Pobierz skondensowan─ů porcj─Ö warto┼Ťciowej wiedzy o inwestowaniu!­čÖé

Rick Ferri, go┼Ť─ç dzisiejszego odcinka, to osoba doskonale znana w bran┼╝y inwestycyjnej od lat. Jest emerytowanym oficerem ameryka┼äskiej piechoty morskiej i pilotem my┼Ťliwc├│w. Pracowa┼é r├│wnie┼╝ jako makler oraz zarz─ůdzaj─ůcy w firmie inwestycyjnej oraz zdoby┼é tytu┼é CFA, czyli mi─Ödzynarodowego doradcy inwestycyjnego. Obecnie zajmuje si─Ö g┼é├│wnie konsultingiem w obr─Öbie taniego inwestowania w indeksy. Rick jest te┼╝ autorem licznych ksi─ů┼╝ek dla inwestor├│w oraz prowadzi podcast Bogleheads, kt├│ry kierowany jest do ka┼╝dego, kto szuka rozs─ůdnego podej┼Ťcia do inwestowania i finans├│w osobistych.

W tym odcinku rozmawiamy o filozofii inwestowania w indeksy zaproponowan─ů przez Jacka Bogle, za┼éo┼╝yciela firmy Vanguard. Dowiesz si─Ö o powodach dla kt├│rych Rick proponuje inwestowa─ç poprzez tanie fundusze indeksowe, odradzaj─ůc aktywnych pr├│b zarz─ůdzania portfelem. Rick t┼éumaczy te┼╝ jak podej┼Ť─ç do samodzielnej budowy portfela opartego na funduszach ETF. Pytam te┼╝ mojego go┼Ťcia mi─Ödzy innymi o to co si─Ö stanie, gdy wszyscy zaczn─ů inwestowa─ç pasywnie.

Kiedy pilotujesz my┼Ťliwiec, zw┼éaszcza je┼Ťli l─ůdujesz na pok┼éadzie lotniskowca, co nale┼╝a┼éo do moich zada┼ä, musisz dzia┼éa─ç bardzo precyzyjnie. To wymaga bardzo du┼╝ej dok┼éadno┼Ťci. Margines b┼é─Ödu nie istnieje. Decyzj─Ö o tym czy l─ůdowa─ç, czy nie, a w sytuacji bojowej o tym czy atakowa─ç cel, podejmuje si─Ö wy┼é─ůcznie w oparciu o fakty. Nie ma miejsca na spekulacje, bo w razie pomy┼éki ludzie mog─ů straci─ç ┼╝ycie, a ja sam m├│g┼ébym zgin─ů─ç. To do┼Ťwiadczenie zwi─ůzane z poszukiwaniem prawdy, d─ů┼╝eniem do dok┼éadno┼Ťci i analiz─ů fakt├│w doprowadzi┼éo mnie do filozofii inwestowania, kt├│r─ů przyj─ů┼éem. Wed┼éug niej, je┼Ťli chcesz osi─ůgn─ů─ç sukces jako inwestor, po prostu pod─ů┼╝aj w rytmie rynku, ale nie pr├│buj go pokonywa─ç. Moja misja poszukiwania fakt├│w przywiod┼éa mnie do bran┼╝y inwestycyjnej ponad 30 lat temu i ukszta┼étowa┼éa moj─ů filozofi─Ö i skuteczn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů.

– Rick Ferri

Miliony ludzi na ┼Ťwiecie wierzy w inwestowanie w niskokosztowe, pasywne fundusze indeksowe, pewnie setki milion├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie ma podobne podej┼Ťcie, ale nie znajdziesz dw├│ch os├│b z dok┼éadnie identycznym portfelem inwestycji. Nigdy. Zawsze b─Ödzie co┼Ť, co sprawi, ┼╝e Ty inaczej zarz─ůdzisz swoimi finansami ni┼╝ ja. I tak powinno by─ç, bo nie ma na ┼Ťwiecie dw├│ch os├│b, kt├│rych sytuacje i do┼Ťwiadczenia s─ů dok┼éadnie identyczne, pochodz─ůcych z tego samego miejsca i w tej samej sytuacji rodzinnej.

– Rick Ferri

W tym odcinku

  • Kim jest Rick?
  • Jak mo┼╝na wykorzysta─ç do┼Ťwiadczenie wojskowe na gruncie inwestycyjnym?
  • Dlaczego inwestorzy odnosz─ůcy sukcesy musz─ů posiada─ç trzy cechy: filozofi─Ö, strategi─Ö i dyscyplin─Ö (i co to oznacza)?
  • Na czym polega inwestowanie w indeksy?
  • Gdzie jest granica mi─Ödzy inwestowaniem w indeksy (pasywnym) a inwestowaniem aktywnym?
  • Jaki jest typowy przebieg nauki inwestora pasywnego?
  • Czy Rick wierzy, ┼╝e inwestor indywidualny mo┼╝e z sukcesem inwestowa─ç aktywnie?
  • Co si─Ö stanie, je┼Ťli wszyscy zainwestuj─ů zgodnie z filozofi─ů inwestowania pasywnego?
  • Jak zdoby─ç wystarczaj─ůc─ů dyscyplin─Ö, aby ÔÇ×utrzyma─ç obrany kursÔÇŁ?
  • Jak powinien wygl─ůda─ç prawid┼éowy spos├│b budowania portfela?
  • Czy obligacje s─ů nadal przydatne w dobie bardzo niskich st├│p procentowych?
  • Dlaczego Jack Bogle jest tak─ů ikon─ů w ┼Ťwiecie inwestycji?

Osoby wspomniane w wywiadzie

  • Warren Buffett
  • Wes Gray
  • John ÔÇťJackÔÇŁ Bogle
  • Eugene Fama
  • Kenneth French
  • Cliff Asness

Pomocne linki

Rekomendowana literatura

Kup #ST w wiosennym okienku sprzeda┼╝owym! ­čśÄ

Nast─Öpna mo┼╝liwo┼Ť─ç kupna #ST b─Ödzie dopiero we wrze┼Ťniu 2021 (orientacyjnie), a ceny b─Öd─ů wy┼╝sze.


  • Oferta wa┼╝na do 29 kwietnia 2021, godzina 22:00. Kolejne okienko sprzeda┼╝owe za p├│┼é roku (orientacyjnie wrzesie┼ä), ceny b─Öd─ů wy┼╝sze.
  • Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych. S─ů w nich portfele pasywne oparte na ETF jak i strategia dla sp├│┼éek dobieranych indywidualnie. Do tego mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania i testowania w┼éasnych portfeli inwestycyjnych.
  • Dane historyczne indeks├│w (akcje, obligacje, towary, nieruchomo┼Ťci) si─Ögaj─ůce do roku 1900 — ponad 120 lat! To absolutny unikat i nigdzie tego w tej cenie nie znajdziesz!
  • Dane z ponad 70 gie┼éd na ┼Ťwiecie. S─ů to notowania bie┼╝─ůce jak i historyczne (do 40 lat wstecz) dla rynku akcji, ETF, kontrakt├│w terminowych, walut, kryptowalut. Koszt samych danych to oko┼éo 4000 PLN rocznie — wielokrotno┼Ť─ç ceny #ST!
  • Katalog funduszy ETF. Pe┼éna baza ponad 2600 ETF├│w po polsku z list─ů dost─Öpno┼Ťci u broker├│w w Polsce!
  • Wsparcie techniczne. Kupuj─ůc subskrypcj─Ö #ST otrzymujesz bezpo┼Ťredni dost─Öp do mnie na dedykowanej skrzynce mailowej.
  • Brak ryzyka — oferuj─Ö 30-dniow─ů gwarancj─Ö satysfakcji! Wystarczy jeden mail na jacek@systemtrader.pl i zwracam Ci kas─Ö.
M├│j flagowy produkt, czyli #ST w akcji!

Pobierz aplikacj─Ö System Trader

WI─śCEJ O OPROGRAMOWANIU…

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi─Ö wed┼éug w┼éasnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie┼╝─ůce dane rynkowe z darmowych ┼║r├│de┼é
  • Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji
Pobierz
 

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp

Jacek Lempart: Dzień dobry Rick. Witaj w moim programie.

Rick Ferri: Dzi─Ökuj─Ö za zaproszenie Jacku.

Czy m├│g┼ébym Ci─Ö prosi─ç, ┼╝eby┼Ť si─Ö przedstawi┼é? Wiem, ┼╝e jeste┼Ť osob─ů bardzo dobrze znan─ů w bran┼╝y, ale dla formalno┼Ťci, czy m├│g┼éby┼Ť powiedzie─ç kilka s┼é├│w o sobie i swojej karierze?

Tak, dzi─Ökuj─Ö. Od 32 lat jestem tu w Stanach Zjednoczonych doradc─ů inwestycyjnym.

Pe┼éni┼éem r├│┼╝ne role. Pracowa┼éem w du┼╝ych bankach i domach maklerskich przez 10 lat. Nast─Öpnie mia┼éem w┼éasn─ů firm─Ö, w kt├│rej zarz─ůdzamy finansami. Otworzy┼éem firm─Ö, w kt├│rej zarz─ůdzali┼Ťmy funduszami klient├│w wykorzystuj─ůc nisko-kosztowe fundusze indeksowe i ETFy, tego typu rzeczy.

Ostatecznie sprzeda┼éem firm─Ö swojemu ├│wczesnemu wsp├│lnikowi i w tej chwili pracuj─Ö ┼Ťwiadcz─ůc us┼éugi doradcze w modelu godzinowym. Zamiast zarz─ůdza─ç funduszami pomagam ludziom, kt├│rzy potrzebuj─ů nieco wsparcia i rozliczam si─Ö za ka┼╝d─ů godzin─Ö pracy, tak jak by to robi┼éa kancelaria prawna, czy ksi─Ögowa w USA. W trakcie ca┼éej swojej kariery zawodowej przyj─ů┼éem filozofi─Ö inwestowania opart─ů na prostym inwestowaniu w niskokosztowe indeksy. Zamiast pr├│bowa─ç przechytrzy─ç rynek, zarabiam na tym jak te rynki rosn─ů naturalnie i taka strategia zwykle okazuje si─Ö bardziej skuteczna ni┼╝ inne. Pod warunkiem, ┼╝e podatki i op┼éaty pozostaj─ů na niskim poziomie.

Na tym polega moja filozofia i to robi┼éem przez wiele lat. Takie podej┼Ťcie jest skuteczne i tak b─Öd─Ö nadal dzia┼éa┼é.

Porozmawiamy jeszcze o szczeg├│┼éach tej filozofii inwestowania, ale chcia┼ébym poruszy─ç wcze┼Ťniej inny temat. Z tego co wiem, jeste┼Ť oficerem Piechoty Morskiej Stan├│w Zjednoczonych i pilotem my┼Ťliwc├│w. Mam w zwi─ůzku z tym pytanie, w jaki spos├│b Twoje wojskowe do┼Ťwiadczenia s┼éu┼╝─ů Ci w bran┼╝y inwestycyjnej. Czy ta wiedza jest przydatna, czy raczej przeciwnie?

