Zapisz si─Ö na m├│j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre┼Ťciach!

Rozmawia┼éem ju┼╝ z wieloma ekspertami ze ┼Ťwiata inwestowania, ale niecz─Östo zdarza si─Ö, aby go┼Ť─ç by┼é by┼éym agentem wywiadu i kapitanem w Korpusie Piechoty Morskiej Stan├│w Zjednoczonych. Po wielu miesi─ůcach przymiarek do tego wywiadu w ko┼äcu uda┼éo mi si─Ö go zrealizowa─ç ÔÇô moim interlokutorem jest Wes Gray.

Po kilkuletniej s┼éu┼╝bie w Marines Wes wr├│ci┼é na najs┼éynniejszy uniwersytet ekonomiczny na ┼Ťwiecie, Uniwersytet Chicagowski, by tam pod okiem noblisty Eugene Fama zdoby─ç doktorat z finans├│w. Nast─Öpnie pracowa┼é jako profesor finans├│w, by ostatecznie za┼éo┼╝y─ç w┼éasn─ů firm─Ö inwestycyjn─ů ÔÇô Alpha Architect. W ramach jej dzia┼éalno┼Ťci mi─Ödzy innymi dostarczaj─ů na rynku ameryka┼äskim fundusze ETF wykorzystuj─ůce filozofi─Ö inwestowania w warto┼Ť─ç jak i momentum.

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jeste┼Ťmy na patrolu i wpadamy w zastawion─ů przez wroga pu┼éapk─Ö. Wr├│g otacza nas ze wszystkich stron. Intuicja ka┼╝demu podpowiada co innego. Jeden chce ucieka─ç przed siebie, kto┼Ť inny b─Ödzie strzela┼é na o┼Ťlep. Okazuje si─Ö, ┼╝e wszystko to, co ludzie robi─ů intuicyjne w takiej sytuacji nie ma sensu, bo najbardziej skuteczne rozwi─ůzanie jest takie, kt├│re jest ca┼ékowicie sprzeczne z intuicj─ů. Musisz ruszy─ç tam, sk─ůd dochodzi najwi─Ökszy ostrza┼é skupiaj─ůc na tym miejscu ca┼éy sw├│j ogie┼ä z ka┼╝dej broni jak─ů posiadasz. Je┼Ťli przejdziesz przez to miejsce, zazwyczaj zagro┼╝enie zostaje wyeliminowane, poniewa┼╝ wr├│g nigdy nie jest na to gotowy. Spodziewa si─Ö raczej, ┼╝e b─Ödziesz pr├│bowa┼é si─Ö szybciej przedosta─ç przez stref─Ö ostrza┼éu, czyli zrobisz to, co zrobi┼éaby w takiej sytuacji wi─Ökszo┼Ťc ludzi i wpadniesz w kolejne zasadzki.

Wes Gray

W tym odcinku

  • Kim jest Wes?
  • Jaka misja przy┼Ťwieca firmie Alpha Architect?
  • Jak do┼Ťwiadczenia zdobyte w wojsku przydaj─ů si─Ö na gruncie inwestycyjnym?
  • Co Wes s─ůdzi o hipotezie efektywnego rynku?
  • Dlaczego nawet B├│g zosta┼éby zwolniony jako inwestor aktywny?
  • R├│┼╝nice pomi─Ödzy inwestowaniem dyskrecjonalnym, a systemowym
  • Dlaczego ludzie podejmuj─ů tak kiepskie decyzje inwestycyjne?
  • Jak mo┼╝na wykorzysta─ç eksperck─ů wiedz─Ö w lepszy spos├│b?
  • Czy mo┼╝na inwestowa─ç w warto┼Ť─ç stosuj─ůc skwantyfikowane metody?
  • Dlaczego Wes jest wielkim zwolennikiem inwestowania w warto┼Ť─ç wg. zasad opisanych przez Benjamina Grahama?
  • Co Wes s─ůdzi o pasywnym inwestowaniu?
  • Czy warto inwestowa─ç aktywnie?
  • Co to jest tzw. inwestowanie wykorzystuj─ůce „faktory”

Wes Gray (bio)

Po odbyciu s┼éu┼╝by jako oficer wywiadu, a nast─Öpnie kapitan w Korpusie Piechoty Morskiej Stan├│w Zjednoczonych dr Gray uzyska┼é tytu┼é MBA i doktorat z finans├│w na Uniwersytecie w Chicago, gdzie studiowa┼é pod kierunkiem laureata nagrody Nobla Eugene Fama. Nast─Öpnie Wes podj─ů┼é prac─Ö naukow─ů w Filadelfii, rodzinnym mie┼Ťcie swojej ┼╝ony, i pracowa┼é jako profesor finans├│w na Uniwersytecie Drexel. Zainteresowanie dr Graya wype┼énieniem luki badawczej mi─Ödzy ┼Ťrodowiskiem akademickim a praktykami doprowadzi┼éo go do za┼éo┼╝enia Alpha Architect, firmy zarz─ůdzaj─ůcej aktywami, kt├│rej misj─ů jest wzmacnianie pozycji inwestor├│w poprzez edukacj─Ö. Jest wsp├│┼éautorem wielu publikacji naukowych i regularnie przemawia do profesjonalnych grup inwestor├│w w Stanach Zjednoczonych. Wes opublikowa┼é wiele artyku┼é├│w naukowych i cztery ksi─ů┼╝ki, w tym Embedded (Naval Institute Press, 2009), Quantitative Value (Wiley, 2012), DIY Financial Advisor (Wiley, 2015) i Quantitative Momentum (Wiley, 2016). Dr Gray mieszka obecnie z ┼╝on─ů i tr├│jk─ů dzieci na przedmie┼Ťciach Filadelfii.

M├│j subiektywny komentarz do wywiadu

Wywiad z Wesem Gray to dope┼énienie cyklu edukacyjnego na moim blogu w kontek┼Ťcie inwestowania opartego na sprawdzonych, weryfikowalnych i powtarzalnych metodach. W Polsce nadal takie podej┼Ťcie to margines, sporo wok├│┼é tego jest niedom├│wie┼ä i niejasno┼Ťci, cho─ç staram si─Ö to zmienia─ç. ­čÖé

Dla mnie ten wywiad jest ciekawy z kilku powod├│w. Rozprawia si─Ö on z hipotez─ů efektywnego rynku, czyli m├│wi─ůc kr├│tko, teori─ů g┼éosz─ůc─ů, ┼╝e rynk├│w pobi─ç si─Ö nie da. Wes we w┼éasnej pracy pisanej pod okiem tw├│rcy tej hipotezy ÔÇô noblisty, profesora Eugene Fama, wykaza┼é, ┼╝e rynki wcale efektywne nie s─ů. Nie znaczy to, ┼╝e ich pobijanie jest proste, ale znaczy to, ┼╝e nie warto ┼╝y─ç w dogmatach. Do przemy┼Ťlenia dla ┼Ťlepych piewc├│w tej teorii, b─Öd─ůcych bardziej papieskimi od samego papie┼╝a.

Wes t┼éumaczy, dlaczego inwestowanie jest ci─Ö┼╝kie i dlaczego warto przyj─ů─ç d┼éugi horyzont inwestycyjny. Wi─Öcej ÔÇô wyja┼Ťnia, dlaczego proces inwestowania musi zawiera─ç b├│l, dyskomfort i niepewno┼Ť─ç ÔÇô w przeciwnym razie ka┼╝dy by to robi┼é. W efekcie nie by┼éoby nagrody, premii za ponoszone ryzyko. Rynki ca┼ékiem efektywne nie s─ů, ale ci─Ö┼╝ko o darmowe obiady i o tym pami─Öta─ç warto.

Bardzo ciekawe s─ů te┼╝ paralele pomi─Ödzy do┼Ťwiadczeniami zdobytymi na polu walki w wojsku, a zmaganiami na rynku. Cho─ç na rynku nie zginiemy dos┼éownie, to jednak r├│wnie┼╝ poleganie tylko na intuicji jest drog─ů na szafot ÔÇô dzia┼éaj─ůce, sprawdzone w boju strategia cz─Östo s─ů mocno nieintuicyjne.

Zapraszam serdecznie do wywiadu! ­čÖé

Osoby wspomniane w wywiadzie

Przydatne linki

Rekomendowana literatura

Pobierz aplikacj─Ö System Trader

WI─śCEJ O OPROGRAMOWANIU…

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi─Ö wed┼éug w┼éasnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie┼╝─ůce dane rynkowe z darmowych ┼║r├│de┼é
  • Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji
Pobierz
 

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp

JACEK LEMPART: Witaj Wes. Bardzo Ci dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e przyj─ů┼ée┼Ť moje zaproszenie do udzia┼éu w podca┼Ťcie. Jeste┼Ť osob─ů dobrze znan─ů w bran┼╝y, ale dla formalno┼Ťci, czy m├│g┼éby┼Ť nam si─Ö przedstawi─ç?

WESLEY GRAY: Jasne. Jestem CEO Alpha Architect, firmy inwestycyjnej z siedzib─ů w USA, gdzie mamy w tej chwili w portfolio r├│wnowarto┼Ť─ç oko┼éo miliarda dolar├│w w r├│┼╝nych aktywach, kt├│rymi zarz─ůdzamy. Mniej wi─Öcej po┼éowa z tego to indywidualnie zarz─ůdzane rachunki os├│b prywatnych (SMA, Separately Managed Accounts), a druga po┼éowa to tzw. fundusze inwestycyjne typu ETF (Exchange Traded Funds).

Wiem, ┼╝e s┼éu┼╝y┼ée┼Ť w randze kapitana w Piechocie Morskiej Stan├│w Zjednoczonych. Jak to si─Ö sta┼éo, ┼╝e po zako┼äczeniu s┼éu┼╝by wojskowej zdecydowa┼ée┼Ť si─Ö na karier─Ö w bran┼╝y finansowej?

Tak naprawd─Ö karier─Ö zwi─ůzan─ů z zaawansowanymi finansami zacz─ů┼éem jeszcze wcze┼Ťniej, zaraz po studiach. Sko┼äczy┼éem studia magisterskie i przez kilka lat by┼éem doktorantem. Potem przerwa┼éem studia i odby┼éem czteroletni─ů s┼éu┼╝b─Ö w Piechocie Morskiej. P├│┼║niej wr├│ci┼éem na doktorat, sko┼äczy┼éem swoje badania i prac─Ö doktorsk─ů i uzyska┼éem tytu┼é profesora, a nast─Öpnie otworzy┼éem firm─Ö. Czyli moja ┼Ťcie┼╝ka by┼éa troch─Ö dziwna, bo zacz─ů┼éem od pracy naukowej, potem by┼éem w wojsku, a po s┼éu┼╝bie wr├│ci┼éem do finans├│w.

Porozmawiamy jeszcze o tym czym zajmuje si─Ö Alpha Architect, ale zanim do tego dojdziemy, tak si─Ö sk┼éada, ┼╝e ETFy, kt├│re oferujesz s─ů dost─Öpne jedynie w Stanach. A, na przyk┼éad, ja jestem w Europie. Na czym tu polega problem? Dlaczego ameryka┼äskie ETFy nie s─ů dost─Öpne w Europie? Czy tak trudno jest spe┼éni─ç warunki prawne, czy istniej─ů jakie┼Ť inne bariery?

Analizowali┼Ťmy ten problem dosy─ç dog┼é─Öbnie jaki┼Ť czas temu, bo tak wiele os├│b [przyp. t┼éum.: w Europie] czyta nasze blogi, ksi─ů┼╝ki i inne tre┼Ťci. Problem polega na tym, ┼╝e europejskie uwarunkowania prawne s─ů sprzeczne z warunkami, jakie stawia nam SEC, dlatego jedynym sposobem na omini─Öcie tej bariery jest dos┼éownie stworzenie osobnej firmy w Europie. Wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi robi to w Irlandii i jest to oczywi┼Ťcie bardzo kosztowne. To jest poza naszym zasi─Ögiem. Jedyne firmy, kt├│re mog─ů sobie na to pozwoli─ç to takie marki jak iShares, Vanguard, ale mniejsze, butikowe fundusze takiej jak nasz, mimo tego, ┼╝e zarz─ůdzamy r├│wnowarto┼Ťci─ů prawie miliarda dolar├│w, to by dla nas oznacza┼éo zbyt du┼╝─ů inwestycj─Ö. Dlatego nie planujemy takich dzia┼éa┼ä, a bez tego nasza dzia┼éalno┼Ť─ç nie mo┼╝e by─ç zgodna z przepisami w Europie i jednocze┼Ťnie spe┼énia─ç wymog├│w zawartych w regulacjach SEC, kt├│remu teraz podlegamy. Nie mamy takiego finansowania, kt├│re pozwoli┼éoby nam uruchomi─ç osobn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w Europie, osobne sp├│┼éki i siedzib─Ö.

Czy my┼Ťlisz, ┼╝e Twoje do┼Ťwiadczenia z wojska ukszta┼étowa┼éy w Tobie cechy charakteru, kt├│re mog─ů by─ç u┼╝yteczne w bran┼╝y inwestycyjnej?

Tak uwa┼╝am. Jedn─ů rzecz─ů, kt├│rej z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů mo┼╝na si─Ö nauczy─ç w trakcie s┼éu┼╝by, to podejmowanie decyzji w stresuj─ůcych warunkach. Kiedy dooko┼éa pod wieloma wzgl─Ödami panuje chaos i emocje, tak jak na rynkach finansowych, mo┼╝e nikt tu do ciebie nie strzela i nie pr├│buje Ci─Ö wysadzi─ç w powietrze, ale konsekwencje Twoich decyzji jako inwestora te┼╝ mog─ů by─ç bardzo powa┼╝ne, prawda?

Na rynkach finansowych panuje ogromna niepewno┼Ť─ç, olbrzymi stres i chaos. Dlatego uwa┼╝am, ┼╝e wiele z tych rzeczy, kt├│rych mo┼╝na si─Ö nauczy─ç w wojsku, w ┼╝yciu w og├│le, bardzo si─Ö przydaje w dzia┼éalno┼Ťci na rynku finans├│w. Z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů.

Jedn─ů rzecz─ů, kt├│rej z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů mo┼╝na si─Ö nauczy─ç w trakcie s┼éu┼╝by, to podejmowanie decyzji w stresuj─ůcych warunkach. Kiedy dooko┼éa panuje chaos i emocje, tak jak na rynkach finansowych, cho─ç mo┼╝e nikt tu do ciebie nie strzela i nie pr├│buje Ci─Ö wysadzi─ç w powietrze, konsekwencje Twoich decyzji jako inwestora te┼╝ mog─ů by─ç bardzo powa┼╝ne.

