Pobierz skondensowan─ů porcj─Ö warto┼Ťciowej wiedzy o inwestowaniu!­čÖé

Fundusze ETF s─ů ┼Ťwietnym instrumentem dla kogo┼Ť, kto chce samodzielnie zbudowa─ç sensowny portfel inwestycyjny niewymagaj─ůcy ci─ůg┼éego skupiania na nim uwagi. Niestety osoba stawiaj─ůca pierwsze kroki w tym ┼Ťwiecie nara┼╝ona jest na wiele pu┼éapek, kt├│re w praktyce mog─ů ko┼äczy─ç si─Ö kosztownymi b┼é─Ödami. W tym wpisie wyja┼Ťniam jak z palety tysi─Öcy dost─Öpnych funduszy ETF dobra─ç do portfela dos┼éownie kilka oraz jak nimi zarz─ůdza─ç po┼Ťwi─Öcaj─ůc na to minimum czasu.

Ten artyku┼é to kontynuacja wpisu Inwestowanie pasywne, czyli praktyczny przewodnik budowy w┼éasnego portfela opartego na funduszach ETF. Gor─ůco zach─Öcam do jego przeczytania, aby m├│c wyci─ůgn─ů─ç maksimum z niniejszego materia┼éu. Od czasu jego publikacji up┼éyn─Ö┼éy 3 miesi─ůce, w ci─ůgu kt├│rych otrzyma┼éem sporo pyta┼ä i komentarzy z Waszej strony. Poniek─ůd sam sprowokowa┼éem taki stan rzeczy oddaj─ůc w Wasze r─Öce oprogramowanie ST, kt├│rego g┼é├│wnym zadaniem jest pomoc w przej┼Ťciu od teorii do praktyki w ┼Ťwiecie inwestowania.

TO JEST MATERIA┼ü EDUKACYJNY! Absolutnie nie namawiam do stosowania opisywanych strategii, czy jakiejkolwiek innej na realnym rynku z realnym kapita┼éem. Zawsze wszystko nale┼╝y samodzielnie sprawdzi─ç, policzy─ç i bra─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za swoje decyzje. Strategia inwestycyjna zawsze musi uwzgl─Ödnia─ç czynnik ludzki. Obranie strategii, kt├│ra nie jest dostosowana do konkretnej osoby, mo┼╝e prowadzi─ç do braku dyscypliny w pod─ů┼╝aniu za ni─ů, porzucenia jej i strat finansowych oraz emocjonalnych.

Na pok┼éadzie ST jest wbudowanych kilkana┼Ťcie portfeli wybitnych inwestor├│w, kt├│re mo┼╝na testowa─ç nawet za okres ponad 100 lat. Co wi─Öcej ÔÇô umo┼╝liwi┼éem Wam na podstawie tych danych budowanie w┼éasnych portfeli rozbudzaj─ůc apetyty, bo jak na d┼éoni wida─ç tam dzia┼éanie procentu sk┼éadanego oraz to, ┼╝e inwestowanie naprawd─Ö mo┼╝e (powinno) by─ç proste ÔÇô przynajmniej w wymiarze czysto technicznym.

Kto┼Ť mo┼╝e zapyta─ç ÔÇô po co mi to wszystko? Po pierwsze ÔÇô nikt lepiej nie zadba o nasz kapita┼é ni┼╝ my sami, je┼Ťli do tego si─Ö przy┼éo┼╝ymy. Owszem kosztuje to nieco zachodu (czytaj po┼Ťwi─Öconego czasu), zw┼éaszcza na pocz─ůtku, ale p├│┼║niej inwestowanie mo┼╝na (i warto) mie─ç ÔÇ×na automacieÔÇŁ, co w przypadku portfela pasywnego jest proste do osi─ůgni─Öcia. Po drugie ÔÇô cz─Östo zwracamy tylko uwag─Ö na to jak by tu wi─Öcej zarobi─ç, czy to na etacie, czy w biznesie, ale brakuje ju┼╝ nam pomys┼éu na to co z nadwy┼╝kami finansowymi zrobi─ç. Efekt? ÔÇô kapita┼é jest zjadany przez inflacj─Ö, cho─ç m├│g┼éby na nas pracowa─ç.

Je┼Ťli za┼Ť kto┼Ť szuka cudownych metod zarabiania na rynku, to od razu uczciwie pisz─Ö ÔÇô tu ich nie znajdzie w tym artykule. Serio, rynki nie s─ů maszynk─ů do szybkiej produkcji pieni─Ödzy, cho─ç takie mog─ů sprawia─ç wra┼╝enie. S─ů natomiast znakomitym miejscem do lokowania naszych nadwy┼╝ek finansowych, mog─ůc efektywnie dla nas pracowa─ç.

Zanim przejdziemy do tematu doboru do portfela konkretnych ETF, zatrzymajmy si─Ö na chwil─Ö na projektowaniu portfela… w oderwaniu od nich. Mo┼╝e wydawa─ç si─Ö to dziwne ÔÇô prosz─Ö jednak o cierpliwo┼Ť─ç, postaram si─Ö wszystko wyja┼Ťni─ç.

INWESTOWANIE PASYWNE Artyku┼é, jak wskazuje tytu┼é, porusza temat budowania pasywnych portfeli wykorzystuj─ůcych fundusze ETF. S─ů to portfela w kt├│rych jedyn─ů form─ů reakcji na zmiany rynkowe jest przeprowadzanie tak zwanego rebalansowania ÔÇô przywracania za┼éo┼╝onych wag poszczeg├│lnych sk┼éadowych portfela.

Jeste┼Ť pocz─ůtkuj─ůcym inwestorem?

Je┼Ťli rozpoczynasz swoj─ů przygod─Ö w ┼Ťwiecie inwestowania polecam gor─ůco zaznajomi─ç si─Ö z poni┼╝szymi materia┼éami:

Najpierw plan, p├│┼║niej budowa, czyli proces projektowania portfela

Fakt, ┼╝e mamy wiele ETF do wyboru nie powinien oznacza─ç, ┼╝e b─Ödziemy je dobiera─ç do portfela na chybi┼é trafi┼é ÔÇô a do tego si─Ö to sprowadza, gdy jedyn─ů form─ů ÔÇ×analizyÔÇŁ jest nazwa ETF, jego stopa zwrotu za kilka ostatnich lat i ewentualna rekomendacja eksperta. Du┼╝o m├│wi─ů o z┼éocie w mediach? ÔÇô no to siup, kupujemy ETF na z┼éoto licz─ůc na to, ┼╝e zarobimy. Rynek akcji kraj├│w rozwijaj─ůcych ma teraz rosn─ů─ç? ÔÇô tak przynajmniej pisze znany analityk, no to siup, kupujemy. To nie ma nic wsp├│lnego z inwestowaniem ÔÇô potrzebujemy bowiem namacalnego, sprawdzonego planu dzia┼éania, strategii, a nie skakania z kwiatka na kwiatek.

W mojej opinii (nie trzeba si─Ö z ni─ů zgadza─ç ­čÖé ), dob├│r ETF do portfela powinien by─ç ostatni─ů rzecz─ů w procesie budowy portfela. ETF to po prostu narz─Ödzie, kt├│re mo┼╝e nam pom├│c w realizacji strategii inwestycyjnej. Warto zatem j─ů opracowa─ç. Mo┼╝esz zada─ç pytanie ÔÇô ale jak mam zbudowa─ç portfel oparty na ETF… bez dobierania ETF?

Cho─ç pierwszy ETF na ┼Ťwiecie powsta┼é w roku 1990 (Toronto Index Participation Fund), to rynki finansowe funkcjonuj─ů o wiele d┼éu┼╝ej. Wi─Ökszo┼Ť─ç ETF dost─Öpnych na ┼Ťwiecie, w tym w Europie, ma zaledwie histori─Ö kilku, maksymalnie kilkunastu lat. Budowanie strategii inwestycyjnej na bazie tak kr├│tkiej historii jest jednak powa┼╝nym b┼é─Ödem. Powinni┼Ťmy zrozumie─ç fundamenty funkcjonowania rynku oraz przestudiowa─ç jego histori─Ö obejmuj─ůc─ů wiele cykli gospodarczych jak i politycznych (wojny, rewolucje, itp.). Dla jasno┼Ťci ÔÇô nie chodzi o to, by by─ç inwestorem specjalizuj─ůcym si─Ö w makroekonomii ÔÇô to bardzo skomplikowane i uwa┼╝am, ┼╝e pro┼Ťciej jest ju┼╝ dobiera─ç indywidualne sp├│┼éki do portfela ni┼╝ obstawia─ç, ┼╝e za 10 lat upadn─ů Stany Zjednoczone. Ale to nie artyku┼é o inwestowaniu aktywnym, wi─Öc temat zamykam.

Analizuj─ůc przesz┼éo┼Ť─ç warto sprawdzi─ç jak nasz projektowany portfel przechodzi┼é okresy rosn─ůcych i spadaj─ůcych st├│p procentowych, inflacji, deflacji, hossy i bessy na rynku r├│┼╝nych klas aktyw├│w (akcji, obligacji, towar├│w), i tak dalej. Je┼Ťli cofniemy si─Ö o 50 lub wr─Öcz 100 lat, mamy niemal pewno┼Ť─ç, ┼╝e przejdziemy przez ca┼éy repertuar rynkowych stan├│w (si─Öganie w histori─Ö poza wiek XX wi─ů┼╝e si─Ö niestety z coraz mniejsz─ů wiarygodno┼Ťci─ů analizowanych danych).

