç : przeczyta┼éam za twoja porad─ů artyku┼é o tej ofercie na inwestowat.eu i tam znalaz┼éam opis Vanguard Life Strategy dla inwestora aktywnego . Chodzi o wyb├│r optymalnej strategii w zale┼╝no┼Ťci od wsp├│┼éczynnika C/Z. Gdyby chcie─ç zastosowa─ç ten model dzia┼éania to teraz powinnam kupi─ç ETF L.S. 20/80, a przecie┼╝ to zupe┼énie nieracjonalne. Jak pogodzi─ç te dwie sprzeczne teorie inwestowania ??? Czy to czego┼Ť nie rozumiem? Jeszcze raz dzi─Ökuj─Ö za anielsk─ů cierpliwo┼Ť─ç ┼╝eby wszystko t┼éumaczy─ç tym co raczkuj─ů . Kupi┼éam oprogramowanie ST w przedsprzeda┼╝y i teraz bezpiecznie w zaciszu domowym sprawdzam nie ryzykuj─ůc ┼╝ywej got├│wki jak sprawdzi┼éyby si─Ö moje pomys┼éy na co najmniej ochron─Ö oszcz─Ödno┼Ťci przed inflacj─ů. Polecam wypr├│bowa─ç, warto!

  4. O LifeStrategy juz wcze┼Ťniej czyta┼éem na bankeronwheels i podzielam Twoje zdanie Jacku – lepiej wzi─ů─ç te 3-4 etfy (US + DM exUS +EM), mie─ç kontrol─Ö i samodzielnie rebalansowa─ç poszczeg├│lne udzia┼éy rynkowe w portfelu. W tym momencie akumuluj─Ö got├│wk─Ö i spodziewam si─Ö przeceny rz─Ödu -15% w najbli┼╝szych latach (2022-2023), poniewa┼╝ sygna┼éy z gospodarki nie napawaj─ů optymizmem.
    W zale┼╝no┼Ťci od korekty b─Öd─Ö skupowa┼é ETFy na faktory Momentum/Growth albo zwyczajnie QQQ/SPY u┼Ťredniaj─ůc na spadku.
    Tutaj przykładowy raport MSCI momentum:
    https://www.msci.com/documents/10199/f3a22268-affd-478a-b7a7-50dc90fad923
    od ’94 CAGR 14% – w kt├│rym to s─ů kryzysy dot com 2001, GFC 2009 i COVID 2020

    • Hej Stefan ­čÖé

      Dzi─Öki za komentarz. Uwa┼╝am, ┼╝e LifeStrategy jest na prawd─Ö mega fajnym rozwi─ůzaniem. Zaryzykuj─Ö wr─Öcz stwierdzeniem, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w uzyska tam wi─Ökszy zysk ni┼╝ przy samodzielnej budowie portfela z kilku ETF├│w.

      To o czym piszesz to ju┼╝ timing, a wiadomo jak to z nim jest. ­čÖé

      Ale oczywi┼Ťcie ka┼╝dy powinien robi─ç tak jak mu najlepiej to odpowiada. ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

    • Pozw├│l Stefan ┼╝e wtr─ůc─Ö kilka s┼é├│w bo Jacek chyba nie do ko┼äca wyja┼Ťni┼é kilka rzeczy.

      Dobrze, ┼╝e gromadzisz got├│wk─Ö ┼╝eby zainwestowa─ç tyle tylko czekanie na spadek kt├│ry nast─ůpi lub nie to nie jest zbyt dobre rozwi─ůzanie. Po pierwsze nigdy nie wiesz kiedy ten spadek nast─ůpi. Dzieje si─Ö to z regu┼éy w najmniej spodziewanym momencie. Kiedy wszyscy si─Ö obsuni─Öcia spodziewaj─ů ┼╝eby w odpowiednim momencie „wskoczy─ç” to z regu┼éy mo┼╝na si─Ö spodziewa─ç ┼╝e do tego raczej nie dojdzie. Po drugie, kiedy to nast─ůpi to nie wiesz czy te spodziewany 15% lub 20% spadek b─Ödzie poziomu S&P 4000 czy 5000. Po trzecie nie wiesz jaki b─Ödzie charakter tego obsuni─Öcia. Czy bedzie to typ V, U, czy L. W ostatnim przypadku po pierwszym spadku 15% mo┼╝e okaza─ç si─Ö ┼╝e rynek spadnie dalsze 30%, i wcale nie ma ochoty odbi─ç. Reasumuj─ůc czekanie na spadek ┼╝eby zainwestowa─ç to strategia do luftu. S┼éawny inwestor Bernard Baruch zwyk┼é mawia─ç ┼╝e zawsze najtrudniej jest zainwestowa─ç dzi┼Ť.