To ciekawe. Zauwa┼╝y┼éem, ┼╝e Alpha Architect nale┼╝y do by┼éych wojskowych, z Marynarki, Piechoty Morskiej, U.S. Army. Czy to przypadek czy mo┼╝e jest w tym ukryta jaka┼Ť metoda?

Nie, raczej przypadek. Po prostu po┼é─ůczy┼éy nas wsp├│lne warto┼Ťci. Szanuj─Ö ludzi, kt├│rzy poprzez s┼éu┼╝b─Ö wyra┼╝aj─ů szacunek do swojego kraju. Liczy si─Ö dla nich co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko pieni─ůdze i to jest cenne. 

Poza tym wiem, ┼╝e osoby z takimi do┼Ťwiadczeniami doskonale radz─ů sobie z podejmowaniem trudnych jednak trafnych decyzji w stresuj─ůcych warunkach. Ludzie po szkoleniu wojskowym s─ů nauczeni tego co jest tak wa┼╝ne w bran┼╝y finansowej, po prostu maj─ů te cechy i pewnie z tego to w┼éa┼Ťnie wynika. Jednak nie jest koniecznym posiadanie wojskowej przesz┼éo┼Ťci, a jedynie odpowiednich cech charakteru, niezb─Ödnych do osi─ůgni─Öcia naszych za┼éo┼╝e┼ä biznesowych.

Czy rynki mo┼╝na pobi─ç?

Zdoby┼ée┼Ť tytu┼é MBA i zrobi┼ée┼Ť doktorat z finans├│w na Uniwersytecie w Chicago, uczelni, na kt├│rej stworzono hipotez─Ö rynku efektywnego (EMH). Wspomnia┼ée┼Ť kiedy┼Ť na swoim blogu, o tym jak napisa┼ée┼Ť maila do swojego promotora, Profesora EugeneÔÇÖa Fama, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii. Opisa┼ée┼Ť swoje odkrycia dotycz─ůce Klubu Inwestor├│w inwestuj─ůcych w warto┼Ťciowe sp├│┼éki i jak to wspomniani inwestorzy osi─ůgaj─ů lepsze wyniki ni┼╝ rynek. A w swojej odpowiedzi prof. Fama napisa┼é, ┼╝e Twoja konkluzja musi by─ç nieprawid┼éowa. Mo┼╝esz nam przybli┼╝y─ç t─Ö histori─Ö, a tak┼╝e powiedzie─ç co faktycznie my┼Ťlisz o hipotezie rynku efektywnego?

Podsumowanie pracy Wesa z konkluzj─ů, ┼╝e inwestorzy w warto┼Ť─ç maj─ů przewag─Ö nad rynkiem

OK, to po kolei. Odno┼Ťnie historii z mailem. Kiedy dosta┼éem odpowied┼║ od Prof. Fama, po tym jak po┼Ťwi─Öci┼éem rok na napisanie tej pracy, pomy┼Ťla┼éem, „rety, nie ma szans, ┼╝ebym kiedykolwiek to sko┼äczy┼é„, ale jak si─Ö okaza┼éo, jedyne o co mu chodzi┼éo to doprecyzowanie mojej tezy. Prof. Fama jest znany, z pedantycznego podej┼Ťcia do nomenklatury i s┼éownictwa. Zarzuci┼é mi, zreszt─ů s┼éusznie, ┼╝e moje za┼éo┼╝enie implikuje, ┼╝e ka┼╝dy inwestor inwestuj─ůcy w warto┼Ť─ç (przyp. t┼éum.: taki, kt├│ry inwestuje w firmy, kt├│rych cena rynkowa jest ni┼╝sza ni┼╝ warto┼Ť─ç tzw. ÔÇťfundamentalnaÔÇŁ) mo┼╝e przebi─ç rynek. A poprawn─ů formu┼é─ů by┼éo, i┼╝ grupa badanych przeze mnie inwestor├│w inwestuj─ůcych w warto┼Ť─ç, mo┼╝e osi─ůgn─ů─ç lepsze wyniki ni┼╝ rynek. Zatem b┼é─ůd nie by┼é du┼╝y, chodzi┼éo o nieprecyzyjne u┼╝ycie j─Özyka. I ca┼ée szcz─Ö┼Ťcie. 

Przechodz─ůc do Twojego drugiego pytania i moich przemy┼Ťle┼ä na temat Hipotezy Efektywnego Rynku, zdecydowanie jestem jej fanem i ju┼╝ m├│wi─Ö dlaczego. My┼Ťl─Ö, ┼╝e jest to hipoteza zerowa zak┼éadaj─ůca z g├│ry sukces jednostki, a nie jej pora┼╝k─Ö. Uwa┼╝am ┼╝e podej┼Ťcie do rynku z za┼éo┼╝eniem, ┼╝e obowi─ůzuj─ůce na nim ceny s─ů poprawne jest bezpieczniejsze. Nie da si─Ö tego przezwyci─Ö┼╝y─ç. Pieni─ůdze nie le┼╝─ů na ulicy. Pokonanie rynku jest szalenie trudne, wymaga du┼╝o wi─Öcej wysi┼éku i skuteczno┼Ťci w dzia┼éaniu. W przeciwie┼ästwie do odwrotnej teorii rynku nieefektywnego, co by oznacza┼éo, ┼╝e wsz─Ödzie s─ů pieni─ůdze po prostu do wzi─Öcia. To cz─Östo wp─Ödza ludzi w ┼Ťlepy zau┼éek z┼éych inwestycji. Pewnego dnia budz─ů si─Ö totalnie sp┼éukani i zdaj─ů sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e zbierali grosze z tor├│w tu┼╝ przed rozp─Ödzonym poci─ůgiem wierz─ůc w to, ┼╝e uda im si─Ö pokona─ç efektywne rynkowe mechanizmy.

Owszem, jestem zdecydowanie wielkim fanem tej hipotezy jako podstawy dzia┼éania rynku, ale niekoniecznie fundamentu do budowania w┼éasnych strategii i wiele czasu po┼Ťwi─Öci┼éem na przemy┼Ťlenia, dlaczego hipoteza nie dzia┼éa w moim przypadku.

Odpowied┼║ profesora Eugene Fama do konkluzji pracy Wesa

Napisa┼ée┼Ť kiedy┼Ť na swoim blogu, ┼Ťwietny tekst zatytu┼éowany: ÔÇťNawet B├│g straci┼éby prac─Ö jako aktywny inwestorÔÇŁ. Podziel si─Ö prosz─Ö g┼é├│wnymi wnioskami z tego artyku┼éu.

G┼é├│wna my┼Ťl p┼éyn─ůca z tego artyku┼éu to: nawet b─Öd─ůc rewelacyjnym aktywnym inwestorem, b─Ödziesz przechodzi┼é przez b├│le i m─Öki.

Nawet b─Öd─ůc rewelacyjnym aktywnym inwestorem, b─Ödziesz przechodzi┼é przez b├│le i m─Öki.

Zbudowali┼Ťmy hipotetyczny portfel, kt├│ry w pewnym sensie zakrzywia rzeczywisto┼Ť─ç. Z perspektywy czasu wiadomo, kt├│re akcje zyska┼éy najwi─Öcej w okresie 5 lat. Zbudowali┼Ťmy taki portfel, do kt├│rego celowo kupowali┼Ťmy 10% najlepiej zarabiaj─ůcych aktyw├│w w przysz┼éo┼Ťci, takich kt├│re osi─ůga┼éy najlepsze wyniki przez 5 lat. Czyli co┼Ť, co nie jest mo┼╝liwe w realnym ┼Ťwiecie, bo nikt nie zna przysz┼éo┼Ťci.

Te inwestycje ┼Ťwietnie si─Ö oczywi┼Ťcie sprawdzi┼éy, ale zaskakiwa┼éy nas nie raz tym jak mimo wszystko nadal portfel w tak─ů inwestycj─Ö jest zmienny, a warto┼Ť─ç portfela mocno fluktuuje. Nawet je┼Ťli kto┼Ť ma doskona┼é─ů metod─Ö i potrafi zbudowa─ç najlepszy portfel, nadal musi si─Ö mierzy─ç z chwilowymi fluktuacjami i wyja┼Ťnia─ç inwestorom, ┼╝e nie jest kompletnym g┼éupkiem, mimo tego, ┼╝e by─ç mo┼╝e jest najlepszym inwestorem na ┼Ťwiecie. To dobra lekcja, kt├│ra potwierdza, ┼╝e je┼Ťli nie patrzysz na inwestycje d┼éugoterminowo, nie masz szans na wygran─ů i cz─Ö┼Ťciej kupisz w z┼éym momencie, a sprzedasz w jeszcze gorszym.

Nawet je┼Ťli kto┼Ť ma doskona┼é─ů metod─Ö inwestycyjn─ů i potrafi zbudowa─ç najlepszy portfel, nadal musi si─Ö mierzy─ç z chwilowymi fluktuacjami i wyja┼Ťnia─ç inwestorom, ┼╝e nie jest kompletnym g┼éupkiem, mimo tego, ┼╝e by─ç mo┼╝e jest najlepszym inwestorem na ┼Ťwiecie.

Algorytm kontra człowiek

Chcia┼ébym teraz porozmawia─ç o modelach i roli ekspert├│w w inwestowaniu, ale nie tylko tam. Masz na swoim koncie inny ┼Ťwietny artyku┼é na ten temat, kolejn─ů prac─Ö pod tytu┼éem: ÔÇťBehavioral Finance and Investing: are you trying too hard?ÔÇŁ. Jaka jest g┼é├│wna r├│┼╝nica mi─Ödzy inwestowaniem systematycznym, a intuicyjnym i czy da si─Ö stwierdzi─ç kt├│ra forma jest lepsza, ┼éatwiejsza, albo bardziej praktyczna, czy bardziej godna polecenia.

C├│┼╝, g┼é├│wna r├│┼╝nica pomi─Ödzy inwestowaniem systematycznym, a intuicyjnym jest ukryta w znaczeniu tych s┼é├│w. W ramach systematycznych inwestycji ustalamy wcze┼Ťniej zasady, kt├│re zostaj─ů potem wdro┼╝one w praktyce, natomiast w modelach intuicyjnych te zasady mog─ů ulec zmianie, w zale┼╝no┼Ťci od warunk├│w. To s─ů dwie metody, kt├│re mo┼╝na stosowa─ç osobno, ale mo┼╝na je te┼╝ ┼é─ůczy─ç. G┼é├│wnym powodem, dla kt├│rego wolimy korzysta─ç z podej┼Ťcia systemowego jest to, ┼╝e z g├│ry uwzgl─Ödniamy w nim nasze badania tworz─ůc procesy decyzyjne w formie zestawu zasad, kt├│re testujemy empirycznie, ┼╝eby zrozumie─ç dlaczego i jak dzia┼éaj─ů, a potem wykorzystujemy je w praktyce.

To rodzi korzy┼Ťci, bo kiedy my┼Ťlimy z wyprzedzeniem o zasadach podejmowania przysz┼éych decyzji przewa┼╝nie mamy czas, ┼╝eby si─Ö nad tym g┼é─Öbiej zastanowi─ç, rozwa┼╝y─ç to bardziej racjonalnie. Nie ma znaczenia to w jaki spos├│b rynek zachowuje si─Ö w danym dniu. Nie jeste┼Ťmy tak mocno nara┼╝eni na pope┼énienie b┼é─Ödu wynikaj─ůcego z emocji. 

A kiedy nie mamy z g├│ry ustalonych regu┼é, pozwalamy sobie na podejmowanie decyzji ÔÇťw bieguÔÇŁ. To dzia┼éa w teorii, bo mo┼╝emy si─Ö lepiej dostosowa─ç do zmian na rynku, jednak oczywist─ů negatywn─ů stron─ů takiego podej┼Ťcia jest fakt, ┼╝e podejmowane w ten spos├│b decyzje wynikaj─ů z emocji, b┼é─Ödnej logiki, nie pomagaj─ůc w budowaniu portfela. Wygl─ůda na to, przynajmniej z perspektywy 70, 80 lat bada┼ä z dziedziny psychologii, ┼╝e przewa┼╝nie wi─Öcej sensu ma tworzenie system├│w i trzymanie si─Ö ich, ni┼╝ poleganie na spontanicznych decyzjach. Dla wi─Ökszo┼Ťci ludzi ta druga metoda dzia┼éania nie przynosi dobrych rezultat├│w. W uproszczeniu, zach─Öcam wszystkich do korzystania z podej┼Ťcia systemowego, ale to nie znaczy, ┼╝e nie ma ludzi takich jak, tu mo┼╝e dobrym przyk┼éadem by┼éby Warren Buffet, kt├│rzy owszem, dzia┼éaj─ů w oparciu o intuicj─Ö, ale w tym s─ů r├│wnie┼╝ bardzo racjonalni i potrafi─ů opanowa─ç emocje, natomiast to nie jest norma. 

Kiedy nie mamy z g├│ry ustalonych regu┼é, pozwalamy sobie na podejmowanie decyzji ÔÇťw bieguÔÇŁ. To dzia┼éa w teorii, bo mo┼╝emy si─Ö lepiej dostosowa─ç do zmian na rynku, jednak oczywist─ů negatywn─ů stron─ů takiego podej┼Ťcia jest fakt, ┼╝e podejmowane w ten spos├│b decyzje wynikaj─ů z emocji, b┼é─Ödnej logiki, nie pomagaj─ůc w budowaniu portfela.

Za┼é├│┼╝my w takim razie, ┼╝e mamy przed sob─ů eksperta z wieloletnim do┼Ťwiadczeniem w dziedzinie inwestycji. Czy uwa┼╝asz, ┼╝e takie osoby mog─ů podejmowa─ç bardziej obiektywne decyzje i lepiej radz─ů sobie z tego typu problemami, czy to b┼é─Ödne za┼éo┼╝enie?

Rzeczywisto┼Ť─ç w pewnym sensie przeczy intuicji, bo wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi, kt├│rzy szukali odpowiedzi na to dok┼éadnie pytanie dosz┼éo do wniosk├│w, ┼╝e eksperci cz─Östo osi─ůgaj─ů gorsze wyniki, ni┼╝ przeci─Ötni ludzie. A g┼é├│wnym powodem jest tu pewno┼Ť─ç siebie. Problem polega na tym, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ť ekspertem w jakiej┼Ť dziedzinie budujesz w sobie ego i stajesz si─Ö zbyt pewny siebie, przeceniasz swoj─ů wiedz─Ö, w przeciwie┼ästwie do osoby, kt├│ra nie ma takiej pewno┼Ťci i nie mo┼╝e jej si─Ö wydawa─ç, ┼╝e faktycznie potrafi przewidzie─ç przysz┼éo┼Ť─ç. Je┼Ťli taki ekspert nie buduje wok├│┼é siebie system├│w, kt├│re pomog─ů mu unikn─ů─ç problem├│w wynikaj─ůcych z nadmiernej pewno┼Ťci siebie, cz─Östo b─Ödzie podejmowa┼é decyzje i tworzy┼é prognozy ze stuprocentow─ů pewno┼Ťci─ů, bo przecie┼╝ robi to od 30 lat. Tacy ludzie zapominaj─ů, ┼╝e jednak mog─ů si─Ö pomyli─ç. Dlatego, co┼Ť za co┼Ť, eksperci maj─ů mn├│stwo warto┼Ťciowej wiedzy, ale zbytnia pewno┼Ť─ç siebie mo┼╝e czasem powodowa─ç, ┼╝e ta wiedza poci─ůgnie ich w przepa┼Ť─ç.