Kto┼Ť powie: ale przecie┼╝ tak d┼éugo nie b─Öd─Ö inwestowa┼é! Najpewniej nie ÔÇô ale nie chcemy pope┼éni─ç powszechnego b┼é─Ödu wyci─ůgaj─ůc wnioski na podstawie naj┼Ťwie┼╝szej historii. Dlatego powinni┼Ťmy wej┼Ť─ç w buty studenta historii rynk├│w. Tu od razu Ci─Ö uspokoj─Ö ÔÇô daj─Ö Ci do r─Öki konkretne narz─Ödzie, w kt├│rym to wszystko b─Ödziesz m├│g┼é prosto i szybko przeanalizowa─ç posi┼ékuj─ůc si─Ö wbudowanymi danymi historycznymi. Twarde liczby i fakty, a nie tylko sucha teoria i my┼Ťlenie ┼╝yczeniowe.

Pobierz aplikacj─Ö System Trader

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi─Ö wed┼éug w┼éasnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie┼╝─ůce dane rynkowe z darmowych ┼║r├│de┼é
  • Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji
Pobierz

Bynajmniej nie chodzi tu jednak o to, by na ko┼äcu odszuka─ç idealny sk┼éad portfela, kt├│ry historycznie dawa┼é najwy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu (albo co gorsza generowa┼é najlepsze wyniki w wybi├│rczo dobranym okresie). To by┼éaby droga na szafot i oszukiwanie samych siebie. Chodzi natomiast o to, by ka┼╝dy mia┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç skrojenia portfela na w┼éasn─ů miar─Ö z kt├│rym b─Ödziemy mogli si─Ö czu─ç komfortowo. Zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e w ┼Ťwiecie inwestycji s┼éowo ÔÇ×komfortÔÇŁ jest eufemizmem, gdy portfel w kt├│rym przewa┼╝aj─ů akcje krwawi. To kolejny pow├│d, dla kt├│rego powinni┼Ťmy zrobi─ç wszystko co w naszej mocy zanim rzucimy sw├│j kapita┼é na rynek.

CZYM JEST RYZYKO? Cz─Östo m├│wi si─Ö, ┼╝e inwestycja powinna odzwierciedla─ç apetyt inwestora na ryzyko. Czym jednak jest ryzyko? ÔÇô jak je zdefiniowa─ç? Wbrew pozorom nie jest to trywialne pytanie. Na uczelniach zwykle przez ryzyko rozumie si─Ö zmienno┼Ť─ç ÔÇô ale jest to tylko przybli┼╝enie (proxy) ryzyka, aby ┼éatwo tak─ů koncepcj─Ö zapisa─ç wzorami i zmierzy─ç (na przyk┼éad standardowym odchyleniem st├│p zwrotu). Osobi┼Ťcie mi jako praktykowi nie bardzo taka koncepcja pasuje i pisz─Ö to z pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů, ┼╝e kto┼Ť mnie nazwie heretykiem. ­čÖé Bo je┼Ťli rynek akcji jest na przyk┼éad dwa razy bardziej zmienny ni┼╝ obligacje skarbowe, daj─ůc przy tym trzykrotnie wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu to dlaczego mam uwa┼╝a─ç, ┼╝e akcje s─ů bardziej ryzykowne? Dlatego bli┼╝sza mi definicja m├│wi─ůca, ┼╝e ryzyko to prawdopodobie┼ästwo bezpowrotnej utraty zainwestowanego kapita┼éu. Teraz pytanie ÔÇô co jest bardziej prawdopodobne: bankructwo Polski (i przepadni─Öcie kapita┼éu zainwestowanego w ÔÇ×bezpiecznychÔÇŁ obligacjach skarbowych), czy bankructwo globalnego biznesu (rynku akcji)? Do przemy┼Ťlenia. ­čÖé

Dobieramy skład portfela

Musimy zdecydowa─ç co chcemy w┼éo┼╝y─ç do portfela (i nie chodzi jeszcze nadal o konkretne ETF). Osobi┼Ťcie lubi─Ö to robi─ç zaczynaj─ůc od okre┼Ťlenia tak zwanych klas aktyw├│w i ich przybli┼╝onych proporcji. Klasy aktyw├│w to nic innego jak pogrupowane rodzaje r├│┼╝nych inwestycji (np. akcje), kt├│re maj─ů podobn─ů charakterystyk─Ö i zachowuj─ů si─Ö w podobny spos├│b.

Na praktyczne potrzeby niniejszego artyku┼éu i oprogramowania ST korzysta┼é b─Öd─Ö z nast─Öpuj─ůcych klas aktyw├│w:

  • Akcje to zwykle podstawowy budulec portfela, poniewa┼╝ to w┼éa┼Ťnie ta klasa aktyw├│w historycznie zarabia┼éa najwi─Öcej.
  • Obligacje to kolejna noga wi─Ökszo┼Ťci portfeli. O nich nieco wi─Öcej jeszcze za chwil─Ö, bo zas┼éuguj─ů na wi─Öcej uwagi w kontek┼Ťcie ryzyka.
  • Metale szlachetne. Mam tu na my┼Ťli przede wszystkim z┼éoto o kt├│rym r├│wnie┼╝ nieco zaraz b─Ödzie wi─Öcej.
  • Towary (np. produkty rolne, surowce energetyczne, metale szlachetne), kupowane zwykle do portfeli pasywnych w postaci indeks├│w towarowych (np. S&P GSCI ÔÇô Goldman Sachs Commodity Index).
  • Nieruchomo┼Ťci, kt├│re w pasywnym portfelu r├│wnie┼╝ mog─ů by─ç kupowane w postaci ETF.

Co za tym si─Ö konkretnie kryje z punktu widzenia projektowania pasywnego portfela poka┼╝─Ö w dalszej cz─Ö┼Ťci artyku┼éu, prezentuj─ůc praktyczny przyk┼éad budowy portfela.

A jakie maj─ů by─ç proporcje dla poszczeg├│lnych klas aktyw├│w? Musisz sam o tym zdecydowa─ç ÔÇô ja mog─Ö Ci pom├│c oferuj─ůc dost─Öp do swojego oprogramowania, gdzie w mgnieniu oka mo┼╝esz zasymulowa─ç niezliczone kombinacje portfeli. Mo┼╝emy tu dzieli─ç w┼éos na czworo, a i tak ka┼╝dy b─Ödzie mia┼é swoje zdanie. Z pewno┼Ťci─ů warto w portfelu mie─ç zawsze ekspozycj─Ö na rynek akcji, czego uczy historia.

Chcesz inwestowa─ç aktywnie, czy pasywnie?

Gdy ju┼╝ wiemy jakie klasy aktyw├│w chcemy w portfelu, musimy okre┼Ťli─ç co konkretnie ma si─Ö za nimi kry─ç. Tu problem zwykle jest z wyborem rynku akcji i obligacji, na przyk┼éad: ograniczy─ç si─Ö do kilku sp├│┼éek, jednego kraju, jednego regionu, a mo┼╝e inwestowa─ç w akcje globalnie?

Rekomendacja wielu uznanych inwestor├│w jest taka, by inwestowa─ç w globalny koszyk akcji i obligacji. W przypadku akcji mo┼╝na to zrealizowa─ç na przyk┼éad kupuj─ůc ETF na indeks MSCI All Country World Index (ACWI). Zawiera on zarazem rynki akcji kraj├│w rozwini─Ötych jak i rozwijaj─ůcych si─Ö. Wtedy odpada nam problem w stylu ÔÇô czy najbli┼╝sza dekada b─Ödzie nale┼╝e─ç do rynk├│w kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö, a mo┼╝e teraz czas na Chiny. Zawsze b─Ödziemy mie─ç zwyci─Özc─Ö w portfelu. Wed┼éug mnie dla wi─Ökszo┼Ťci to optymalne rozwi─ůzanie, zw┼éaszcza je┼Ťli serio chcemy budowa─ç portfel pasywny, ograniczaj─ůc spekulowanie co do przysz┼éo┼Ťci. Pisz─ůc inaczej ÔÇô budujmy globalny portfel pasywny, a aktywne podej┼Ťcie realizujmy w innym miejscu portfela, je┼Ťli koniecznie chcemy to robi─ç.

Pewien k┼éopot z takim indeksem jak MSCI ACWI polega na tym, ┼╝e opiera si─Ö on na kapitalizacji sp├│┼éek ÔÇô czyli ich bie┼╝─ůcej gie┼édowej wycenie. Dla przyk┼éadu w chwili pisania tego artyku┼éu w portfelu indeksu MSCI ACWI najwi─Öksz─ů pozycj─ů wa┼╝─ůc─ů 3.9% jest firma Apple. Sp├│┼éek z Polski mamy raptem 11 (KGHM, CDR, PKO, CPS, PKN, PZU, PEO, DNP, PGN, MBK, OPL) o ┼é─ůcznej wadze oko┼éo 0.1% — na tyle wyceniana jest warto┼Ť─ç naszej gie┼édy w skali ┼Ťwiata. Dlatego wielu inwestor├│w stara si─Ö samodzielnie budowa─ç globaln─ů ekspozycj─Ö na rynek akcji, przyjmuj─ůc w┼éasne wagi. Uwa┼╝am jednak, ┼╝e to temat wykraczaj─ůcy poza ten artyku┼é, cho─ç je┼Ťli b─Ödzie zainteresowanie mog─Ö ten temat w przysz┼éo┼Ťci ÔÇ×poci─ůgn─ů─çÔÇŁ, bo sam si─Ö nim sporo interesuj─Ö. ­čÖé

UWAGA Nie mam problemu z tym, ┼╝e kto┼Ť ┼Ťwiadomie podejmuje si─Ö aktywnego zarz─ůdzania swoim portfelem. Nie jestem w obozie m├│wi─ůcym, ┼╝e rynku kategorycznie nie da si─Ö pobi─ç ÔÇô taki radykalizm wed┼éug mnie jest budowany na b┼é─Ödnych przes┼éankach o czym pisa┼éem w kr├│tkiej notce, kt├│r─ů polecam przeczyta─ç. Jestem wi─Öc optymist─ů, ale staram si─Ö, aby to nie by┼é g┼éupi optymizm ÔÇô zdaj─Ö sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e pobijanie rynku jest cholernie trudne i wi─Ökszo┼Ťci si─Ö nie udaje. Dlatego z tego punktu widzenia inwestowanie pasywne jest polecane dla wszystkich tych kt├│rzy nie chc─ů, aby ich ci─Ö┼╝ko zarobione pieni─ůdze traci┼éy sw─ů warto┼Ť─ç gdzie┼Ť na kiepskich lokatach bankowych, a z drugiej strony nie maj─ůcych ochoty po┼Ťwi─Öca─ç godzin ka┼╝dego tygodnia na prowadzenie swojego portfela.