      Nie wiem czy przez kupno kilku ETF osi─ůgniesz lepszy zwrot ni┼╝ VLS zainwestowany 100% w akcje. Nawet je┼Ťli uda Ci si─Ö wybra─ç lepsze ETF to koszty transakcyjne i rebalansowanie (przy kt├│rym te┼╝ mo┼╝na pope┼éni─ç sporo b┼é─Öd├│w) obni┼╝─ů Tw├│j zwrot. Co innego gdy inwestujesz przy zerowych kosztach transakcyjnych i przy mo┼╝liwo┼Ťci wyboru z tysi─Öcy FI i ETF. Wtedy mo┼╝esz znale┼║─ç odpowiedni wehiku┼éy jak np. VUG, XLG, lub VV (czy s─ů one dost─Öpne w EU tego nie wiem).

      Co do Momentum Growth to zauwa┼╝, ┼╝e ten indeks ten powsta┼é dopiero w 2013 r i zwrot 14% od 1994 jest niejako sztuczny bo uzyskany poprzez „backtesting.” To nie jest to samo co rzeczywisto┼Ť─ç. Nie twierdz─Ö, ┼╝e w przysz┼éo┼Ťci nie b─Ödzie dawa┼é lepszy zwrot ni┼╝ szeroki rynek, ale jak na razie (2021.03.31) zwrot YTD wyni├│s┼é -0.17% podczas gdy S&P 500 wzr├│s┼é 5.77% i tak mo┼╝e by─ç przez najbli┼╝sze kilka lat. W tej chwili np. po wielu latach do ┼éask powraca „value investing.”

      Pozdrawiam.

      • Hej Floridian, Jacek,

        przede wszystkim dzi─Ökuj─Ö za odpowiedzi i ju┼╝ zmierzam ku wyja┼Ťnieniom.

        LifeStrategy r├│wnie┼╝ uwa┼╝am za bardzo dobry produkt inwestycyjny dla wi─Ökszo┼Ťci – dobre zwroty przy niskim nak┼éadzie pracy. Stara┼éem si─Ö nim zainteresowa─ç r├│wnie┼╝ kilku znajomych i my┼Ťl─Ö ┼╝e z powodzeniem. Je┼Ťli kto┼Ť totalnie nie chce si─Ö bawi─ç w ┼╝onglowanie ETFami i rynek zagraniczny to systematyczne kupowanie ETFSP500 Lyxora na naszym GPW (w ramach IKE i IKZE) te┼╝ uwa┼╝am za „just fine” je┼Ťli nadal m├│wimy o long termie.

        Akumuluj─Ö got├│wk─Ö to nie znaczy, ┼╝e nic nie kupuj─Ö. Pierwszy z brzegu wska┼║nik: PE ratio na SP500 > 40 ju┼╝ daje mi sygna┼é ┼╝eby miesi─Öczne zakupy zmniejszy─ç. Zatem miesi─Öcznie ETFy dokupuj─Ö za 80% -> 60% -> 40% wraz z kolejnymi sygna┼éami przegrzania rynku, a pozosta┼ée czeka w got├│wce. Aktualnie jest to oko┼éo 40% na zakup ETF. Z sygna┼é├│w jest jeszcze TLT i fred series/T10Y2Y, SP500 vs GDP, market cap vs GDP per capita etc. Jak si─Ö och┼éodzi wracam na wy┼╝sze poziomy. Reasumuj─ůc – nie czekam na spadek tylko ubezpieczam si─Ö na jego wypadek analizuj─ůc przes┼éanki. A takie ubezpieczenie kosztuje tyle ile inflacja got├│wki, poniewa┼╝ nie uczestniczenie we wzro┼Ťcie to nie strata.

        Post─Öpuj─Ö z regu┼é─ů Buffeta „Be Fearful When Others Are Greedy” i wykupuj─Ö rynek gdy si─Ö rynek wyprzedaje. Oczywi┼Ťcie nie wiem kiedy rynek nied┼║wiedzia nadejdzie, nie wiem gdzie jest do┼éek i jaki ma kszta┼ét. Dlatego ponownie – skupuj─Ö u┼Ťredniaj─ůc i jednocze┼Ťnie obserwuj─Ö wska┼║niki i dostosowuj─Ö poziomy wej┼Ťcia got├│wkowego (120% -> 140% -> 160%) wraz z pogarszaniem si─Ö sytuacji. Nawet je┼Ťli wykupi─Ö ~20% przed dnem, to nadal znacz─ůco obni┼╝a ┼Ťrodek masy portfela i w long term daje extra profit. Je┼Ťli b─Ödzie V-shape to zostan─Ö z nadmiarem got├│wki i zwyczajnie dokupi─Ö Momentum.

        Na portfelu spekulacyjnym w do┼éku covidowym wykupowa┼éem energetyki (ENA, RDSA) i szybko wypstryka┼éem si─Ö z rezerw u┼Ťredniaj─ůc, ale zyski na poziomie 40-50% mo┼╝na by┼éo stosunkowo szybko zrealizowa─ç. Dlaczego te sp├│┼éki akurat wybra┼éem to inny temat. Aktualnie portfel spekulacyjny w wi─Ökszo┼Ťci zawiera CDR i skupuj─Ö dalej – nie wiem kiedy si─Ö ta z┼éa passa sko┼äczy ale w d┼éugim terminie (2-5 lat) uwa┼╝am, ┼╝e na tym zarobi─Ö.