Dlatego w wielu przypadkach eksperci podejmuj─ů gorsze decyzje ni┼╝ przeci─Ötni ludzie, wynika to z pewnego baga┼╝u wynikaj─ůcego z nadmiernej wiary we w┼éasne umiej─Ötno┼Ťci.

Problem polega na tym, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ť ekspertem w jakiej┼Ť dziedzinie, budujesz w sobie ego i stajesz si─Ö zbyt pewny siebie, przeceniasz swoj─ů wiedz─Ö, w przeciwie┼ästwie do osoby, kt├│ra nie ma takiej pewno┼Ťci i nie mo┼╝e jej si─Ö wydawa─ç, ┼╝e faktycznie potrafi przewidzie─ç przysz┼éo┼Ť─ç.

Wr├│─çmy na chwil─Ö do Twojej kariery wojskowej. W swoim artykule wspominasz, ┼╝e tak zwane standardowe procedury operacyjne s─ů w du┼╝ym uproszczeniu jak algorytm, kt├│ry pozwala si─Ö adaptowa─ç do konkretnej sytuacji. Czy mo┼╝emy w podobny spos├│b podej┼Ť─ç do tematu inwestycji? Mamy takich ekspert├│w. Zatrudnijmy ich do stworzenia procedur operacyjnych. Wykorzystamy ich do┼Ťwiadczenie, nazwijmy to offline, do stworzenia odpowiedniej strategii dzia┼éania, kt├│r─ů zastosujemy w praktyce ju┼╝ bez ich udzia┼éu.

Na polu bitwy liczy si─Ö skuteczno┼Ť─ç.

W wojsku, zw┼éaszcza w Piechocie Morskiej, te procedury tworzono latami w najbardziej wymagaj─ůcych ┼Ťrodowiskach, gdzie je┼Ťli pope┼énisz b┼é─ůd, umierasz. W takich warunkach motywacja do tworzenia dzia┼éaj─ůcych proces├│w decyzyjnych, sposob├│w my┼Ťlenia o otaczaj─ůcej nas rzeczywisto┼Ťci, jest olbrzymia, bo potencjalne straty s─ů ogromne.

Oczywi┼Ťcie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e na rynkach finansowych te straty te┼╝ s─ů bardzo du┼╝e, bo mo┼╝na tam straci─ç du┼╝o pieni─Ödzy, ale jednak w wojsku chodzi o ludzkie ┼╝ycie. Ca┼éy sens procedur polega na tym, ┼╝eby si─Ö ich uczy─ç zawczasu. Chcemy polega─ç na ekspertach, ludziach, kt├│rzy znajdowali si─Ö w trudnych sytuacjach i mog─ů przekaza─ç swoj─ů wiedz─Ö kolejnym pokoleniom wojskowych.

Wiemy o tym doskonale, ┼╝e osoby, kt├│re znalaz┼éy si─Ö w takich sytuacjach intuicyjne podejmuj─ů b┼é─Ödne decyzje ze wzgl─Ödu na panuj─ůcy wok├│┼é chaos i emocje. Co┼Ť mo┼╝e si─Ö wydawa─ç dobrym rozwi─ůzaniem, ale wcale takie nie jest.

We┼║my na przyk┼éad sytuacj─Ö, w kt├│rej wpadamy w zasadzk─Ö. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jeste┼Ťmy na patrolu i wpadamy w zastawion─ů przez wroga pu┼éapk─Ö. Wr├│g otacza nas ze wszystkich stron. Intuicja ka┼╝demu podpowiada co innego. Jeden chce ucieka─ç przed siebie, kto┼Ť inny b─Ödzie strzela┼é na o┼Ťlep. Okazuje si─Ö, ┼╝e wszystko to, co ludzie robi─ů intuicyjne w takiej sytuacji nie ma sensu, bo najbardziej skuteczne rozwi─ůzanie jest takie, kt├│re jest ca┼ékowicie sprzeczne z intuicj─ů. Musisz ruszy─ç tam, sk─ůd dochodzi najwi─Ökszy ostrza┼é skupiaj─ůc na tym miejscu ca┼éy sw├│j ogie┼ä z ka┼╝dej broni jak─ů posiadasz. Je┼Ťli przejdziesz przez to miejsce, zazwyczaj zagro┼╝enie zostaje wyeliminowane, poniewa┼╝ wr├│g nigdy nie jest na to gotowy. Spodziewa si─Ö raczej, ┼╝e b─Ödziesz pr├│bowa┼é si─Ö szybciej przedosta─ç przez stref─Ö ostrza┼éu, czyli zrobisz to, co zrobi┼éaby w takiej sytuacji wi─Ökszo┼Ťc ludzi i wpadniesz w kolejne zasadzki.

Dlatego standardowa procedura w takiej sytuacji, kiedy znajdujesz si─Ö w pu┼éapce, m├│wi, ┼╝e nale┼╝y przezwyci─Ö┼╝y─ç strach i biec w stron─Ö najwi─Ökszego zagro┼╝enia ostrzeliwuj─ůc wroga z ca┼éych si┼é i ta metoda okazuje si─Ö najbardziej skuteczna, pozwala zminimalizowa─ç straty i zwi─Öksza szanse powodzenia, nawet je┼Ťli w tym konkretnym momencie mo┼╝e si─Ö wydawa─ç, ┼╝e to najgorszy mo┼╝liwy pomys┼é.

Dlatego raz jeszcze, powodem, dla kt├│rego mamy takie zasady ustalone z g├│ry, jest to, ┼╝e musimy si─Ö ich nauczy─ç, wyrzuci─ç emocje i stosowa─ç si─Ö do nich w sytuacji zagro┼╝enia. Musimy ich przestrzega─ç, bo zosta┼éy stworzone na podstawie wieloletnich do┼Ťwiadcze┼ä, przemy┼Ťle┼ä, zebranych danych. ┼╗adna procedura nie jest doskona┼éa, ale wi─Ökszo┼Ť─ç z nich pomaga osi─ůgn─ů─ç cel.

Analogia do rynk├│w finansowych jest taka, ┼╝e tu r├│wnie┼╝ chcemy tworzy─ç regu┼éy zawczasu, na wypadek, kiedy znajdziemy si─Ö w pu┼éapce, gdy rynek wpadnie w chaos. Kiedy Twoje aktywa strac─ů 20, czy 30% warto┼Ťci, kiedy ca┼éa Twoja intuicja podpowiada Ci, ┼╝e musisz sprzedawa─ç, ┼╝e wszyscy zginiemy, ale rzeczywisto┼Ť─ç jest podobna do tej w bitwie. Musisz sprosta─ç zagro┼╝eniu. Na przyk┼éad kupujesz wi─Öcej obni┼╝aj─ůc ┼Ťredni─ů cen─Ö zakupu. Idziesz wprost w ten chaos, bo mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e to b─Ödzie lepsza decyzja, ni┼╝ kapitulacja. Najwa┼╝niejsze jest to, ┼╝e wszelkie regu┼éy nale┼╝y tworzy─ç wcze┼Ťniej, a wdra┼╝a─ç w czasie tych emocjonuj─ůcych, stresuj─ůcych wydarze┼ä, w ten spos├│b pr├│bujemy eliminowa─ç z┼ée decyzje podejmowane w czasie, kiedy wszyscy s─ů w du┼╝ym stresie.

Wes (po lewej) pokazuj─ůcy analogi─Ö pomi─Ödzy polem walki, a wchodzeniem na rynek bez odpowiedniego przygotowania, celem jego pokonania.

Czyli wygl─ůda na to, ┼╝e powinni┼Ťmy wy┼é─ůczy─ç my┼Ťlenie i pod─ů┼╝a─ç za procedurami, bo emocje nam w stresie nigdy nie pomog─ů.

Dokładnie.

W takim razie, czy je┼Ťli eksperci korzystaliby z modeli decyzyjnych, to by usprawni┼éo proces podejmowania decyzji?

Jest taka hipoteza i ma ona sporo sensu, przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e mamy jakie┼Ť standardowe procedury operacyjne, albo model, jako zestaw regu┼é post─Öpowania. To zdaje si─Ö mie─ç sens. Jednak mo┼╝emy te┼╝ mie─ç do czynienia z ekspertami, kt├│rzy maj─ů olbrzymie do┼Ťwiadczenie w podejmowaniu takich decyzji i b─Öd─ů w stanie wy┼éapa─ç szczeg├│┼éowe niuanse sytuacji. By─ç mo┼╝e rozwi─ůzaniem jest wsparcie dzia┼éania takiego eksperta dzia┼éaj─ůcego w oparciu o intuicj─Ö modelami liczbowymi i systemami decyzyjnymi. W ten spos├│b mo┼╝emy po┼é─ůczy─ç najlepsze cechy obydwu metod dzia┼éania.

Problem w tym, a w zasadzie nie problem, tylko teoretyczny paradoks, ┼╝e teoretycznie, takie rozwi─ůzanie mo┼╝e dzia┼éa─ç, ale tak jak wcze┼Ťniej powiedzia┼éem, ekspert to tylko cz┼éowiek polegaj─ůcy na intuicji, kt├│ry cz─Östo bywa zbyt pewny siebie w sytuacji, kiedy powinien uwzgl─Ödnia─ç swoj─ů eksperck─ů wiedz─Ö w praktyce, ponad to co sugeruje model. Dlatego nawet je┼Ťli w teorii to brzmi ┼Ťwietnie, kiedy zbadamy to w r├│┼╝nych kontekstach, przeci─Ötnie lepsze wyniki osi─ůgaj─ů modele liczbowe bez udzia┼éu ekspert├│w. Zw┼éaszcza, kiedy w otoczeniu panuje chaos. Tak wynika z bada┼ä i je┼Ťli si─Ö nad tym zastanowimy i zrozumiemy jak dzia┼éa ludzki umys┼é, oraz fakt, ┼╝e eksperci bywaj─ů zbyt pewni siebie, to ma to sens.

Gdzie szukać źródła przewagi na rynku?

A nie jest tak, ┼╝e mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e procedury i strategie mog─ů zosta─ç rozpoznane przez wroga, kt├│ry potem b─Ödzie m├│g┼é je wykorzysta─ç przeciwko Tobie? Czy jest taka mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e algorytm, albo okre┼Ťlona strategia przestanie dzia┼éa─ç, bo anomalia rynkowa zostanie wyeliminowana, kiedy zbyt wielu trader├│w b─Ödzie pr├│bowa┼éo z niej korzysta─ç? Zgadzasz si─Ö z tym?

Tak. Ma to sens. W gruncie rzeczy rynki s─ů kszta┼étowane przez popyt i poda┼╝. ┼╗adne badania i teorie tego nie zmieni─ů, a je┼Ťli nagle pojawi si─Ö co┼Ť na kszta┼ét darmowych pieni─Ödzy, natychmiast dowie si─Ö o tym mn├│stwo ludzi. To si─Ö zgadza i powinni┼Ťmy zawsze mie─ç tak─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç. Je┼Ťli zbyt wielu m─ůdrych ludzi robi to samo, co┼Ť co ┼éatwo powt├│rzy─ç, trzeba za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e w miar─Ö up┼éywu czasu korzy┼Ťci wynikaj─ůce z tego rozwi─ůzania znikn─ů.

Dlatego tak wa┼╝ne w kontek┼Ťcie rynk├│w finansowych jest zwracanie uwagi za ka┼╝dym razem kiedy co┼Ť zadzia┼éa, kiedy jaka┼Ť strategia pozwala generowa─ç warto┼Ť─ç, pokona─ç rynek. Nie nale┼╝y si─Ö wtedy zbytnio ekscytowa─ç, a warto sprawdzi─ç dlaczego co┼Ť dzia┼éa. Czy rzeczywi┼Ťcie metoda jest prosta? Czemu inni tego nie robi─ů?

Najbardziej optymalne w kontek┼Ťcie rynku jest identyfikowanie tych rzeczywi┼Ťcie unikatowych pomys┼é├│w, kt├│re generuj─ů zwrot z inwestycji i nie s─ů ┼éatwe do powt├│rzenia. By─ç mo┼╝e chodzi o podej┼Ťcie, w kt├│rym mamy inne spojrzenie na kwesti─Ö ryzyk, albo takie, kt├│re wymaga bardziej d┼éugofalowego my┼Ťlenia, albo trzeba dzia┼éa─ç w taki spos├│b, kt├│ry mo┼╝e si─Ö wydawa─ç dziwny, inny. Warto si─Ö upewni─ç, ┼╝e co┼Ť co daje zyski nie jest zbyt proste i ┼éatwe do skopiowania, bo je┼Ťli tak jest, to powinni┼Ťmy zak┼éada─ç, ┼╝e taka okazja szybko zniknie, zgodnie z zasad─ů konkurencji na rynku. 

Najbardziej optymalne w kontek┼Ťcie rynku jest identyfikowanie tych rzeczywi┼Ťcie unikatowych pomys┼é├│w, kt├│re generuj─ů zwrot z inwestycji i nie s─ů ┼éatwe do powt├│rzenia. By─ç mo┼╝e chodzi o podej┼Ťcie, w kt├│rym mamy inne spojrzenie na kwesti─Ö ryzyk, albo takie, kt├│re wymaga bardziej d┼éugofalowego my┼Ťlenia, albo trzeba dzia┼éa─ç w taki spos├│b, kt├│ry mo┼╝e si─Ö wydawa─ç dziwny, inny.

Czy zgodzisz się zatem, że ze względu na typowe dla ludzkiego zachowania tendencje mamy do czynienia z takimi zjawiskami, jak na przykład momentum, które działa w dłuższej perspektywie, a w krótkiej jest utrapieniem?

Dok┼éadnie tak. Przyk┼éad momentum jest bardzo dobry. Jest mn├│stwo dowod├│w na to, ┼╝e najprostsz─ů skuteczn─ů strategi─ů jest kupowanie rosn─ůcych aktyw├│w, kt├│rych ceny konsekwentnie rosn─ů. Jak to mo┼╝liwe? Je┼Ťli si─Ö temu przyjrze─ç, cz─Östo takie strategie s─ů wystawione na dzia┼éanie zmienno┼Ťci rynku, ale w d┼éu┼╝szej perspektywie, zw┼éaszcza, je┼Ťli we┼║miemy tak─ů zmienno┼Ť─ç pod uwag─Ö, nadal generuj─ů zyski. 