Je┼Ťli kto┼Ť ju┼╝ my┼Ťli ÔÇô mo┼╝e jednak pasywne inwestowanie jest dla emeryt├│w, przecie┼╝ wiadomo, ┼╝e w USA rynek akcji zaraz si─Ö zawali, to ostudz─Ö gor─ůce g┼éowy. Dla przyk┼éadu w d┼éu┼╝szym horyzoncie czasowym coraz mniej sp├│┼éek pobija indeks, w sk┼éad kt├│rego wchodz─ů ÔÇô jest to naturalny proces, ale pokazuje z czym przychodzi mierzy─ç si─Ö inwestorowi, kt├│ry chce aktywnie dobiera─ç sp├│┼éki do portfela. Przyk┼éadowo po 10 latach tylko 30% sp├│┼éek pobija indeks globalnego rynku akcji MSCI World. Oto dlaczego wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w powa┼╝nie powinna rozwa┼╝y─ç pasywny, globalnie zdywersyfikowany portfel.

Kolejny, prowokacyjny przyk┼éad: w latach 1989-2015 ponad 50% sp├│┼éek z indeksu S&P 500 mia┼éa gorsze stopy zwrotu ni┼╝… bony skarbowe (odpowiednik lokaty w banku). W tym samym czasie indeks jako ca┼éo┼Ť─ç, ur├│s┼é o 1200%.

Inwestorzy s─ů kr├│tkowzroczni i zbyt ma┼éo zdywersyfikowani w efekcie utrudniaj─ůc sobie ┼╝ycie. Owszem ÔÇô skoncentrowany portfel mo┼╝e wygenerowa─ç wy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu ni┼╝ indeks. Ale im mniej sp├│┼éek w portfelu i im wi─Öcej czasu up┼éywa, tym prawdopodobie┼ästwo takiego scenariusza maleje.

Pytanie ÔÇô lepszy wr├│bel w gar┼Ťci (co umo┼╝liwia kupno szerokiego rynku), czy go┼é─ůb na dachu (pr├│ba doboru najlepszych sp├│┼éek do portfela)? Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas nie ma czasu ani ochoty, by po┼Ťwi─Öca─ç rynkom regularnie czas ÔÇô w├│wczas optymalnym wyborem jest portfel pasywny. Osobi┼Ťcie stosuj─Ö dwa podej┼Ťcia.

Uwa┼╝aj z obligacjami, aby nie trafi─ç z deszczu pod rynn─Ö

Poni┼╝ej zamieszczam materia┼é, w kt├│rym omawiam zagro┼╝enia zwi─ůzane z obligacjami w obecnej sytuacji, czyli st├│p procentowych szoruj─ůcych po dnie. Od niemal 40 lat na ┼Ťwiecie stopy procentowe spada┼éy. W Polsce obligacje skarbowe s─ů synonimem bezpiecze┼ästwa, poniewa┼╝ tu r├│wnie┼╝ po przemianach ustrojowych w 1989 roku stopy procentowe s─ů w trendzie spadkowym, co sprzyja┼éo inwestowaniu w takie papiery warto┼Ťciowe.

Co dalej? Proponuj─Ö kr├│tki wpis jaki pope┼éni┼éem z tej okazji bazuj─ůc na znakomitym opracowaniu firmy Raya Dalio ÔÇô Bridgewater. Przyk┼éadowy portfel, kt├│ry prezentuj─Ö w tym artykule dla cel├│w edukacyjnych uwzgl─Ödnia bie┼╝─ůc─ů sytuacj─Ö na rynku obligacji.

W du┼╝ym skr├│cie ÔÇô warto rozwa┼╝y─ç przynajmniej redukcj─Ö obligacji skarbowych o sta┼éym oprocentowaniu na rzecz tych, kt├│re s─ů indeksowane do inflacji. Historycznie w USA takie obligacje generowa┼éy mniejsze stopy zwrotu od nominalnych (ze sta┼éym oprocentowaniem) obligacji, natomiast chroni┼éy kapita┼é przed inflacj─ů, zachowuj─ůc jego warto┼Ť─ç. Bridgewater sugeruje te┼╝ ÔÇ×dorzucenieÔÇŁ do portfela z┼éota, kt├│re zwykle w otoczeniu niskich st├│p procentowych i presji inflacyjnej zachowywa┼éo si─Ö lepiej ni┼╝ obligacje.

Przy okazji ÔÇô pami─Ötajmy, aby obligacje r├│wnie┼╝ dywersyfikowa─ç! C├│┼╝ z tego, ┼╝e ich w┼éo┼╝enie do portfela zmniejszy jego nominaln─ů zmienno┼Ť─ç, je┼Ťli kapita┼é zosta┼é zainwestowany w papiery jednego kraju, zw┼éaszcza gdy takim krajem jest na przyk┼éad Polska. Zdecydowanie wol─Ö ryzyko walutowe w portfelu poprzez ekspozycj─Ö na koszyk obligacji skarbowych r├│┼╝nych pa┼ästw ni┼╝ ÔÇ×stabilno┼Ť─çÔÇŁ, kt├│ra jest gr─ů w rosyjsk─ů ruletk─Ö. Mo┼╝e i rewolwer nie wystrzeli za mojego ┼╝ycia, ale je┼Ťli ju┼╝, to ca┼éy plan ÔÇ×bezpiecznegoÔÇŁ portfela bierze w ┼éeb. ­čÖé Pa┼ästwa r├│wnie┼╝ bankrutuj─ů i dlatego warto ryzyko rozprasza─ç, nawet je┼Ťli s─ů to obligacje skarbowe. Taka jest w┼éa┼Ťnie idea globanego inwestowania.

Co ze złotem?

Osobi┼Ťcie nie lubi─Ö opowie┼Ťci o z┼éocie podsycanych nut─ů tajemniczo┼Ťci, opowiadaj─ůcych jak chroni kapita┼é na przestrzeni tysi─Öcy lat ÔÇô paradoksalnie to w┼éa┼Ťnie tu widz─Ö w nim problem. Owszem ÔÇô jest to prawd─ů, tyle, ┼╝e z┼éoto porusza si─Ö w bardzo d┼éugich cyklach, nierzadko liczonych wr─Öcz w setkach lat, co zdecydowanie wybiega poza perspektyw─Ö inwestycyjn─ů przeci─Ötnego inwestora. C├│┼╝ z tego, ┼╝e z┼éota moneta z czas├│w Cesarstwa Rzymskiego zachowa┼éa swoj─ů warto┼Ť─ç do dzi┼Ť, je┼Ťli w mi─Ödzyczasie przez dekady i wieki nie chroni┼éa przed inflacj─ů.

┼╗eby nie by─ç go┼éos┼éownym, przyk┼éad z prze┼éomu XX i XXI wieku: kupuj─ůc z┼éoto w lutym 1980, musieliby┼Ťmy czeka─ç do lipca 2007 by nominalnie wyj┼Ť─ç na zero ÔÇô ponad 27 lat! W tym czasie maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu wynios┼éo ponad 60%. Je┼Ťli uwzgl─Ödnimy inflacj─Ö w USA w tym okresie, zainwestowane w├│wczas 1000 USD warte by┼éoby po tych wszystkich latach oko┼éo 370 USD. Za okres 1980-2019 ┼Ťrednia roczna stopa zwrotu z┼éota (CAGR) po korekcie o inflacj─Ö wynosi -1.16%

Kurs złota w latach 1980-2007

Oczywi┼Ťcie kto┼Ť mo┼╝e zarzuci─ç mi z┼éo┼Ťliwie dobrany okres. Ale c├│┼╝ ÔÇô tak faktycznie jest i to zaledwie w 9 lat od uwolnienia cen z┼éota wzgl─Ödem kursu USD w roku 1971.

Nie przekre┼Ťlam absolutnie z┼éota, sam je posiadam, ale nie przypisuj─Ö mu ┼╝adnej magicznej cechy. Zgadzam si─Ö z opini─ů Bridgewater, ┼╝e w dobie niskich st├│p procentowych z┼éoto mo┼╝e by─ç interesuj─ůcym sk┼éadnikiem portfela, cho─ç nale┼╝y mie─ç na uwadze jego spor─ů zmienno┼Ť─ç.