        Jestem graczem d┼éugoterminowym i YTD za 3 miesi─ůce por├│wnania Momentum z r├│┼╝nym holdingiem (g┼é├│wnie jak NDQ) do SP500 ma dla mnie niewielkie znaczenie. NDQ100 chyba nawet ma wiekszy CAGR o 2 pp od SP500 w uj─Öciu 20-50 lat je┼Ťli mnie pami─Ö─ç nie myli.

        Dost─Öpno┼Ť─ç ETF├│w w UE jest obszerna, koszty nieco wy┼╝sze ni┼╝ w US ale podatki zawsze trzeba p┼éaci─ç. Mo┼╝na te┼╝ du┼╝o zyska─ç w ramach IKE/IKZE inwestycyjnego. Uwa┼╝am, ┼╝e wol─Ö mie─ç wi─Öksze panowanie nad portfelem z rebalancingiem i spa─ç spokojnie nawet ponosz─ůc koszt prowizji. Co┼Ť za co┼Ť

        Pozdrawiam serdecznie,
        Stefan

        • Cze┼Ť─ç Stefan,

          Dzi─Öki za wyja┼Ťnienie. Przede wszystkim nie patrz na wsteczne P/E = 41 bo to by┼éo dawno i nieprawda. Rynek nigdy nie patrzy wstecz tylko zawsze przynajmniej p├│┼é roku naprz├│d i dlatego na przek├│r wska┼║nikom idzie w g├│r─Ö. Kiedy we┼║miesz prognozy zarobk├│w za ten rok to P/E spada do 22. A jak b─Ödzie naprawd─Ö to zobaczymy ju┼╝ w tym tygodniu kiedy pierwsze firmy z S&P zaczn─ů podawa─ç rezultaty za ubieg┼éy kwarta┼é. Ja chocia┼╝ ostatnio zwi─Ökszy┼éem rezerw─Ö got├│wkow─ů uwa┼╝am, ┼╝e rynek jeszcze ma sporo pary. Ale to moja opinia.

          Je┼╝eli robisz systematyczne zakupy i je u┼Ťredniasz to nie widz─Ö powodu dlaczego je teraz zmniejszasz. Staraj inwestowa─ç co miesi─ůc sta┼é─ů sum─Ö czyli maksimum na co Ciebie sta─ç. Kupuj─ůc ETF lub jakikolwiek indeks po wy┼╝szych cenach kupujesz mniej jednostek, a po ni┼╝szych wi─Öcej. Niezale┼╝nie od tego warto zawsze mie─ç troch─Ö w rezerwie kiedy rynek spadnie. Troch─Ö to nie znaczy wszystko.

          Nie wiem jaki jest Tw├│j horyzont czasowy, ale je┼╝eli jeste┼Ť przed 50-tk─ů mo┼╝esz spokojnie trzyma─ç 90% w akcjach nawet teraz. Odwa┼╝ni mog─ů nawet 100%. Od pocz─ůtku te┼╝ obstawiali┼Ťmy sektory i faktory, a nie indeksy. Jak co┼Ť nie produkowa┼éo rezultat├│w to po kilku miesi─ůcach zmieniali┼Ťmy alokacj─Ö. Co miesi─ůc sz┼éo co najmniej 25% zarobk├│w, a jak by┼é spadek powy┼╝ej 20% to dorzucali┼Ťmy sporo wi─Öcej. Dzi─Öki temu przez ostatnie 30 lat uda┼éo si─Ö nam pobi─ç S&P o kilka punkt├│w.

          Natomiast nie zgadzam si─Ö z twierdzeniem, ┼╝e nie uczestniczenie we wzro┼Ťcie to nie strata. Opportunity cost to te┼╝ jest koszt szczeg├│lnie w inwestycjach. Dla mnie najwi─Ökszym powodem do zmartwienia nie by┼éo to, ┼╝e mog─Ö straci─ç 50% na papierze bo b─Ödzie obsuni─Öcie, ale to ┼╝e rynek odpali w g├│r─Ö 20%, a ja nie zarobi─Ö. Niestety wi─Ökszo┼Ť─ç robi dok┼éadnie na odwr├│t i dlatego na gie┼édzie nie zarabia.

          Dobrze, ┼╝e masz d┼éugokresowy punkt widzenia. Do tego dopasuj strategi─Ö. Jak wcze┼Ťniej napisa┼é Jacek market timing to tylko z┼éudzenie. Zawsze dzia┼éa ┼Ťwietnie wstecz i na papierze. Co do Momentum Index to tylko chcia┼éem Ci wskaza─ç, ┼╝e to co by┼éo dobre przez ostatnie 10 lat niekoniecznie b─Ödzie przez nast─Öpne 10. To ┼╝e Nasdaq 100 pobi┼é S&P o kilka % przez ostatni─ů dekad─Ö jest bez znaczenia. Znaczenie ma to co b─Ödzie w przysz┼éo┼Ťci.

          Pozdrawiam i gratuluj─Ö dobrego wej┼Ťcia w energi─Ö.