I tu bym zada┼é pytanie. Skoro tak jest, to czemu m─ůdrzy ludzie po prostu nie inwestuj─ů w taki spos├│b wszystkich pieni─Ödzy? Przecie┼╝ to dzia┼éa. Ale je┼Ťli por├│wnamy te strategie do innych, to trzymanie si─Ö strategii opartych na momentum mo┼╝e by─ç bardzo bolesne, kiedy przez d┼éu┼╝szy czas trzeba znosi─ç znaczne straty, a to z kolei budzi gniew inwestor├│w. Dlatego wielu z nich nie wchodzi w takie inwestycje, bo mo┼╝e wygl─ůdaj─ů dobrze na papierze, ale w rzeczywisto┼Ťci, je┼Ťli b─Öd─Ö si─Ö trzyma┼é takiej strategii, moi klienci mnie znienawidz─ů. 

Wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi bardzo sceptycznie podchodzi do rozwi─ůza┼ä systemowych, bo nie s─ů intuicyjne. Peter Lynch powiedzia┼é kiedy┼Ť, ┼╝e ÔÇťnie da si─Ö zobaczy─ç przysz┼éo┼Ťci we wstecznym lusterkuÔÇŁ. Jak by┼Ť na to odpowiedzia┼é, zw┼éaszcza w dzisiejszych czasach, przy zerowych stopach procentowych, czy dane historyczne przestaj─ů mie─ç znaczenie? I da si─Ö na nich jeszcze budowa─ç miarodajne modele na przysz┼éo┼Ť─ç? Takich zmian jak te w ostatnim czasie nie by┼éo nigdy wcze┼Ťniej.

Ja si─Ö skupiam na ludzkiej naturze i podstawowych danych. Jedn─ů z takich rzeczy jest to, ┼╝e 99% informacji na temat rynk├│w finansowych i nie tylko, to bezu┼╝yteczny szum, kt├│ry nie daje ┼╝adnej mo┼╝liwo┼Ťci ulepszenia naszych predykcji. Je┼Ťli na samym pocz─ůtku przyjmiemy wielokrotnie udowadniane za┼éo┼╝enie, ┼╝e ludzie u┼╝ywaj─ů r├│┼╝nych informacji i wierz─ů, ┼╝e powinni na ich podstawie zmienia─ç swoje przewidywania, dostosowywa─ç si─Ö do nich, czyli twierdz─ů, ┼╝e takie sygna┼éy maj─ů warto┼Ť─ç predykcyjn─ů, to problem polega na tym, ┼╝e to nieprawda. Sygna┼éy tego typu nie maj─ů ┼╝adnej warto┼Ťci. Na szcz─Ö┼Ťcie mamy na dzie┼ä dzisiejszy setki lat danych z ka┼╝dego rynku, dotycz─ůcych ka┼╝dego rodzaju aktyw├│w, wszystkiego co tylko mo┼╝emy sobie wyobrazi─ç, w┼é─ůcznie z wojnami ┼Ťwiatowymi, wojnami domowymi, Wielkim Kryzysem, sytuacjami, przy kt├│rych to co si─Ö dzieje dzisiaj to spacer w parku. 

Na szcz─Ö┼Ťcie mamy na dzie┼ä dzisiejszy setki lat danych z ka┼╝dego rynku, dotycz─ůcych ka┼╝dego rodzaju aktyw├│w, wszystkiego co tylko mo┼╝emy sobie wyobrazi─ç, w┼é─ůcznie z wojnami ┼Ťwiatowymi, wojnami domowymi, Wielkim Kryzysem, sytuacjami, przy kt├│rych to co si─Ö dzieje dzisiaj to spacer w parku. 

Wszyscy dooko┼éa m├│wi─ů ÔÇťojej, mamy pandemi─Ö, o m├│j Bo┼╝e, stopy procentoweÔÇŁ. Chwila, a II Wojna ┼Üwiatowa? A sytuacje, gdzie miliony ludzi gin─Ö┼éy na polach bitew? Nie wiemy nawet czy nasza cywilizacja przetrwa kolejne pi─Ö─ç lat, a martwimy si─Ö czym┼Ť takim jak COVID? Tak, rozumiem. To jest nietypowe i sytuacja stanowi wyzwanie, ale w kontek┼Ťcie historii ludzko┼Ťci, to jest b┼éahostka, prawda?

Patrz─ůc przez ten historyczny obiektyw nadajemy tym wydarzeniom szerszego kontekstu. Ka┼╝da z tych sytuacji jest inna, ale sprowadza si─Ö zawsze do ludzkich instynkt├│w. Ludzie czekaj─ů na nagrod─Ö i nie lubi─ů b├│lu. Jak─ůkolwiek strategi─Ö inwestycyjn─ů przyjmiesz, cokolwiek starasz si─Ö przewidzie─ç, zawsze skup si─Ö na jednej rzeczy, g┼é├│wnej regule rynk├│w i ludzkiego zachowania – ludzie lubi─ů by─ç nagradzani. Nie lubi─ů cierpie─ç. Niewa┼╝ne jaki algorytm, jaki system wymy┼Ťl─Ö, w jaki spos├│b my┼Ťl─Ö o rynku, ludzie si─Ö nie zmieni─ů.

Je┼Ťli widz─Ö okazj─Ö do zysku, musz─Ö si─Ö zastanowi─ç na tym dlaczego jeszcze nikt na to nie wpad┼é, by─ç mo┼╝e wi─ů┼╝e si─Ö to z jakim┼Ť ryzykiem, b├│lem, kt├│rego nie wida─ç na pierwszy rzut oka. By─ç mo┼╝e sytuacja si─Ö komplikuje ze wzgl─Ödu na dyscyplin─Ö, kt├│rej wymaga w d┼éu┼╝szej perspektywie. Cokolwiek to jest, je┼Ťli nie zidentyfikuj─ů tych czynnik├│w zysku i b├│lu, nie mog─Ö polega─ç na takiej informacji i uwzgl─Ödnia─ç jej w swoich przewidywaniach.

Je┼Ťli widz─Ö okazj─Ö do zysku, musz─Ö si─Ö zastanowi─ç na tym dlaczego jeszcze nikt na to nie wpad┼é, by─ç mo┼╝e wi─ů┼╝e si─Ö to z jakim┼Ť ryzykiem, b├│lem, kt├│rego nie wida─ç na pierwszy rzut oka. By─ç mo┼╝e sytuacja si─Ö komplikuje ze wzgl─Ödu na dyscyplin─Ö, kt├│rej wymaga w d┼éu┼╝szej perspektywie. Cokolwiek to jest, je┼Ťli nie zidentyfikuj─ů tych czynnik├│w zysku i b├│lu, nie mog─Ö polega─ç na takiej informacji i uwzgl─Ödnia─ç jej w swoich przewidywaniach.

Dobrym przyk┼éadem jest tzw. inwestowanie odpowiedzialne (przyp. t┼éum.: ESG investing – Environmental, Social, Governance). Nie mam ┼╝adnych zastrze┼╝e┼ä do takich inwestycji, kiedy zasadniczo m├│wimy sobie, ┼╝e hej, mo┼╝emy wykorzysta─ç nasze ┼Ťrodki do polepszenia warunk├│w ekonomicznych, usprawniania opieki medycznej, poprawy jako┼Ťci ┼╝ycia spo┼éecze┼ästwa – super. Ale je┼Ťli spojrzymy na to z perspektywy inwestycji finansowej, je┼Ťli kto┼Ť m├│wi, ┼╝e oczekuje znacz─ůcych zwrot├│w z inwestycji ESG, takich, kt├│re s─ů lepsze dla ┼Ťrodowiska etc. to ja m├│wi─Ö, ┼╝e to nie ma sensu i ju┼╝ t┼éumacz─Ö dlaczego.

Dlaczego uwa┼╝asz, ┼╝e co┼Ť, co w rzeczywisto┼Ťci jest mniej trudne, mia┼éoby przynosi─ç wi─Öksze zyski? Chodzi o to, ┼╝e je┼Ťli inwestujemy w instrument, kt├│ry zapewnia mo┼╝liwo┼Ť─ç ubezpieczenia si─Ö na wypadek zniszczenia ┼Ťrodowiska, to to jest olbrzymia korzy┼Ť─ç, zgadza si─Ö? To znaczy, ┼╝e taka inwestycja daje nam zabezpieczenie przeciw takim sytuacjom, kiedy p┼éon─ů lasy i tak dalej. Je┼Ťli zabezpieczamy si─Ö na tak─ů ewentualno┼Ť─ç wykupuj─ůc takie ÔÇťubezpieczenieÔÇŁ to raczej kosztem zysk├│w. Nie m├│wi─ůc ju┼╝ o tym, ┼╝e z punktu widzenia sprzeda┼╝y, marketingu, je┼Ťli co┼Ť jest mi┼ée i przyjemne, czemu mia┼éoby przynosi─ç wi─Öksze zyski?

Koniec ko┼äc├│w, tam gdzie wi─Öksze zyski, tam wi─Öksze ryzyko. Dlatego jak s┼éysz─Ö opowiadania o tym, ┼╝e Twoje podej┼Ťcie do inwestycji opiera si─Ö na tym, ┼╝e co┼Ť jest dla ludzi mniej bolesne, dla mnie to oznacza, ┼╝e d┼éugofalowe zyski z takiej inwestycji te┼╝ b─Öd─ů mniejsze. Zasada jest taka, i do tego zach─Öcam swoich inwestor├│w, ┼╝e je┼Ťli jeste┼Ťmy w stanie zidentyfikowa─ç korzy┼Ťci, musimy te┼╝ rozumie─ç powi─ůzane koszty, bo to na tej podstawie rynek b─Ödzie wycenia┼é warto┼Ť─ç takiej inwestycji. Na tym to generalnie polega.

Inwestowanie ESG w założeniach
Inwestowanie ESG w praktyce. ­čÖé
Dlaczego posiadanie planu na rynku jest konieczno┼Ťci─ů oraz jak zachowa─ç si─Ö podczas krachu gie┼édowego ÔÇô opowiada Meb Faber

Meb Faber w ekskluzywnym wywiadzie w prosty spos├│b t┼éumaczy jak w prosty spos├│b w rzetelny spos├│b podej┼Ť─ç do zagadnie┼ä zwi─ůzanych z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Ma to sens. Czyli ┼╝yjemy w innych czasach, by─ç mo┼╝e mierzymy si─Ö z innymi problemami, ale w┼éadaj─ů nami te same emocje. Wygl─ůda na to, ┼╝e ewolucja nie dzia┼éa a┼╝ tak szybko i w zaledwie kilka stuleci nie byli┼Ťmy w stanie si─Ö przystosowa─ç do racjonalnego dzia┼éania na rynkach finansowych.

Tak.

Inwestowanie w warto┼Ť─ç

Napisa┼ée┼Ť, ┼╝e kiedy┼Ť chcia┼ée┼Ť by─ç jak Warren Buffet i zdaje si─Ö, ┼╝e Twoja babcia, gdy mia┼ée┼Ť 12 lat kupi┼éa Ci ksi─ů┼╝k─Ö Benjamina Grahama ÔÇťThe Intelligent InvestorÔÇŁ, kt├│ra opisuje filozofi─Ö inwestowania w warto┼Ť─ç. Ten styl inwestowania zrobi┼é na Tobie wra┼╝enie. Czy uwa┼╝asz, ┼╝e takie podej┼Ťcie da si─Ö replikowa─ç i z wykorzystaniem metod liczbowych inwestowa─ç tak jak Warren Buffet?

Pokr├│tce, odpowied┼║ brzmi: tak. Jedn─ů z rzeczy, kt├│r─ů badali┼Ťmy, jest w┼éa┼Ťnie odpowied┼║ na to pytanie. Je┼Ťli spojrzysz na Bena Grahama, od kt├│rego ja zacz─ů┼éem nauk─Ö, on sam stosuje systemowe podej┼Ťcie i m├│wi tak: ÔÇťhej, kupuj bardzo tanie firmy z marginesem bezpiecze┼ästwa wzgl─Ödem faktycznej warto┼Ťci i trzymaj je tak d┼éugo jak si─Ö da, bo w d┼éu┼╝szej perspektywie wykorzystasz trendy zwi─ůzane z b┼é─Ödn─ů ocen─ů sytuacji innych inwestor├│w, dlatego, ┼╝e ludzie s─ů szaleni.ÔÇŁ

Nied┼éugo potem zacz─ů┼éem czyta─ç Warrena Buffeta ja wiele innych os├│b. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nich my┼Ťli sobie, ┼╝e wystarczy umiej─Ötno┼Ť─ç oceny sytuacji i to wystarczy, ┼╝eby generowa─ç zyski jak Buffett. Ja tego te┼╝ pr├│bowa┼éem jak wi─Ökszo┼Ť─ç i musia┼éem prze┼ékn─ů─ç bardzo gorzk─ů pigu┼ék─Ö, dlatego wr├│ci┼éem do koncepcji Bena Grahama. Proste zasady, kt├│re ujmuj─ů w sobie ludzk─ů natur─Ö, trzymaj si─Ö ich na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö. To ma zdecydowanie wi─Öcej sensu. Zbadali┼Ťmy podstawowe za┼éo┼╝enie Bena Grahama, kt├│re m├│wi kupuj tanie akcje z marginesem bezpiecze┼ästwa i zarobisz 15% rocznie. Ich warto┼Ť─ç b─Ödzie szala┼éa, ale to zadzia┼éa. On sam przeprowadzi┼é badanie, gdzie post─Öpuje dok┼éadnie w taki spos├│b, systematycznie (wed┼éug cis┼éego algorytmu) mniej wi─Öcej od 1920 do 1970 roku skupuje akcje z dobrym stosunkiem ceny do zysku C/Z (z ang.: P/E – price-to-earnings ratio) bez wi─Ökszego zad┼éu┼╝enia i w miar─Ö niez┼éej jako┼Ťci.

Kupuj bardzo tanie firmy z marginesem bezpiecze┼ästwa wzgl─Ödem faktycznej warto┼Ťci i trzymaj je tak d┼éugo jak si─Ö da, bo w d┼éu┼╝szej perspektywie wykorzystasz trendy zwi─ůzane z b┼é─Ödn─ů ocen─ů sytuacji innych inwestor├│w, dlatego, ┼╝e ludzie s─ů szaleni.

Interesuj─ůce.