C├│┼╝, moje do┼Ťwiadczenie z wojska bardzo mi pomaga w okre┼Ťlaniu co jest prawd─ů, a co nie. Kiedy pilotujesz my┼Ťliwiec, zw┼éaszcza je┼Ťli l─ůdujesz na pok┼éadzie lotniskowca, co nale┼╝a┼éo do moich zada┼ä, musisz dzia┼éa─ç bardzo precyzyjnie. To wymaga bardzo du┼╝ej dok┼éadno┼Ťci. Margines b┼é─Ödu nie istnieje. Decyzj─Ö o tym czy l─ůdowa─ç, czy nie, a w sytuacji bojowej o tym czy atakowa─ç cel podejmuje si─Ö wy┼é─ůcznie w oparciu o fakty. Wszystkie dzia┼éania opieraj─ů si─Ö na faktach. Nie ma miejsca na b┼é─ůd. Nie ma miejsca na spekulacje, bo w razie pomy┼éki ludzie mog─ů straci─ç ┼╝ycie, ja m├│g┼ébym zgin─ů─ç.

To do┼Ťwiadczenie zwi─ůzane z poszukiwaniem prawdy, d─ů┼╝eniem do dok┼éadno┼Ťci i analiz─ů fakt├│w doprowadzi┼éo mnie do filozofii inwestowania, kt├│r─ů przyj─ů┼éem. Wed┼éug niej, je┼Ťli chcesz osi─ůgn─ů─ç sukces jako inwestor, po prostu pod─ů┼╝aj w rytmie rynku, ale nie pr├│buj go pokona─ç. Moja misja poszukiwania fakt├│w przywiod┼éa mnie do bran┼╝y inwestycyjnej ponad 30 lat temu i ukszta┼étowa┼éa moj─ů filozofi─Ö i skuteczn─ů strategi─Ö inwestycyjn─ů.

Filozofia, strategia i dyscyplina

Na swojej stronie internetowej piszesz, ┼╝e skuteczny inwestor posiada trzy cechy: odpowiedni─ů filozofi─Ö, strategi─Ö i dyscyplin─Ö. Czy mo┼╝esz nam o tym opowiedzie─ç bardziej szczeg├│┼éowo?

Jasne, dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e zada┼ée┼Ť to pytanie.

Filozofia inwestowania to og├│lne przekonanie w jaki spos├│b mo┼╝esz osi─ůgn─ů─ç swoje cele w d┼éu┼╝szej perspektywie. Og├│lnie rzecz bior─ůc r├│┼╝ne grupy inwestor├│w przyjmuj─ů r├│┼╝ne filozofie inwestowania. Mo┼╝na je podzieli─ç na dwa g┼é├│wne typy. Mo┼╝esz przyj─ů─ç rol─Ö inwestora pasywnego, gdzie akceptujesz zwroty z inwestycji wynikaj─ůce z aktywno┼Ťci rynku, je┼Ťli to Ci wystarczy, albo mo┼╝esz przyj─ů─ç rol─Ö aktywnego inwestora i pr├│bowa─ç rynek pokona─ç.

Je┼Ťli chcesz osi─ůga─ç wyniki lepsze ni┼╝ te, kt├│re rynek oferuje, wi─ů┼╝─ů si─Ö z tym wi─Öksze koszty i du┼╝o ci─Ö┼╝kiej pracy. Zazwyczaj bardzo niewielu osobom to si─Ö udaje.

Twoja og├│lna filozofia kszta┼étuje Twoj─ů strategi─Ö inwestowania, a czym jest strategia? Skoro ustalili┼Ťmy ju┼╝, ┼╝e dzia┼éamy zgodnie z filozofi─ů wg. kt├│rej nie pr├│bujemy rynku pokona─ç, to znaczy, ┼╝e nale┼╝y pod─ů┼╝a─ç z rytmem jaki nadaje rynek. Strategia okre┼Ťla to jak powinien wygl─ůda─ç Tw├│j portfel inwestycji. R├│┼╝nimy si─Ö od siebie. Ty mo┼╝esz mie─ç inn─ů tolerancj─Ö ryzyka. By─ç mo┼╝e Tw├│j zaw├│d sprawia, ┼╝e jeste┼Ť bardziej sk┼éonny do ryzyka. By─ç mo┼╝e Twoja sytuacja podatkowa jest inna ni┼╝ moja. By─ç mo┼╝e Twoja firma oferuje Ci mo┼╝liwo┼Ťci inwestowania w zabezpieczenie emerytalne, kt├│re dla mnie nie s─ů dost─Öpne. W ramach tej samej filozofii obydwaj musimy ukszta┼étowa─ç nasz─ů strategi─Ö portfelow─ů dopasowan─ů do naszych indywidualnych okoliczno┼Ťci i mo┼╝liwo┼Ťci, kt├│re mamy. Takie podej┼Ťcie i filozofia s─ů uniwersalne.

Miliony ludzi na ┼Ťwiecie wierzy w inwestowanie w niskokosztowe, pasywne fundusze indeksowe, pewnie setki milion├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie ma podobne podej┼Ťcie, ale nie znajdziesz dw├│ch os├│b z dok┼éadnie identycznym portfelem inwestycji. Nigdy. Zawsze b─Ödzie co┼Ť, co sprawi, ┼╝e Ty inaczej zarz─ůdzisz swoimi finansami ni┼╝ ja. I tak powinno by─ç, bo nie ma na ┼Ťwiecie dw├│ch os├│b, kt├│rych sytuacje i do┼Ťwiadczenia s─ů dok┼éadnie identyczne, pochodz─ůcych z tego samego miejsca i w tej samej sytuacji rodzinnej.

Skoro nie ma dw├│ch os├│b w tej samej sytuacji, ka┼╝dy portfel jest inny, nawet je┼Ťli wszyscy wierzymy w t─ů sam─ů filozofi─Ö b─Ödziemy dostosowywa─ç nasze portfele do indywidualnych potrzeb w oparciu o nasze strategie.

Trzeci element tej uk┼éadanki to dyscyplina. Kiedy ju┼╝ przyjmiemy jedn─ů z filozofii inwestowania i opracujemy strategi─Ö, kt├│ra pozwoli nam osi─ůgn─ů─ç za┼éo┼╝one cele potrzebujemy dyscypliny, kt├│ra pomo┼╝e wdro┼╝y─ç nasz─ů strategi─Ö i trzyma─ç si─Ö jej w d┼éu┼╝szej perspektywie, bo tylko tak mo┼╝emy dzia┼éa─ç skutecznie. Dyscyplina wzgl─Ödem przyj─Ötej filozofii jest konieczna. Nie mo┼╝esz pewnego ranka wsta─ç i powiedzie─ç sobie ÔÇťok, dzisiaj spr├│buj─Ö pobi─ç rynek zmieniaj─ůc strategi─ÖÔÇŁ. Dyscyplina w inwestowaniu wymaga by dzia┼éa─ç w zgodzie z za┼éo┼╝on─ů filozofi─ů i zaplanowan─ů strategi─ů dopasowan─ů do konkretnej sytuacji. Odpowiednia mieszanka akcji i obligacji, miejsc w kt├│rych inwestujesz i tego jak b─Ödziesz si─Ö rozlicza─ç z podatk├│w we wszystkich tych lokalizacjach, wszelkie problemy, kt├│re mog─ů si─Ö pojawi─ç, zawsze musisz zachowa─ç dyscyplin─Ö i trzyma─ç si─Ö swojego z g├│ry za┼éo┼╝onego podej┼Ťcia.

Te trzy rzeczy s─ů niezb─Ödne, je┼Ťli chcesz osi─ůgn─ů─ç sukces jako inwestor. Filozofia i strategia, kt├│re s─ů odpowiednie do Twojej osobistej sytuacji, a potem dyscyplina, kt├│ra pozwoli Ci si─Ö ich trzyma─ç. Tak wygl─ůda moja metoda dzia┼éania.

Praktyczne aspekty budowania pasywnych portfeli opartych na funduszach ETF ÔÇô na co uwa┼╝a─ç i jak je testowa─ç przed zainwestowaniem swojego kapita┼éu

Fundusze ETF s─ů ┼Ťwietnym instrumentem dla kogo┼Ť, kto chce samodzielnie zbudowa─ç sensowny portfel inwestycyjny niewymagaj─ůcy ci─ůg┼éego skupiania na nim uwagi. Niestety osoba stawiaj─ůca pierwsze kroki w tym ┼Ťwiecie nara┼╝ona jest na wiele pu┼éapek, kt├│re w praktyce mog─ů ko┼äczy─ç si─Ö kosztownymi b┼é─Ödami. W tym wpisie wyja┼Ťniam jak z palety tysi─Öcy dost─Öpnych funduszy ETF dobra─ç do portfela […]

Czytaj dalej Ôćĺ

A gdzie jest granica pomi─Ödzy inwestowaniem pasywnym i aktywnym? Czy da si─Ö postawi─ç tak─ů granic─Ö pomi─Ödzy pasywnym inwestowaniem indeksowym, a inwestowaniem aktywnym? Dla przyk┼éadu, z tego co obserwuj─Ö, niekt├│re osoby twierdz─ů, ┼╝e aktywne inwestowanie jest zbyt trudne. Dlatego inwestuj─ů w ETFy, ale potem widz─Ö, ┼╝e te same osoby m├│wi─ů takie rzeczy jak na przyk┼éad: inwestowanie w USA jest teraz zbyt ryzykowne bo wyceny s─ů ju┼╝ tam wysokie, wi─Öc dorzucam do swojego portfolio Chi┼äskie papiery, albo przeznaczam cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťrodk├│w na zakup jednostek opartych na anomalii momentum, i tak dalej. Jak rozwi─ůza─ç ten problem. Gdzie le┼╝y granica mi─Ödzy inwestowaniem aktywnym i pasywnym?

To co opisa┼ée┼Ť to podej┼Ťcie aktywne, obstawiasz wynik, to znaczy, ┼╝e pr├│bujesz przechytrzy─ç rynek. Kiedy kto┼Ť twierdzi, ┼╝e rynek ameryka┼äski jest drogi, dokonujesz oceny warto┼Ťci gie┼édy w USA na podstawie jakiego┼Ť miernika, jednocze┼Ťnie oceniaj─ůc warto┼Ť─ç gie┼édy chi┼äskiej, zapewne na podstawie podobnego miernika. Mo┼╝e to by─ç stosunek ceny do zysku, tempo wzrostu, przewidywane PKB, cokolwiek to jest, podejmujesz tak─ů decyzj─Ö. To brzmi ┼Ťwietnie i rzeczywi┼Ťcie wygl─ůda na to, ┼╝e ceny akcji w USA s─ů wysokie, dlatego powinni┼Ťmy inwestowa─ç pieni─ůdze w Chinach, bo tam jest taniej. W ten spos├│b pokonamy rynek. Brzmi ┼Ťwietnie.

Problem w tym, ┼╝e to nie dzia┼éa tak ┼Ťwietnie. Efekt ko┼äcowy wcale taki nie jest. W rzeczywisto┼Ťci to jest rzut monet─ů. Masz 50% szansy na to, ┼╝e b─Ödziesz mie─ç racj─Ö i 50% szansy na to, ┼╝e b─Ödziesz w b┼é─Ödzie. Kiedy pope┼énisz b┼é─ůd musisz zn├│w zmieni─ç podej┼Ťcie, a w ten spos├│b pr─Ödzej czy p├│┼║niej zn├│w pope┼énisz b┼é─ůd.

W d┼éu┼╝szej perspektywie lepiej na tym wyjdziesz, je┼Ťli nie b─Ödziesz obstawia─ç wynik├│w, tylko ulokujesz swoje ┼Ťrodki na rynku i o nich zapomnisz. To ma wi─Ökszy sens. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e gie┼éda zamyka drzwi na 10 lat, musisz ulokowa─ç swoje ┼Ťrodki, a rynki przez kolejne 10 lat nie b─Öd─ů dla Ciebie dost─Öpne. Mo┼╝esz je otworzy─ç dopiero po 10 latach, nie mo┼╝esz nic zmieni─ç w trakcie.