          • Hej Floridian,

            dzi─Ökuj─Ö za wszystkie informacje. Na pewno dokonam rewizji aktualnej strategii w oparciu o przedstawione przez Ciebie argumenty. Je┼Ťli masz wi─Öcej do┼Ťwiadcze┼ä, kt├│rymi chcia┼éby┼Ť si─Ö wymieni─ç to z wielk─ů ch─Öci─ů pos┼éucham. Jestem do┼Ť─ç m┼éodym inwestorem, mam dopiero 27 lat. Przygl─ůdam si─Ö rynkowi kapita┼éowemu od 6 lat (~2015) r├│wnolegle czytaj─ůc ksi─ů┼╝ki (Czarodzieje Rynku, Pu┼éapki My┼Ťlenia, Zaw├│d inwestor gie┼édowy itd.) oraz blogi polsko- i angloj─Özyczne. Od 3 lat dopiero aktywnie kupuj─Ö. Zacz─ů┼éem od kolekcjonowania jednostek sp500 Lyxora na polskiej GPW natomiast p├│┼║niej poszerzy┼éem portfel o ETF NDQ100 przez brokera Degiro. Cz─Ö┼Ť─ç spekulacyjna r├│wnie┼╝ ewoluowa┼éa od GPW (akcje Tauronu, Aliora i inne) a┼╝ przeszed┼éem na rynek US (akcje AMD, NVDA, Apple itd da┼éy r├│wnie┼╝ dobrze zarobi─ç). Przez ca┼éy ten czas jestem na 100% w equity i jeszcze przez kilka dekad nie mam zamiaru tego zmienia─ç ­čÖé od niedawna natomiast konstruuj─Ö portfel poszerzony o DM exUS i EM

            Je┼Ťli opportunity cost jest prawd─ů to „zbankrutowa┼éem” na bitcoinie, poniewa┼╝ nie uczestniczy┼éem w tym rajdzie ­čÖé na szcz─Ö┼Ťcie producenci GPU, kt├│rych akcje mia┼éem w tym czasie (wymienione wy┼╝ej) da┼éy super zwroty przy du┼╝o ni┼╝szym ryzyku.

            Balansowanie poziomem wej┼Ťcia got├│wkowego w ETFy wysz┼éo mi dobrze w wynikach backtestingu ale zgadzam si─Ö, ┼╝e przysz┼éo┼Ť─ç jest wa┼╝niejsza. Nie mniej na czym┼Ť lepiej podeprze─ç swoj─ů strategi─Ö. Posiadam program Pana Jacka i jestem zadowolony z zakupu, poniewa┼╝ mog┼éem zweryfikowa─ç wiele potencjalnych portfeli, a to da┼éo mi ogromn─ů ilo┼Ť─ç wiedzy zebran─ů wok├│┼é symulacji.

            Dzi─Ökuj─Ö i pozdrawiam!

        • Stefan,

          Nie martw si─Ö o krypto. To na razie jest spekulacja a nie inwestycja. Niemniej jednak jest w tej chwili ETF (BITC-U.TO), kt├│ry inwestuje bezpo┼Ťrednio w bitcoin. Ja osobi┼Ťcie tego nie robi─Ö, ale nie wykluczam takiej mo┼╝liwo┼Ťci w przysz┼éo┼Ťci.

          W wieku 27 lat radzisz sobie ┼Ťwietnie i wydaje mi si─Ö ┼╝e mo┼╝esz pozwoli─ç sobie na agresywne inwestowanie – 100% akcji niezale┼╝nie czy rynek jest wysoko czy nisko. Musisz tylko wybr─ů─ç nie jeden a kilka dobrych ETF. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e NDQ100 to za ma┼éo bo s─ů jeszcze du┼╝e ma┼ée i ┼Ťrednie firmy poza technologi─ů oraz ca┼éy sektor „value” gdzie obecnie mo┼╝na dobrze zarobi─ç. Trzeba si─Ö tylko rozejrze─ç. Indywidualne akcje s─ů te┼╝ dobre pod warunkiem, ┼╝e trzymasz je docelowo, a nie zajmujesz si─Ö tradingiem. Jak spojrzysz wstecz za 20 lat to S&P500 = 4000 wyda si─Ö bardzo tani.

          Budowanie niezale┼╝no┼Ťci finansowej (czyli sytuacji gdzie nie musz─Ö ju┼╝ pracowa─ç do ko┼äca ┼╝ycia) jest procesem ┼╝mudnym i zabiera wiele lat. Po drodze b─Öd─ů wzloty i upadki. Jest dobra dyskusja na ten temat na blogu Mateusza Samo┼éyka.