Ben napisa┼é o tym artyku┼é w jednym z czasopism finansowych nied┼éugo przed ┼Ťmierci─ů. To by┼éo czasopismo dla analityk├│w finansowych. My mieli┼Ťmy t─ů przewag─Ö, ┼╝e patrzyli┼Ťmy na to z perspektywy czasu jakie┼Ť pi─Ö─ç, czy dziesi─Ö─ç lat temu. Pomy┼Ťleli┼Ťmy sobie wtedy, ┼╝e ludzie twierdz─ů, ┼╝e te strategie inwestowania w warto┼Ť─ç s─ů zbyt proste, ┼╝e nie mog─ů dzia┼éa─ç.

C├│┼╝, Ben Graham pisa┼é o tym w 1970 roku: kupuj tanio, wybieraj firmy dobrej jako┼Ťci i trzymaj je w portfelu. B─Ödzie bola┼éo, ale na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö to si─Ö op┼éaci. Wzi─Öli┼Ťmy t─Ö tez─Ö z 1970 roku i wdro┼╝yli┼Ťmy j─ů w ┼╝ycie mniej wi─Öcej w roku 2010 i w kolejnych latach. Pomy┼Ťleli┼Ťmy sobie tak: kupujmy akcje z niskim wsp├│┼éczynnikiem C/Z, dobrej jako┼Ťci i zobaczmy co si─Ö stanie przez cztery lata. I zgadnij co si─Ö wydarzy┼éo. Dok┼éadnie to samo! Zwrot z inwestycji wynosi┼é oko┼éo 15%, przy szalonej zmienno┼Ťci rynku.

Czasem wygl─ůdasz przez to jak kompletny g┼éupek, ale to dzia┼éa. Metoda jest tak prosta, ┼╝e mogliby j─ů stosowa─ç jaskiniowcy, z tym samym efektem. Dla mnie to by┼éo zastanawiaj─ůce, ale tylko do momentu, kiedy zrozumia┼éem jak dzia┼éa ludzki umys┼é. To prosta strategia, kt├│r─ů mo┼╝emy ludziom pokaza─ç, kt├│ra dzia┼éa, kt├│ra jest powtarzalna. Dzia┼éa, bo jest bolesna i dlatego jest z drugiej strony nagroda. W d┼éu┼╝szej perspektywie zyskujesz wi─Öcej wzgl─Ödem rynku, ale przy tak dynamicznych zmianach jakie panuj─ů na rynkach przez jaki┼Ť czas b─Ödziesz si─Ö czu─ç g┼éupio por├│wnuj─ůc si─Ö do innych inwestor├│w. I to jest bolesne. Zawsze martwimy si─Ö tym, co robi s─ůsiad, a nie tym co si─Ö dzieje u nas i to jest w naturze zaskakuj─ůce. Martwimy si─Ö tym, co robi─ů inni ludzie.

Dobr─ů analogi─ů jest odchudzanie. Je┼Ťli kto┼Ť ma nadwag─Ö, mo┼╝na mu powiedzie─ç, ┼╝e ┼éatwo jest schudn─ů─ç. Wystarczy mniej je┼Ť─ç i ─çwiczy─ç. I mo┼╝esz to udowadnia─ç na wszelkie sposoby, m├│wi─ç jak ┼éatwo jest to osi─ůgn─ů─ç. To najprostszy ze wszystkich algorytm├│w w naturze na ten problem. Jednak kiedy powiesz osobie z nadwag─ů, ┼╝eby to zrobi┼éa, z jakiego┼Ť powodu nie jest w stanie tego celu osi─ůgn─ů─ç tak prosto. 

Je┼Ťli kto┼Ť ma nadwag─Ö, mo┼╝na mu powiedzie─ç, ┼╝e ┼éatwo jest schudn─ů─ç. Wystarczy mniej je┼Ť─ç i ─çwiczy─ç. I mo┼╝esz to udowadnia─ç na wszelkie sposoby, m├│wi─ç jak ┼éatwo jest to osi─ůgn─ů─ç. To najprostszy ze wszystkich algorytm├│w w naturze na ten problem. Jednak kiedy powiesz osobie z nadwag─ů, ┼╝eby to zrobi┼éa, z jakiego┼Ť powodu nie jest w stanie tego celu osi─ůgn─ů─ç tak prosto. 

Wiemy, ┼╝e na ko┼äcu jest nagroda, ale ┼╝eby j─ů otrzyma─ç, trzeba si─Ö zmierzy─ç ze znacznymi trudno┼Ťciami. Tak samo jest z diet─ů i wszystkim innym w ┼╝yciu i tak te┼╝ jest z inwestowaniem. Teoria Bena Grahama to lekcja, kt├│r─ů musimy przyswoi─ç. Nie jestem w stanie wyja┼Ťni─ç czemu ludzie robi─ů to co robi─ů, ale tak to dzia┼éa. Wr├│ci┼éem do filozofii Grahama, zaj─Ö┼éo mi to 20 lat.

To rzeczywi┼Ťcie by┼éa d┼éuga podr├│┼╝. Przy za┼éo┼╝eniu, ┼╝e pokonanie rynku jest tak trudne, co my┼Ťlisz o inwestowaniu pasywnym? Mam na my┼Ťli na przyk┼éad tak─ů sytuacj─Ö, gdzie budujemy sta┼éy globalny portfel i r├│wnowa┼╝ymy go raz na jaki┼Ť czas. Czy Twoim zdaniem to ma sens?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e takie podej┼Ťcie ma olbrzymi sens, dlatego, ┼╝e inwestuj─ůc musimy si─Ö skupi─ç na tym, nad czym rzeczywi┼Ťcie mamy kontrol─Ö. To na co potencjalnie masz wp┼éyw, to Twoje zachowanie, podatki, czy op┼éaty, kt├│re musisz ponosi─ç. Je┼Ťli powiesz sobie ÔÇťprzeczyta┼éem wystarczaj─ůco du┼╝o ksi─ů┼╝ek Dana Kahnemana i wynik├│w r├│┼╝nych bada┼ä, ┼╝eby wiedzie─ç, ┼╝e swojego zachowania nie jestem w stanie kontrolowa─ç, ok, ale przynajmniej mog─Ö kontrolowa─ç podatki i op┼éatyÔÇŁ.

Inwestowanie pasywne jest doskona┼éym rozwi─ůzaniem dla kogo┼Ť, kto zdaje sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e w┼éasnego zachowania nie b─Ödzie w stanie kontrolowa─ç, ale ma wp┼éyw na op┼éaty i podatki. To dobre rozwi─ůzanie dla takich os├│b, kt├│re rozumiej─ů, ┼╝e nie s─ů w stanie kontrolowa─ç swoich emocji – dla nich pasywne inwestowanie dzia┼éa ┼Ťwietnie. Je┼Ťli sugerowa┼ébym komu┼Ť odej┼Ťcie od takiej strategii, to tylko w ramach tego, co jest w stanie kontrolowa─ç. Zachowanie jest jedn─ů z tych rzeczy – mo┼╝esz spojrze─ç w lustro i powiedzie─ç sobie, ┼╝e w okresie 10 lat chcesz odnie┼Ť─ç sukces. Je┼Ťli jeste┼Ť w stanie sobie z tym poradzi─ç, okej. By─ç mo┼╝e powiniene┼Ť w tym momencie odej┼Ť─ç od niskokosztowych rozwi─ůza┼ä, ale to b─Ödzie dla Ciebie spore wyzwanie. Dlatego nie polecam takiego dzia┼éania, chyba, ┼╝e masz pewno┼Ť─ç, ┼╝e nie b─Ödziesz podejmowa─ç g┼éupich decyzji. W przeciwnym wypadku trzymaj si─Ö pasywnych inwestycji, dla wielu inwestor├│w to jest podstawa. 

Je┼Ťli powiesz sobie ÔÇťprzeczyta┼éem wystarczaj─ůco du┼╝o ksi─ů┼╝ek Dana Kahnemana i wynik├│w r├│┼╝nych bada┼ä, ┼╝eby wiedzie─ç, ┼╝e swojego zachowania nie jestem w stanie kontrolowa─ç, ale przynajmniej mog─Ö kontrolowa─ç podatki i op┼éatyÔÇŁ to inwestowanie pasywne jest dla Ciebie.

W poszukiwaniu zysk├│w

My┼Ťl─Ö, ┼╝e dla wi─Ökszo┼Ťci z nas, problem polega na tym, ┼╝e je┼Ťli pr├│bujemy inwestowa─ç aktywnie i zaczynamy traci─ç wzgl─Ödem rynku i inwestor├│w pasywnych, to to jest z┼ée uczucie. Dlatego to jest trudne. Twoja firma specjalizuje si─Ö dostarczaniu „faktorowych” funduszy ETF. Czy mo┼╝esz wyja┼Ťni─ç mniej do┼Ťwiadczonym s┼éuchaczom na czym polega inwestowanie czynnikowe (z ang.: factor investing), czemu dzia┼éa i dlaczego mo┼╝e nie dzia┼éa─ç?

Jasne. Najprostszy spos├│b na wyja┼Ťnienie czym jest inwestowanie czynnikowe, to spojrzenie na charakterystyk─Ö poszczeg├│lnych rodzaj├│w papier├│w warto┼Ťciowych i zrozumienie w jaki spos├│b ich cechy wp┼éywaj─ů jako czynniki na oczekiwane rezultaty finansowe. Nast─Öpnie tworzymy portfele w oparciu o wiedz─Ö, ┼╝e pewne ich cechy wi─ů┼╝─ů si─Ö z konkretnymi wynikami i w ten spos├│b budujemy swoje inwestycje.

Na przyk┼éad, historycznie wiemy, ┼╝e kupuj─ůc tanie akcje mniejszych firm, takich, kt├│re charakteryzuje po┼é─ůczenie dw├│ch czynnik├│w, czyli w┼éa┼Ťnie niska cena akcji i niewielki rozmiar (small-cap), mo┼╝na uzyska─ç wy┼╝sze stopy zwrotu, ni┼╝ na przyk┼éad w przypadku drogich akcji du┼╝ych firm (large-cap). Mo┼╝emy zatem stworzy─ç taki portfel, zawieraj─ůcy akcje o takiej charakterystyce, je┼Ťli chcemy w d┼éugiej perspektywie wypracowa─ç wi─Öksze zyski.

Jednak tu nasuwa si─Ö pytanie, czemu to mia┼éoby zadzia┼éa─ç, przecie┼╝ to zbyt proste? Kupujemy tanie akcje i to nam pozwala przechytrzy─ç rynek? Oczywi┼Ťcie jest pow├│d, dla kt├│rego te cechy w po┼é─ůczeniu powoduj─ů wy┼╝sze zyski i tym powodem w tym szerszym kontek┼Ťcie jest fakt, ┼╝e to si─Ö wi─ů┼╝e ze zwi─Ökszonym b├│lem dla inwetsora. Kupowanie tanich akcji mniejszych firm niesie za sob─ů dodatkowe ryzyko zmienno┼Ťci, w┼éa┼Ťnie dlatego s─ů tanie. Mniejsze firmy maj─ů bardziej ograniczony dost─Öp do kapita┼éu etc. Czyli jest za tym jaka┼Ť logika, rynkowe ryzyko, kt├│rego ludzie nie akceptuj─ů, co w efekcie daje mo┼╝liwo┼Ť─ç uzyskania wi─Ökszych zwrot├│w z inwestycji.

Kupowanie tanich akcji mniejszych firm niesie za sob─ů dodatkowe ryzyko zmienno┼Ťci, w┼éa┼Ťnie dlatego s─ů tanie. Mniejsze firmy maj─ů bardziej ograniczony dost─Öp do kapita┼éu etc. Czyli jest za tym jaka┼Ť logika, rynkowe ryzyko, kt├│rego ludzie nie akceptuj─ů, co w efekcie daje mo┼╝liwo┼Ť─ç uzyskania wi─Ökszych zwrot├│w z inwestycji.

Kolejn─ů tak─ů rzecz─ů jest fakt, ┼╝e sama strategia inwestowania w tego typu firmy niesie za sob─ů niedogodno┼Ťci, w tym sensie, ┼╝e nie zawsze pozwala dotrzyma─ç kroku innym inwestorom i trendom na rynku – mo┼╝emy okresowo by─ç „gorsi” od rynku. Tak bywa w przypadku portfeli zawieraj─ůcych tego typu papiery, ┼╝e kiedy zaczynamy je por├│wnywa─ç do innych aktyw├│w, to nie zawsze wygl─ůda to korzystnie. Dlatego inwestuj─ůc w taki portfel podpisujesz na siebie wyrok i szykujesz si─Ö na ┼╝ycie w nerwach, bo oczywi┼Ťcie wzrosty przynios─ů pozytywne emocje, ale jednak z du┼╝ym prawdopodobie┼ästwem taka inwestycja w perspektywie pi─Öcioletniej mo┼╝e przynie┼Ť─ç r├│wnie┼╝ znaczne straty i wtedy b─Ödziesz chcia┼é od nich ucieka─ç.

Inwestowanie czynnikowe to kolejna metoda budowania portfeli inwestycyjnych, kt├│ra mo┼╝e przynosi─ç ponadnormatywne zyski, a wynika to z tego, ┼╝e tego typu aktywa reprezentuj─ů wy┼╝sze ryzyko inwestycyjne, a zgodnie z tym o czym rozmawiali┼Ťmy przed chwil─ů, wi─Öksze ryzyko, to wy┼╝sze potencjalne zyski. To co pr├│bujemy osi─ůgn─ů─ç buduj─ůc portfele czynnikowe to systematycznie podej┼Ť─ç do zarz─ůdzania tym ryzykiem w przewidywalny spos├│b. Mo┼╝na je te┼╝ wykorzystywa─ç do obni┼╝ania ryzyka, dobieraj─ůc aktywa o odpowiednich do tego cechach i jest to o wiele bardziej wydajna metoda ni┼╝ stawianie wszystkiego na jedn─ů firm─Ö, co bardziej przypomina rzucanie lotkami w tarcz─Ö i liczenia na to, ┼╝e uda si─Ö w ni─ů trafi─ç.

Dla tych os├│b, kt├│re interesuje tego typu podej┼Ťcie do inwestowania, Wasze ETFy s─ů w pe┼éni algorytmiczne, zgadza si─Ö? Nie ma tam miejsca na intuicyjne decyzje?

Tak jest. U podstawy dzia┼éania naszych ETF├│w le┼╝y te┼╝ ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, kt├│r─ů ma r├│wnie┼╝ wiele innych os├│b w bran┼╝y, ┼╝e najwi─Ökszym wyzwaniem w inwestowaniu jest przekonanie ludzi to my┼Ťlenia d┼éugofalowego. Wiemy te┼╝, ┼╝e je┼Ťli odpowiednio zbudujemy nasze portfele inwestycyjne to jeste┼Ťmy w stanie czerpa─ç korzy┼Ťci z takiej strategii w perspektywie 10, czy 20 lat, bo w kr├│tkiej perspektywie te portfele s─ů skazane pora┼╝k─Ö.