W d┼éu┼╝szej perspektywie lepiej na tym wyjdziesz, je┼Ťli nie b─Ödziesz obstawia─ç wynik├│w, tylko ulokujesz swoje ┼Ťrodki i o nich zapomnisz. To ma wi─Ökszy sens.

W rzeczywisto┼Ťci taka metoda dzia┼éa lepiej, ni┼╝ pr├│by obstawiania zwyci─Özc├│w i przegranych. W d┼éu┼╝szej perspektywie takie aktywne zarz─ůdzanie funduszami prowadzi do pora┼╝ki wzgl─Ödem tego gdyby┼Ťmy ulokowali swoje ┼Ťrodki w danych krajach, albo klasach aktyw├│w i utrzymywali swoje pozycje, raz na jaki┼Ť czas je r├│wnowa┼╝─ůc, nie przejmuj─ůc si─Ö tym, czy kt├│ra┼Ť z inwestycji jest przewarto┼Ťciowana, czy niedowarto┼Ťciowana. Je┼Ťli faktycznie tak jest i wiemy jednoznacznie co jest przewarto┼Ťciowane, a gie┼éda w Chinach jest niedowarto┼Ťciowana i mo┼╝emy to bra─ç za pewnik, to by znaczy┼éo, ┼╝e zarabianie pieni─Ödzy by┼éoby bardzo proste. A nie jest.

Ludzie z doktoratami, najt─Ö┼╝sze umys┼éy ┼Ťwiata pr├│buj─ů to rozgryza─ç. Dlaczego kto┼Ť mia┼éby wiedzie─ç lepiej od nich? To nie takie proste, cho─ç czasem mo┼╝e si─Ö tak wydawa─ç. Czasem w mediach mo┼╝na us┼éysze─ç, ┼╝e z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů co┼Ť si─Ö wydarzy, ale tej pewno┼Ťci wcale nie ma. Rynki s─ů proste i przewidywalne tylko w spojrzeniu historycznym.

Z perspektywy 2020 roku mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e jakie┼Ť wydarzenie w przesz┼éo┼Ťci by┼éo oczywiste, ┼╝e ba┼äka musia┼éa p─Ökn─ů─ç, ┼╝e co┼Ť by┼éo niedowarto┼ŤciowaneÔÇŽ tak si─Ö sprzedaje us┼éugi zarz─ůdzania funduszami. W rzeczywisto┼Ťci, patrz─ůc w przysz┼éo┼Ť─ç poza dzie┼ä dzisiejszy, nic nie jest oczywiste. Nic nie jest pewne. Nie wiemy czy przewarto┼Ťciowany jest rynek ameryka┼äski, czy Chiny s─ů niedowarto┼Ťciowane. Nie mamy takich informacji i nie dowiemy si─Ö szybciej ni┼╝ za 10 czy 15 lat, kiedy to b─Ödziemy mogli spojrze─ç w przesz┼éo┼Ť─ç i powiedzie─ç ÔÇťtak, tak, mieli┼Ťmy racj─ÖÔÇŁ, albo ÔÇťtak si─Ö ciesz─Ö, ┼╝e tego nie zrobi┼éem, bo to by┼éby taki olbrzymi b┼é─ůdÔÇŁ. Najlepiej tego nie robi─ç, nie przyjmowa─ç takich za┼éo┼╝e┼ä. O to chodzi w mojej filozofii.

Dlaczego posiadanie planu na rynku jest konieczno┼Ťci─ů oraz jak zachowa─ç si─Ö podczas krachu gie┼édowego ÔÇô opowiada Meb Faber

Meb Faber w ekskluzywnym wywiadzie w prosty spos├│b t┼éumaczy jak w prosty spos├│b w rzetelny spos├│b podej┼Ť─ç do zagadnie┼ä zwi─ůzanych z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Od ciemno┼Ťci do o┼Ťwiecenia oraz od komplikowania do prostoty

Wygl─ůda na to, ┼╝e nadmierna pewno┼Ť─ç siebie jest cz─Ö┼Ťci─ů naszej natury i bardzo nam to nie s┼éu┼╝y w bran┼╝y inwestycyjnej. Wspomnia┼ée┼Ť na swojej stronie internetowej, ┼╝e typowa droga inwestora indeksowego, pasywnego, zaczyna si─Ö w ca┼ékowitej ciemno┼Ťci, potem przychodzi rodzaj o┼Ťwiecenia, dalej przychodzi ch─Ö─ç komplikowania podej┼Ťcia do inwestycji, a na ko┼äcu wszystko zmierza ku prostocie. Czy mo┼╝esz wyja┼Ťni─ç na czym polegaj─ů te fazy?

Rozmawiali┼Ťmy o filozofii. Pierwszej z trzech cz─Ö┼Ťci, trzech filar├│w, kt├│re stanowi─ů podstaw─Ö do sukcesu na rynku inwestycyjnym.

Jak si─Ö do niej dochodzi? Jak wygl─ůda proces, w kt├│rym kto┼Ť przyjmuje filozofi─Ö w ramach kt├│rej b─Ödzie pasywnie inwestowa┼é w indeksy staraj─ůc si─Ö utrzyma─ç niski poziom koszt├│w, zanim jeszcze opracuje strategi─Ö inwestycyjn─ů, jak tworzy si─Ö filozofia inwestowania? W┼éa┼Ťnie poprzez przej┼Ťcie tych czterech etap├│w rozwoju.

Pierwszy z nich to ciemno┼Ť─çÔÇŽ na tym etapie niewiele wiesz o inwestowaniu w og├│le. Jeste┼Ť na pocz─ůtku swojej drogi, pytasz znajomych, by─ç mo┼╝e obserwujesz kogo┼Ť w sieci, ogl─ůdasz filmy o tym jak wybiera─ç sp├│┼éki, czy fundusze, kt├│re pokonaj─ů rynekÔÇŽ b┼é─ůdzisz gdzie si─Ö da. Twoje portfolio mo┼╝e by─ç bardzo rozproszone, chaotyczne, bo inwestowanie to dla Ciebie nowo┼Ť─ç.

By─ç mo┼╝e nawet nie jest to dla Ciebie nowy temat, ale nie po┼Ťwi─Öci┼ée┼Ť wystarczaj─ůco du┼╝o czasu na pozyskanie informacji o tym co rzeczywi┼Ťcie dzia┼éa dobrze w d┼éu┼╝szej perspektywie. B┼é─ůdzisz w ciemno┼Ťci, ale je┼Ťli zaczniesz obserwowa─ç wyniki swoich dzia┼éa┼ä, wszystkich inwestycji, kt├│re wybra┼ée┼Ť do tej pory, albo tych polecanych przez inne osoby, wzgl─Ödem tego jak radzi┼éy sobie indeksy rynkowe, je┼Ťli b─Ödziesz ┼Ťledzi─ç te informacje i przyjmiesz akademickie spojrzenie na ca┼ée to zagadnienie, dojdziesz do wniosku, ┼╝e gdyby┼Ť uzyska┼é zwrot na poziomie rynkowej ┼Ťredniej to by┼éby lepszy wynik ni┼╝ 90% wszystkich tych decyzji podejmowanych na podstawie informacji zebranych w ciemno.

Kiedy dojdziesz do tego momentu, zaczyna si─Ö drugi etap, kt├│ry ja nazywam o┼Ťwieceniem. Pojmujesz w ko┼äcu, ┼╝e indeksy rynkowe przynosz─ů niez┼ée zwroty z inwestycji same w sobie. Nic nie musisz robi─ç. Inwestuj─ůc w rynkow─ů ┼Ťredni─ů mo┼╝esz zyska─ç wi─Öcej ni┼╝ ci wszyscy inwestorzy, kt├│rzy pr├│buj─ů j─ů przebi─ç. Na tym polega o┼Ťwiecenie. Dalej przychodzi kolejny etap, o kt├│rym wspomnia┼ée┼Ť.

Co si─Ö stanie je┼Ťli zdecydujemy si─Ö podzieli─ç indeksy rynkowe na r├│┼╝ne komponenty, np. oddzielaj─ůc sp├│┼éki o niskiej kapitalizacji, albo akcje sp├│┼éek na rynkach mi─Ödzynarodowych i zaczniemy por├│wnywa─ç te elementy indeks├│w, rozbierzemy indeksy na mniejsze cz─Ö┼Ťci i posk┼éadamy w taki spos├│b, ┼╝eby osi─ůga─ç lepsze wyniki ni┼╝ indeksy og├│lnorynkowe.

To nazywam wy┼╝szym stopniem skomplikowania. Innymi s┼éowy, na tym etapie wierzysz w inwestowanie indeksowe, nie pr├│bujesz samodzielnie dobiera─ç indywidualnych sp├│┼éek, ale przygl─ůdasz si─Ö bli┼╝ej indeksom gie┼édowym, indeksom obligacji, akcji, r├│┼╝nych rynk├│w krajowych. Dochodzisz do wniosku, ┼╝e da si─Ö osi─ůga─ç lepsze wyniki nadal wykorzystuj─ůc indeksy, ale dobieraj─ůc ich mniejsze elementy i sk┼éadaj─ůc je razem w inny spos├│b.

To takie bardziej ÔÇťnaukoweÔÇŁ podej┼Ťcie, tak to niekt├│rzy nazywaj─ů. Wykorzystujesz indeksy i ca┼é─ů filozofi─Ö inwestowania, ale w pewnym sensie aktywnie, w bardziej skomplikowany spos├│b. Mia┼ée┼Ť swoje o┼Ťwiecenie, zda┼ée┼Ť sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e inwestuj─ůc w indeksy mo┼╝na osi─ůgn─ů─ç lepsze wyniki ni┼╝ pozostali inwestorzy korzystaj─ůcy z innych strategii, ale im bardziej zag┼é─Öbiasz si─Ö w wiedz─Ö o r├│┼╝nych indeksach tym bardziej wracasz do tej ciemno┼Ťci, o kt├│rej rozmawiali┼Ťmy wcze┼Ťniej. Zn├│w inwestujesz aktywnie, no ale przecie┼╝ teraz jeste┼Ť o┼Ťwiecony, wi─Öc to co innego. Wcze┼Ťniej inwestuj─ůc aktywnie b┼é─ůdzi┼ée┼Ť po ciemku. Tylko ┼╝e niczym to si─Ö nie r├│┼╝ni, bo na koniec nadal osi─ůgniesz gorszy wynik. Potrzebujesz kolejnejgo o┼Ťwiecenia.

Tym razem, Twoje o┼Ťwiecenie polega na poszukiwaniu prostych rozwi─ůza┼ä. Im pro┼Ťciej, tym lepiej. Inwestujemy w prosty portfel kilku funduszy indeksowych, zostawiamy je w spokoju i zajmujemy si─Ö ┼╝yciem, karier─ů, rodzin─ů. Niech inwestycja sobie ┼╝yje w┼éasnym ┼╝yciem, nie przeszkadzajmy jej w tym.

I to jest ostatni etap tej filozofii, prostota inwestowania indeksowego. Trzeba przej┼Ť─ç przez te cztery etapy, ┼╝eby to zrozumie─ç.