UWAGA Projektuj─ůc swoje portfele nie powinni┼Ťmy analizowa─ç cen z┼éota za lata poprzedzaj─ůce rok 1970. Jak ju┼╝ wspomnia┼éem kurs z┼éota by┼é powi─ůzany z dolarem ameryka┼äskim, a jego charakterystyka w konsekwencji przypomina┼éa bardziej obligacje skarbowe rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych ni┼╝ z┼éota jakie znamy dzi┼Ť. Po uwolnieniu kursu z┼éota jego zmienno┼Ť─ç i maksymalne obsuni─Öcie wzros┼éo mniej wi─Öcej trzykrotnie.

Opuszczamy stref─Ö komfortu, czyli inwestujemy globalnie

Bardzo cz─Östo pojawiaj─ů si─Ö obiekcje pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w co do inwestowania na rynkach zagranicznych. Jest to naturalne ÔÇô osoba zarabiaj─ůca i wydaj─ůca w polskim z┼éotym nie zastanawia si─Ö na co dzie┼ä nad kwestiami ryzyka walutowego. Dla jasno┼Ťci ÔÇô to ryzyko wyst─Öpuje, tylko jest ukryte (o ile nie masz kredytu w obcej walucie). Wiele produkt├│w kt├│re kupujemy jest wprost uzale┼╝niona od kursu PLN wzgl─Ödem innych walut, g┼é├│wnie do EUR i USD. Wystarczy spogl─ůdn─ů─ç co si─Ö dzia┼éo lub dzieje nawet w naszym s─ůsiedztwie ÔÇô na Ukrainie czy Bia┼éorusi. Tam ludzie bardzo dotkliwie poczuli jak pieni─ůdze wyra┼╝one w ich lokalnej walucie utraci┼éy si┼é─Ö nabywcz─ů.

Sprawa kolejna ÔÇô pocz─ůtkuj─ůcy inwestor mo┼╝e czu─ç dyskomfort, gdy zamiast kupowa─ç akcje z indeksu WIG20 i mWIG40 na Gie┼édzie Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie w rodzimej walucie ma do portfela wrzuci─ç akcje ameryka┼äskie z indeksu S&P 500 lub wr─Öcz indeks globalny MSCI ACWI (All Country World Index) z ekspozycj─ů na wiele walut. Co zrobi─ç, aby si─Ö prze┼éama─ç? Czy w og├│le warto to robi─ç?

Na pocz─ůtek proponuj─Ö zapozna─ç si─Ö z poni┼╝szym materia┼éem przedstawiaj─ůcym histori─Ö rynk├│w finansowych ÔÇô uzmys┼éowi on nam, ┼╝e w inwestowaniu bardzo wa┼╝ne jest przyj─Öcie d┼éugiego horyzontu. Cudownie, ┼╝e w Polsce mamy teraz dobrostan w por├│wnaniu do tego co jeszcze by┼éo 2-3 dekady temu, ale nic na zawsze dane nie jest i lepiej dmucha─ç na zimne. Zw┼éaszcza, ┼╝e m├│wimy tu o d┼éugoterminowym portfelu, w kt├│rym lokujemy nadwy┼╝ki finansowe. To nie powinien by─ç kapita┼é, kt├│ry planujemy w ca┼éo┼Ťci wyda─ç za kilka lat ÔÇô w├│wczas faktycznie ryzyko walutowe mo┼╝e sprawi─ç powa┼╝ny k┼éopot.

Historia rynk├│w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa─ç globalnie?

Przedstawiam argumenty, kt├│re powinny racjonalnych inwestor├│w sk┼éoni─ç do my┼Ťlenia o inwestowaniu w wymiarze globalnym.

Czytaj dalej Ôćĺ

Popatrzmy na to w ten spos├│b. ┼╗yjemy, zarabiamy i wydajemy pieni─ůdze na bie┼╝─ůco w Polsce (dla jasno┼Ťci ÔÇô osobi┼Ťcie mieszkam od lat w Belgii), by─ç mo┼╝e mamy te┼╝ nieruchomo┼Ťci ÔÇô wszystko w PLN. Czy rozs─ůdne jest, aby przez 10, 20 czy 30 lat odk┼éada─ç kapita┼é tylko w PLN? Wed┼éug mnie nie. Niekoniecznie budowanie kapita┼éu w USD czy EUR za 20-30 lat da lepszy efekt ni┼╝ tylko w PLN, ale na pewno z mojej perspektywy daje mi wi─Öksze poczucie bezpiecze┼ästwa ÔÇô to forma ubezpieczenia, za kt├│r─ů jestem got├│w zap┼éaci─ç. Je┼Ťli m├│j kapita┼é przez dekady zachowa warto┼Ť─ç w USD czy EUR, a do tego jeszcze go nawet pomno┼╝─Ö, w├│wczas ewentualnie mniej korzystny przelicznik do PLN jestem sk┼éonny bra─ç na klat─Ö (a czego ┼╝ycz─Ö Polsce). ­čÖé Poza tym czuj─Ö si─Ö obywatelem ┼Ťwiata i staram si─Ö korzysta─ç z wolno┼Ťci jak─ů oferuje obecnie ┼Ťwiat (przedsmak utraty tej wolno┼Ťci zafundowa┼é nam COVID-19 ÔÇô warte do przemy┼Ťlenia). A je┼Ťli boimy si─Ö o przysz┼éo┼Ť─ç USD, czy EUR, tym bardziej powinni┼Ťmy obawia─ç si─Ö ryzyka tkwi─ůcego w PLN.

Owszem, je┼Ťli Polska w przysz┼éo┼Ťci przyjmie walut─Ö EUR, kurs PLN najpewniej wcze┼Ťniej umocni si─Ö do g┼é├│wnych walut. Ale je┼Ťli nie daj Bo┼╝e zi┼Ťci si─Ö scenariusz upadku strefy euro, czy wr─Öcz ca┼éej Unii Europejskiej ÔÇô w├│wczas kapita┼é zgromadzony w tak peryferyjnych walutach jak PLN oberwie jeszcze bardziej ni┼╝ EUR. Tak wi─Öc nie spekulowa┼ébym. Osobi┼Ťcie moje inwestycje gie┼édowe w PLN mam tylko w ramach kont IKE i IKZE inwestuj─ůc w polskie akcje. Pozosta┼éy kapita┼é (przyt┼éaczaj─ůca wi─Ökszo┼Ť─ç) ulokowana jest na zagranicznych rynkach z ekspozycj─ů na wiele walut ÔÇô g┼é├│wnie USD i EUR.

RYZYKO WALUTOWE Proponuj─Ö inaczej spogl─ůdn─ů─ç na ryzyko walutowe ni┼╝ robi si─Ö to zwykle. Zamiast przelicza─ç na bie┼╝─ůco, ile zyskali┼Ťmy lub stracili┼Ťmy na kursie PLN do innych walut w ostatnim tygodniu, miesi─ůcu czy roku, przyjmijmy d┼éugoterminow─ů perspektyw─Ö ÔÇô w ko┼äcu m├│wimy o portfelu d┼éugoterminowym. To nie maj─ů by─ç ┼Ťrodki wykorzystane w ca┼éo┼Ťci za kilka lat, a raczej za kilkana┼Ťcie lub wr─Öcz kilka dekad w przysz┼éo┼Ťci. Poza tym prawdopodobnie nie b─Ödziemy ich konsumowa─ç jednorazowo tylko b─Ödzie to roz┼éo┼╝one w czasie ÔÇô by─ç mo┼╝e r├│wnie┼╝ mierzonego w dekadach w trakcie naszej jesieni ┼╝ycia. Przyjmuj─ůc tak─ů optyk─Ö wielowalutowy portfel (a przynajmniej w kt├│rym nie przewa┼╝a peryferyjna waluta jak PLN) wygl─ůda inaczej. ­čÖé

Mam zaprojektowany portfel ÔÇô co dalej?

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e wiemy ju┼╝ jakie klasy aktyw├│w chcemy w portfelu i w jakich proporcjach (praktyczny przyk┼éad portfela poka┼╝─Ö p├│┼║niej – stay tuned! ­čÖé ). Teraz nadchodzi moment od kt├│rego zwykle wi─Ökszo┼Ť─ç zaczyna ÔÇô dob├│r odpowiednich ETF, kt├│re umo┼╝liwi─ů nam jego zbudowanie na realnym rynku z realnym kapita┼éem.

Jest to zarazem bardziej techniczny etap, ale naszpikowany spor─ů ilo┼Ťci─ů niuans├│w i czyhaj─ůcych pu┼éapek. O wielu z nich m├│wi┼éem ju┼╝ przy okazji wyja┼Ťniania ┼Ťwiata funduszy ETF, tu skupi─Ö si─Ö na wybranych kwestiach.

Ameryka kontra Europa, czyli dwa ┼Ťwiaty funduszy ETF ÔÇô kt├│ry lepszy?

Na tym etapie pojawia si─Ö sporo trudno┼Ťci, poniewa┼╝ w Europie wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w nie ma dost─Öpu do ETF notowanych na gie┼édach w USA.

A to w┼éa┼Ťnie tamte ETF s─ů najbardziej p┼éynne, a ich oferta najszersza. Nie b─Öd─Ö tu wchodzi┼é w polityk─Ö pomi─Ödzy Uni─ů Europejsk─ů a Stanami Zjednoczonymi (cho─ç nie mam w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e obecny stan rzeczy jest wynikiem przeci─ůgania liny pomi─Ödzy Bruksel─ů a Waszyngtonem). Licz─ů si─Ö fakty, a te s─ů takie, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie inwestor w Europie dosta┼é rykoszetem w tej wojence. Nie jest to na szcz─Ö┼Ťcie sytuacja bez wyj┼Ťcia ÔÇô wyb├│r ETF w Europie jest ju┼╝ bardzo dobry, a p┼éynno┼Ť─ç przy portfelu d┼éugoterminowym nie stanowi kluczowego kryterium. Natomiast ÔÇ×krajobrazÔÇŁ ┼Ťwiata ETF w Europie jest bardziej skomplikowany ni┼╝ ten w USA.