          https://inwestomat.eu/dlaczego-inwestuje/

          Trudno jest poda─ç Ci konkretne wskaz├│wki nie wiedz─ůc na jakim jeste┼Ť etapie ┼╝ycia. Bo nie nie chodzi tylko o to w co dzi┼Ť zainwestowa─ç, a o d┼éugofalow─ů strategi─Ö. Czy Twoim celem, czy za┼éo┼╝enie rodziny, czy oszcz─Ödzanie na mieszkanie lub dom. Czy mo┼╝e masz to poza sob─ů i celem jest maksymalizacja warto┼Ťci netto w d┼éugim okresie i kupno kolejnych dom├│w lub mieszk─ů┼ä. Naszym celem by┼éa prawie wy┼é─ůcznie emerytura bo byli┼Ťmy w tej dobrej sytuacji, ┼╝e kolejne domy i samochody kupowali┼Ťmy z bie┼╝─ůcego cash flow bez si─Ögania po inwestycje. To dyktowa┼éo na co mogli┼Ťmy sobie w danym momencie pozwoli─ç. Tej zasady trzymamy si─Ö do dzi┼Ť. Wyszli┼Ťmy na tym bardzo dobrze bo kiedy przysz┼éy bessy zamiast si─Öga─ç po oszcz─Ödno┼Ťci mogli┼Ťmy wtedy sporo dok┼éada─ç.

          Pozdrawiam i ┼╝ycz─Ö powodzenia.

          • Hej Floridian,

            dzi─Ökuj─Ö za dobre s┼éowa i kolejne wskaz├│wki – s─ů bardzo pomocne!

            Jestem jeszcze przed zakupem nieruchomo┼Ťci na w┼éasne cele mieszkaniowe. Dla mnie dzia┼éanie kredytu hipotecznego przy wczesnej sp┼éacie (tak jak robi to Mateusz Samo┼éyk z linku, kt├│ry poda┼ée┼Ť) to nic innego jak lewarowanie inwestycji na d┼éugiej pozycji. Natomiast z moich analiz wynika, ┼╝e rynek nieruchomo┼Ťci w polsce w przeci─ůgu 5-10 lat b─Ödzie opada┼é dlatego wstrzymuj─Ö si─Ö z zakupem (pozycja short-like). Po kr├│tce argumentuj─ůc dlaczego wg. mnie mieszkania staniej─ů: demografia i wy┼╝ ’55 wchodzi w okres wyokiej umieralno┼Ťci (dane GUS), silne naciski na ograniczenia wynajmu prywatnego via AirBNB (regulacje w du┼╝ych miastach), praca zdalna i coraz wi─Ökszy zasi─Ög LTE/5G w mniejszych okolicach, spadaj─ůca zdolno┼Ť─ç nabywcza klasy ┼Ťredniej, pakiet socjalny nieatrakcyjny dla du┼╝ego nap┼éywu imigrant├│w utrzymuj─ůcych popyt, itd. (temat rzeka :P)
            St─ůd te┼╝ podj─ů┼éem decyzj─Ö, ┼╝e postaram si─Ö zlewarowa─ç r├│wnowarto┼Ť─ç wk┼éadu w┼éasnego rozwijaj─ůc sw├│j biznes co w horyzoncie +5 lat da lepszy zwrot i stabilno┼Ť─ç wp┼éywu. W tym roku ko┼äcz─Ö doktorat w technicznej dziedzinie podczas kt├│rego pojawi┼éo si─Ö wiele pomys┼é├│w patentowych i rozwi─ůza┼ä software’owych i czekaj─ů one na moj─ů dost─Öpno┼Ť─ç czasow─ů ­čÖé

            Jestem sta┼éym czytelnikiem bloga inwestomat. Mimo i┼╝ ruch FIRE by┼é mi znany wcze┼Ťniej to wiele si─Ö od Mateusza nauczy┼éem, a jego wpisy o ETFach rozs┼éawiam w┼Ťr├│d znajomych ­čÖé

            Value je┼Ťli pami─Ö─ç mnie nie myli by┼éy najbardziej odporne na rynku nied┼║wiedzia i broni┼éy si─Ö ┼Ťwietnie (sta┼ée dochody i dywidendy). Jedno z przypuszcze┼ä jakie mam jest takie, ┼╝e powr├│t do value mo┼╝e by─ç oznak─ů pojawiaj─ůcego si─Ö strachu inwestor├│w przed potencjalnym och┼éodzeniem na rynku lub kryzysem.

            Wycena SP500 przy poziomie dodruku z poprzedniego roku mnie zupe┼énie nie dziwi i z perspektywy tak lu┼║nej polityki monetarnej faktycznie jest SP500 tanie. Nie mniej wida─ç ju┼╝ rosn─ůce szanse podnoszenia st├│p % po 2023 (zapewne do poziomu max. 2.4)

            Pozdrawiam!

        • Mam nadziej─Ö, ┼╝e Jacek si─Ö nie pogniewa, ┼╝e ucinamy sobie pogaw─Ödk─Ö na tematy odbiegajace od VLS.