To bardzo ciekawe. Niemniej, ludzka natura nadal sprawia, ┼╝e ludzie z jakiego┼Ť powodu d─ů┼╝─ů do wi─Ökszego stopnia skomplikowania. Czy wierzysz w to, ┼╝e inwestor indywidualny mo┼╝e przyj─ů─ç strategi─Ö, kt├│ra pozwoli mu wygrywa─ç? Trzeba przyzna─ç, ┼╝e dane wyra┼║nie wskazuj─ů, ┼╝e inwestorzy indywidualni w zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci osi─ůgaj─ů gorsze wyniki ni┼╝ inwestorzy indeksowi. Jednak te same dane potwierdzaj─ů, ┼╝e istniej─ů pewne rynkowe anomalia jak na przyk┼éad momentum, kt├│re s─ů rzeczywi┼Ťcie powtarzalne. Nawet Eugene Fama potwierdza, ┼╝e takie anomalia istniej─ů. Czy wierzysz w to, ┼╝e mo┼╝na je wykorzysta─ç w praktyce i ┼╝e indywidualni inwestorzy mog─ů dzi─Öki nim osi─ůga─ç sukcesy?

Okej, wszyscy wiemy, ┼╝e istnieje jakie┼Ť prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e taka strategia mo┼╝e prowadzi─ç do rynkowych sukces├│w w przysz┼éo┼Ťci. Wiemy jak to wygl─ůda┼éo w przesz┼éo┼Ťci, ale nie wiemy co si─Ö wydarzy w przysz┼éo┼Ťci. Mo┼╝emy oceni─ç prawdopodobie┼ästwo, ale nie mo┼╝emy mie─ç pewno┼Ťci, ┼╝e co┼Ť si─Ö wydarzy. Nie mo┼╝emy by─ç ca┼ékowicie pewni, ┼╝e strategia inwestowania w momentum przyniesie lepsze wyniki ni┼╝ inwestycje w warto┼Ť─ç. Mo┼╝emy oceni─ç prawdopodobie┼ästwo, nic poza tym. Je┼Ťli przyjrzymy si─Ö takim strategiom jak inwestowanie w sp├│┼éki o niskiej kapitalizacji, gdzie inwestuje si─Ö w ma┼ée firmy, badania na ten temat prowadzono zdaje si─Ö gdzie┼Ť w p├│┼║nych latach 70-tych, a mo┼╝e na pocz─ůtku lat 70-tych. Odkryto wtedy, ┼╝e gdyby zainwestowa─ç w sp├│┼éki o niskiej kapitalizacji, najmniejsze z nich, mo┼╝na by┼éo zarobi─ç wi─Öcej, jednocze┼Ťnie wi─Öcej ryzykuj─ůc.

Inwestowanie w sp├│┼éki o niskiej kapitalizacji by┼éo bardziej ryzykowne, ale jednocze┼Ťnie przynosi┼éy wy┼╝sze zyski, nawet ponad small cap premium, czyli zak┼éadane korzy┼Ťci wynikaj─ůce z wy┼╝szego ryzyka. Przyczyny takiego stanu rzeczy by┼éy, w zasadzie nadal s─ů dyskutowane, ale istnieje zwi─ůzany z tym problem z p┼éynno┼Ťci─ů. Dosy─ç trudno jest tymi akcjami handlowa─ç. Niemniej, wyniki bada┼ä zosta┼éy opublikowane w latach 70-tych, w latach 80-tych zacz─Öto si─Ö do nich stosowa─ç i od tamtej pory korzy┼Ťci wynikaj─ůce z takiego inwestowania znikn─Ö┼éy. System przesta┼é dzia┼éa─ç. 

Inwestowanie w warto┼Ť─ç (value investing) zdoby┼éo w moim kraju znaczn─ů popularno┼Ť─ç w latach 90-tych, kiedy Eugene Fama i Ken French, laureat Nagrody Nobla i jego wsp├│┼éautor, opublikowali swoj─ů prace na temat swojego modelu trzyczynnikowego. Ich spojrzenie na rynek wskazywa┼éo na lepsze wyniki sp├│┼éek o niskiej kapitalizacji, przynajmniej patrz─ůc wstecz od roku 1994. Z kolei inwestycje opierane na warto┼Ťci sp├│┼éek, te firmy przewa┼╝nie by┼éy mocno zad┼éu┼╝one, ich przychody ros┼éy powoli, wska┼║nik ceny do zysku by┼é niskiÔÇŽ patrz─ůc na te sp├│┼éki, nie by┼éy one zbyt atrakcyjne, ale radzi┼éy sobie lepiej ni┼╝ nawet takie pere┼éki jak Google. Przynajmniej tak wynika┼éo z bada┼ä. Inwestowanie oparte na warto┼Ťci sta┼éo si─Ö bardzo popularne w latach 2004, 2005, ale od tamtej pory wyniki z takich inwestycji s─ů s┼éabe, patrz─ůc z perspektywy 15 czy 20 lat. Odk─ůd wyniki bada┼ä na ten temat ujrza┼éy ┼Ťwiat┼éo dzienne, ponadnormatywne zyski z tego typu inwestycji rozp┼éyn─Ö┼éy si─Ö w powietrzu.

Zabawne w tym wszystkim jest to, ┼╝e kiedy takie anomalia s─ů odkrywane i publikuje si─Ö badania na ten temat, wszyscy zaczynaj─ů pod─ů┼╝a─ç ich ┼Ťladem, wi─Öc przestaj─ů dzia┼éa─ç. Nie twierdz─Ö, ┼╝e ju┼╝ nigdy nie zadzia┼éaj─ů, jednak uwa┼╝am, ┼╝e nikt by tego nie przewidzia┼é. Prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e przestan─ů dzia┼éa─ç by┼éo bardzo niskie, a jednak do tego dosz┼éo. I teraz wr├│─çmy do tematu dyscypliny. Ilu inwestor├│w jest na tyle zdyscyplinowanych, ┼╝eby trzyma─ç si─Ö strategii inwestowania w warto┼Ť─ç, czy momentum. Cliff Asness z AQR wsp├│┼étworzy┼é t─Ö strategi─Ö, ile takich os├│b b─Ödzie si─Ö trzyma┼éo swojej strategii przez 20 lat, je┼Ťli tak d┼éugo b─Ödzie nieskuteczna. Dlatego m├│wimy o dyscyplinie. Wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi nie wytrzyma. Spr├│buj─ů i je┼Ťli przez pi─Ö─ç lat nie osi─ůgn─ů wynik├│w, przyjm─ů inn─ů strategi─Ö. W taki spos├│b wyniki ich inwestycji okazuj─ů si─Ö by─ç gorsze, ni┼╝ ┼Ťrednie rynkowe.

M├│j argument za tym, ┼╝eby trzyma─ç si─Ö prostych metod jest taki, ┼╝e je┼Ťli nie podejmuje si─Ö takich dzia┼éa┼ä, nie dodaje si─Ö kolejnych poziom├│w komplikacji do swojego portfela, mo┼╝na osi─ůgn─ů─ç wyniki na poziomie ┼Ťrednich rynkowych, lepsze ni┼╝ 90% pozosta┼éych inwestor├│w. Ale je┼Ťli podejmiemy takie ryzyko, zdecydujemy si─Ö na dodanie elementu inwestycji w warto┼Ť─ç, momentum, small cap, bo uwierzymy w naukowe dane, uwa┼╝amy, ┼╝e z du┼╝ym prawdopodobie┼ästwem poradz─ů sobie lepiej ni┼╝ rynki, to rzeczywi┼Ťcie mo┼╝e si─Ö wydarzy─ç, ale w perspektywie 25 lat. I to nie jest liczba z powietrza. Rozmawia┼éem na ten temat z naukowcami z doktoratami na ten temat, Wesem Grayem z Uniwersytetu Chicagowskiego, w┼éa┼Ťcicielem firmy Alpha Architect. D┼éugo si─Ö zastanawiali┼Ťmy nad t─ů liczb─ů. Musisz utrzyma─ç dyscyplin─Ö przez 25 lat, ┼╝eby pokona─ç rynek tak─ů inwestycj─ů. I teraz, ilu znasz inwestor├│w, kt├│rzy s─ů na tyle zdyscyplinowani, ┼╝eby wytrzyma─ç tak d┼éugo? Bardzo niewielu. I tu wracamy do punktu wyj┼Ťcia, je┼Ťli Twoja strategia b─Ödzie oparta na prostych rozwi─ůzaniach, kt├│re pod─ů┼╝aj─ů ┼Ťladem rynk├│w, mo┼╝esz si─Ö zaj─ů─ç prac─ů, rodzin─ů i czymkolwiek zechcesz, a i tak wi─Öcej na tym zyskasz.

Co si─Ö stanie, gdy wszyscy zaczn─ů inwestowa─ç pasywnie?

To bardzo interesuj─ůce, ale mam kolejne pytanie. Co by si─Ö sta┼éo, gdyby nagle wszyscy zacz─Öli inwestowa─ç zgodnie z filozofi─ů inwestowania w indeksy? Czy ta filozofia nadal b─Ödzie dzia┼éa─ç, je┼Ťli ka┼╝dy b─Ödzie inwestowa┼é tak samo? Wspomnia┼ée┼Ť wcze┼Ťniej, ┼╝e je┼Ťli ka┼╝dy b─Ödzie na przyk┼éad inwestowa┼é w momentum, to przewaga tej strategii znika. W ostateczno┼Ťci rola rynk├│w inwestycyjnych polega na identyfikowaniu warto┼Ťci aktyw├│w Czy w takiej sytuacji ka┼╝dy uczestnik tego rynku m├│g┼éby by─ç pasywny? Czy mo┼╝e uwa┼╝asz, ┼╝e gdyby wszyscy ludzie zacz─Öli inwestowa─ç pasywnie, ┼éatwiej by┼éoby inwestowa─ç aktywnie? Jakie jest Twoje zdanie na ten temat?

C├│┼╝, niekt├│rzy stawiali taki argument, ┼╝e im wi─Öcej inwestor├│w inwestuje pasywnie, tym ┼éatwiej aktywni inwestorzy b─Öd─ů mogli identyfikowa─ç inwestycje, kt├│re b─Öd─ů sobie radzi┼éy lepiej ni┼╝ inne. M├│wi si─Ö o tym od lat 70-tych, kiedy pojawi┼éy si─Ö pierwsze indeksy, ale do dzi┼Ť nie ma na to dowod├│w. Nie ma dowod├│w na to, ┼╝e aktywni inwestorzy potrafi─ů wykorzysta─ç fakt, ┼╝e ro┼Ťnie kapita┼é inwestycji w indeksy, ale pozw├│l mi r├│wnie┼╝ zaznaczy─ç, ┼╝e inwestowanie indeksowe nie reprezentuje du┼╝ego udzia┼éu w gie┼édach papier├│w warto┼Ťciowych. Mo┼╝e si─Öga 15%, to tyle.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e wiele os├│b nie rozumie jaki jest udzia┼é funduszy indeksowych w rynku akcji czy obligacji. Nie jest nawet bliski temu, co wi─Ökszo┼Ťci si─Ö wydaje. Wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy nadal jest aktywnie zarz─ůdzana, jest w prywatnych r─Ökach, albo w r─Ökach samych sp├│┼éek. Pyta┼ée┼Ť o to jak szuka─ç warto┼Ťci w poszczeg├│lnych aktywach. Akcje s─ů w obrocie ka┼╝dego dnia, uczestniczy w tym procesie wielu aktor├│w. Firmy handluj─ů w┼éasnymi akcjami, prywatni inwestorzy, aktywne fundusze inwestycyjne. Fundusze indeksowe nie bior─ů w tym udzia┼éu. Kupuj─ů aktywa i pakuj─ů je do szuflady. Nie handluj─ů nimi aktywnie, czyli nie tworz─ů ruchu na rynku. Po prostu akceptuj─ů ceny wynikaj─ůce z aktywno┼Ťci pozosta┼éych uczestnik├│w rynku, jednak tych jest bardzo wielu i oni nie znikn─ů.