Nasze produkty s─ů celowo optymalizowane wok├│┼é wysokiego ryzyka. M├│wimy ludziom, ┼╝e hej, nie jeste┼Ťmy m─ůdrzejsi od innych ludzi z doktoratami, ale dzia┼éamy bardziej transparentnie i wychodzimy do ludzi z ofert─ů, kt├│ra rzeczywi┼Ťcie pozwoli dzia┼éa─ç w perspektywie 10, 20 lat tym, kt├│rzy zechc─ů si─Ö trzyma─ç tego planu. Oferujemy produkty, kt├│re to umo┼╝liwi─ů, bo wi─Ökszo┼Ť─ç produkt├│w na rynku nie daje mo┼╝liwo┼Ťci inwestowania przy zwi─Ökszonym ryzyku, a to wynika z faktu, ze wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy woli si─Ö trzyma─ç bli┼╝ej benchmarku, bo boj─ů si─Ö odp┼éywu inwestor├│w.

W naszym przypadku jest inaczej. M├│wi┼éem wcze┼Ťniej o sytuacji, kiedy wojskowi wpadaj─ů w zasadzk─Ö, zasada jest taka, ┼╝e nie mo┼╝na oczekiwa─ç, ┼╝e uda si─Ö j─ů przetrzyma─ç, trzeba biec w stron─Ö najwi─Ökszego zagro┼╝enia. To w┼éa┼Ťnie robimy z naszymi produktami. Bierzemy na siebie najwi─Öksze wyzwanie, z kt├│rym wi─ů┼╝e si─Ö najwi─Öksza dawka inwestycyjnego b├│lu, jaki cz┼éowiek mo┼╝e znie┼Ť─ç, a to, w d┼éugiej perspektywie pozwala na osi─ůganie ponadnormatywnych zysk├│w.

M├│wimy o tym otwarcie i je┼Ťli chcesz w tym uczestniczy─ç, ┼Ťwietnie. Po to tu jeste┼Ťmy. Tym si─Ö wyr├│┼╝niamy, ale oczywi┼Ťcie to nie jest oferta dla ka┼╝dego. O to chodzi w naszych ETFach i czynnikach, ┼╝e dajemy ludziom mo┼╝liwo┼Ť─ç uczestniczenia w tych, w pewnym sensie masochistycznych zabawach.

Je┼Ťli kto┼Ť zdecyduje si─Ö na inwestycj─Ö w taki czynnikowy ETF, czy my┼Ťlisz, ┼╝e dla przeci─Ötnej osoby, kt├│ra nie jest ekspertem w dziedzinie finans├│w, czy to dobry pomys┼é, ┼╝eby kupi─ç udzia┼éy w takim funduszu, by─ç mo┼╝e nawet zautomatyzowa─ç taki zakup, zamkn─ů─ç stron─Ö, nie patrze─ç na to co tam si─Ö dzieje, skupi─ç si─Ö na ┼╝yciu i karierze i da─ç rynkowi dzia┼éa─ç? Czy takie podej┼Ťcie jest s┼éuszne i czy pozwoli unikn─ů─ç wp┼éywu tych pozytywnych i negatywnych emocji?

Tak d┼éugo jak mo┼╝esz zapanowa─ç nad swoim zachowaniem, nie s┼éucha─ç tego co m├│wi─ů w telewizji, co robi─ů rz─ůdy, politycy, to Ci pomo┼╝e unikn─ů─ç emocji zwi─ůzanych z inwestowaniem i nastawi─ç si─Ö na d┼éugofalowy sukces w perspektywie 10, czy 20 lat. Ryzyko zwi─ůzane z tym, ┼╝e b─Ödziesz ci─ůgle zagl─ůda─ç do swojego portfela i podejmowa─ç dzia┼éania na zasadzie, ÔÇťojej, to dzia┼éa, musz─Ö kupi─ç drugie tyleÔÇŁ, albo ÔÇťtrac─Ö pieni─ůdze, musz─Ö to sprzeda─ç i kupi─ç jak─ů┼Ť inn─ů b┼éyskotk─ÖÔÇŁ, je┼Ťli jeste┼Ť w stanie ten problem wyeliminowa─ç to Ci pozwoli inwestowa─ç w aktywa, kt├│re nios─ů za sob─ů pewne ryzyko, ale i warto┼Ť─ç. Dlatego warto do tego podchodzi─ç w ten spos├│b i nie denerwowa─ç si─Ö tym co si─Ö dzieje z Twoimi inwestycjami za ka┼╝dym razem, kiedy otwierasz gazet─Ö.

Larry Connors, czyli jak kupowa─ç strach i sprzedawa─ç chciwo┼Ť─ç

W tym odcinku us┼éyszysz konkretne dowody na to, ┼╝e finanse behawioralne nie tylko dzia┼éaj─ů, ale, ┼╝e mo┼╝na je wykorzysta─ç do budowania w┼éasnej przewagi na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Momentum, czy warto┼Ť─ç

Patrz─ůc na wyniki ETF├│w, kt├│re oferujecie w Alpha Architect wyra┼║nie wida─ç, ┼╝e w ostatnich latach znacznie lepiej radz─ů sobie ETFy opierane na momentum ni┼╝ na warto┼Ťci (value) i oczywi┼Ťcie to budzi wiele komentarzy, ┼╝e te oparte na warto┼Ťci umieraj─ů i tak dalej, co faktycznie teraz ma miejsce, ale w przesz┼éo┼Ťci to samo m├│wiono o ETFach momentum. Tak jak rozmawiali┼Ťmy, z Twojej perspektywy, czy to jest nowa norma, czy to tylko tymczasowe fluktuacje? Czy to tylko trudne chwile, kt├│re trzeba przetrzyma─ç i dlatego to rzeczywi┼Ťcie dzia┼éa?

Tak, ludzie m├│wi─ů, ┼╝e inwestowanie w warto┼Ť─ç jest g┼éupie, bo inwestycje w momentum w tym momencie daj─ů lepsze wyniki. Kto┼Ť inny u┼╝yje argumentu, ┼╝e poniewa┼╝ ameryka┼äska gie┼éda obecnie ┼Ťwietnie sobie radzi, inwestowanie w warto┼Ť─ç na rynkach mi─Ödzynarodowych jest g┼éupie. Ale sam wiesz i ka┼╝dy, kto zna histori─Ö si─Ö orientuje, te rzeczy potrafi─ů si─Ö zmieni─ç ca┼ékowicie i w rzeczywisto┼Ťci nic nie jest skuteczne wiecznie. Dlatego powinni┼Ťmy d─ů┼╝y─ç do bazowania naszych inwestycji na dobrych pomys┼éach r├│┼╝nego rodzaju, kt├│re maj─ů swoje uzasadnienie w d┼éugiej perspektywie, ale nigdy nie nale┼╝y inwestowa─ç w jednym miejscu.

Nale┼╝y czerpa─ç korzy┼Ťci z dywersyfikacji. M├│wimy ludziom, ┼╝e momentum teraz dzia┼éa lepiej, ale to nie znaczy, ┼╝e nie warto inwestowa─ç w warto┼Ť─ç. W rzeczywisto┼Ťci pewnie warto roz┼éo┼╝y─ç portfel 50/50, bo teraz dzia┼éa jedno, ale to si─Ö mo┼╝e odwr├│ci─ç w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci.

A tak przy okazji, wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w inwestuje 90% ┼Ťrodk├│w na rynku krajowym i jedynie 10% na rynkach zagranicznych. Rynek ameryka┼äski nie zawsze dzia┼éa. Czasem lepiej dzia┼éaj─ů rynki europejskie, czasem japo┼äski, wi─Öc warto dywersyfikowa─ç inwestycje r├│wnie┼╝ w tych kierunkach. Radzimy to r├│wnie┼╝ rozk┼éada─ç w r├│wnych proporcjach, bo w ten spos├│b korzystamy z mo┼╝liwo┼Ťci globalnych rynk├│w. G┼é├│wnie chodzi o to, ┼╝eby dywersyfikowa─ç inwestycje, nie skupia─ç si─Ö na kr├│tkiej perspektywie i inwestowa─ç w pomys┼éy, kt├│re nie przedawni─ů si─Ö zbyt szybko, przetrwaj─ů pr├│b─Ö czasu, a wszystkie tego typu inwestycje zbiera─ç w portfelu, kt├│rego nie nale┼╝y zbyt cz─Östo rusza─ç. Patrzmy na 20-letni horyzont. Nie martw si─Ö tym co si─Ö dzieje w tej chwili. Sp─Ödzaj czas z dzie─çmi, skup si─Ö na pracy, podr├│┼╝ach, na ┼╝yciu. Nie martw si─Ö tym co si─Ö dzieje na rynkach, bo zwariujesz. To taka og├│lna rada.

Patrzmy na 20-letni horyzont. Nie martw si─Ö tym co si─Ö dzieje w tej chwili. Sp─Ödzaj czas z dzie─çmi, skup si─Ö na pracy, podr├│┼╝ach, na ┼╝yciu. Nie martw si─Ö tym co si─Ö dzieje na rynkach, bo zwariujesz. To taka og├│lna rada.

Czyli dobrze jest miesza─ç inwestycje w warto┼Ť─ç i w momentum, bo czasem jedno, a czasem drugie jest bardziej skuteczne i dzi─Öki temu mamy mniej stresu, ale gdyby┼Ť mia┼é wybra─ç jeden tylko czynnik, momentum, warto┼Ť─ç (value), wielko┼Ť─ç (size), jako┼Ť─ç (quality), w co by┼Ť inwestowa┼é i dlaczego?

Nigdy nie wybra┼ébym wy┼é─ůcznie jednego, ale gdybym by┼é zmuszony, patrz─ůc na to co jestem w stanie kontrolowa─ç, czy b─Ödzie to zachowanie, podatki, op┼éaty. Tu op┼éaty i podatki s─ů nieistotne, ale zachowanie tak. Wi─Öc je┼Ťli dasz mi do wyboru tylko jedn─ů opcj─Ö, a ja wiem, ┼╝e jedyn─ů rzecz─ů, kt├│r─ů mog─Ö kontrolowa─ç jest moje zachowanie, to wybior─Ö inwestowanie w warto┼Ť─ç, dlatego, ┼╝e do tego jestem najbardziej przekonany i w to najmocniej wierz─Ö. Wiem jak to dzia┼éa i dlaczego dzia┼éa i wiem, ┼╝e tej strategii mog─Ö si─Ö trzyma─ç niezale┼╝nie od sytuacji i tego jak w danym momencie skuteczne s─ů pozosta┼ée strategie. Czyli je┼Ťli dasz mi wy┼é─ůcznie jedn─ů opcj─Ö, skupi─Ö si─Ö na swoim zachowaniu i wiem, ┼╝e najbardziej by┼ébym w stanie kontrolowa─ç samego siebie inwestuj─ůc w warto┼Ť─ç i dlatego wybieram warto┼Ť─ç.

Pytania od Słuchaczy

Mam kilka pyta┼ä od moich s┼éuchaczy. Pierwsze z nich dotyczy dual momentum wed┼éyg Garego Antonacciego. Co my┼Ťlisz o strategii pod─ů┼╝ania za trendem? Mam na my┼Ťli po┼é─ůczenie absolute momentum i relative strength, w odniesieniu do premii za ryzyko. Czy zgodzisz si─Ö z tym, a chyba tak, bo sam o tym wcze┼Ťniej wspomnia┼ée┼Ť, ┼╝e Amerykanie maj─ů tendencj─Ö do inwestowania wy┼é─ůcznie na rynku rodzimym i tak samo jest w Europie, gdzie np. w Belgii ludzie inwestuj─ů na gie┼édzie belgijskiej? Czy uwa┼╝asz, ┼╝e kombinacja impetu absolutnego (absolute momentum) i wzgl─Ödnej si┼éy (relative strenght) jest sensowna?

Tak, jestem fanem tworzenia zasad. Je┼Ťli tylko da si─Ö ustali─ç sensowne regu┼éy, kt├│re pomog─ů inwestorowi zarz─ůdza─ç swoim zachowaniem, zmuszaj─ůc go do my┼Ťlenia o regu┼éach, zamiast o tym co im si─Ö wydaje, jestem zwolennikiem takich rozwi─ůza┼ä. To si─Ö tyczy ka┼╝dego systemu, ka┼╝dej osoby, kt├│ra ma jaki┼Ť system i ja do tego podchodz─Ö bardzo pozytywnie. Pi─ůtka za dobre zachowanie. ­čÖé

Oczywi┼Ťcie to prowadzi do dyskusji, ┼╝e ten system jest lepszy od tamtego. Ja lubi─Ö proste systemy. I uwa┼╝am, ze dual momentum to prosty spos├│b na po┼é─ůczenie dw├│ch idei, kt├│re maj─ů sporo sensu. Pod─ů┼╝ania za trendem i wzgl─Ödnej si┼éy (relative strength). Ju┼╝ tylko z tego powodu bardzo mi si─Ö to podoba, ale r├│wnie┼╝ wracaj─ůc do naszej wcze┼Ťniejszej dyskusji, to jest tak proste, ┼╝e m├│g┼éby to robi─ç jaskiniowiec.

Je┼Ťli przyjrzysz si─Ö temu systemowi w d┼éu┼╝szej perspektywie, to dzia┼éa ┼Ťwietnie. Problem jest w kr├│tkim okresie, bo tu nie zawsze si─Ö sprawdza. Osobi┼Ťcie znam wiele os├│b, kt├│re ten system stosuj─ů i r├│wnie┼╝ wewn─Ötrznie korzystamy z podobnych system├│w, a ostatnio s┼éyszymy tylko ÔÇťdlaczego robimy to w taki spos├│bÔÇŁ? Czemu nie mo┼╝emy mie─ç w portfolio tylko S&P 500? Te aktywa radz─ů sobie znacznie lepiej, to ma wi─Öcej sensu. I tak naprawd─Ö to znaczy ÔÇťnie lubi─Ö tych g┼éupich regu┼é, bo przez ostatnie 10 lat si─Ö nie sprawdza┼éy, wol─Ö je zmieni─ç i kupowa─ç akcje S&P, bo ostatnio ┼Ťwietnie si─Ö sprawdzaj─ůÔÇŁ. I tu ponownie, to mo┼╝e stanowi─ç uzasadnienie, dlaczego ten system dla Ciebie nie zadzia┼éa, bo nie jeste┼Ť w stanie si─Ö go trzyma─ç. Moim zdaniem to jest ┼Ťwietny system i dzia┼éa, je┼Ťli kto┼Ť potrafi z niego korzysta─ç.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo┼╝e by─ç nie tylko proste, ale nie musi zabiera─ç te┼╝ masy czasu. Przedstawiam prost─ů strategi─Ö, kt├│ra za ostatnie 70 lat zarabia┼éa przeci─Ötnie 15% rocznie.