          Temat lewarowania nieruchomo┼Ťci opisa┼éem ju┼╝ dawno. Mo┼╝e Ciebie to zaciekawi. To daje nam zwrot 15% brutto i 9% netto nie licz─ůc aprecjacji kt├│ra wynosi rocznie 10% (ba┼äka niestety). Poniewa┼╝ banki zacz─Ö┼éy grymasi─ç dokupili┼Ťmy wi─Öcej za got├│wk─Ö co by┼éo wyrzucaniem pieni─Ödzy w b┼éoto, ale za to ┼Ťpimy spokojnie. W Polsce za milion USD mo┼╝esz kupi─ç nawet 10 mieszka┼ä, a przy lewarze chyba ze 40 jak robi to Kuba Midel. Dalsze komentarze traktuj z przymru┼╝eniem oka.

          https://subiektywnieofinansach.pl/ilu-polakow-juz-nic-nie-musi-ile-powinienes-zarabiac-zeby-myslec-o-karierze-rentiera-na-co-musisz-nie-wydawac-jedna-czwarta-pensji/

          Gratuluj─Ö osi─ůgni─Ö─ç naukowych w tak m┼éodym wieku. Szkoda ┼╝e nie robisz doktoratu w USA.

          • Floridian, ale┼╝ oczywi┼Ťcie, ┼╝e nie gniewam si─Ö. ­čÖé Sam do┼é─ůczy┼ébym do dyskusji, gdyby nie deficyty czasowe. ­čÖé Ale wr├│c─Ö tu jeszcze. Tymczasem mi┼éej rozmowy ┼╝ycz─Ö! ­čÖé

          • Dzi─Ökuj─Ö Floridian za bardzo ciekawe zbiory informacji. Je┼Ťli chodzi o kredyt hipoteczny to polska kuleje wzgl─Ödem USA, i to bardzo! Z dw├│ch g┼é├│wnych powod├│w:
            1. W polsce odpowiadamy całym swoim kapitałem przed bankiem, a w ameryce tylko do wartosci nieruchomosci.
            2. Brak kradytowania z fixed interest rate (lub bardzo niech─Ötnie udzielany).
            Kolejne powody to ogromne koszty kredytowania (mimo, ┼╝e stopy najni┼╝sze w historii to polski kredyt najdro┼╝szy w UE) ­čÖé
            Dodaj─ůc do tego argumenty o ewentualnym spadku cen, uwa┼╝am ┼╝e ryzyko jest stanowczo za wysokie. Dlatego przystaj─Ö na swojej idei rozwoju biznesu – jaki by nie by┼é mam wiele wi─Ökszy wp┼éyw na jego losy, odpowiedzialno┼Ť─ç ponosz─Ö do r├│wnowarto┼Ťci kapita┼éu zak┼éadowego, mog─Ö lewarowa─ç zyski innymi kana┼éami np. finansowania b─ůd┼║ marketingu, uzystka─ç zasi─Ög i skalowalno┼Ť─ç produktu (np. licencjonowanie). To nie jest ┼éatwy chleb, wiem, ale wol─Ö pr├│bowa─ç w ten spos├│b. Widz─Ö w tym wiele wi─Öcej korzy┼Ťci.

  5. Wspomnia┼ée┼Ť, ┼╝e nie za bardzo odpowiada Ci inwestowanie w momentum poprzez ETF. Jaki┼Ť czas temu kupi┼éem taki etf i jestem zadowolony. Dlaczego uwa┼╝asz ┼╝e je┼╝eli momentum to nie poprzez ETF?

    • Hej Arku,

      Po prostu uwa┼╝am, ┼╝e momentum mo┼╝na lepiej wykorzysta─ç samodzielnie, cho─çby w formie strategii opisywanych u mnie (GEM, AEM). Generalnie jestem nieco sceptyczny do faktorowych ETF, bo one s─ů bardziej robione z powod├│w marketingowych (wysyp po 2008 roku) i nadal maj─ů kr├│tk─ů histori─Ö. Je┼Ťli bym je kupowa┼é, to bardziej jako sk┼éadnik do innej aktywnej strategii.

      Prosz─Ö traktuj to jednak jako moj─ů opini─Ö, bo wyroczni─ů nie jestem. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  6. Przepraszam umie┼Ťci┼éam sw├│j komentarz do artyku┼éu w niew┼éa┼Ťciwym miejscu i dodatkowo pomyli┼éam imiona. Sorry, nie cierpi─Ö pisa─ç z kom├│rki, gdzie nie widz─Ö swojego ca┼éego wpisu. I nie umiem go skasowa─ç, przepraszam za ba┼éagan.
    Dzi─Öki Jacek za kolejny ciekawy artyku┼é. Przekonuje on mnie dodatkowo do zakupu tego ETFa w wersji 80/20 pod p┼éaszczykiem IKZE. Mam tylko jedna w─ůtpliwo┼Ť─ç : przeczyta┼éam za twoja porad─ů artyku┼é o tej ofercie na inwestowat.eu i tam znalaz┼éam opis Vanguard Life Strategy dla inwestora aktywnego . Chodzi o wyb├│r optymalnej strategii w zale┼╝no┼Ťci od wsp├│┼éczynnika C/Z. Gdyby chcie─ç zastosowa─ç ten model dzia┼éania to teraz powinnam kupi─ç ETF L.S. 20/80, a przecie┼╝ to zupe┼énie nieracjonalne. Jak pogodzi─ç te dwie sprzeczne teorie inwestowania ??? Czy to czego┼Ť nie rozumiem? Jeszcze raz dzi─Ökuj─Ö za anielsk─ů cierpliwo┼Ť─ç ┼╝eby wszystko t┼éumaczy─ç tym co raczkuj─ů . Kupi┼éam oprogramowanie ST w przedsprzeda┼╝y i teraz bezpiecznie w zaciszu domowym sprawdzam nie ryzykuj─ůc ┼╝ywej got├│wki jak sprawdzi┼éyby si─Ö moje pomys┼éy na co najmniej ochron─Ö oszcz─Ödno┼Ťci przed inflacj─ů. Polecam wypr├│bowa─ç ST, warto!