Gar┼Ť─ç praktycznych porad przy wyborze ETF

I tu przejd─Ö do kolejnej trudno┼Ťci z perspektywy inwestora ÔÇô mnogo┼Ťci odmian tego samego ETF w Europie, co wynika z funkcjonowania wielu walut i wielu gie┼éd w wielu krajach. Dla przyk┼éadu ETF o nazwie iShares Core S&P 500 UCITS ETF (Acc) notowany jest r├│wnocze┼Ťnie na gie┼édzie w Londynie, Amsterdamie, Zurychu, Mediolanie i Frankfurcie. Do tego wyst─Öpuje w kilku r├│┼╝nych walutach (EUR, GBP, USD), a na platformach maklerskich mo┼╝e mie─ç r├│┼╝ne oznaczenia (tickery), na domiar z┼éego w r├│┼╝nych standardach. Najlepiej obrazuje to poni┼╝sza rozpiska pochodz─ůca z portalu justETF dla tego papieru warto┼Ťciowego.

Jeden ETF, wiele wciele┼ä. ­čÖé

Znacznie wi─Öcej o tym wszystkim m├│wi┼éem w poni┼╝szym filmie ÔÇô zach─Öcam do jego ogl─ůdni─Öcia, bo je┼Ťli czujesz si─Ö zagubiony, to z pewno┼Ťci─ů pomo┼╝e Ci to w odnalezieniu si─Ö w europejskim ┼Ťwiecie ETF.

Zwr├│c─Ö teraz uwag─Ö na kilka praktycznych aspekt├│w przy doborze ETF do portfela:

  1. Wygodnie jest prowadzi─ç portfel w jednej walucie i na pewno nie b─Ödzie to PLN je┼Ťli my┼Ťlimy o globalnym inwestowaniu. Wyb├│r ETF w Polsce jest nadal bardzo s┼éaby, a buduj─ůc taki portfel, o kt├│rym tu pisz─Ö powinni┼Ťmy skupia─ç swoje wysi┼éki na globalnej ekspozycji. Dlatego, o ile to mo┼╝liwe (czytaj ÔÇô pozwala na to wyb├│r ETF), warto zdecydowa─ç si─Ö na jedn─ů walut─Ö (np. EUR lub USD), i z takich ETF budowa─ç portfel (strategi─Ö). To upro┼Ťci rebalansowanie danego portfela, czyli wyr├│wnywanie w nim wag, kt├│re z czasem wymagaj─ů korekty.
  2. Wyb├│r waluty powinien by─ç bardziej podyktowany tym do jakich ETF mamy dost─Öp ni┼╝ naszymi preferencjami do konkretnej waluty. Inwestuj─ůc globalnie i tak b─Ödziemy mie─ç ekspozycj─Ö na waluty ┼Ťwiata. Dla przyk┼éadu ÔÇô inwestuj─ůc w ETF wyra┼╝ony w EUR na indeks S&P 500 i tak b─Ödziemy mie─ç de facto ekspozycj─Ö na USD. Inwestuj─ůc w ETF na globalny rynek akcji w gruncie rzeczy w portfelu mamy ca┼éy koszyk r├│┼╝nych walut. Do tego jeszcze sobie wr├│cimy p├│┼║niej.
  3. Z punktu osoby ┼╝yj─ůcej w Polsce nie ma sensu p┼éaci─ç za zabezpieczenia walutowe w ETF, poniewa┼╝ i tak nie chroni ono w odniesieniu do PLN. Zabezpieczenie jest zwykle dost─Öpne dla EUR, GBP i CHF. Przyk┼éadowo wyobra┼║my sobie ETF na ameryka┼äskie akcje wyra┼╝one w EUR z zabezpieczeniem walutowym wzgl─Ödem USD. Niewiele ono nam da, bo zabezpiecza jedynie wahania kursu EUR/USD, a przy tym wybieraj─ůc takiego ETF b─Ödziemy ponosi─ç koszt zabezpieczenia walutowego. Warto doda─ç, ┼╝e ze wzgl─Ödu na cz┼éonkostwo Polski w Unii Europejskiej wahania PLN wzgl─Ödem EUR s─ů (by┼éy) mniejsze ni┼╝ wzgl─Ödem USD.
  4. Zwykle zaleca si─Ö zabezpieczenia walutowe w ETF, kt├│re inwestuj─ů w obligacje. Chodzi o to, ┼╝e je┼Ťli takie obligacje maj─ů pe┼éni─ç stabilizuj─ůc─ů rol─Ö w portfelu, to nie chcemy ryzyka walutowego. Tyle teorii ÔÇô w praktyce dla inwestora z Polski to oznacza, ┼╝e albo inwestujemy tylko w obligacje w Polsce w PLN, albo czy chcemy, czy nie ÔÇô godzimy si─Ö na ryzyko walutowe. C├│┼╝ z tego, ┼╝e kupimy sobie obligacje ameryka┼äskie zapakowane w ETF kwotowanego w EUR, z zabezpieczeniem walutowym do EUR ÔÇô zamiast ryzyka wzgl─Ödem USD, b─Ödziemy je mie─ç wzgl─Ödem EUR. Osobi┼Ťcie mam po prostu cz─Ö┼Ť─ç portfela w USD, a kolejn─ů w EUR. Wi─Öcej o ryzyku walutowym w dalszej cz─Ö┼Ťci tego artyku┼éu.
  5. Je┼Ťli nie dzia┼éamy na koncie zwolnionym z podatku Belki (IKE/IKZE), to zdecydowanie korzystniej jest wybra─ç ETF akumuluj─ůce dywidendy, a nie je wyp┼éacaj─ůce. Po pierwsze ┼éatwiejsze b─Ödzie rozliczenie podatkowe, bo nie trzeba rozlicza─ç ka┼╝dej dywidendy (nawet je┼Ťli jest to broker z Polski!). Po drugie jest to korzystniejsze podatkowo ÔÇô wyp┼éacona dywidenda jest natychmiast reinwestowana podnosz─ůc wycen─Ö jednostki ETF w pe┼énej kwocie, bo nie powstaje obowi─ůzek podatkowy u fiskusa w Polsce ÔÇô ten dopiero pojawia si─Ö przy sprzeda┼╝y ETF, gdy realizujemy zysk kapita┼éowy. Tu uwaga: fakt, ┼╝e nie zap┼éacimy podatku od dywidendy nie oznacza, ┼╝e wystawca ETF tego podatku nie musia┼é ui┼Ťci─ç u ┼║r├│d┼éa (ang. witholding tax), a czego nawet nie zobaczymy w rozliczeniu. Kluczowy jest kraj rezydencji wystawcy danego ETF ÔÇô to na podstawie umowy podatkowej pomi─Ödzy tym krajem, a krajem, z kt├│rego wp┼éywa dywidenda, potr─ůcany jest podatek u ┼║r├│d┼éa.

W praktyce niestety uwzgl─Ödnienie wszystkich powy┼╝szych uwag mo┼╝e nie by─ç mo┼╝liwe, poniewa┼╝ nie pozwoli na to wyb├│r dost─Öpnych u naszego brokera funduszy ETF. Poza tym Twoje preferencje i priorytety mog─ů by─ç inne.

Chcesz zrobi─ç w ST symulacj─Ö portfela na historycznych danych z notowaniami ETF? ÔÇô wykorzystaj… ETF z USA

Wiesz ju┼╝, ┼╝e ┼Ťwiat ETF w Europie wygl─ůda nieco bardziej skomplikowanie w por├│wnaniu do USA, gdzie de facto nie interesuje nas na jakiej gie┼édzie jest notowany dany ETF, a przy tym zwykle kwotowany jest tylko w USD. Nie ma te┼╝ w USA ETF akumulacyjnych (reinwestuj─ůcych dywidendy, zamiast je wyp┼éaca─ç), co z jednej strony mo┼╝e by─ç niekorzystne dla niekt├│rych inwestor├│w, ale upraszcza dob├│r ETF do portfela (jest mniej ÔÇ×wariacjiÔÇŁ tego samego ETF).

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e mamy ju┼╝ zaprojektowany portfel oraz dobrane ETF, przy pomocy kt├│rych chcemy go wdro┼╝y─ç. Sprawdzili┼Ťmy r├│wnie┼╝ zachowanie naszego portfela za ostatnie 50, a mo┼╝e nawet 100 lat, korzystaj─ůc z mojego oprogramowania ST. Jeste┼Ťmy gotowi, aby odtworzy─ç ten portfel w ST korzystaj─ůc z notowa┼ä rynkowych poszczeg├│lnych funduszy ETF.

ST umo┼╝liwia pobieranie takich danych z Yahoo i Stooq, przy czym pojawiaj─ů si─Ö schody: jako┼Ť─ç i dost─Öpno┼Ť─ç tych danych cz─Östo pozostawia wiele do ┼╝yczenia ÔÇô s─ů luki, si─Ögaj─ůce czasami nawet miesi─Öcy, albo wr─Öcz b┼é─Ödy. Prze┼╝y┼éem wiele nerw├│w, wr─Öcz frustracji, bo dane dla inwestora s─ů niczym tlen, a mam ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e darmowe ┼║r├│d┼éa nie spe┼éniaj─ů w pe┼éni swojej roli. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas nie ma dost─Öpu do profesjonalnych platform jak terminal BloombergÔÇÖa, kt├│re kosztuj─ů krocie. Co wi─Öc zrobi─ç?