Czytaj dalej Ôćĺ

Czy uwa┼╝asz, ┼╝e takie podej┼Ťcie jak dual momentum ma uzasadnienie st─ůd, ┼╝e istnieje tendencja do inwestowania na w┼éasnym rynku (home bias)? A tak na marginesie, czy nie uwa┼╝asz, ┼╝e taki ETF by┼éby dobrym pomys┼éem dla Alpha Architect? Macie taki plan?

Tak, od jakiego┼Ť czasu nad tym pracujemy. Buduj─Ö niewielki model, kt├│ry pozwoli nam to ustrukturyzowa─ç. Mamy ju┼╝ jeden taki system Value Momentum Trend, kt├│ry zawiera w sobie r├│wnie┼╝ czynniki, kt├│re czasami stanowi─ů zbyt wielkie wyzwanie dla inwestor├│w. Natomiast pod─ů┼╝anie za trendami i idea dual momentum im odpowiada, je┼Ťli przyjmuje form─Ö pasywnego inwestowania, dzi─Öki czemu nie musz─ů si─Ö przejmowa─ç czynnikami. Staramy si─Ö uruchomi─ç przyst─Öpn─ů, niedrog─ů metod─Ö, kt├│ra pozwoli ludziom wdro┼╝y─ç taki system w czasie rzeczywistym, przy czym jeste┼Ťmy tak zakopani w tylu innych tematach, ┼╝e jeszcze do tego nie doszli┼Ťmy, ale niebawem to si─Ö powinno wydarzy─ç.

Tak, ale niestety nie w Europie.

Niestety nie. Chcia┼ébym by─ç jak BlackRock i mie─ç wystarczaj─ůco du┼╝o pieni─Ödzy, ┼╝eby┼Ťmy mogli uruchomi─ç Alpha Architect w Europie, ale jeste┼Ťmy mniejsz─ů firm─ů, zbudowan─ů z w┼éasnych ┼Ťrodk├│w. Nie mamy wsparcia funduszy venture capital. Za ka┼╝dym razem, kiedy inwestujemy w rozw├│j, wyk┼éadamy na szal─Ö w┼éasne ┼Ťrodki, dos┼éownie. Dlatego nie mamy tak wysokiej sk┼éonno┼Ťci do ryzyka. Osobi┼Ťcie nie jeste┼Ťmy gotowi na to, ┼╝eby je podejmowa─ç w takim stopniu, ale mo┼╝e kto┼Ť nas s┼éucha, kto chcia┼éby to zrobi─ç, sfinansowa─ç takie ryzyko. Ch─Ötnie pomo┼╝emy znale┼║─ç partnera do takiej wsp├│┼épracy, ┼╝eby tego typu produkty wprowadzi─ç na Waszych rynkach, ale sami nie jeste┼Ťmy na to gotowi w sensie posiadanego kapita┼éu.

Ja mam szcz─Ö┼Ťcie, bo mam dost─Öp do ameryka┼äskich ETF├│w, ale wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi w Europie nie ma takiej mo┼╝liwo┼Ťci. Mam jeszcze jedno pytanie, ETFy Alpha Architect, mam tu na my┼Ťli QVAL i QMOM, wykorzystuj─ů metod─Ö r├│wnych wag. Pytanie, kt├│re zada┼é jeden ze s┼éuchaczy, czy pr├│bowali┼Ťcie metody parytetu ryzyka? Co o tym s─ůdzisz?

Pr├│bowali┼Ťmy wszystkiego, wewn─Ötrznie robimy wiele innych rzeczy, nie tylko ETFy, futuresy, fundusz hedgingowy, wszystko. Je┼Ťli istniej─ů dane, kt├│rymi mo┼╝emy operowa─ç, studiowali┼Ťmy te informacje. Sprawdzali┼Ťmy mo┼╝liwo┼Ťci zwi─ůzane z parytetem ryzyka i wszystkie inne, ale w tym konkretnym kontek┼Ťcie, wyboru konkretnych aktyw├│w, gdzie zbieramy czynnikowe portfele 50 aktyw├│w opartych na warto┼Ťci, momentum, etc. to co jest zalet─ů bezmy┼Ťlnego wr─Öcz r├│wnania wag jest bardzo niskie ryzyko samego modelu.

Je┼Ťli r├│wnowa┼╝ymy aktywa, mamy korzy┼Ť─ç polegaj─ůc─ů na podstawowej dywersyfikacji. Tego si─Ö nie da zepsu─ç, bo dzielimy ┼Ťrodki najczy┼Ťciej jak si─Ö da, ┼╝eby na przestrzeni tych 50 aktyw├│w osi─ůgn─ů─ç optymaln─ů dywersyfikacj─Ö. Alternatywnie mo┼╝na to robi─ç na wiele sposob├│w i pr├│bowali┼Ťmy wszystkich, gdzie pojawiaj─ů si─Ö dodatkowe mo┼╝liwo┼Ťci optymalizacji, potencjalne korzy┼Ťci i wygl─ůda to nieco ciekawiej, ale zawsze minusem takich rozwi─ůza┼ä jest jakie┼Ť modelowe ryzyko.

Je┼Ťli nie mamy pewno┼Ťci, ┼╝e parytet ryzyka ma jak─ůkolwiek przewag─Ö nad r├│wnym wa┼╝eniem to przy portfolio 50 sp├│┼éek mogliby┼Ťmy przedobrzy─ç. Ocena ryzyk konieczna w przypadku parytetu ryzyka wymaga oceny korelacji i zmienno┼Ťci powoduje, ┼╝e dane mog─ů oszuka─ç algorytm, kt├│ry b┼é─Ödnie oceni warto┼Ť─ç jakiego┼Ť aktywu jako mniej ryzykowny. Mo┼╝emy uzna─ç, ┼╝e co┼Ť ma wi─Öksz─ů lub mniejsz─ů warto┼Ť─ç bo tak nam podpowie model, ale na koniec okazuje si─Ö, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nich cechuje podobna zmienno┼Ť─ç, dlatego zamiast przekomplikowywa─ç, modelowa─ç ryzyko, uwa┼╝amy, ┼╝e lepiej jest to upraszcza─ç i zadba─ç o dywersyfikacj─Ö.

Dlatego w tym konkretnym kontek┼Ťcie, poniewa┼╝ uznajemy, ┼╝e ryzyko modelowe i ryzyko zwi─ůzane z sam─ů ocen─ů jest wysokie, to si─Ö po prostu nie op┼éaca. Nie wpadamy w t─ů spiral─Ö ryzyka, bo prostsze rozwi─ůzania s─ů zwyczajnie bardziej sensowne. Stopie┼ä skomplikowania rozwi─ůza┼ä zawsze musimy wa┼╝y─ç wzgl─Ödem koszt├│w i korzy┼Ťci i punktem wyj┼Ťciowym zawsze jest fakt, ┼╝e proste rozwi─ůzania s─ů najlepsze. Chyba, ┼╝e potrafimy udowodni─ç, ┼╝e jest inaczej. Jeszcze nigdy nie uda┼éo nam si─Ö udowodni─ç wewn─Ötrznie, ani nikt z zewn─ůtrz nam nie udowodni┼é, ┼╝e bardziej skomplikowane metody s─ů lepsze w kontek┼Ťcie naszych portfeli inwestycyjnych.

Jak to m├│wi─ů, je┼Ťli b─Ödziesz torturowa─ç tane wystarczaj─ůco d┼éugo, przyznaj─ů si─Ö do wszystkiego.

Dok┼éadnie tak [┼Ťmiech]. ┼╗eby doda─ç troch─Ö kontekstu s┼éuchaczowi, kt├│ry zada┼é to pytanie, czy s─ů takie sytuacje, w kt├│rych sam bym korzysta┼é z parytetu ryzyka? Je┼Ťli na przyk┼éad mia┼ébym w portfelu jedn─ů akcj─Ö i jedn─ů obligacj─Ö, gdzie wiadomo, ┼╝e akcja wi─ů┼╝e si─Ö z konkretnym ryzykiem, a obligacja praktycznie z ┼╝adnym, to r├│wne wa┼╝enie po 50% nie ma sensu, bo takie portfolio b─Ödzie zdominowane przez ryzyko zwi─ůzane z moj─ů inwestycj─ů w akcj─Ö. Dlatego s─ů sytuacje, gdzie w zale┼╝no┼Ťci od celu, pewnie wa┼╝enie parytetu ryzyka ma sens, dlatego, ┼╝e obligacje i akcje wi─ů┼╝─ů si─Ö z innym poziomem ryzyka, ale je┼Ťli w portfelu s─ů wy┼é─ůcznie akcje, to niezale┼╝nie od tego jak d┼éugo b─Ödziemy te dane torturowa─ç nie dam si─Ö przekona─ç, ┼╝e zmienno┼Ť─ç i korelacje mi─Ödzy warto┼Ťci─ů tych akcji s─ů nier├│wne.

Dzi─Ökuj─Ö za to wyja┼Ťnienie. Kolejne pytanie. Macie w ofercie dwa ETFy, QVAL i QMOM, pytanie brzmi jak mierzycie warto┼Ť─ç i momentum dla tych funduszy?

Odpowied┼║ na to pytanie mo┼╝e by─ç bardzo d┼éuga. Mam ca┼ée ksi─ů┼╝ki, kt├│re napisali┼Ťmy na temat mierzenia warto┼Ťci i momentum. Upraszczaj─ůc, systemy oparte na mierzalnej warto┼Ťci maj─ů kupowa─ç najta┼äsze aktywa wysokiej jako┼Ťci. Tak to wygl─ůda w du┼╝ym uproszczeniu. Algorytmy mierz─ůce warto┼Ť─ç maj─ů identyfikowa─ç aktywa, kt├│re s─ů w g├│rnym decylu tych najta┼äszych. Wykorzystujemy do tego wsp├│┼éczynnik EBIT do warto┼Ťci firmy, czyli w zasadzie liczymy stosunek zysku operacyjnego do warto┼Ťci przedsi─Öbiorstwa, bo tak─ů miar─Ö najcz─Ö┼Ťciej bior─ů pod uwag─Ö inwestorzy kupuj─ůcy firmy. Naszym zdaniem tak wyliczony wska┼║nik reprezentuje potencjalne przysz┼ée zyski. To proste. Wysoce uniwersalny wska┼║nik, kt├│ry w r├│wnym stopniu dotyczy Google, jak i jakiej┼Ť fabryki w Ohio, albo jeszcze innej firmy. Kiedy ju┼╝ mamy list─Ö g├│rnego decyla najta┼äszych aktyw├│w – czyli tych, kt├│rych wszyscy nienawidz─ů – przechodzimy do starej dobrej analizy fundamentalnej, kt├│ra pomaga nam zidentyfikowa─ç aktywa wysokiej jako┼Ťci i oddzieli─ç je od tych nisko jako┼Ťciowych. Zadajemy takie pytania jak to, czy zarabiasz pieni─ůdze, czy przynosiszÔÇŽ bierzemy pod uwag─Ö fundamentalne mierniki i patrzymy, czy wida─ç na nich popraw─Ö rok do roku. Czy kupujesz swoje udzia┼éy i tak dalej. Czyli w zasadzie stosujemy algorytm Bena Grahama, z kilkoma usprawnieniami. Kupujemy najta┼äsze z najta┼äszych, przy czym wybieramy te najwy┼╝szej jako┼Ťci.

Jasne.

Inwestowanie w sp├│┼éki dywidendowe ÔÇô wywiad z Bartkiem Szym─ů

W tym bardzo obszernym wywiadzie dowiesz się na czym polega inwestowanie w spółki dywidendowe, dla kogo to odpowiednia metoda oraz jak samodzielnie zbudować własny portfel.

Czytaj dalej Ôćĺ

Tak dzia┼éa algorytm inwestowania w warto┼Ť─ç. Natomiast je┼Ťli chodzi o algorytm mierz─ůcy momentum, u jego podstawy – i tu zn├│w napisali┼Ťmy o tym ca┼é─ů ksi─ů┼╝k─Ö – ale tu wszystko sprowadza si─Ö do inwestowania w zwyci─Özc├│w. W tym przypadku kluczowe jest dotarcie do najwy┼╝szego decyla najlepszych aktyw├│w, kt├│re wykazuj─ů rynkowe momentum, na podstawie danych z ostatniego roku. Patrzymy na g├│rny decyl rynkowych zwyci─Özc├│w. Jedynym utrudnieniem tu jest to, ┼╝e pr├│bujemy identyfikowa─ç w jaki spos├│b uda┼éo im si─Ö osi─ůgn─ů─ç sukces. Ne chc─Ö Ci─Ö zanudza─ç szczeg├│┼éami, ale to si─Ö sprowadza do tego, ┼╝e firmy, w kt├│re celujemy stopniowo dochodzi┼éy do swoich ┼Ťwietnych wynik├│w, a nie do tych, kt├│re osi─ůgn─Ö┼éy wysokie zyski z dnia na dzie┼ä, bo z przyczyn behawioralnych, z wielu r├│┼╝nych przyczyn, bardziej cenimy sobie inwestycje, kt├│re przynosz─ů zyski, ale dochodzi┼éy do tego, powiedzmy bardziej po cichu. 

Tego typu firmy dalej zwyci─Ö┼╝aj─ů. Natomiast je┼Ťli m├│wimy o jakiej┼Ť firmie, kt├│rej warto┼Ť─ç rynkowa wczoraj wzros┼éa o sto procent, tego rodzaju wzrosty maj─ů tendencje do ostrych zwrot├│w, zar├│wno w kr├│tkiej jak i w d┼éu┼╝szej perspektywie. Tych staramy si─Ö unika─ç. 

Chcesz inwestowa─ç w zwyci─Özc├│w. A w┼Ťr├│d nich, chcesz dotrze─ç do takich, kt├│rzy wygrywaj─ů powoli – tak to najpro┼Ťciej wyja┼Ťni─ç. I do tego d─ů┼╝─ů nasze algorytmy licz─ůce momentum.

Okej, czy uwa┼╝asz, ┼╝e lepiej inwestowa─ç w pojedynczy wieloczynnikowy ETF, czy w dwa r├│┼╝ne? powiedzmy, ┼╝e mamy dwa fundusze, jeden oparty na warto┼Ťci, drugi na momentum. Kt├│re podej┼Ťcie jest lepsze, kt├│re rekomendujesz?

Tak jak wsz─Ödzie, tak i tu, niestety, s─ů pewne kompromisy, co┼Ť za co┼Ť. Odpowied┼║ na to pytanie jest skomplikowana, ale postaram si─Ö o tym powiedzie─ç w prostych s┼éowach. Je┼Ťli skupiamy si─Ö na okre┼Ťlonych czynnikach, tak jak to jest w naszym przypadku, czy lepiej jest stosowa─ç mieszan─ů strategi─Ö, czy mo┼╝e inwestowa─ç wy┼é─ůcznie w warto┼Ť─ç, lub tylko w momentum? Trudno powiedzie─ç.