Same firmy nieustannie emituj─ů i skupuj─ů akcje. W USA istniej─ů liczne programy kompensacyjne, w ramach kt├│rych pracownicy wy┼╝szego szczebla otrzymuj─ů udzia┼éy, lub opcje. ┼╗eby da─ç im taki bonus firma musi skupi─ç akcje z rynku a nast─Öpnie przekaza─ç je pracownikowi, kt├│ry pewnie nast─Öpnie zn├│w je sprzeda na rynku. To jest aktywny rynek inwestycyjny. To si─Ö dzieje bez przerwy i przy─çmiewa aktywno┼Ť─ç funduszy indeksowych.

Wracaj─ůc do Twojego pytania, czy fundusze indeksowe przestan─ů dzia┼éa─ç? Nie. B─Öd─ů dzia┼éa─ç tak d┼éugo jak ja ┼╝yje, jak ┼╝yj─ů moje dzieci, wnuki i prawnuki. Podejrzewam, ┼╝e dotyczy to ka┼╝dego z Twoich s┼éuchaczy.

Cz─Östo spotykam osoby, kt├│re d─ů┼╝─ů do zbudowania idealnego portfolio, staraj─ůc si─Ö wybiera─ç najlepsze ETFy, jednak rzadko m├│wi si─Ö o psychologicznych aspektach inwestowania. Sporo m├│wili┼Ťmy o dyscyplinie. Pytanie brzmi, jak nauczy─ç si─Ö takiej dyscypliny, kt├│ra pozwoli utrzyma─ç obrany kurs. Nawet w przypadku inwestowania pasywnego, indeksowego, nadal musimy by─ç cierpliwi i czasem czeka─ç latami. Nie mo┼╝na zak┼éada─ç, ┼╝e zyski przyjd─ů natychmiast. W takim razie, jak zyska─ç pewno┼Ť─ç siebie, kt├│ra pozwoli trzyma─ç si─Ö swojego portfela w zgodzie z przyj─Öt─ů strategi─ů?

W moim kraju mamy co┼Ť takiego co nazywamy szko┼é─ů ┼╝ycia (school of hard knocks). Polega to na tym, ┼╝e je┼Ťli spr├│bujesz ju┼╝ wszystkiego i zdasz sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e te wszystkie inne metody nie dzia┼éaj─ů, wybierasz najprostsz─ů metod─Ö. Je┼Ťli rynki id─ů w d├│┼é nie ma znaczenia, czy jeste┼Ť inwestorem aktywnym, czy pasywnym. Twoje inwestycje b─Öd─ů traci┼éy na warto┼Ťci, dlatego, ┼╝e wszystkie aktywa na rynku s┼éabn─ů razem z nim. To tylko kwestia skali spadk├│w.

Tak, to trudne. To jest jak hazard i pr├│ba obstawiania na ┼╝ywo, wybierania zwyci─Öskiej dru┼╝yny. Istnieje spread na kt├│rym zarabiaj─ů bukmacherzy, ale bardzo trudno jest mie─ç racj─Ö cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ si─Ö myli─ç. Po jakim┼Ť czasie dajesz sobie spok├│j, akceptujesz fakt, ┼╝e raz wygrywasz, raz przegrywasz.

Powiem tak, wydaje mi si─Ö, ┼╝e niekt├│rych inwestor├│w mo┼╝na do tego por├│wna─ç. S─ů takie osoby, kt├│re chc─ů inwestowa─ç w skomplikowane mechanizmy, ale b┼é─ůdz─ů w ciemno┼Ťci, doznaj─ů w pewnym momencie o┼Ťwiecenia zwi─ůzanego z indeksami, ale dalej szukaj─ů skomplikowanych metod inwestowania ┼╝eby przechytrzy─ç rynek, bo wydaje im si─Ö ┼╝e musi istnie─ç na to spos├│b. M├│wi─ů: Sp├│jrz na takich s┼éynnych inwestor├│w jak Warren Buffet, jemu si─Ö uda┼éo.

Tak, ale Ty nie jeste┼Ť jak Warren Buffet. Nie ma powodu, ┼╝eby Twoje inwestycje osi─ůga┼éy lepsze wyniki. Jak ju┼╝ to zrozumiesz, m├│wisz sobie tak, to prawda. Tak jak ja nigdy nie b─Öd─Ö mistrzem tenisa, cho─ç m├│g┼ébym w wieku 60 lat nauczy─ç si─Ö gra─ç, ale mistrzem nie zostan─Ö. Tak samo jest z inwestowaniem. Jest bardzo niewiele os├│b, kt├│rym uda si─Ö pokona─ç rynek i je┼Ťli nie studiujesz tego zagadnienia ca┼éymi d┼éugimi latami… z reszt─ů to te┼╝ nie daje ┼╝adnej gwarancji, bo s─ů i tacy ludzie, kt├│rzy latami graj─ů w tenisa i nigdy nie pokonaj─ů najlepszych zawodowc├│w.

Chodzi mi o to, ┼╝e stawiamy ich na piedestale jak jakich┼Ť bohater├│w. M├│wimy sobie, ┼╝e skoro Warrenowi Buffettowi si─Ö uda┼éo, to i mi si─Ö uda. Jest wiele ksi─ů┼╝ek o tym jak by─ç jak Warren Buffet i jak inwestowa─ç jak Warren Buffet, ale to wszystko bajki. Nieprawda. C├│┼╝, nie mog─Ö tego powiedzie─ç z absolutn─ů pewno┼Ťci─ů, ale prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e to si─Ö mo┼╝e komu┼Ť uda─ç jest bardzo niewielkie. Prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e Twoje inwestycje osi─ůgn─ů gorszy wynik ni┼╝ rynek, jest du┼╝o wi─Öksze. A kiedy ju┼╝ do tego dojdzie, rzucasz r─Öcznik i my┼Ťlisz sobie, ok, zrobi─Ö to pro┼Ťciej.

W moim kraju mamy co┼Ť takiego co nazywamy szko┼é─ů ┼╝ycia (school of hard knocks). Polega to na tym, ┼╝e je┼Ťli spr├│bujesz ju┼╝ wszystkiego i zdasz sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e te wszystkie inne metody nie dzia┼éaj─ů, wybierasz najprostsz─ů metod─Ö

Istnieje te┼╝ pewna grupa ludzi, kt├│rzy s─ů ode mnie znacznie m─ůdrzejsi i dzia┼éali w ten spos├│b od pocz─ůtku. Mo┼╝e kiedy┼Ť poszli po rad─Ö do odpowiednich os├│b, mo┼╝e pos┼éuchali takiego podcastu. My┼Ťl─ů sobie: ÔÇťnie b─Öd─Ö pr├│bowa┼é wygrywa─ç z zawodowymi tenisistami. Zainwestuj─Ö w ┼Ťredni─ů i zaakceptuje zyski jakie przyniesie rynek. Zrobi─Ö to mo┼╝liwie najtaniej, p┼éac─ůc najni┼╝sze mo┼╝liwe podatki. Przyjm─Ö najlepsz─ů dla siebie strategi─Ö d┼éugoterminow─ů i popracuj─Ö nad jej wdro┼╝eniem, a potem zajm─Ö si─Ö swoim ┼╝yciem i poczekam a┼╝ inwestycja zadzia┼éa.ÔÇŁ Takie osoby staj─ů si─Ö skutecznymi inwestorami. Maj─ů szcz─Ö┼Ťcie, bo albo kto┼Ť im o tym powiedzia┼é, albo nauczyli si─Ö tego wcze┼Ťniej. Inni musieli przej┼Ť─ç przez m─Ök─Ö czterech stopni wtajemniczenia, a mogli┼Ťmy si─Ö wszyscy skupi─ç na ostatnim od samego pocz─ůtku.

Kiedy ju┼╝ si─Ö na tym etapie znajdziesz, musisz si─Ö tego trzyma─ç. To dzia┼éa. Dla mnie to dzia┼éa, wi─Öc tak b─Öd─Ö robi┼é. Wdra┼╝asz t─Ö strategi─Ö i zajmujesz si─Ö swoimi sprawami, a potem okazuje si─Ö, ┼╝e to rzeczywi┼Ťcie dzia┼éa. Wspinasz si─Ö coraz wy┼╝ej, a┼╝ dojdziesz do o┼étarza – tak to nazywam. To jest tak, jakby wej┼Ť─ç do ko┼Ťcio┼éa i rz─ůd za rz─Ödem dochodzi─ç do o┼étarza, a kiedy ju┼╝ tam dojdziesz, miejmy nadziej─Ö, ┼╝e do┼é─ůczysz do ch├│ru i b─Ödziesz innym opowiada┼é o tym jak to robi─ç i wie┼Ť─ç si─Ö rozejdzie.

Wdra┼╝asz strategi─Ö pasywn─ů i zajmujesz si─Ö swoimi sprawami, a potem okazuje si─Ö, ┼╝e to rzeczywi┼Ťcie dzia┼éa. Wspinasz si─Ö coraz wy┼╝ej, a┼╝ dojdziesz do o┼étarza – tak to nazywam. To jest tak, jakby wej┼Ť─ç do ko┼Ťcio┼éa i rz─ůd za rz─Ödem dochodzi─ç do o┼étarza, a kiedy ju┼╝ tam dojdziesz, miejmy nadziej─Ö, ┼╝e do┼é─ůczysz do ch├│ru i b─Ödziesz innym opowiada┼é o tym jak to robi─ç i wie┼Ť─ç si─Ö rozejdzie.

Jak zbudowa─ç portfel?

Powiedzmy, ┼╝e mamy przed sob─ů m┼éod─ů osob─Ö, kt├│ra mo┼╝e sobie pozwoli─ç na odk┼éadanie pewnej kwoty co miesi─ůc i ┼╝e ta osoba ma przed sob─ů dekady inwestowania zanim przejdzie na emerytur─Ö. Jaki jest najlepszy spos├│b budowania portfolio, jaki powinien by─ç minimalny horyzont czasowy takiego portfela? Przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e taka osoba b─Ödzie inwestowa┼éa w fundusze indeksowe, taki ÔÇťleniwy portfelÔÇŁ?

To jest dobre pytanie. Jak m┼éoda osoba powinna budowa─ç sw├│j portfel? Jak─ů przyj─ů─ç strategi─Ö? Za┼é├│┼╝my, ┼╝e filozofi─Ö ju┼╝ ma. B─Ödzie inwestowa─ç w fundusze indeksowe. Pytanie brzmi, jak─ů powinna przyj─ů─ç strategi─Ö, a planowanie strategii zaczyna si─Ö od tego jaki b─Ödzie stosunek ilo┼Ťci zakupionych akcji, do ilo┼Ťci obligacji, kt├│re przynosz─ů ni┼╝sze ale bezpieczniejsze zyski, a stanowi─ů form─Ö po┼╝yczki dla np. banku.

Jak─ů proporcj─Ö zachowa─ç mi─Ödzy akcjami a obligacjami? To jest pierwsze pytanie, na kt├│re trzeba sobie odpowiedzie─ç. I to jest trudne pytanie. Ka┼╝dy kij ma dwa ko┼äce. Z jednej strony b─Ödzie wy┼╝szy zysk. Je┼Ťli jeste┼Ť m┼éody, na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö zyskasz wi─Öcej inwestuj─ůc w akcje. Akcje b─Öd─ů zyskiwa┼éy na warto┼Ťci szybciej ni┼╝ obligacje, bo kiedy firmy po┼╝yczaj─ů pieni─ůdze mog─ů je zainwestowa─ç i zarabiaj─ů wi─Öcej zyskuj─ůc na warto┼Ťci. Dlatego, je┼Ťli inwestujesz w firmy kupuj─ůc akcje powiniene┼Ť uzyska─ç wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ wynosi koszt kapita┼éu. Wynika to z ryzyka inwestycji. Podejmujesz ryzyko, musisz przetrwa─ç zmienno┼Ť─ç wynikaj─ůc─ů ze zmieniaj─ůcych si─Ö warunk├│w rynkowych, a w d┼éu┼╝szej perspektywie, zyskujesz wi─Öcej. Na tym polega sens inwestowania udzia┼éowego.

Pytanie w jakim stopniu potrafisz zapanowa─ç nad swoimi emocjami. To jest ten drugi koniec kija – emocje. Teoretycznie mo┼╝emy z pewno┼Ťci─ů powiedzie─ç, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ť m┼éody, powiniene┼Ť inwestowa─ç wszystko w akcje, a potem o nich zapomnie─ç. Zainwestowa─ç w gie┼éd─Ö, a potem tylko dok┼éada─ç. Je┼Ťli rynek spadnie, to jeszcze lepiej, bo mo┼╝esz kupowa─ç taniej. Inwestuj tak przez 30 lat i pewnego dnia obudzisz si─Ö i nie b─Ödziesz musia┼é pracowa─ç do ko┼äca ┼╝ycia, je┼Ťli nie b─Ödziesz chcia┼é. Tak, to taka bajkowa wizja ca┼éego tego przedsi─Öwzi─Öcia. Problemem jest druga strona medalu. Ta zwi─ůzana z emocjami, behawioralna. Czy jeste┼Ť w stanie wytrzyma─ç tak d┼éugo? Czy dasz rad─Ö sta─ç z boku i obserwowa─ç jak warto┼Ť─ç twojego portfela czasem spada o 30, 40, 50, a w niekt├│rych latach o 60%? Wytrzymasz? Wiele os├│b nie wytrzymuje i si─Ö poddaje. Rzuca r─Öcznik. A je┼Ťli rzucaj─ů r─Öcznik, kiedy s─ů 30, 40, 50, czy 60% na minusie, to niszczy ich inwestycje i plany emerytalne.

Taka osoba, kt├│ra nie ma mocnych nerw├│w, musi mie─ç w portfelu odpowiedni─ů proporcj─Ö obligacji, kt├│ra zabezpieczy j─ů przed spadkami. Wiemy, ┼╝e spadki si─Ö wydarz─ů. Bessa musi przyj┼Ť─ç pr─Ödzej czy p├│┼║niej i skorygowa─ç rynek. Pozby─ç si─Ö tych wszystkich graczy, kt├│rzy nie powinni si─Ö na nim nigdy znale┼║─ç. Bessa musi przyj┼Ť─ç, ┼╝eby usun─ů─ç s┼éabych graczy. To dzi─Öki temu tacy ludzie jak my, silni gracze zarabiaj─ů wi─Öcej.

Taka osoba, kt├│ra nie ma mocnych nerw├│w, musi mie─ç w portfelu odpowiedni─ů proporcj─Ö obligacji, kt├│ra zabezpieczy j─ů przed spadkami. Wiemy, ┼╝e spadki si─Ö wydarz─ů. Bessa musi przyj┼Ť─ç pr─Ödzej czy p├│┼║niej i skorygowa─ç rynek. Pozby─ç si─Ö tych wszystkich graczy, kt├│rzy nie powinni si─Ö na nim nigdy znale┼║─ç. Bessa musi przyj┼Ť─ç, ┼╝eby usun─ů─ç s┼éabych graczy. To dzi─Öki temu tacy ludzie jak my, silni gracze zarabiaj─ů wi─Öcej.

OK, czyli s┼éabi gracze wypadaj─ů z gry, ale Ty musisz by─ç silny. Tylko do jakiego stopnia? Jaki rozk┼éad ryzyka w portfelu pozwoli Ci zachowa─ç zimne nerwy? Mo┼╝e to tylko 50% akcji i 50% obligacji, mo┼╝e tylko 30% akcji, mo┼╝e 70%, a mo┼╝e jeste┼Ť jedn─ů z tych niewielu os├│b, kt├│re znios─ů nerwy zwi─ůzane z inwestycj─ů 100% kapita┼éu w akcje. Tego nie wiem. W przypadku moich klient├│w staram si─Ö to z nich wyci─ůgn─ů─ç. Musz─Ö tak robi─ç. To jest pierwsza rzecz, kt├│r─ů musimy ustali─ç.

Najpierw musimy si─Ö dowiedzie─ç jak si─Ö zachowasz, je┼Ťli warto┼Ť─ç Twojej inwestycji spadnie o po┼éow─Ö. Co wtedy zrobisz? Je┼Ťli odpowied┼║ brzmi ÔÇťdokupi─Ö wi─Öcej akcjiÔÇŁ, c├│┼╝, czy rzeczywi┼Ťcie tak b─Ödzie, czy tylko tak m├│wisz? Bo r├│┼╝nica jest znacz─ůca. I ja to wiem, jako doradca inwestycyjny, ┼╝e ka┼╝dy jest odwa┼╝ny, p├│ki na rynku panuje hossa. Ka┼╝dy powie doradcy, ┼╝e tak, tak b─Ödzie inwestowa┼é i trzyma┼é si─Ö swoich decyzji, ale czy rzeczywi┼Ťcie ludzie tak robi─ů? Odpowied┼║ brzmi nie. Wiele os├│b tak nie robi, bo si─Ö boi. Musimy ustali─ç jaki jest z┼éoty ┼Ťrodek, kt├│ry pozwoli Ci zachowa─ç zimn─ů krew.

Tak mo┼╝na opisa─ç osob─Ö, kt├│ra dobrze dobra┼éa proporcje w portfelu. Je┼Ťli rynek ro┼Ťnie m├│wisz sobie ÔÇťszkoda, ┼╝e nie mam wi─Öcej w akcjach, tylko 50%, gdybym mia┼é wi─Öcej, wi─Öcej bym zarobi┼éÔÇŁ, ale jednocze┼Ťnie nic z tym nie robisz. Nie dokupujesz akcji. A kiedy trend si─Ö odwr├│ci i rynek straci na warto┼Ťci o 50%, m├│wisz sobie ÔÇťjejku po┼éowa mojego portfela jest w akcjach, szkoda, ┼╝e tak du┼╝o, ┼╝a┼éuj─Ö, ┼╝e nie 30%ÔÇŁ. C├│┼╝ w tej sytuacji warto┼Ť─ç akcji mo┼╝e rzeczywi┼Ťcie ju┼╝ stanowi─ç tylko 30% po spadkach, ale nadal nic z tym nie robisz. Po prostu zostawiasz to tak jak by┼éo. I wiesz co? Nic nie zrobi┼ée┼Ť przy wzrostach, nic przy spadkach, jeste┼Ť w dobrym miejscu. Wybra┼ée┼Ť odpowiedni poziom ryzyka.

Je┼Ťli z kolei rynek straci na warto┼Ťci, a Ty ponownie wywa┼╝ysz portfel dokupuj─ůc akcji do poziomu 50% portfela, to nawet lepiej,  ale gdy rynek wr├│ci do wcze┼Ťniejszego poziomu i proporcja akcji w portfelu wzro┼Ťnie do 70%, zn├│w powiniene┼Ť j─ů wyr├│wna─ç, bo inaczej b─Ödziesz mia┼é zbyt du┼╝o akcji wzgl─Ödem pierwotnego, bezpiecznego za┼éo┼╝enia. Dlatego zn├│w robisz tzw. rebalancing i dokupujesz obligacji. Je┼Ťli potrafisz okre┼Ťli─ç ten punkt mo┼╝esz by─ç ┼Ťwietnym inwestorem nawet je┼Ťli akcje nie stanowi─ů 100% Twoich inwestycji

To jest pierwszy klucz. Kiedy ju┼╝ uda si─Ö to ustali─ç, to jest 90% sukcesu w inwestowaniu. Pozosta┼ée 10% to wisienka na torcie. Kiedy ju┼╝ masz zbudowane portfolio, warto si─Ö zastanowi─ç jak─ů kwot─Ö inwestowa─ç na rynku ameryka┼äskim, jak─ů w Chinach, jak─ů w Europie. Na tym polega logiczna dywersyfikacja portfela. Dzi─Öki temu zyskasz mo┼╝e dodatkowe 10% w d┼éu┼╝szej perspektywie. Poprzez dywersyfikacj─Ö. Nie ma wi─Ökszego znaczenia czy w zdywersyfikowanym portfelem 30% akcji b─Ödzie kupionych na rynku ameryka┼äskim, czy 35%. W d┼éu┼╝szej perspektywie to naprawd─Ö bez znaczenia. I nie da si─Ö tego przewidzie─ç, wi─Öc nie jest to wa┼╝ne. Kiedy ju┼╝ zbudujesz tak─ů alokacj─Ö, po prostu si─Ö jej trzymaj. Nie pr├│buj zmienia─ç proporcji, bo to Ci raczej nie pomo┼╝e uzyska─ç lepszego wyniku.

Najwa┼╝niejsza jest proporcja mi─Ödzy akcjami, obligacjami i got├│wk─ů, kt├│ra b─Ödzie stanowi┼éa fundusz rezerwowy, za kt├│ry kupisz dom, mo┼╝e samoch├│d, albo co┼Ť innego w przysz┼éo┼Ťci. To osobna skarbonka, ale tak to si─Ö robi. Jak ju┼╝ zdecydujesz o podziale inwestycji mi─Ödzy akcje i obligacje, wybierasz do portfela odpowiednie fundusze indeksowe, kt├│re zaspokajaj─ů Twoje potrzeby w bardziej odleg┼éej perspektywie i tego jakie s─ů idealne proporcje inwestycji w rynki mi─Ödzynarodowe nie wie nikt. Nikt nie mo┼╝e tego wiedzie─ç. Wymy┼Ťl co┼Ť sensownego, u┼╝ytecznego, czego mo┼╝esz si─Ö trzyma─ç w przysz┼éo┼Ťci. Wdra┼╝aj to konsekwentnie i trzymaj si─Ö tego. Nie ogl─ůdaj si─Ö za siebie. Rok po roku inwestuj tak samo. W ten spos├│b osi─ůgniesz sukces jako inwestor.

Widzia┼éem to na w┼éasne oczy, sam tego do┼Ťwiadcza┼éem z moimi klientami przez 25 lat prowadzenia takiej dzia┼éalno┼Ťci. Inwestuj─Ö w indeksy od 25 lat. Moi klienci stawali si─Ö w tym czasie multimilionerami trzymaj─ůc si─Ö tej strategii. To dzia┼éa. Nie ma powodu dla kt├│rego przez kolejne 25 lat mia┼éoby nie dzia┼éa─ç.

Bardzo ciekawe. Dzi─Ökuj─Ö za te informacje. Sporo m├│wi┼ée┼Ť o obligacjach. Ostatnie lata by┼éy dla inwestor├│w obligacji przyjemne, ze wzgl─Ödu na spadaj─ůce stopy procentowe. Zdarza┼éo si─Ö i tak w pewnym okresie ubieg┼éego stulecia, ┼╝e zwrot z inwestycji w obligacje by┼é negatywny, gdyby bra─ç pod uwag─Ö stop─Ö inflacji. Czy nie powinni┼Ťmy zatem uwzgl─Ödnia─ç w naszych portfelach obligacji, kt├│rych oprocentowanie jest powi─ůzane ze stop─ů inflacji, w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e ┼╝yjemy w czasach, kiedy stopy procentowe s─ů bardzo niskie?

Stopy procentowe s─ů konsekwentnie obni┼╝ane od 1984 roku, czyli niemal od 40 lat, a zyski z obligacji s─ů dosy─ç wysokie. Chcia┼éoby si─Ö powiedzie─ç, ┼╝e sztucznie zawy┼╝one, ale to nie stanowi rzeczywistego wskazania d┼éugoterminowej warto┼Ťci obligacji, kt├│re nie powinno przekroczy─ç 1% ponad warto┼Ť─ç inflacji. Dzisiaj to jest nawet ni┼╝sza liczba, z uwagi na to, ┼╝e banki centralne na ca┼éym ┼Ťwiecie obni┼╝aj─ů stopy procentowe, ┼╝eby zniwelowa─ç wp┼éyw COVID-19 na ich gospodarki i finansuj─ů swoje rz─ůdy kupuj─ůc ich obligacje po bardzo niskich stawkach, poni┼╝ej inflacji. W przysz┼éo┼Ťci stopa zwrotu z obligacji zapewne nie b─Ödzie przekracza─ç samej inflacji, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o dodatkowym 1%.

W odpowiedzi na Twoje pytanie, czy powinni┼Ťmy inwestowa─ç w obligacje powi─ůzane ze stop─ů inflacji. Tak, to dobry pomys┼é, bo przynajmniej taki zwrot mo┼╝na uzyska─ç. Niestety, ka┼╝dy ju┼╝ na to wpad┼é. Dlatego zyski z inwestycji w obligacje powi─ůzane z inflacj─ů, w przypadku gdy inflacja nie wyst─Öpuje, w rzeczywisto┼Ťci s─ů ujemne. Musisz wr─Öcz zap┼éaci─ç rz─ůdowi za to, ┼╝e je posiadasz. Minus 1%. Dlatego stopa inflacji musi wynie┼Ť─ç 1%, ┼╝eby┼Ť nic nie straci┼é, a je┼Ťli masz zyska─ç, inflacja musi wzrosn─ů─ç o 2 albo 3%. Innymi s┼éowy, ┼╝eby zyska─ç na takiej inwestycji konieczny jest nieprzewidziany wzrost inflacji, a to dlatego, ze przewidywana inflacja ju┼╝ jest wliczona w cen─Ö. Dlatego wskazana relacja wzgl─Ödem inflacji wynosi minus 1%. Przewidywana inflacja to zwykle 2%, taki jest cel bank├│w centralnych i je┼Ťli ta warto┼Ť─ç wzro┼Ťnie do 4%, je┼Ťli wyst─ůpi niespodziewany wzrost inflacji do poziomu 3 czy 4%, wtedy inwestycja w takie obligacje generuje zyski. Je┼Ťli nie wyst─ůpi, to inwestor nie zarabia, a je┼Ťli b─Ödzie ni┼╝sza od przewidywanej, mo┼╝e nawet straci─ç. Nie ma ┼╝adnej gwarancji zysku. To tylko metoda dywersyfikacji portfela, kt├│ra umo┼╝liwia zabezpieczenie si─Ö przed nieoczekiwan─ů inflacj─ů, jeden z element├│w portfela.

 

ZAPROJEKTUJ SWÓJ PORTFEL

Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji. Odr├│b zadanie domowe, zbuduj sw├│j portfel i zastosuj, korzystaj─ůc z mojego oprogramowania #ST.

OFERTA #ST W PRZEDSPRZEDA┼╗Y

John „Jack” Bogle jako ikona rynk├│w finansowych

Powoli zbli┼╝amy si─Ö do ko┼äca, ale pozw├│l, ┼╝e zadam jeszcze jedno pytanie. Na swoim blogu i w ┼Ťwietnym artykule w Forbesie pisa┼ée┼Ť, ┼╝e nie da si─Ö zmierzy─ç warto┼Ťci cz┼éowieka rozmiarem konta w banku, z wyj─ůtkiem Johna BogleÔÇÖa. Czy mo┼╝esz wyja┼Ťni─ç czemu John Bogle jest tak─ů ikon─ů?

Dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e pytasz. John Bogle zauwa┼╝y┼é jako pierwszy, ┼╝e inwestowanie w indeksy to wspania┼éy pomys┼é. I to we wczesnych latach 70-tych. W tamtych czasach nie by┼éo funduszy indeksowych. Nie da┼éo si─Ö inwestowa─ç w ca┼éy rynek w prosty spos├│b. By┼é to ┼Ťwietny pomys┼é, ale nie da┼éo si─Ö tego zrobi─ç. Nie da┼éo si─Ö te┼╝ inwestowa─ç w rynek obligacji w podonym spos├│b. John by┼é CEO firmy o nazwie Vanguard. Wtedy by┼éa to m┼éoda sp├│┼éka. Zdecydowa┼é, ┼╝e to b─Ödzie kierunek, w kt├│rym b─Ödzie zmierza─ç. 

Uruchomi┼é pierwszy fundusz indeksowy, pierwszy dost─Öpny dla inwestor├│w takich jak Ty czy ja i min─Ö┼éo 10 lat zanim tego rodzaju mechanizm inwestycyjny si─Ö przyj─ů┼é. Nikt nie wiedzia┼é co to jest, nikt nie rozumia┼é do czego to s┼éu┼╝y, ale w ko┼äcu zrozumiano jego warto┼Ť─ç i trwa┼éo to 10 lat. Inwestycje zacz─Ö┼éy p┼éyn─ů─ç w stron─Ö funduszy indeksowych i coraz wi─Öcej ludzi zaczyna┼éo je rozumie─ç. Tak by┼éo w latach 80. W latach 90., kiedy ja odkrywa┼éem inwestowanie w indeksy, John tworzy┼é ju┼╝ mi─Ödzynarodowe fundusze indeksowe, fundusze indeksowe obligacji, rynku nieruchomo┼Ťci. Stworzy┼é w Vanguard seri─Ö funduszy, gdzie za nisk─ů op┼éat─ů mog┼ée┼Ť inwestowa─ç w ca┼ée rynki, ca┼ée rynki obligacji, ca┼éy rynek akcji w USA, ca┼éy rynek mi─Ödzynarodowy. Po raz pierwszy indywidualni inwestorzy mogli zbudowa─ç niskokosztowe, zdywersyfikowane portfele, kt├│re si─Öga┼éy na wszystkie gie┼édy ┼Ťwiata i to by┼éa rewolucja. Na bazie tego fundamentu powsta┼éy ETF.

Dzisiaj te formy inwestowania s─ů bardzo popularne i przynosz─ů inwestorom ogromne zyski. Tak jak powiedzia┼éem w zdaniu, kt├│re cytowa┼ée┼Ť, nie mo┼╝esz mierzy─ç warto┼Ťci cz┼éowieka rozmiarem jego portfela, ale w przypadku Johna BogleÔÇÖa mo┼╝esz go mierzy─ç warto┼Ťci─ů w┼éasnego, dlatego, ze pewnie masz dzi─Öki niemu dzisiaj wi─Öcej pieni─Ödzy. John by┼é wspania┼éym cz┼éowiekiem i bardzo nam go brakuje.

Tak jest. Dzi─Ökuj─Ö. Czy jest co┼Ť, co chcia┼éby┼Ť doda─ç, zanim sko┼äczymy nasz─ů rozmow─Ö?

Mam tylko nadziej─Ö, ┼╝e Twoi s┼éuchacze wezm─ů sobie to do serca i b─Öd─ů si─Ö nadal uczy─ç o tej filozofii inwestowania. Moim zdaniem to najlepszy spos├│b na osi─ůgni─Öcie finansowych cel├│w i mo┼╝na na ten temat znale┼║─ç mn├│stwo informacji. Coraz wi─Öcej. Pojawia si─Ö coraz wi─Öcej produkt├│w, kt├│re umo┼╝liwiaj─ů realizowanie inwestycji wed┼éug tej filozofii i pozwalaj─ů tworzy─ç dopasowane strategie inwestowania. ┼╗ycz─Ö wszystkim powodzenia.

Bardzo Ci dziekuj─Ö za Tw├│j czas Rick. To by┼éa olbrzymia przyjemno┼Ť─ç go┼Ťci─ç Ci─Ö w moim podca┼Ťcie. Jestem pewien, ┼╝e S┼éuchacze znajd─ů mn├│stwo warto┼Ťciowych informacji w Twoich wyja┼Ťnieniach. Jeszcze raz bardzo dzi─Ökuj─Ö.

Dzi─Ökuj─Ö za zaproszenie.

Do widzenia.

  1. Jacek, u Ciebie jest jak u Hitchcoca, najpierw by┼é wybuch a potem napi─Öcie ro┼Ťnie – z wywiadu na wywiad:-).
    Bardzo ciekawy wywiad.
    Wielkie dzi─Öki!

    • Haha! Hej Andrzej, no do Hitchcoca jeszcze mi brakuje. ­čÖé Ale dzi─Öki. Wybuch planuj─Ö na stycze┼ä. ­čśë

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Świetny wywiad.
    Po 10 latach „walki”dochodze do podobnego wniosku co Tw├│j go┼Ť─ç…

    • Dzi─Öki, Mario! ­čÖé

      Ja te┼╝ po latach nie mam k┼éopotu z tym, by cho─ç cz─Ö┼Ť─ç portfela mie─ç pasywn─ů.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Dobrze przemy┼Ťlane pytania + zacny Go┼Ť─ç = ┼Ťwietny wywiad. Dzi─Öki.

  4. Dyrektora Domu Maklerskiego BOŚ S.A. z dnia 21 grudnia 2020 roku
    2/2

    Data publikacji: 22.12.2020 12:28:00

    Komunikat dost─Öpny w [Obs┼éuga konta->Centrum wiadomo┼Ťci]

    Szanowni Państwo,

    W dniu 21 grudnia 2020r. podpisane zosta┼éy Zarz─ůdzenia nr. 1 – 8 Dyrektora Domu Maklerskiego BO┼Ü S.A.

    Zarz─ůdzenie nr. 1 – (rynek kasowy) przed┼éu┼╝a do dnia 30 grudnia 2021 roku dla Klient├│w Domu Maklerskiego BO┼Ü S.A. promocyjn─ů stawk─Ö prowizji z tytu┼éu nabycia/zbycia ETF (Exchange Traded Fund) w wysoko┼Ťci 0,25 % min. 5 PLN dla zlece┼ä sk┼éadanych przez Internet.

    Zarz─ůdzenie nr. 2 – (rynek derywat├│w) przed┼éu┼╝a promocyjne stawki prowizji z tytu┼éu transakcji kontraktami terminowymi na indeksy inne ni┼╝ WIG20 i mWIG40 notowanymi na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie S.A.

    Zarz─ůdzenie nr. 3 – (rynek derywat├│w) przed┼éu┼╝a promocyjne stawki prowizji z tytu┼éu transakcji kontraktami walutowymi notowanymi na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie S.A.

    Zarz─ůdzenie nr. 4 – (zagraniczny rynek kasowy) – Dom Maklerski Banku Ochrony ┼Ürodowiska S.A. dla rachunk├│w prowadzonych w ramach IKE/IKZE zawiesza pobieranie op┼éaty za dyspozycj─Ö wymiany walutowej (op┼éata okre┼Ťlona jest w punkcie 16. Tabeli nr 2: Op┼éaty) do dnia 31 grudnia 2021 roku Zawieszenie op┼éaty ma zastosowanie jedynie do 3 (s┼éownie: trzech) pierwszych dyspozycji z┼éo┼╝onych w danym roku kalendarzowym. Kolejne tego typu dyspozycje b─Öd─ů realizowane wraz z pobraniem op┼éaty zgodnie z Tabel─ů Op┼éat i Prowizji.