Dlaczego posiadanie planu na rynku jest konieczno┼Ťci─ů oraz jak zachowa─ç si─Ö podczas krachu gie┼édowego ÔÇô opowiada Meb Faber

Meb Faber w ekskluzywnym wywiadzie w prosty spos├│b t┼éumaczy jak w prosty spos├│b w rzetelny spos├│b podej┼Ť─ç do zagadnie┼ä zwi─ůzanych z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Najpierw sprawdzi┼ébym, czy notowania dla naszych ETF mimo wszystko mo┼╝na pobra─ç z Yahoo czy Stooq (menu DANE) ÔÇô je┼Ťli tak, by─ç mo┼╝e nic wi─Öcej robi─ç nie musimy (cho─ç gwarancji, ┼╝e wszystko b─Ödzie OK w przysz┼éo┼Ťci da─ç nie mog─Ö ÔÇô zar├│wno Yahoo jak i Stooq mog─ů zablokowa─ç mo┼╝liwo┼Ť─ç pobierania danych z ich serwer├│w).

Je┼Ťli problemy natomiast si─Ö pojawi─ů to w ST zbudowa┼ébym podobny portfel, tyle, ┼╝e oparty na notowaniach ETF z USA (r├│wnie┼╝ bazuj─ůc na Yahoo), kt├│re zwykle maj─ů d┼éu┼╝sz─ů histori─Ö i s─ů w lepszej jako┼Ťci. Oczywi┼Ťcie nie zawsze da si─Ö to przeprowadzi─ç idealnie, bo by─ç mo┼╝e chcieli┼Ťmy do portfela w┼éo┼╝y─ç ETF na obligacje kraj├│w z Eurostrefy, kt├│ry nie ma bezpo┼Ťredniego odpowiednika w USA. Nie ma tu idealnych rozwi─ůza┼ä i mo┼╝emy by─ç zmuszeni do improwizacji. Dobrze by jednak nawet w├│wczas nasz portfel mia┼é sens d┼éugoterminowy.

Osobi┼Ťcie inwestuj─Ö w wi─Ökszo┼Ťci poprzez ETF notowane w USA oraz posiadam dost─Öp do p┼éatnych danych dla rynku w USA i Australii firmy Norgate, kt├│re swoj─ů drog─ů gor─ůco polecam, je┼Ťli kto┼Ť mo┼╝e sobie na nie pozwoli─ç.  W ST doda┼éem wsparcie dla tego dostawcy i dzia┼éa to naprawd─Ö znakomicie ÔÇô nie musimy nic robi─ç, ┼╝eby zawsze mie─ç w zasi─Ögu naj┼Ťwie┼╝sze dane wysokiej jako┼Ťci i to nie tylko dla ETF, ale i akcji, kontrakt├│w terminowych, danych ekonomicznych (np. stopa bezrobocia, inflacja, rynek nieruchomo┼Ťci, bran┼╝e i sektory) z histori─ů si─Ögaj─ůc─ů 70 lat wstecz. Cudo!

Praktyczne przykłady portfeli

Do┼Ť─ç teoretyzowania ÔÇô czas na zaj─Öcia praktyczne. Zbudujmy sobie konkretny portfel oparty na funduszach ETF.

Nie ma du┼╝ego sensu w tym, abym teraz tu przytoczy┼é 150 przyk┼éadowych portfeli zbudowanych z ETF, bo nie ma portfela uniwersalnego. Zatem zbuduj─Ö portfel wed┼éug w┼éasnego uznania t┼éumacz─ůc, dlaczego robi─Ö to tak, a nie inaczej. Prosz─Ö to traktowa─ç jako ─çwiczenie edukacyjne a nie rekomendacj─Ö inwestycyjn─ů.

Cel

Jestem sk┼éonny do tego, aby zaakceptowa─ç spor─ů zmienno┼Ť─ç w swoim portfelu, poniewa┼╝ m├│j horyzont inwestycyjny to co najmniej 20 lat. Zale┼╝y mi przy tym na prostocie (maksymalnie 4-5 sk┼éadnik├│w), tak by jego obs┼éuga by┼éa zredukowana do minimum.

Skład portfela

Po przeprowadzeniu wielu symulacji w ST jednoznacznie wida─ç, ┼╝e historycznie rynek akcji generuje najwy┼╝sze stopy zwrotu. Dlatego b─Öd─Ö je znacz─ůco przewa┼╝a┼é w portfelu. Cz─Ö┼Ť─ç jego chc─Ö jednak zaalokowa─ç w inne klasy: obligacje inflacyjne i z┼éoto, co redukuje zmienno┼Ť─ç w portfelu. Oto m├│j portfel:

  • Akcje ÔÇô 80%
    • Akcje kraj├│w rozwini─Ötych ÔÇô 60%
    • Akcje kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö ÔÇô 20%
  • Skarbowe obligacje inflacyjne (TIPS, Treasury Inflation Protected Securities) ÔÇô 10%
  • Z┼éoto ÔÇô 10%

M├│g┼ébym do portfela w┼éo┼╝y─ç jeden indeks w formie MSCI ACWI, kt├│ry b─Ödzie zawiera┼é zarazem akcje pa┼ästw rozwini─Ötych jak i rozwijaj─ůcych si─Ö. Niemniej udzia┼é w portfelu MSCI ACWI pa┼ästw rozwijaj─ůcych si─Ö to zaledwie oko┼éo 11%, chocia┼╝ udzia┼é w PKB ┼Ťwiata wynosi oko┼éo 30% — chcia┼ébym nieco wi─Öcej. Dlatego w cz─Ö┼Ťci akcyjnej portfela 75% stanowi─ů pa┼ästwa rozwini─Öte, 25% rozwijaj─ůce si─Ö.

Jest to agresywny portfel, kt├│rym w burzliwych okresach b─Ödzie mocno buja┼éo co nie powinno dziwi─ç ÔÇô 80% to akcje, a 10% to z┼éoto, kt├│re jest nawet jeszcze bardziej zmienne od akcji (cho─ç zwykle bywaj─ů ujemnie skorelowane w podbramkowych sytuacjach). Dlatego w ramach tego artyku┼éu wybieramy si─Ö w podr├│┼╝ w czasie, aby odpowiedzie─ç sobie na pytanie, czy chcemy w to wchodzi─ç.

Warto wiedzie─ç, ┼╝e historycznie za lata 1926-2019 akcje z pa┼ästw rozwijaj─ůcych si─Ö generowa┼éy nieco wi─Öksz─ů roczn─ů stop─Ö zwrotu od pa┼ästw rozwini─Ötych (9.06% vs. 8.85%), ale przy znacz─ůco wi─Ökszej zmienno┼Ťci portfela mierzonej standardowym odchyleniem rocznej stopy zwrotu (24.19% vs. 17.94%). A to w┼éa┼Ťnie zmienno┼Ť─ç jest tym co mocno nas ludzi boli w portfelu ÔÇô warto je wi─Öc bra─ç pod uwag─Ö.

Zanim przetestujemy portfel ÔÇô prosz─Ö nie pytajcie mnie, czemu nie w┼éo┼╝y┼éem nieruchomo┼Ťci, a mo┼╝e powinienem wi─Öcej da─ç akcji rynk├│w wschodz─ůcych, a mo┼╝e wi─Öcej z┼éota i tak dalej. To tylko przyk┼éadowy portfel i zale┼╝a┼éo mi, by by┼é prosty. Ale nic nie powstrzymuje Ci─Ö od tego, ┼╝eby┼Ť odpali┼é sobie ST i zbudowa┼é w┼éasny portfel ÔÇô wr─Öcz Ci─Ö do tego gor─ůco zach─Öcam. Taka ÔÇ×zabawaÔÇŁ bardzo mocno otworzy Ci oczy na wiele spraw zwi─ůzanych z inwestowaniem, zaczniesz lepiej rozumie─ç jego sens w d┼éugim terminie.

Wyniki i komentarz

Poni┼╝ej wyniki portfela za okres 1973-2019 (w nawiasie warto┼Ťci dla indeksu S&P 500):

  • Kwota startowa (w milionach USD): 1 (1)
  • Kwota ko┼äcowa (w milionach USD): 93.67 (107.11)
  • U┼Ťredniona roczna stopa zwrotu (CAGR): 10.13% (10.45%)
  • U┼Ťredniona roczna stopa zwrotu skorygowana o inflacj─Ö (CAGR realny): 6.00% (6.30%)
  • Maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu: -45.40% (-50.95)
  • Pocz─ůtek maksymalnego obsuni─Öcia: 29/11/2007 (29/11/2007)
  • D┼éugo┼Ť─ç maksymalnego obsuni─Öcia: 1186 dni (1582 dni)
  • Standardowe odchylenie portfela: 15.04% (17.23%)
  • Liczba zyskownych miesi─Öcy: 368 (355)
  • Liczba stratnych miesi─Öcy: 196 (209)
  • Wska┼║nik Sharpe: 0.73 (0.68)
  • Liczba rebalancing├│w: 31 (0)

Gdyby nie fakt, ┼╝e mamy w portfelu z┼éoto i obligacje inflacyjne, mogliby┼Ťmy symulacj─Ö portfela (backtest) przeprowadzi─ç za jeszcze d┼éu┼╝szy okres.