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e nie ma takiej r├│┼╝nicy, bo empirycznie pewnie tak w┼éa┼Ťnie jest. Pytanie brzmi, i tu b┼éyskawicznie wracamy do najwa┼╝niejszej kwestii w inwestowaniu, co jest w tym wszystkim najtrudniejsze. Zachowanie, op┼éaty, podatki. Tu zn├│w m├│wimy o kwestii zwi─ůzanej z zachowaniem. Stosuj─ůc model mieszany przed faktem my┼Ťlimy, ┼╝e mniej wi─Öcej rozumiemy co si─Ö dzieje, a z perspektywy czasu w rzeczywisto┼Ťci trudno jest to wyja┼Ťni─ç co si─Ö wydarzy┼éo. Mamy pewien rodzaj tortu, zrobili┼Ťmy go ze wszystkich w┼éa┼Ťciwych sk┼éadnik├│w, ale kiedy tort zniknie, nie wiemy co si─Ö z nim sta┼éo. To jest myl─ůce, trudne do wyt┼éumaczenia, co si─Ö sta┼éo z t─ů warto┼Ťci─ů, gdzie jest momentum? Co posz┼éo nie tak?

Je┼Ťli podejdziemy do tego bardziej silosowo, r├│wnie ┼éatwe do zrozumienia i transparentne jest to co si─Ö dzieje przed faktem, jak i po fakcie. Albo inwestujesz w warto┼Ť─ç, albo w momentum i je┼Ťli kt├│re┼Ť z nich zostaje prze┼éamane, wiesz co si─Ö sta┼éo. Je┼Ťli natomiast inwestujesz w formie ┼é─ůcz─ůcej obydwa te modele i wynik takiej inwestycji jest gorszy ni┼╝ to co si─Ö dzieje na rynku, b─Ödziesz si─Ö zastanawia─ç co si─Ö wydarzy┼éo. Czy za┼éama┼é si─Ö model oparty na warto┼Ťci, czy ten oparty na momentum. A je┼Ťli osi─ůgniesz ten sam wynik, ze ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů, ┼╝e np. model oparty na warto┼Ťci straci┼é 30%, a model oparty na momentum zyska┼é 20%, w sytuacji, kiedy rynek si─Ö nie zmieni┼é, mo┼╝esz spojrze─ç wstecz i zrozumiesz, ┼╝e nie ma powodu do paniki. Twoja inwestycja traci wzgl─Ödem rynku bo momentum zdecydowanie sobie radzi, ale warto┼Ť─ç znacznie traci i w efekcie ca┼éy portfel nieco straci┼é na warto┼Ťci. To zrozumia┼ée.

Tak to dzia┼éa i przynajmniej po fakcie ┼éatwo i transparentnie mog─Ö sobie okre┼Ťli─ç co si─Ö wydarzy┼éo i dlaczego, co przek┼éada si─Ö na szersze rozumienie rzeczywisto┼Ťci i umo┼╝liwia zachowanie kontroli nad niechcianymi zachowaniami. W sytuacji, kiedy wszystko staje si─Ö zbyt skomplikowane, kiedy ta mieszanka jest zbyt tajemnicza, element behawioralny zaczyna mie─ç zbyt du┼╝y wp┼éyw. W skr├│cie, nie jest ┼éatwo okre┼Ťli─ç kt├│ry model jest lepszy i dlaczego.

Bardzo Ci za to dzi─Ökuj─Ö Wes, ko┼äczymy powoli nasze spotkanie, ale zanim sko┼äczymy, czy jest co┼Ť, co chcia┼éby┼Ť doda─ç? By─ç mo┼╝e jest jakie┼Ť pytanie, kt├│rego nie zada┼éem, a uwa┼╝asz, ┼╝e warto na nie odpowiedzie─ç?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e najwa┼╝niejsz─ů rzecz─ů na rynkach finansowych jest umiej─Ötno┼Ť─ç kontrolowania swojego zachowania w takim stopniu, ┼╝eby z dyscyplin─ů trzyma─ç si─Ö systemu, nawet je┼Ťli intuicja podpowiada nam inaczej w czasach niepewno┼Ťci – takie podej┼Ťcie z na pewno jest bardziej korzystne w d┼éu┼╝szej perspektywie. Czyli przestrzeganie zasad i systematyczno┼Ť─ç. Kolejn─ů rzecz─ů jest to o czym wiele os├│b zapomina – jakkolwiek b─Ödziesz inwestowa─ç, oczywi┼Ťcie to zale┼╝y od lokalizacji etc. ale pami─Ötaj o minimalizowaniu op┼éat i podatk├│w tak bardzo jak to mo┼╝liwe. W d┼éu┼╝szej perspektywie te op┼éaty i podatki b─Öd─ů si─Ö kumulowa┼éy.

Tak wi─Öc buduj systemy, upewnij si─Ö, ┼╝e z dyscyplin─ů kontrolujesz swoje zachowanie i minimalizuj podatki i op┼éaty. Kiedy ju┼╝ Ci si─Ö to uda, trzymaj si─Ö swojego planu – takie podej┼Ťcie ka┼╝demu si─Ö op┼éaci. 

My┼Ťl─Ö, ┼╝e najwa┼╝niejsz─ů rzecz─ů na rynkach finansowych jest umiej─Ötno┼Ť─ç kontrolowania swojego zachowania w takim stopniu, ┼╝eby z dyscyplin─ů trzyma─ç si─Ö systemu, nawet je┼Ťli intuicja podpowiada nam inaczej w czasach niepewno┼Ťci – takie podej┼Ťcie z na pewno jest bardziej korzystne w d┼éu┼╝szej perspektywie. Czyli przestrzeganie zasad i systematyczno┼Ť─ç.

Czyli zaufaj procesowi. Taki jest Tw├│j ostateczny wniosek.

Tak, zaufaj procesowi. Zaufaj procesowi i nie płać za niego zbyt wiele. Dobrze na tym wyjdziesz.

Naprawd─Ö bardzo doceniam czas, kt├│ry nam po┼Ťwi─Öci┼ée┼Ť i jestem pewien, ┼╝e moi S┼éuchacze zyskaj─ů dzi─Öki temu mn├│stwo warto┼Ťciowej wiedzy.To by┼éa olbrzymia przyjemno┼Ť─ç m├│c z Tob─ů porozmawia─ç i zaszczyt, ┼╝e zgodzi┼ée┼Ť si─Ö uczestniczy─ç w moim programie. Bardzo dzi─Ökuj─Ö. 

Jasne, dzi─Ökuj─Ö za zaproszenie i nie kr─Öpuj si─Ö, je┼Ťli b─Ödziesz chcia┼é jeszcze porozmawia─ç.

Pewnie, dzi─Ökuj─Ö i do widzenia.

PRO┼ÜBA Staram si─Ö przemyca─ç do Polski wiedz─Ö o najwy┼╝szej merytorycznej jako┼Ťci, wk┼éadaj─ůc w to mn├│stwo si┼é i serca. Dlatego b─Öd─Ö wdzi─Öczny za Tw├│j komentarz, a je┼Ťli materia┼é Ci si─Ö spodoba┼é, to o podzielenie si─Ö nim z innymi. Z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö. ­čÖé

  1. Ogrom przydatnej wiedzy. Wida─ç, ┼╝e Pan Wes ma ogromn─ů wiedz─Ö inwestycyjn─ů, a dodatkowo potrafi przyst─Öpnie j─ů przekaza─ç. Dzi─Ökuje, ┼╝e mog┼éem zapozna─ç si─Ö z wywiadem.

  2. Bardzo pouczaj─ůcy wywiad. Wida─ç, ┼╝e facet zna si─Ö na rzeczy i nie „czaruje”. Dyscyplina nade wszystko. Szkoda, ┼╝e jego fundusze nie s─ů dost─Öpne w Europie…

    • No niestety z ETF ameryka┼äskimi jest s┼éaba sytuacja, bo trzeba by by┼éo otwiera─ç lokalne biuro. ­čÖü

      Pozdrawiam serdecznie ­čÖé
      Jacek

  3. Dzi─Öki za wywiad. Bardzo warto┼Ťciowy, bo wraca do korzeni i podkre┼Ťla to, co mo┼╝emy wyczyta─ç w ka┼╝dej ksi─ů┼╝ce dotycz─ůcej tradingu.

    Nie da się pokonać rynku w długim terminie.
    Automatyzacja podejmowania decyzji zawsze przyniesie dobre efekty.
    Nie ma ┼Ťwi─Ötego graala.
    Kluczowa jest minimalizacja koszt├│w handlowych i handlowanie zgodnie ze strategi─ů (o dodatniej warto┼Ťci oczekiwanej).

    Ja bym doda┼é tylko od siebie to, ┼╝e wa┼╝ne jest pozna─ç siebie i swoje preferencje dotycz─ůce ryzyka. Wes troch─Ö o tym wspomnia┼é, ale nie tak dosadnie. Cytuj─ůc polskiego klasyka: „znajd┼║ swoje miejsce na wykresie”. Poznaj siebie, wiedz, z czym si─Ö czujesz komfortowo i to handluj. Jak ┼║le Ci z tym, ┼╝e Tw├│j portfel mo┼╝e straci─ç 40% w ci─ůgu roku, to nie kupuj akcji i nie patrz na to, jak stopy zwrotu osi─ůgaj─ů, bo to nie jest „zdrowe” dla Twojej psychiki.

  4. Zabrak┼éo mi jednej rzeczy, tj. aby go┼Ť─ç pokaza┼é swoje wyniki inwestycyjne. Tylko w ten spos├│b b─Öde w stanie oceni─ç go czy to co m├│wi ma zastosowanie w praktyce. Inaczej b─Ödzie dla mnie tylko coachem, kt├│ry ┼╝yje z pisania ksi─ůzek o rzeczach, kt├│rych nie wykorzystasz w inwestycjach.

  5. Wow! Mega artyku┼é! Dzi─Öki Twojej pracy i publikowanym artyku┼éom dostrzegam coraz wi─Öksze znaczenie psychologii w inwestowaniu. Tego typu artyku┼éy opr├│cz tego, ┼╝e poszerzaj─ů moje horyzonty inwestycyjne, to s─ů te┼╝ po prostu skarbnic─ů wiedzy ┼╝yciowej.
    Pozdrawiam i czekam na kolejne wpisy!

  6. Cze┼Ť─ç Jacek,

    super, ┼╝e nam├│wi┼ée┼Ť pana kapitana i profesora ­čÖé
    na ten wywiad. Szczerze gratuluj─Ö. Wida─ç, ┼╝e QMOM bije QVAL, czyli jedziemy dalej z liderem :). No z drugiej strony nie jest ┼éatwo kupowa─ç cokolwiek na szczycie ( s┼éysz─ůc codziennie, ┼╝e to „walnie”).
    pozdrawiam
    Czarek
    p.s.

    • Hej Czarek,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé Co do momentum — oczywi┼Ťcie, ┼╝e nie jest to ┼éatwe. Dzi─Öki temu jednak by┼éem w stanie kupi─ç S&P 500 po spadkach COVID-19 w pierwszej po┼éowie tego roku, cho─ç wszyscy pukali si─Ö po g┼éowie. ­čÖé

      Co do nast─Öpnego go┼Ťcia — b─Ödzie nim najpewniej Rick Ferri, czyli facet kt├│ry o portfelach pasywnych wie wszystko. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  7. Dzi─Ökuj─Ö za ciekawy wywiad. Sk┼éania do refleksji na p┼éaszczyznie inwestycyjnej jak i ┼╝yciowej. Pozdrawiam! ­čÖé

  8. Kolejny doskona┼éy tekst! Jacku, Ty chyba nigdy nie sypiasz, zawsze kiedy sprawdzam newslettery, Twoje s─ů wysy┼éane grubo po p├│┼énocy ­čÖé
    Ad rem jednak: ten wywiad z amerykańskim żołnierzem nie dotyczy
    wy┼é─ůcznie inwestowania, ale przede wszystkim ogromnej pracy z emocjami,
    jak─ů wykonuj─ů ludzie tacy jak on. Jest to niezmiernie przydatne zar├│wno na
    rynkach kapitałowych, jak i w życiu oraz jak widać na polu walki o czym
    ┼Ťwiadczy fakt, ┼╝e wr├│ci┼é ca┼éy i zdrowy, a w dodatku nie spocz─ů┼é na laurach, tylko ostro wzi─ů┼é si─Ö do nauki. Tu pojawia si─Ö zupe┼énie oddzielny w─ůtek, kt├│ry jest niezmiernie pochlebny dla ludzi o jego konstrukcji psychicznej, nieco generalizuj─ůc – dla pragmatycznych, pracowitych, pozytywnie nastawionych do ┼╝ycia Amerykan├│w i mocno niepochlebny dla ludzi z polskiego piek┼éa i nie m├│wi─Ö tu wy┼é─ůcznie o naszej tzw. klasie politycznej, ale o dos┼éownie milionach intelektualnie niedorozwini─Ötych nierob├│w, zainteresowanych wy┼é─ůcznie wy┼éudzeniem nienale┼╝nej renty lub jak najszybszym przej┼Ťciem na emerytur─Ö w celu ogl─ůdania telewizji i narzekania na niskie uposa┼╝enie od pa┼ästwa. W kraju nad Wis┼é─ů prawdziwym przekle┼ästwem jego mieszka┼äc├│w jest mentalno┼Ť─ç wyuczonej bezradno┼Ťci, kt├│rej wi─Ökszo┼Ť─ç wcale nie chce zmienia─ç. Dlatego podziwiam Ciebie Jacku ( Ty nie mieszkasz nad Wis┼é─ů hehe ) oraz wspania┼éych ludzi z kt├│rymi robisz ┼Ťwietne wywiady. Dzi─Öki wam mnie samemu bardzo mocno chce si─Ö ci─ůgle uczy─ç oraz rozwija─ç a poza tym Twoje merytoryczne, fachowe i po prostu ludzkie spojrzenie na rynki kapita┼éowe to doskona┼éy kawa┼é lektury do czytania w pracy! ­čÖé

    • Hej Pawe┼é,

      Dzi─Öki wielkie za komentarz i dobre s┼éowo — doceniam! ­čÖé Mega si─Ö ciesz─Ö, ┼╝e takie materia┼éy komu┼Ť si─Ö przydaj─ů.

      Co do spania — paradoksalnie staram si─Ö wysypia─ç, 7-8h. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz

Zaprojektuj sw├│j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b pozwoli Ci dobra─ç strategi─Ö inwestycyjn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů Twoje potrzeby i wymagania.