    • Na wst─Öpie – ┼Ťwietny artyku┼é, Jacek! Dzi─Öki za wzmiank─Ö i o uzupe┼énienie symulacji o wiele lat wstecz.

      @Danuta, pozw├│l, ┼╝e sam odpisz─Ö, bo to chyba ja powinienem si─Ö wyt┼éumaczy─ç, a nie Jacek. Z tymi C/Z to dawa┼éem tylko przyk┼éad i prosi┼ébym o nie branie tego zbyt serio. Sam pisa┼éem o 20/80 jako kompletnie bezsensowne z perspektywy polskiego inwestora z uwagi na srog─ů dominacj─Ö euro w takim ETF-ie.

      Co mo┼╝na zrobi─ç je┼Ťli chce si─Ö zbudowa─ç takie „polskie LS na trudne czasy”? Przemy┼Ťle─ç 20/80, ale MSCI ACWI/Obligacje EDO lub FTSE All-World/Obligacje EDO.

      Inna sprawa, ┼╝e zabawa w aktywne pobijanie rynku bez pewno┼Ťci tego, czy wkr├│tce P/E (C/Z) S&P500 nie spadnie z ~36 do 22 (patrz: obecne forward P/E (C/Z)) to niekoniecznie najlepszy pomys┼é. Zwykle sugeruj─Ö tym, kt├│rzy boj─ů si─Ö obecnych cen akcji takie 50/50 ETF na akcje ┼Ťwiatowe/EDO, co powinno w zupe┼éno┼Ťci wystarczy─ç, by mie─ç za co kupowa─ç tanie akcje w kryzysie, je┼Ťli takowy nadejdzie.

      Pozdrawiam :).
      Mateusz

    • Hej Danuta,

      Nie ma problemu — sam nie lubi─Ö tez pisa─ç na telefonie. ­čÖé No i bardzo dzi─Ökuj─Ö za komentarz!

      Do tego co ju┼╝ Mateusz napisa┼é, od siebie dodam, ┼╝e Vanguard tworz─ůc LifeStrategy mia┼é na my┼Ťli przede wszystkim inwestowanie pasywne — czyli bez pr├│b pobijania rynku. Rozumiem dyskomfort w kupowaniu akcji na obecnych poziomach. Zawsze mo┼╝na ten proces roz┼éo┼╝y─ç w czasie na kilka transzy. W ci─ůgu roku zwykle, nawet w hossie, zdarzaj─ů si─Ö mocniejsze cofni─Öcia rz─Ödu 10% i wi─Öcej — mo┼╝na to wykorzysta─ç na kupno kolejnych jednostek.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  7. Bardzo dzi─Ökuj─Ö obu panom za expresowe i skuteczne rozwianie moich w─ůtpliwo┼Ťci .
    Pozdrawiam
    Danuta

  8. Witam. Bardzo ciekawy tekst. Czy jesli mam ETF na DM i EM jest jeszcze sens kupic ten? Sorzedac tamte i kupic jeden? Dodam ze inwestuje w Bossa poza IKE i IKZE bo tam mam juz inne instrumenty. Bede wdzieczna za podpowiedzi

    • Hej Lidia,

      To ju┼╝ musisz sobie sama odpowiedzie─ç na takie pytanie. ­čÖé Je┼Ťli szukasz maksymalnej prostoty, to LS wydaje si─Ö super rozwi─ůzaniem i mo┼╝esz ca┼éy portfel na nim nawet opiera─ç. Je┼Ťli chcesz bardziej rozbudowany portfel, to mo┼╝na robi─ç to samemu bez LS. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  9. Hej Jacek,

    dzięki za artykuł!

    Co my┼Ťlisz o cz─Ö┼Ťci obligacyjnej LS w kontek┼Ťcie aktualnej sytuacji na rynku?

    Czy dobrze rozumiem, ┼╝e fundusz inwestuje w obligacje rz─ůdowe notowane na rynku?

    Pozdrowienia!

    • Hej Aleksander ­čÖé

      Dzi─Öki za komentarz.

      Co do Twojego pytania: s─ů to fundusze inwestuj─ůce w rz─ůdowe obligacje, ale jest te┼╝ udzia┼é obligacji korporacyjnych z wyj─ůtkiem portfela 80/20 (jest tam ich u┼éamek procenta zaledwie, wi─Öc jak by ich nie by┼éo).

      Generalnie przewa┼╝anie obligacji jest problematyczny w kontek┼Ťcie ich perspektyw (niskie stopy procentowe, inflacja). Natomiast je┼Ťli dla kogo┼Ť portfel 80/20 jest zbyt zmienny / ryzykowny, w├│wczas wielkiej alternatywy nie mamy: lepiej mie─ç 40% i wi─Öcej obligacji, ni┼╝ nie mie─ç ich wcale i porzuci─ç inwestowanie w momencie spadk├│w na rynku akcji. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  10. Cze┼Ť─ç Jacek,

    Po pierwsze – dzi─Öki za ten artyku┼é!

    Nie chc─Ö ┼╝eby┼Ť udziela┼é mi porady inwestycyjnej, bo wiadomo… ­čÖé Chcia┼ébym zbudowa─ç d┼éugoterminowy portfel pasywny w ramach IKE, kt├│ry by┼éby totalnym no-brainerem. Okres inwestycji – bli┼╝ej nieokre┼Ťlony, cho─ç do samej emerytury brakuje mi blisko 40 lat. My┼Ťlisz, ┼╝e LS 80/20 si─Ö do tego nada? Nie chc─Ö wrzuca─ç od razu ca┼éej kwoty, wi─Öc planuj─Ö dokupowa─ç jednostki ETFa co kwarta┼é/p├│┼é roku za okre┼Ťlon─ů, od┼éo┼╝on─ů wcze┼Ťniej kwot─Ö nie patrz─ůc na to czy obecnie jest drogo, czy te┼╝ nie, poniewa┼╝ ludzie strasz─ů patrz─ůc po wska┼║niku m.in. C/Z, ┼╝e obecnie rynek w USA jest przewarto┼Ťciowany.

    Swoj─ů drog─ů, mo┼╝e to troch─Ö abstrakcyjnie, ale czy orientujesz si─Ö mo┼╝e czy kiedykolwiek by┼éy wykonywane back-testy m├│wi─ůce o tym, w kt├│rym momencie w roku warto dokonywa─ç zakup├│w szerokich indeks├│w?

    Pozdrawiam!

    • Hej Daniel ­čÖé

      Je┼Ťli tylko wtrwasz z 80/20 przez 40 lat, to b─Ödzie dobrze. A jak nie b─Ödzie, to pewnie b─Ödziemy mie─ç na ┼Ťwiecie wi─Öksze problemy ni┼╝ ten ETF. ­čÖé

      Co do aktywnego zarz─ůdzania tym ETF w portfelu ÔÇô tu osobi┼Ťcie wola┼ébym sprawdzi─ç to na danych, ni┼╝ zgadywa─ç. Wysokie C/Z nie znaczy, ┼╝e nie mo┼╝e by─ç jeszcze wy┼╝ej. ­čÖé

      Odno┼Ťnie Twojego pytania: to ju┼╝ zadanie dla konkretnej strategii aktywnej. Bo odpowiedzi mog─ů by─çÔÇŽ sprzeczne. Przyk┼éadowo ÔÇô je┼Ťli p├│jdziesz w value, to przy spadkach b─Ödziesz dokupowa┼é. Je┼Ťli w momentum ÔÇô wr─Öcz przeciwnie, dokupowa┼é b─Ödziesz na wzrostach. W d┼éugim okresie obydwa podej┼Ťcia mog─ů mie─ç sens.

      Pozdrawiam ­čÖé
      Jacek

    • Swoj─ů drog─ů, mo┼╝e to troch─Ö abstrakcyjnie, ale czy orientujesz si─Ö mo┼╝e czy kiedykolwiek by┼éy wykonywane back-testy m├│wi─ůce o tym, w kt├│rym momencie w roku warto dokonywa─ç zakup├│w szerokich indeks├│w?

      Lump sum inwestowania od razu w d┼éugiej perspektywie daje lepsze rezultaty, bo gie┼éda statystycznie ro┼Ťnie.

      Dodatkowo upraszcza to decyzyje.

      Chyba ┼╝e wierzysz ┼╝e skoro indeksy ros┼éy w miesi─ůcu np. Maju a spada┼éy najcz─Ösciej w Grudniu strzelam. To wtedy b─Ödzie bardziej optymalnie.

  11. Cze┼Ť─ç Jacek
    Planuj─Ö rozpocz─ů─ç odk┼éadnie na emerytur─Ö w ramach IKE.
    Czy ma sens zaczyna─ç od funduszy np NN investment ( op┼éaty roczne b.wysokie) czy od razu w IKE mbanku lub bo┼Ťbanku ( tutaj jest Vanguard LifeStrategy 60% Equity UCITS ETF) kt├│ry najbardziej mnie zainteresowa┼é .
    I zbudowa─ç m├│j portfel na tym jednym etf ( 26 lat do emerytury ­čÖé ) , mo┼╝e w przysz┼éo┼Ť─çi do┼éo┼╝y─ç jeszcze np surwoce -z┼éoto
    Z g├│ry dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║

Napisz sw├│j komentarz

Gotowce inwestycyjne!