Żeby wszystko było jasne, krótki komentarz to powyższych wyników:

  • Wyniki nie uwzgl─Ödniaj─ů koszt├│w transakcyjnych i podatk├│w. Te pierwsze s─ů marginalne przy takiej strategii, natomiast podatki s─ů zale┼╝ne od sytuacji danego inwestora i rodzaju kupowanych ETF (np. korzystniej wypadaj─ů podatkowo ETF akumuluj─ůce dywidendy).
  • Badany portfel ma nieznacznie mniejsz─ů roczn─ů stop─Ö zwrotu od indeksu S&P 500 (500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich), redukuj─ůc w zamian maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu i zmienno┼Ť─ç portfela.
  • Rebalancing portfela jest przeprowadzany w sytuacji, gdy kt├│rykolwiek element portfela odchyli si─Ö od pierwotnej wagi +/- 30%. Czyli przyk┼éadowo, gdy rynek akcji kraj├│w rozwini─Ötych spadnie o wi─Öcej ni┼╝ 18 punkt├│w procentowych (czyli z 60% poni┼╝ej 42%), uruchamiany jest rebalancing polegaj─ůcy na tym, ┼╝e dokupowane s─ů te akcje, redukuj─ůc odpowiednio udzia┼é pozosta┼éych element├│w portfela. Warunek rebalancingu sprawdzany jest na ostatniej sesji ka┼╝dego miesi─ůca (nie znaczy to jednak, ┼╝e wykonywany jest jednak rebalancing ÔÇô przez 46 lat by┼é wykonany on 31 razy).
  • Korekta przeci─Ötnej stopy zwrotu (CAGR) o inflacj─Ö bazuje na stopie inflacji w USA. W tym przypadku portfel przeci─Ötnie w badanym okresie zarabia┼é zatem 6% powy┼╝ej inflacji.
  • Maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu oznacza najg┼é─Öbszy spadek warto┼Ťci portfela w badanym okresie. W tym przypadku taka sytuacja mia┼éa miejsce w listopadzie 2007 roku, kiedy portfel zacz─ů┼é nurkowa─ç trac─ůc w pewnym momencie 45.40%, a wyj┼Ťcie z tego poziomu do warto┼Ťci przed spadkami zaj─Ö┼éo 1186 dni kalendarzowych.
  • Standardowe odchylenie portfela liczone jest dla rocznych st├│p zwrotu i oznacza, ┼╝e przeci─Ötne wahanie naszego portfela jest mniejsze od indeksu S&P 500 (15.04% vs. 17.23%).

I jeszcze rozpiska wynik├│w dekada po dekadzie. Jak widzimy ka┼╝dy okres by┼é na plusie (co istotne ÔÇô po uwzgl─Ödnieniu inflacji).

Zwr├│─çmy uwag─Ö na lata 1973-1979 ÔÇô roczna stopa zwrotu wynosi 10.88%, ale po korekcie o inflacj─Ö ju┼╝ tylko 1.91% ÔÇô uwzgl─Ödnianie jej w obliczeniach jest abolutnie konieczne, szczeg├│lnie przy analizowaniu wieloletnich okres├│w. Gdyby┼Ťmy w powy┼╝szym portfelu nie mieli z┼éota i obligacji inflacyjnych TIPS realnie by┼éoby jeszcze gorzej. Dlatego na obecne czasy niskich st├│p procentowych zdecydowa┼éem si─Ö na obligacje inflacyjne. Gdyby┼Ťmy w latach 1980-2019 mieli w portfelu nominalne obligacje skarbowe (nieindeksowane inflacj─ů), w├│wczas wyniki portfela by┼éyby znacznie lepsze ÔÇô przez ca┼éy ten czas stopy procentowe spada┼éy docieraj─ůc do dna. Zatem te czasy szybko nie powr├│c─ů.

CIEKAWOSTKA W latach 1980-2019 30-letnie obligacje skarbowe USA wygenerowa┼éy ┼Ťredni─ů roczn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie 9.44% (realnie 6.19%), przy maksymalnym obsuni─Öciu kapita┼éu -25%. Przez ostatnie 40 lat to by┼éa najlepsza ÔÇ×strategiaÔÇŁ inwestycyjna w kontek┼Ťcie wsp├│┼éczynnika zysku do ryzyka (zmienno┼Ťci). Oczywi┼Ťcie wiemy to teraz, po fakcie. Natomiast warto mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e o ile ma┼éo rzeczy w ┼Ťwiecie inwestycji jest pewne, tak tu z pewno┼Ťci─ů takie wyniki nie powt├│rz─ů si─Ö przez wiele kolejnych lat na tych obligacjach.

Zastosowanie portfela na rynku, czyli w końcu wchodzimy na rynek

Zastosowanie tego portfela w praktyce jest bardzo proste i mo┼╝e ogranicza─ç si─Ö do dos┼éownie 4 funduszy ETF na: akcje kraj├│w rozwini─Ötych, akcje kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö, z┼éoto i obligacje inflacyjne. Poka┼╝─Ö to na przyk┼éadzie ETF notowanych w USA oraz ETF notowanych na gie┼édach europejskich.

Portfel zbudowany na amerykańskich ETF

W ST zbudowa┼éem portfel na nast─Öpuj─ůcych ETF (to tylko propozycja, mo┼╝na zastosowa─ç inne):

  • EEM (iShares MSCI Emerging Markets ETF) ÔÇô akcje kraj├│w rozwijaj─ůcych si─Ö (20%)
  • URTH (iShares MSCI World ETF) ÔÇô akcje kraj├│w rozwini─Ötych (60%)
  • GLD (SPDR Gold Trust) ÔÇô fundusz na┼Ťladuj─ůcy kurs z┼éota (10%)
  • TIP (iShares TIP Bond) ÔÇô ETF w sk┼éad kt├│rego wchodz─ů ameryka┼äskie obligacje inflacyjne TIPS (10%)

A tak wygl─ůda rozk┼éad poszczeg├│lnych ETF w portfelu.

Wyniki takiego portfela, miesi─ůc po miesi─ůcu, uwzgl─Ödniaj─ůce koszty transakcyjne w Interactive Brokers poni┼╝ej.

To na koniec jeszcze krzywa kapita┼éu. Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na luty i marzec 2020, gdzie mocno buja┼éo w odpowiedzi na pandemi─Ö COVID-19 i uruchomiony zosta┼é rebalansing portfela, dosypuj─ůc do niego akcji. Nale┼╝y wykaza─ç si─Ö spor─ů dyscyplin─ů, by realizowa─ç z pe┼én─ů konsekwencj─ů obran─ů strategi─Ö w tak burzliwych momentach.

Krzywa kapita┼éu portfela opartego na ETF z uwzgl─Ödnionymi prowizjami i rebalasowaniem przy odchylnieach przekraczaj─ůcych +/-30%. Kapita┼é startowy to 1 milion USD. Wida─ç jak w lutym i marcu mocno buja┼éo. ­čÖé

Portfel zbudowany na europejskich ETF (UCITS)

Poniewa┼╝ lista dost─Öpnych ETF mo┼╝e by─ç r├│┼╝na u r├│┼╝nych broker├│w, zamiast podawania konkretnych symboli przytaczam wiele r├│┼╝nych alternatywnych funduszy dla ka┼╝dej grupy:

Sk┼éadanie zlece┼ä ÔÇô praktyczna uwaga

Kupuj─ůc lub sprzedaj─ůc ETF na rynku stosujmy tak zwane zlecenia z limitem (limit orders). Dzi─Öki temu, je┼Ťli dojdzie do transakcji kupna/sprzeda┼╝y to b─Ödzie ona zrealizowana po cenie okre┼Ťlonej w limicie lub lepszej, ale na pewno nie gorszej. Minusem tego zlecenia jest to, ┼╝e mo┼╝e ono zosta─ç niezrealizowane, dlatego powinny by─ç one sk┼éadane bardzo blisko bie┼╝─ůcego kursu na rynku. Natomiast unikniemy przykrej sytuacji, w kt├│rej rozchwiany rynek nas ÔÇ×przewiezieÔÇŁ bo nie ustawili┼Ťmy limitu ceny. Zalecam r├│wnie┼╝, aby nie spekulowa─ç tu licz─ůc na to, ┼╝e rynek spadnie lub wzro┼Ťnie, poluj─ůc na lepsze okazje ÔÇô to ma by─ç pasywna strategia. Wystarczy realizowa─ç jej za┼éo┼╝enia.

Nie przeżywaj szumu rynkowego, skup się na długoterminowym celu

Portfel pasywny jest wybitnie d┼éugoterminowy. Nie ma sensu sprawdzania jego warto┼Ťci ka┼╝dego dnia. Je┼Ťli bardzo chcesz, mo┼╝esz sprawdza─ç warunek rebalasowania portfela co tydzie┼ä, chocia┼╝ robienie tego raz w miesi─ůcu w zupe┼éno┼Ťci wystarczy (dla jasno┼Ťci ÔÇô zwykle i tak ten warunek nie jest spe┼éniony, wi─Öc na sprawdzeniu ko┼äczy si─Ö nasza ÔÇ×pracaÔÇŁ). Je┼Ťli i to za wiele ÔÇô mo┼╝esz ograniczy─ç sprawdzanie warunku rebalansowania portfela nawet raz do roku. W ST sprawd┼║ jak wp┼éywa to na wyniki portfela.

Lepiej nie dopuszcza─ç do siebie za du┼╝o emocji rynkowych ÔÇô zar├│wno tych pozytywnych jak i negatywnych. Dzi─Öki temu ┼éatwiej nam b─Ödzie z dyscyplin─ů pod─ů┼╝a─ç za obranym planem i nie wpada─ç na ┼Ťwietny pomys┼é ÔÇ×poprawyÔÇŁ portfela. Takie ÔÇ×analizyÔÇŁ na bazie najnowszego szumu rynkowego (du┼╝e wahni─Öcie na rynkach, przeczytany artyku┼é, porada eksperta itd.) wi─Öcej wyrz─ůdz─ů z┼éego ni┼╝ dobrego. To ma by─ç nasz portfel i nasze zasady.