    Zarz─ůdzenie nr. 5 – (zagraniczny rynek kasowy) – Dom Maklerski Banku Ochrony ┼Ürodowiska S.A. obni┼╝a czasowo do dnia 31 grudnia 2021 roku prowizj─Ö minimaln─ů od zlece┼ä zawieranych na rynkach zagranicznych: z 38,00 PLN do 29,00 PLN, z 9,00 EUR do 7,00 EUR, z 9,90 USD do 7,5 USD oraz z 8,00 GBP do 6,00 GBP. Obni┼╝ona prowizja minimalna dotyczy zlece┼ä z┼éo┼╝onych od dnia 1 stycznia 2021 roku. Powy┼╝sza zmiana dotyczy jedynie Klient├│w, kt├│rzy posiadaj─ů podstawow─ů stawk─Ö prowizji (tj. 0,29% warto┼Ťci zlecenia min. 38 PLN, 9 EUR, 9,90 USD, 8 GBP) i nie ma zastosowania do Klient├│w posiadaj─ůcych prowizj─Ö indywidualnie negocjowan─ů.

    Zarz─ůdzenie nr. 6 – (zagraniczny rynek kasowy) – Dom Maklerski Banku Ochrony ┼Ürodowiska S.A. zawiesza od dnia 1 stycznia 2021 roku do dnia 30 czerwca 2021 roku op┼éat─Ö za przechowywanie zagranicznych papier├│w warto┼Ťciowych okre┼Ťlon─ů w punkcie 13 Tabeli nr 2: Op┼éaty, Tabeli op┼éat i prowizji maklerskich Domu Maklerskiego Banku Ochrony ┼Ürodowiska S.A.

    Zarz─ůdzenie nr. 7 – Dyrektor Domu Maklerskiego BO┼Ü S.A. postanawia z dniem 22 grudnia 2020 roku uchyli─ç Zarz─ůdzenie nr 2 Dyrektora Domu Maklerskiego BO┼Ü S.A. z dnia 16 wrze┼Ťnia 2011 roku.
    Zarz─ůdzenie wchodzi w ┼╝ycie z dniem 22 grudnia 2020 roku.

    Zarz─ůdzenie nr. 8 – wprowadza promocyjne stawki op┼éat za us┼éugi doradztwa inwestycyjnego ┼Ťwiadczone przez Dom Maklerski Banku Ochrony ┼Ürodowiska S.A.
    Zarz─ůdzenie wchodzi w ┼╝ycie z dniem 01 stycznia 2021 roku.

    Zarz─ůdzenia nr. 1 – 6 wchodz─ů w ┼╝ycie z dniem 21 grudnia 2020 roku.

  5. Panie Jacku- pana blog to skarbnica wiedzy! Oby tak dalej !
    Wesołych Świat!
    Pozdrawiam

  6. Zupe┼énie nie kupuj─Ö tego, co proponuje Rick Ferri. Twierdzi, ┼╝e nawet jak strategia momentum czy inna dzia┼éa, to mo┼╝e przesta─ç dzia┼éa─ç. Jednocze┼Ťnie m├│wi, ┼╝e skoro pasywne inwestowanie indeksowe dzia┼éa┼éo przez 25 lat, to… nie ma powodu, aby przesta┼éo dzia┼éa─ç przez kolejne 25 lat ­čść Tymczasem nikt nie jest w stanie zagwarantowa─ç nam tego, ┼╝e jakakolwiek strategia, aktywna czy pasywna, rzeczywi┼Ťcie zadzia┼éa w przysz┼éo┼Ťci. Sk─ůd niby wiemy, ┼╝e szeroki ┼Ťwiatowy rynek akcji nie zachowa si─Ö przez kolejnych 30 lat tak, jak przez poprzednie 30 lat zachowa┼é si─Ö rynek akcji w Japonii? Dlaczego zdanie „w d┼éugim terminie rynki akcji id─ů w g├│r─Ö” mia┼éoby by─ç bardziej prawdziwe ni┼╝ zdanie „wykorzystanie anomalii momentum pozwala w d┼éugim terminie osi─ůga─ç stopy zwrotu lepsze ni┼╝ rynek przy mniejszym obsunieciu kapita┼éu”? Oba s─ů prawdziwe bazuj─ůc na danych historycznych.
    To, że Rick Ferri nie potrafi pobijać rynku nie znaczy wcale, że nie da się tego zrobić. Przed Edwardem Thorpem też uważano, że nie da się systematycznie wygrywać w black jacka. Tymczasem udowodnił on, że da się w długim terminie pokonać i kasyno i rynek.

    • Hej Piotrek,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé

      Rick jest mocno skrajny w swoich pogl─ůdach, ale my┼Ťl─Ö, ┼╝e obaj macie racj─Ö. ­čÖé Prawd─ů jest (wed┼éug mnie), ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç lepiej wyjdzie na pasywnym portfelu, a jeszcze lepiej, gdy b─Ödzie inwestor odseparowany do rachunku bezpo┼Ťrednio i zrobi to za niego kto┼Ť. Z powod├│w behawioralnych.

      Dane wskazuj─ů ewidentnie na istnienie rwielu anomalii, kt├│re wyst─Öpuj─ů, co wskazuje na mo┼╝liwo┼Ť─ç pobijania rynk├│w. Rick tego wprost nie przeczy nawet, przywo┼éuj─ůc cho─çby osob─Ö Wesa Gray.

      Ed Thorp jest jednym z przyk┼éad├│w osoby, kt├│ra pobi┼éa rynek, bardzo wyj─ůtkowa osoba. Ale takich przyk┼éad├│w jest znacznie wi─Öcej. Co nie znaczy, ┼╝e jest to ┼éatwe — przede wszystkim ze wzgl─Öd├│w psychologicznych, bo to w┼éa┼Ťnie z tych powod├│w pojawiaj─ů si─Ö przede wszystkim sensowne anomalie.

      ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

    • „Jednocze┼Ťnie m├│wi, ┼╝e skoro pasywne inwestowanie indeksowe dzia┼éa┼éo przez 25 lat”

      Co masz na my┼Ťli przez „dzia┼éa┼éo”? Inwestowanie pasywne to po prostu ┼Ťlepe pod─ů┼╝anie za jakim┼Ť indeksem. Jak to mo┼╝e dzia┼éa─ç lub nie?

      „Tymczasem nikt nie jest w stanie zagwarantowa─ç nam tego, ┼╝e jakakolwiek strategia, aktywna czy pasywna, rzeczywi┼Ťcie zadzia┼éa w przysz┼éo┼Ťci.”

      Tu r├│wnie┼╝ nie mam poj─Öcia, co masz na my┼Ťli przez „zadzia┼éa w przysz┼éo┼Ťci”. Je┼Ťli kupuj─Ö ETF pod─ů┼╝aj─ůcy za indeksem MSCI World, to oczywiste jest, ┼╝e inwestowanie w ten ETF pozwoli mi na osi─ůganie st├│p zwrotu indeksu MSCI World, minus op┼éata za zarz─ůdzanie. Czyli taka strategia „zadzia┼éa”? Wg mnie zawsze b─Ödzie dzia┼éa─ç, tzn. b─Ödzie realizowa─ç za┼éo┼╝ony cel.

      „Sk─ůd niby wiemy, ┼╝e szeroki ┼Ťwiatowy rynek akcji nie zachowa si─Ö przez kolejnych 30 lat tak, jak przez poprzednie 30 lat zachowa┼é si─Ö rynek akcji w Japonii? ”

      Nie wiemy, ale je┼Ťli sp├│┼éki nadal b─Öd─ů zdolne do generowania zysk├│w w przysz┼éo┼Ťci, to ich akcje powinny rosn─ů─ç. Nie wspominam nawet o tym, ┼╝e osobom (rodzinom) posiadaj─ůcym w┼éadz─Ö, wp┼éywy i olbrzymie maj─ůtki zale┼╝y na tym, aby notowania sp├│┼éek ros┼éy, poniewa┼╝ ich maj─ůtek jest od nich zale┼╝ny.

      „Dlaczego zdanie ÔÇ×w d┼éugim terminie rynki akcji id─ů w g├│r─ÖÔÇŁ mia┼éoby by─ç bardziej prawdziwe ni┼╝ zdanie ÔÇ×wykorzystanie anomalii momentum pozwala w d┼éugim terminie osi─ůga─ç stopy zwrotu lepsze ni┼╝ rynek przy mniejszym obsunieciu kapita┼éuÔÇŁ?”

      Poniewa┼╝ momentum to, jak sam napisa┼ée┼Ť, anomalia. Nic nie trwa wiecznie.

      „To, ┼╝e Rick Ferri nie potrafi pobija─ç rynku nie znaczy wcale, ┼╝e nie da si─Ö tego zrobi─ç. ”

      Da si─Ö, ale wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi (nawet profesjonalist├│w, zarz─ůdzaj─ůcych funduszami) tego nie potrafi, co wielokrotnie statystyka pokazywa┼éa. Je┼Ťli kto┼Ť w d┼éugim terminie jest w stanie regularnie pobija─ç rynek i ma niema┼ée ┼Ťrodki na inwestycje, to gratuluj─Ö mu, gdy┼╝ b─Ödzie bajecznie bogaty. Kapita┼é + wysoka stopa zwrotu + czas daje wspania┼ée efekty.

      • Zgadzam si─Ö z Tob─ů, a szczeg├│lnie z ostatnim akapitem. Dodaj do tego systematyczne oszcz─Ödzanie i osoba na posadzie mo┼╝e doj┼Ť─ç w ci─ůgu 15-20 lat do naprawd─Ö sporych pieni─Ödzy. Dziwi mnie tylko, ┼╝e stosunkowo ma┼éo ludzi co┼Ť w tym kierunku robi.

  7. Dzień dobry,
    na blogach bossy przeczyta┼éem ┼╝e wynik rynku (indeksu) robi kilka procent lider├│w z ponadprzeci─Ötnymi stopami zwrotu (czasem s─ů to kosmiczne stopy zwrotu).

    Czy w Pana programie mo┼╝na przetestowa─ç tak─ů strategi─Ö? Zapewne to by by┼éo kupno jakiej┼Ť si┼éy relatywnej albo momentum.
    Dla GPW te kilka procent to by by┼éo ok. 20 sp├│┼éek, ale dla USA gorzej bo 10-20x tyle – trudno indywidualnemu tyle kupi─ç.
    Chyba ┼╝e s─ů jakie┼Ť ETFy kt├│re realizuj─ů tak─ů strategi─Ö.

    • Cze┼Ť─ç Adam,

      Strategi─Ö momentum (w Polsce nazywanej te┼╝ „si┼é─ů relatywn─ů”, czyli tzw. relative momentum) implementuje strategia, kt├│r─ů opisa┼éem tutaj. Przy czym uczciwie trzeba sobie powiedzie─ç, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b tego nie wykorzysta w praktyce. Dla przyk┼éadu Amazon po drodze spada┼é nawet 98%… ­čÖé Z tego powodu trzeba zmeniejszy─ç ryzyko w portfelu, ┼╝eby mo┼╝na to realnie przetrwa─ç (a nadmierna pewno┼Ť─ç siebie to b┼é─ůd numer 1 w inwestowaniu ­čÖé ).

      Pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  8. Dzi─Ökuj─Ö za odpowied┼║. Poczytam sobie. Sporo materia┼éu, a z komentarzami to kilometry ­čÖé

Napisz sw├│j komentarz

Gotowce inwestycyjne!