Rebalansowanie portfela

To, czy warunki rebalansowania portfela zosta┼éy spe┼énione mo┼╝na sprawdzi─ç w ST. Potrzebne s─ů do tego naj┼Ťwie┼╝sze dane rynkowe, a nast─Öpnie po uruchomieniu symulacji w „Historia rebalasowania” mo┼╝na sprawdzi─ç obowi─ůzuj─ůcy sk┼éad portfela i ewentualne zmiany, jakie nale┼╝y dokona─ç w portfelu.

Kilka osobistych zwierze┼ä ­čśë

Od niemal dw├│ch lat pracuj─Ö nad oprogramowaniem ST, kt├│re w mojej ocenie jest wyj─ůtkowe, poniewa┼╝ daje do r─Öki ka┼╝dego inwestora proste narz─Ödzie jakiego brakowa┼éo. Teraz mo┼╝esz sam zaprojektowa─ç i zweryfikowa─ç sw├│j pomys┼é inwestycyjny. Nie ka┼╝dy jest bieg┼éy w programowaniu ÔÇô dzi─Öki ST nie musisz wiedzie─ç o programowaniu nic. No mo┼╝e prawie nic ÔÇô poni┼╝ej kilka zda┼ä o tym jak to wygl─ůda z mojej perspektywy…

Rozw├│j takiego oprogramowania jak ST poch┼éania mn├│stwo zasob├│w: tak czasowych jak i finansowych. Obecnie poza mn─ů w projekcie na sta┼ée jest jeszcze jedna osoba, kt├│rej p┼éac─Ö rynkowe wynagrodzenie za wykonywane prace. Nie chc─Ö si─Ö absolutnie u┼╝ala─ç, a tylko Ci uzmys┼éowi─ç, ┼╝e prowadzenie takiego projektu jest zwyczajnie bardzo wyczerpuj─ůce i wymagaj─ůce. Obok pisania na blogu takich artyku┼é├│w edukacyjnych jak ten, obok nagrywania podcast├│w, rozwijam oprogramowanie ST i… sam pracuj─Ö zarobkowo. Czuj─Ö ju┼╝ ogromne zm─Öczenie pracuj─ůc tygodniowo po 80 i wi─Öcej godzin od dw├│ch lat. Jedyn─ů szans─ů na to, by m├│c to oprogramowanie doprowadzi─ç rzetelnie do ko┼äca b─Ödzie jego sprzeda┼╝, kt├│ra uczyni ten projekt zasadny biznesowo.

ST w akcji. ­čśë

Tu, gdzie obecnie mieszkam (Bruksela) programista z wieloletnim do┼Ťwiadczeniem za godzin─Ö pracy mo┼╝e liczy─ç na wynagrodzenie rz─Ödu 70-100 EUR, czyli przy obecnym kursie oko┼éo 315-450 PLN. Za godzin─Ö pracy! Zero ryzyka, czysto rzemie┼Ťlnicza praca, cz─Östo nawet nie ruszaj─ůc ty┼éka z domu. Z cz─Ö┼Ťci tego zarobku rezygnuj─Ö, aby m├│c wi─Öcej czasu po┼Ťwi─Öci─ç na rozw├│j ST.

Dlatego w listopadzie lub grudniu tego roku planuj─Ö zorganizowa─ç kr├│tk─ů przedsprzeda┼╝ ST (oko┼éo 10-15 dni), gdzie za niewielk─ů op┼éat─ů (z mojego punktu widzenia) b─Ödzie mo┼╝na wykupi─ç roczny abonament na jego u┼╝ytkowanie. B─Ödzie to koszt 365 PLN w skali roku (1 PLN na dzie┼ä). Pe┼én─ů, oficjaln─ů wersj─Ö ST planuj─Ö wyda─ç w okolicy lutego/marca 2021 ÔÇô do tego czasu ST b─Ödzie ca┼ékowicie za darmo. Ktokolwiek jednak kupi licencj─Ö ST w listopadzie/grudniu tego roku, b─Ödzie mia┼é gwarancj─Ö najni┼╝szej ceny, a roczny okres abonamentu b─Ödzie liczony od chwili wydania oficjalnej wersji. Kolejne sprzeda┼╝e b─Öd─ů wi─ůza─ç si─Ö z wy┼╝szymi cenami.

B─Öd─Ö wdzi─Öczny za Twoje uwagi i komentarze zwi─ůzane z ST, r├│wnie┼╝ w kontek┼Ťcie tego co napisa┼éem powy┼╝ej. Za  5-6 miesi─Öcy ST b─Ödzie aplikacj─ů o wiele prostsz─ů w u┼╝yciu, bardziej przyjazn─ů dla mniej obytych z komputerami os├│b ÔÇô ale potrzebuj─Ö Twojej pomocy za kt├│r─ů z g├│ry serdecznie dzi─Ökuj─Ö! Ze swojej strony obiecuj─Ö, ┼╝e wk┼éadam w to ca┼ée serce, g┼é─Öboko wierz─ůc w sens tego co robi─Ö. Jestem przekonany, ┼╝e wiedza kt├│r─ů przekazuj─Ö i oprogramowanie ST s─ů bardzo warto┼Ťciowe, co┼Ť pod czym z dum─ů mog─Ö si─Ö podpisa─ç.

UWAGA Od kilkunastu tygodni jestem cz┼éonkiem zamkni─Ötego forum ÔÇô Klanu Finansowych Ninja (#KFN), kt├│rego gospodarzem jest Micha┼é Szafra┼äski z bloga Jak Oszcz─Ödza─ç Pieni─ůdze. Poza bezpo┼Ťrednim dost─Öpem do Micha┼éa, na forum obecnych jest wiele os├│b b─Öd─ůcych ekspertami w r├│┼╝nych bran┼╝ach i dziedzinach z kt├│rymi mo┼╝na na poziomie i z kultur─ů porozmawia─ç na tematy inwestycyjne, biznesowe i wiele innych. Regularnie organizowane s─ů prywatne lajwy prezentuj─ůce tre┼Ťci o najwy┼╝szej merytorycznej jako┼Ťci, kt├│rych cz─Ö┼Ť─ç mam przyjemno┼Ť─ç wsp├│┼éprowadzi─ç. SERDECZNIE ZAPRASZAM! ­čÖé

Zakończenie

Inwestowanie pasywne mo┼╝e by─ç naprawd─Ö proste i ma┼éo absorbuj─ůce. Z punktu widzenia wi─Ökszo┼Ťci z nas ma to ogromne znaczenie, gdy nie mo┼╝emy lub nie chcemy po┼Ťwi─Öca─ç wielu godzin ka┼╝dego tygodnia na zarz─ůdzanie portfelem. Odrabiaj─ůc raz a porz─ůdnie zadanie domowe w ramach kt├│rego zbudujemy w┼éasny portfel, a w czym znakomicie pomo┼╝e moje oprogramowanie ST, p├│┼║niej mo┼╝emy niemal zapomnie─ç o rynkach, po┼Ťwi─Öcaj─ůc im dos┼éownie kilkana┼Ťcie minut w roku.

Kolejna dobra wiadomo┼Ť─ç jest taka, ┼╝e najpewniej nic nie stracimy, poniewa┼╝ w ┼Ťwiecie inwestowania nie ma liniowej zale┼╝no┼Ťci pomi─Ödzy stop─ů zwrotu a czasem po┼Ťwi─Öcanym na zarz─ůdzanie portfelem. Paradoksalnie wr─Öcz praktyka wskazuje, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç aktywnych inwestor├│w generuje gorsze stopy zwrotu od pasywnych portfeli ÔÇô warto sobie to wzi─ů─ç do serca. Pozw├│lmy zatem czasowi, rynkom i procentowi sk┼éadanemu wykona─ç prac─Ö za nas ÔÇô o ile wyniki kr├│tkoterminowe mog─ů by─ç ma┼éo przekonywuj─ůce, tak historia uczy, ┼╝e d┼éugoterminowo b─Ödzie zupe┼énie odwrotnie.

Nale┼╝y zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e rynki finansowe, o ile nie jest to nasza dzia┼éalno┼Ť─ç biznesowa (np. prowadzenie funduszu inwestycyjnego), maj─ů s┼éu┼╝y─ç do d┼éugoterminowego pomna┼╝ania nadwy┼╝ek finansowych w szybszym tempie, ni┼╝ na lokatach w banku. Nie traktujmy ich jako drogi na skr├│ty do wzbogacenia si─Ö, bo zamiast inwestowania mo┼╝emy zacz─ů─ç uprawia─ç amatorski hazard.

Poznanie historii rynk├│w finansowych, prosta strategia, zdrowe oczekiwania, dyscyplina i wytrwa┼éo┼Ť─ç ÔÇô to jest przepis na to, by rozs─ůdnie budowa─ç sw├│j d┼éugoterminowy portfel inwestycyjny. Powodzenia! ­čÖé

Jacek

Zapraszam do komentowania i zadawania pyta┼ä pod artyku┼éem. B─Öd─Ö r├│wnie┼╝ wdzi─Öczny za podzielenie si─Ö tym materia┼éem z innymi. Z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö! ­čÖé
Subskrybuj
Powiadom o
guest

36 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
Inline Feedbacks
View all comments

Ruszyła sprzedaż oprogramowania #ST

Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych!