Chyba nie ma osoby, kt├│ra nie s┼éysza┼éaby nazwiska najs┼éynniejszego inwestora gie┼édowego — Warrena Buffetta. A nawet je┼Ťli kto┼Ť taki by si─Ö jakim┼Ť cudem znalaz┼é, to ju┼╝ z pewno┼Ťci─ů pi┼é w ┼╝yciu Coca-Col─Ö, jad┼é w McDonaldzie, i przynajmniej s┼éysza┼é o firmie Apple. A to tylko zaledwie ma┼éy wycinek firm, kt├│rych Warren Buffett jest udzia┼éowcem.

Cho─ç obecnie w s─Ödziwym ju┼╝ wieku, od lat okupuje ┼Ťcis┼é─ů czo┼é├│wk─Ö najbogatszych ludzi na naszym globie, wzbudzaj─ůc przy tym wielkie zainteresowanie. Tym wi─Öksze, ┼╝e jest aktywnym inwestorem gie┼édowym od ponad 70 lat i bynajmniej nie wybiera si─Ö na emerytur─Ö. Jego wyniki inwestycyjne mocno podkopa┼éy teorie opracowywane na uniwersytetach. ┼Üwiat akademicki latami podejrzewa┼é, ┼╝e sukces Buffetta to dzie┼éo przypadku. Teorie takie jednak coraz bardziej skrzecza┼éy w zderzeniu z rzeczywisto┼Ťci─ů. Dzi┼Ť nie b─Ödzie przesad─ů, je┼Ťli powiemy, ┼╝e Warren Buffet jest absolutnym kr├│lem inwestowania.

W tym odcinku rozmawiam z Tomaszem Jaroszkiem, kt├│ry wraz z Przemys┼éawem Gerschmannem napisa┼é ksi─ů┼╝k─Ö po┼Ťwi─Öcon─ů temu wybitnemu inwestorowi. Jest to po cz─Ö┼Ťci ich relacja z wizyty na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy sp├│┼éki Warrena Buffetta — Berkshire Hathaway w Omaha w Stanach Zjednoczonych.

Przyznam, ┼╝e z pocz─ůtku by┼éem sceptycznie nastawiony na taki pomys┼é, poniewa┼╝ wydawa┼éo mi si─Ö, ┼╝e wszystko zosta┼éo ju┼╝ w tym temacie napisane. Tymczasem jak┼╝e mi┼ée zaskoczenie po przeczytaniu ksi─ů┼╝ki — Tomek i Przemek stworzyli co┼Ť oryginalnego, prezentuj─ůc zagadnienie z perspektywy kogo┼Ť, kto nie wyr├│s┼é w ameryka┼äskiej tradycji wielopokoleniowego inwestowania na rynkach kapita┼éowych. Uda┼éo si─Ö im uchwyci─ç uniwersalne i ponadczasowe przes┼éanie nie tylko filozofii inwestowania ale i wr─Öcz pewnego stylu ┼╝ycia.

Ten odcinek to pot─Ö┼╝na dawka wiedzy o rynkach kapita┼éowych. Tomek jest znakomitym m├│wc─ů. Mam nadziej─Ö, ┼╝e uda si─Ö tym materia┼éem do┼éo┼╝y─ç cegie┼ék─Ö do budowania kultury odpowiedzialnego inwestowania w naszym spo┼éecze┼ästwie.

UWAGA Ka┼╝da zakupiona ksi─ů┼╝ka oznacza darmowy posi┼éek (4 PLN) w ramach Polskiej Akcji Humanitarnej „Pajacyk”. Ty pomagasz dzi┼Ť, by─ç mo┼╝e kto┼Ť pomo┼╝e Tobie jutro. ­čÖé

Czego mo┼╝esz nauczy─ç si─Ö od Warrena? My┼Ťl─Ö, ┼╝e przede wszystkim tego, ┼╝e ka┼╝dy z nas mo┼╝e zbudowa─ç w ci─ůgu ┼╝ycia kapita┼é wi─Ökszy ni┼╝ wskazywa┼éyby na to nasze dochody. Skupiamy si─Ö na kr├│tkim okresie czasu, a nie doceniamy potencja┼éu liczonego w dekadach. Tymczasem dyscyplina w pod─ů┼╝aniu za nawet prost─ů, pasywn─ů strategi─ů inwestycyjn─ů jest o wiele wa┼╝niejsza, ni┼╝ pr├│ba usilnego pobijania rynku, je┼Ťli zabraknie nam w tym umiejetno┼Ťci i wytrwa┼éo┼Ťci. Nie musimy by─ç geniuszami inwestowania. To czas i procent sk┼éadany czyni─ů cuda, je┼Ťli pozwoli─ç im pracowa─ç.

W tym odcinku

  • Kim jest Tomek Jaroszek? — dzia┼éalno┼Ť─ç biznesowa i inwestycyjna
  • W─ůtek edukacyjny o inwestowaniu
    • Inwestowania a finanse osobiste
    • Czy, a je┼Ťli tak, to w jaki spos├│b podej┼Ť─ç samodzielnie do zagadnienia inwestowania?
    • Czy ┼éatwo jest ┼╝y─ç z pieni─Ödzy zainwestowanych na rynku kapita┼éowym?
    • Od jakiego rynku najlepiej zacz─ů─ç w┼éasn─ů przygod─Ö inwestycyjn─ů?
    • W oparciu o jakie podej┼Ťcie inwestowa─ç, czyli odwieczna wojna: Analiza Techniczna vs. Analiza Fundamentalna
    • Najcz─Ö┼Ťciej pope┼éniane b┼é─Ödy przez pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w i jak si─Ö ich wystrzega─ç
    • Najwi─Öksze mity dotycz─ůce inwestowania
    • Metody ilo┼Ťciowe (algorytmiczne) jako podej┼Ťcie do inwestowania
    • Inwestowanie w ramach III filaru emerytalnego (IKE/IKZE)
  • Warren Buffett
    • Sk─ůd pomys┼é na ksi─ů┼╝k─Ö „┼Üladami Warrena Buffetta„?
    • Relacja z wyjazdu na Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy sp├│┼éki Berkshire Hathaway — na czym polega fenomen tego wydarzenia?
    • Kim jest osoba Warrena Buffetta i dlaczego jest uwa┼╝any za najwybitniejszego inwestora na ┼Ťwiecie?
    • Filozofia ┼╝ycia Warrena
    • Filozofia inwestycyjna Warrena
    • Mentorzy Warrena
    • Czego przeci─Ötny inwestor mo┼╝e nauczy─ç si─Ö od Warrena Buffetta?
    • Warren Buffet a d┼║wignia finansowa
  • Berkshire Hathaway, czyli o sp├│┼éce Warrena Buffetta
    • Na czym polega fenomen sp├│┼éki najbogatszego cz┼éowieka na ┼Ťwiecie?
    • Dzia┼éalno┼Ť─ç sp├│┼éki
    • Etyka i transparentno┼Ť─ç Berkshire Hathaway
    • Co robi Bill Gates w Berkshire Hathaway?
    • Jakie wyniki inwestycyjne osi─ůga Berkshire Hathaway?
    • Jak samodzielnie zainwestowa─ç w biznes Buffetta?
    • Przysz┼éo┼Ť─ç Berkshire Hathaway

Dla kogo jest ksi─ů┼╝ka „┼Üladami Warrena Buffetta”?

Najwi─Öcej z ksi─ů┼╝ki skorzystaj─ů osoby, kt├│re dopiero my┼Ťl─ů o swojej przygodzie inwestycyjnej, lub wci─ů┼╝ nie mog─ů si─Ö odnale┼║─ç na rynku kapita┼éowym. Nie dlatego, ┼╝e zawarta jest tam gotowa formu┼éa skutecznego inwestowania, ale dlatego, ┼╝e mog─ů znale┼║─ç inspiracj─Ö w poszukiwaniu w┼éasnej drogi inwestycyjnej opart─ů na do┼Ťwiadczeniach najwybitniejszego inwestora w historii.

Ksi─ů┼╝ka, poprzez operowanie prostym j─Özykiem, a przy tym napisana z perspektywy os├│b znaj─ůcych realia inwestora z Polski, gwarantuje, ┼╝e ka┼╝dy czytelnik zrozumie jej zawarto┼Ť─ç. To o tyle istotne, ┼╝e w odr├│┼╝nieniu od Stan├│w Zjednoczonych, gdzie rynek kapita┼éowy funkcjonuje nieprzerwanie od ponad dw├│ch wiek├│w, w Polsce ta historia na nowo bieg rozpocz─Ö┼éa zaledwie w 1991 roku. Inna jest specyfika rynku w USA, a inna u nas nad Wis┼é─ů.

Tomkowi i Przemkowi uda┼éo si─Ö uchwyci─ç uniwersalne i ponadczasowe przes┼éanie, jakie Warren Buffett ma dla ka┼╝dego inwestora, bez wzgl─Ödu na jego podej┼Ťcie do rynku. Uczciwie ostrzegaj─ů, ┼╝e po przeczytaniu ich ksi─ů┼╝ki bynajmniej nie zostaniemy drugim Buffettem. Mo┼╝e to brzmi kuriozalnie, ale my┼Ťl─Ö, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie nadmierna pewno┼Ť─ç siebie jest najcz─Östsz─ů zgub─ů dla ka┼╝dego inwestora. Wielu amator├│w inwestowania ma bardzo nierealne oczekiwania — chc─ů szybko, ┼éatwo i du┼╝o. Statystyki bole┼Ťnie weryfikuj─ů to podej┼Ťcie. Ta ksi─ů┼╝ka pomo┼╝e zrozumie─ç im dlaczego s─ů w b┼é─Ödzie.

A na koniec skromny apel z mojej strony: niech po ksi─ů┼╝k─Ö si─Ögn─ů r├│wnie┼╝ ci wszyscy, kt├│rzy s─ů odpowiedzialni za to jak rynek wygl─ůda od strony inwestora. By w efekcie starali si─Ö budowa─ç taki rynek kapita┼éowy w Polsce, kt├│ry b─Ödzie ┼Ťci─ůga┼é kapita┼é do kraju, a nie go z niego wypiera┼é jak ma to miejsce obecnie. To jest w interesie nas wszystkich. Nie zapominajmy te┼╝, co historia ju┼╝ pokazywa┼éa, ┼╝e kapita┼é preferuje ┼Ťrodowiska praworz─ůdne.

Przydatne linki

Osoby wspomniane w tym odcinku

Polecana literatura

  • ┼Üladami Warrena Buffetta, Tomasz Jaroszek, Przemys┼éaw Gerschmann, 2019
  • The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life, Alice Schroeder, 2009
  • Inteligentny inwestor, Benjamin Graham
  • Zwyk┼ée akcje, niezwyk┼ée zyski, Philip A. Fisher
  • Najwa┼╝niejsza rzecz, Howard Marks
  • Esencjalista. Mniej, ale lepiej, Greg McKeown
  • Sekrety ameryka┼äskich milioner├│w, Stanley Thomas J., Danko William D.

Suplement do wywiadu

Ma┼éy bonus. ­čÖé

Po pierwsze — Tomek obieca┼é odpisa─ç na Wasze komentarze, wi─Öc to super szansa, aby zada─ç pytania.

Po drugie — pokusi┼éem si─Ö o ma┼éy komentarz, poniewa┼╝ nie wszystko da si─Ö w prosty spos├│b przekaza─ç w formie audio jak podcast.

Jak inwestowa─ç niczym Warren Buffet? — praktyczna porada

Pytanie „Jak inwestowa─ç niczym Warren Buffet?” na pierwszy rzut oka mo┼╝e brzmie─ç nieco komicznie. Tymczasem bardzo ┼éatwo inwestowa─ç dok┼éadnie jak Buffett — wystarczy kupi─ç akcje jego sp├│┼éki — Berkshire Hathaway. M├│wi─ůc kr├│tko, zostaj─ůc udzia┼éowcem sp├│┼éki Buffetta, b─Ödziemy mieli w portfelu dok┼éadanie to samo co on sam. Oczywi┼Ťcie mo┼╝na te┼╝ samodzielnie pr├│bowa─ç kupi─ç akcje, jakie ma w portfelu sp├│┼éka Berkshire Hathaway, tyle, ┼╝e Buffett posiada wiele sp├│┼éek prywatnych, wr─Öcz ca┼éych biznes├│w, kt├│rych my nie b─Ödziemy mieli mo┼╝liwo┼Ťci kupi─ç. Tym samym pe┼éna replikacja portfela Berkshire Hathaway nie jest mo┼╝liwa do zrealizowania samodzielnie — pozostaje tylko kupno akcji sp├│┼éki Buffetta.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo┼╝e by─ç nie tylko proste, ale nie musi zabiera─ç te┼╝ masy czasu. Przedstawiam prost─ů strategi─Ö, kt├│ra za ostatnie 70 lat zarabia┼éa przeci─Ötnie 15% rocznie.

Czytaj dalej Ôćĺ

Dobra wiadomo┼Ť─ç jest taka, ┼╝e dla kogo┼Ť mieszkaj─ůcego w Polsce jeszcze nigdy nie by┼éo pro┼Ťciej tego dokona─ç — wystarczy posiada─ç rachunek maklerski daj─ůcy dost─Öp do gie┼édy w USA. Dzi┼Ť to bu┼éka z mas┼éem, poniewa┼╝ niekt├│re domy maklerskie w Polsce umo┼╝liwiaj─ů handel na gie┼édach zagranicznych i to nawet z poziomu kont maklerskich otwartych w ramach III filaru emerytalnego — IKE/IKZE.

O akcjach Berkshire Hathaway słów kilka

Berkshire Hathaway to klasyczna sp├│┼éka holdingowa, czyli sp├│┼éka grupujaca pod swoimi skrzyd┼éami inne sp├│┼éki, niezale┼╝ne biznesy (maj─ůce w┼éasn─ů osobowo┼Ť─ç prawn─ů). Co prawda dawno temu by┼éa sp├│┼ék─ů tekstyln─ů, ale po wygaszeniu tej dzia┼éalno┼Ťci operacyjnej, skupi┼éa si─Ö na inwestowaniu w inne biznesy. Cz─Ö┼Ť─ç z nich kontroluje w ca┼éo┼Ťci, w innych ma tylko cz─Ö┼Ťciowe udzia┼éy. Poniewa┼╝ Berkshire Hathaway jest sp├│┼ék─ů akcyjn─ů dopuszczon─ů do obrotu gie┼édowego, ka┼╝dy z nas mo┼╝e kupi─ç jej akcje, czyli udzia┼éy. Przy czym istniej─ů dwie serie akcji: BRK/A oraz BRK/B. Dlaczego?

Jako informatyk przyznaj─Ö, ┼╝e design strony Berkshire Hathaway naprawd─Ö mnie urzeka. Pozytywnie. Nawet tu wida─ç filozofi─Ö Warrena — nie ulega modom. ­čÖé

Ot├│┼╝ w pewnym momencie ceny akcji Berkshire Hathaway uros┼éy do takiego poziomu (ponad 30 000 USD), ┼╝e przeci─Ötny inwestor indywidualny mia┼é k┼éopot z zakupem nawet jednej akcji. Sytuacj─Ö t─Ö wykorzystywa─ç zacz─Ö┼éy quasi fundusze inwestycyjne, kt├│re ogrzewaj─ůc si─Ö w blasku sukcesu Berkshire Hathaway, sprzedawa┼éy swoje produkty inwestycyjne, bazuj─ůce de facto na firmie Buffetta, kasuj─ůc za to oczywi┼Ťcie swoj─ů prowizj─Ö. M├│wi─ůc zupe┼énie wprost niekt├│rzy postanowili poje┼║dzi─ç sobie na plecach Buffetta — reklamowali jego kilkudziesi─Öcioletnie wyniki inwestycyjne jako zach─Öt─Ö do inwestowania w „ich” produkty. Wprowadzono wi─Öc w roku 1996 seri─Ö akcji B sp├│┼éki Berkshire Hathaway, kt├│ra mia┼éa warto┼Ť─ç 1/30 serii A, ucinaj─ůc przy okazji niecny proceder. Ka┼╝dy, kto chcia┼é inwestowa─ç w sp├│┼ék─Ö Buffetta uzyska┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç robienia tego bez „po┼Ťrednik├│w„.

W roku 2010 akcje serii B sp├│┼éki Berkshire Hathaway zdro┼╝a┼éy jednak zn├│w na tyle znacz─ůco, i┼╝ zdecydowano o ich splicie (podziale) w stosunku 50 do 1, czyli ka┼╝da akcja BRK/B zosta┼éa „rozmno┼╝ona” do 50 akcji, zachowuj─ůc oczywi┼Ťcie pierwotn─ů warto┼Ť─ç. W chwili pisania tego tekstu cena jednej akcji BRK/A wynosi 340 706 USD (tak, tak — jedna akcja jest warta ponad milion z┼éotych!), a BRK/B — 227 USD. Z punktu widzenia inwestora z Polski oznacza to, ┼╝e ju┼╝ za mniej ni┼╝ 1000 PLN mo┼╝emy by─ç udzia┼éowcami w sp├│┼éce Warrena.

Dla dociekliwych warto wspomnie─ç, ┼╝e, pomimo i┼╝ akcje serii A i B czyni─ů nas udzia┼éowcami Berkshire Hathaway, to historycznie nieznacznie, ale jednak, seria A zyska┼éa nieco wi─Öcej na warto┼Ťci ni┼╝ seria B. Od roku 1996 do dzi┼Ť ta r├│┼╝nica wynosi nieco ponad 5% (w uj─Öciu kwotowym za ca┼éy okres), co prezentuje poni┼╝szy wykres.

Prosto nie znaczy łatwo

To, ┼╝e ka┼╝dy z nas mo┼╝e by─ç w prosty spos├│b udzia┼éowcem w sp├│┼éce Buffetta, nie znaczy, ┼╝e sama inwestycja jest ┼éatwa. Je┼Ťli jeste┼Ť inwestorem o ma┼éym sta┼╝u i nie prze┼╝y┼ée┼Ť w ┼╝yciu ze swoimi inwestycjami za┼éamania rynkowego (i nerwowego) jak w 2008 roku, bardzo, bardzo polecam si─Ö nad tym pochyli─ç.

Przyjemnie si─Ö s┼éucha o d┼éugoterminowym inwestowaniu, maj─ůc przed oczami wyniki Warrena Buffetta za ostatnie kilkadziesi─ůt lat. Jedna, wielka, imponuj─ůca linia kapita┼éu pn─ůca si─Ö w g├│r─Ö. W takim uj─Öciu wielkie t─ůpni─Öcia na gie┼édach wygl─ůdaj─ů na wykresach niczym nic nie znacz─ůce „z─ůbki”. Prze┼╝yjmy jednak pewien bolesny, cho─ç nie tak odleg┼éy okres czasu, kiedy nawet do┼Ťwiadczony inwestor musia┼é wykaza─ç si─Ö ogromn─ů cierpliwo┼Ťci─ů i zimn─ů krwi─ů.

W grudniu 2007 roku akcje Berkshire Hathaway ustanowi┼éy rekord cen─ů przekraczaj─ůc─ů 151 000 USD. Kolejne lata by┼éy jednak ci─Ö┼╝kie, bardzo ci─Ö┼╝kie. Do marca 2009 roku wycena akcji Berkshire Hathaway spad┼éa o ponad 50%! A to nie wszystko — inwestorzy musieli czeka─ç jeszcze przez niemal 4 lata, by ich inwestycja wysz┼éa na zero w lutym 2013 roku.

Wyobra┼║ sobie, ┼╝e oszcz─Ödno┼Ťci Twojego ┼╝ycia topniej─ů o ponad po┼éow─Ö. Do tego dooko┼éa s┼éysza┼éby┼Ť na ka┼╝dym kroku, ┼╝e obecny system ekonomiczny ┼Ťwiata w┼éa┼Ťnie upada. Warren Buffett widzia┼é wiele kryzys├│w w swoim ┼╝yciu, ale dla znakomitej wi─Ökszo┼Ťci z nas uruchamiaj─ů si─Ö wtedy mechanizmy stadne — my┼Ťlimy o ucieczce, staraj─ůc si─Ö ogranicza─ç ponoszone straty.

Pisz─Ö o tym dlatego, ┼╝e sam cz─Östo obserwuj─Ö, jak m┼éodzi sta┼╝em inwestorzy bardzo si─Ö podniecaj─ů inwestowaniem pod wp┼éywem osi─ůganych wynik├│w i/lub sam─ů koncepcj─ů. Problem w tym, ┼╝e je┼Ťli nie prze┼╝yli na w┼éasnej sk├│rze pot─Ö┼╝nego za┼éamania na rynkach finansowych, trudno opisa─ç emocje, jakie wtedy panuj─ů. Jak m├│wi stare porzekad┼éo „nie myl hossy z umiej─Ötno┼Ťciami„. ­čśë

Poza tym, to, ┼╝e warto mie─ç respekt do rynku, niech ┼Ťwiadczy poni┼╝szy wykres, na kt├│rym wida─ç, ┼╝e d┼éugoterminowa inwestycja powinna naprawd─Ö by─ç tak traktowana. Je┼Ťli kto┼Ť zainwestowa┼éby w sp├│┼ék─Ö Warrena Buffeta z pocz─ůtkiem 2008 roku, tu┼╝ przed za┼éamaniem rynku, do dzi┼Ť musia┼éby prze┼ékn─ů─ç fakt, ┼╝e wynik inwestycyjny uzyskany z prostego indeksu S&P 500 (wraz z reinwestowanymi dywidendami) by┼éby nieco lepszy. Po 12 latach! I bynajmniej daleki jestem od stwierdzenia, ┼╝e Warren Buffett zapomnia┼é jak si─Ö inwestuje. To jest maraton, a nie sprint — przy czym o ile ┼éatwo si─Ö to stwierdza, o wiele trudniej si─Ö samemu przez to przechodzi.

Aby odda─ç nale┼╝yty szacunek Warrenowi, prezentuj─Ö te┼╝ analogiczne por├│wnanie, ale dla okresu za ostatnie ─çwier─ç wieku, co stanowi spory horyzont czasowy dla przeci─Ötnego inwestora. Tak wygl─ůda alfa w praktyce w wykonaniu Maestro. ­čÖé Miazga!

O dywidendach, a raczej… ich braku

Berkshire Hathaway nigdy nie wypłaciło w swojej historii dywidendy. Warren Buffett wychodzi z założenia, że jest to nieefektywne podatkowo i ogranicza potencjał procentu składanego.

DLA POCZ─äTKUJ─äCYCH Wyp┼éacona dywidenda ma wp┼éyw na wycen─Ö akcji. Obrazowo, je┼Ťli akcje kosztuj─ů 100, a dywidenda wynosi 5, to w dniu przyznania dywidendy akcje spadn─ů do 95 ÔÇô o tyle zmniejsza si─Ö bowiem wycena sp├│┼éki, kt├│ra wyp┼éaca got├│wk─Ö akcjonariuszom. A wi─Öc dzi─Öki temu, ┼╝e BRK nie p┼éaci┼éo dywidendy, wycena akcji szybciej ros┼éa w czasie.

W przypadku inwestora z Polski inwestuj─ůcego w USA, podatek od dywidendy mo┼╝e wynosi─ç nawet 30% (np. w ramach kont IKE/IKZE). I teraz pytanie: czy my tej got├│wki na pewno potrzebujemy? Mo┼╝e by─ç wr─Öcz tak, ┼╝e b─Ödziemy chcie─ç j─ů reinwestowa─ç w t─Ö sam─ů sp├│┼ék─Ö. W├│wczas poza podatkiem poniesiemy jeszcze koszty transakcyjne. Na przestrzeni lat robi to ogromn─ů r├│┼╝nic─Ö w wypracowanej stopie zwrotu.

Z drugiej strony, je┼Ťli kto┼Ť potrzebuje got├│wki, mo┼╝e spieni─Ö┼╝y─ç odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç akcji sprzedaj─ůc je na gie┼édzie. Tu cz─Östym kontrargumentem jest to, ┼╝e wtedy zmniejszamy ilo┼Ť─ç swoich udzia┼é├│w w sp├│┼éce. Technicznie jest to prawda, ale o ile jeste┼Ťmy malutkim inwestorem detalicznym ÔÇô jakie to ma znaczenie?

Poza tym m├│wimy tu o sp├│┼éce Berkshire Hathaway, kt├│ra na przestrzeni dekad udowodni┼éa, ┼╝e dba o dobro inwestora i wie najlepiej jak inwestowa─ç kapita┼é, kt├│ry sama otrzymuje od sp├│┼éek, kt├│rych jest udzia┼éowcem. By─ç mo┼╝e w przysz┼éo┼Ťci nawet BRK postanowi wyp┼éaca─ç dywidendy, poniewa┼╝ trudno b─Ödzie jej efektywnie inwestowa─ç ogromny kapita┼é.

Rozumiem, ┼╝e inwestorzy oczekuj─ů dywidend (w ko┼äcu b─Öd─ůc udzia┼éowcem w biznesie, mamy prawo oczekiwa─ç partycypacji w jego zyskach), a w USA ma to szczeg├│ln─ů, wieloletni─ů tradycj─Ö. BRK por├│wna┼ébym tu bardziej do ÔÇ×ETFÔÇŁ, kt├│ry akumuluje kupony odsetkowe, zamiast je wyp┼éaca─ç, bo jest po prostu wehiku┼éem inwestycyjnym. Osobi┼Ťcie, z powod├│w podatkowych i kosztowych, gdy mam do wyboru ten sam ETF w wersji dystrybuj─ůcej lub akumuluj─ůcej dywidendy, preferuj─Ö ten drugi wariant.

Czy warto więc inwestować w spółkę Buffetta?

Ka┼╝dy niech decyduje sam za siebie. Osobi┼Ťcie teraz nie zamierzam kupi─ç akcji, poniewa┼╝ hossa na rynku trwa ju┼╝ w USA od 2009 roku ÔÇô statystycznie rzecz bior─ůc jest bli┼╝ej do powa┼╝niejszej korekty, ni┼╝ dalej. Ale, i to du┼╝e ale ÔÇô gdybym si─Ö myli┼é, to obecnie ju┼╝ mam zbudowan─ů bardzo du┼╝─ů (jak na m├│j portfel) pozycj─Ö w ETF na indeks S&P 500 (kt├│rej przy mocniejszym spadku pozb─Öd─Ö si─Ö wg. okre┼Ťlonej strategii). Indeks ten jest silnie za┼Ť skorelowany z Berkshire Hathaway.

Natomiast w przysz┼éo┼Ťci, po du┼╝ej korekcie, wr─Öcz kryzysie, akcje BRK b─Öd─ů dla mnie bardzo interesuj─ůcym uzupe┼énieniem portfela. Dlaczego? Poniewa┼╝ w─ůtpi─Ö, abym by┼é lepszym inwestorem od Buffetta i jego zespo┼éu (nawet gdyby Buffett ju┼╝ sp├│┼ék─ů nie kierowa┼é), przynajmniej je┼Ťli idzie o kategori─Ö inwestowania w warto┼Ť─ç, na kt├│rym si─Ö nie znam. Kupuj─ůc akcje BRK mamy z automatu wyselekcjonowany portfel wielu biznes├│w. Istniej─ů na rynku ETF, kt├│re opieraj─ů si─Ö na dobieraniu warto┼Ťciowych sp├│┼éek ÔÇô w pewnym sensie traktuj─Ö BRK jako taki ETF. Tyle, ┼╝e mamy track-record za kilkadziesi─ůt lat.

Brak dywidend mnie osobi┼Ťcie te┼╝ nie boli ÔÇô obecnie i tak ÔÇ×dok┼éadamÔÇŁ do tego kocio┼éka. Wr─Öcz zdejmuje to ze mnie ÔÇ×problemÔÇŁ reinwestycji. Na koniec raz jednak jeszcze podkre┼Ťl─Ö: to wszystko s─ů tylko moje w┼éasne opinie ÔÇô Ty powiniene┼Ť dzia┼éa─ç wg. w┼éasnej strategii.

Kapitalizm z ludzk─ů twarz─ů

┼╗eby nie by┼éo — bynajmniej nie jestem psycho-fanem Warrena Buffetta. ­čÖé Ale jest on dla mnie pozytywnym przedstawicielem kapitalizmu w jego oryginalnym wydaniu opisywanym przez Adama Smitha: maksymalizacji bogacenia si─Ö po to, by tworzy─ç w efekcie dla nas wszystkich lepszy ┼Ťwiat. Bogac─ůc si─Ö ponad przeci─Ötno┼Ť─ç zwykle jeste┼Ťmy w stanie skonsumowa─ç tylko pewn─ů cz─Ö┼Ť─ç bogactwa. Kapitalizm nie polega na gromadzeniu i zakopywaniu sztab z┼éota w strachu przed jego kradzie┼╝─ů, ale na tym, by budowa─ç kapita┼é, kt├│ry pracuje w spo┼éecze┼ästwie i dla spo┼éecze┼ästwa. W tym kontek┼Ťcie kapitalist─ů jest dla mnie piekarz buduj─ůcy swoj─ů piekarni─Ö, a nie inwestor upychaj─ůcy kolejne sztaby z┼éota po sejfach.

W przypadku Buffetta, sukces biznes├│w, w kt├│re inwestuje, jest sukcesem ca┼éego spo┼éecze┼ästwa poprzez tworzenie miejsc pracy i wszelkich d├│br. Co wi─Öcej Buffett wielokrotnie pokazywa┼é, ┼╝e du┼╝─ů wag─Ö przywi─ůzuje do etyki oraz poprawnych relacji z inwestorami, traktuj─ůc ich jak partner├│w. Ogromne za┼Ť nadwy┼╝ki kapita┼éu budowanego w ci─ůgu ┼╝ycia, Warren przeznaczy┼é w wi─Ökszo┼Ťci na cele dobroczynne.

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci─Ö do komentowania i zadawania pyta┼ä, bezpo┼Ťrednio na tej stronie poni┼╝ej, lub na mojej stronie na FacebookÔÇÖu lub moim profilu TwitterÔÇÖowym.

Alternatywnie mo┼╝esz zada─ç pytanie g┼éosowe, nagrywaj─ůc si─Ö na SpeakPipe. Pami─Ötaj tylko, ┼╝e masz 90 sekund na nagranie ­čÖé

Bardzo zale┼╝y mi na Twoim g┼éosie, za kt├│ry ju┼╝ teraz z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö ­čÖé

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Tomek — dzia┼éalno┼Ť─ç biznesowa i inwestycyjna

JACEK: Cze┼Ť─ç, Tomku, co dobrego u ciebie s┼éycha─ç?

TOMASZ: Dzie┼ä dobry, bardzo dobrze zaczyna si─Ö tydzie┼ä, w miar─Ö bardzo dobrze zaczyna si─Ö rok, wi─Öc u mnie jak najbardziej wszystko OK. Jestem ┼Ťwie┼╝o po Forum Finans├│w i Inwestycji, wi─Öc za mn─ů ci─Ö┼╝ko przepracowany weekend.

Jak zwykle ma┼éo oryginalnie zaczn─Ö ten odcinek. Pomimo tego, ┼╝e jeste┼Ť znany w polskiej blogosferze i na YouTubie, w┼Ťr├│d inwestor├│w i w ca┼éym ┼Ťrodowisku inwestorskim, to prosz─Ö ci─Ö, ┼╝eby┼Ť powiedzia┼é o sobie kilka zda┼ä, kim jeste┼Ť, co robisz, czym si─Ö zajmujesz.

Jestem przede wszystkim blogerem finansowym, ale te┼╝ inwestorem indywidualnym. Wcze┼Ťniej by┼éem dziennikarzem finansowym i od tego si─Ö wszystko zacz─Ö┼éo. Najpierw pisa┼éem i nagrywa┼éem materia┼éy o finansach dla r├│┼╝nych medi├│w finansowych, w tym chocia┼╝by du┼╝ych portali, takich jak bankier.pl P├│┼║niej nie tyle przedmiot mojej pracy, ile miejsce, czyli zacz─ů┼éem pracowa─ç na w┼éasny rachunek, na w┼éasnych mediach, na w┼éasnych blogach.

Zamieni┼éem media tradycyjne na blogosfer─Ö, a przy tym od ponad 10 lat jestem inwestorem indywidualnym i st─ůd te┼╝ wynikaj─ů tre┼Ťci, o kt├│rych m├│wi─Ö. Bardzo lubi─Ö t─Ö tematyk─Ö, dlatego si─Ö o niej ucz─Ö i swoj─ů wiedz─Ö ch─Ötnie przekazuj─Ö dalej. Okaza┼éo si─Ö, ┼╝e faktycznie brakuje takich tre┼Ťci dla pocz─ůtkuj─ůcych i chyba ca┼ékiem nie┼║le idzie mi przekazywanie wiedzy. Staram si─Ö przede wszystkim edukowa─ç pocz─ůtkuj─ůcych inwestor├│w.

A skoro ju┼╝ m├│wimy o blogosferze, to bardzo dzi─Ökuj─Ö za zaproszenie. Przyznam szczerze, ┼╝e nie my┼Ťla┼éem, ┼╝e znajd─Ö si─Ö w tym programie, w gronie czarodziej├│w rynku i naprawd─Ö najwybitniejszych inwestor├│w i trader├│w na ┼Ťwiecie, tak ┼╝e ca┼éa przyjemno┼Ť─ç po mojej stronie, ┼╝e mo┼╝emy tu dzisiaj rozmawia─ç.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi─Ödzy innymi o swoich do┼Ťwiadczeniach podczas wielkich krach├│w finansowych. Daje r├│wnie┼╝ wiele praktycznych porad dla ka┼╝dego kto chce zarabia─ç na rynkach finansowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Ja dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e zdecydowa┼ée┼Ť si─Ö przyj─ů─ç zaproszenie, bo nie ukrywam, ┼╝e po przeczytaniu ksi─ů┼╝ki, o kt├│rej za chwil─Ö b─Ödziemy m├│wi─ç, twojej i Przemka Gerschmanna, stwierdzi┼éem, ┼╝e zdecydowanie warto szerzy─ç tak─ů wiedz─Ö, takie tre┼Ťci i warto┼Ťci w┼Ťr├│d pocz─ůtkuj─ůcych i poszukuj─ůcych inwestor├│w, bo to jest co┼Ť, co ma ponadczasow─ů warto┼Ť─ç.

Powiedz prosz─Ö, jak wygl─ůda┼éy twoje pierwsze kontakty, je┼╝eli chodzi o rynki kapita┼éowe i inwestycyjne. Jak to si─Ö w og├│le sta┼éo, ┼╝e si─Ö tym tematem zainteresowa┼ée┼Ť?

Pierwsze transakcje to jest co┼Ť, co robi┼éem od razu po odebraniu dowodu osobistego. Z kolegami z liceum uczymy si─Ö, jak to w og├│le dzia┼éa, odbieramy dowody osobiste, idziemy za┼éo┼╝y─ç pierwszy rachunek maklerski. Kompletnie nie wiemy, co si─Ö dzieje, jak to dzia┼éa, z czego powinni┼Ťmy korzysta─ç, ale uczymy si─Ö i pr├│bujemy ÔÇ×lizn─ů─çÔÇŁ tego rynku kapita┼éowego. To by┼é ciekawy czas, bo poprzedzaj─ůcy kryzys w 2008 roku. Wszystkich interesowa┼é ten rynek, bo on r├│s┼é, cho─ç tak naprawd─Ö nie do ko┼äca wiadomo by┼éo, dlaczego tak si─Ö dzieje, ale wszystkim to jak najbardziej odpowiada┼éo.

Bardzo stereotypowy pocz─ůtek, jeszcze totalnie bez rozumienia, jak to wszystko w og├│le dok┼éadnie dzia┼éa, ale ju┼╝ widzia┼éem, ┼╝e mo┼╝na by┼éo pomna┼╝a─ç sw├│j kapita┼é w ten spos├│b. To by┼é taki pocz─ůtek pocz─ůtk├│w, p├│┼║niej po┼é─ůczy┼éem to z dziennikarstwem finansowym i zami┼éowaniem do inwestowania i wszystko zacz─Ö┼éo si─Ö uk┼éada─ç w g┼éowie. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e pocz─ůtek inwestowania by┼é bardzo klasyczny, bo jeszcze jako 19-latek za┼éapa┼éem si─Ö na ko┼äc├│wk─Ö hossy 2007 roku i widzia┼éem, jak te pieni─ůdze z kieszonkowego w kosmicznym tempie przyrastaj─ů. By┼éa ko┼äc├│wka hossy i nikt jeszcze nie wiedzia┼é, czym one si─Ö ko┼äcz─ů.

To wszystko rozwija┼éo si─Ö ponad dekad─Ö, a┼╝ doszli┼Ťmy do tego, o czym wspomnia┼ée┼Ť, napisania ksi─ů┼╝ki ÔÇ×┼Üladami Warrena BuffettaÔÇŁ, co te┼╝ pokazuje ewolucj─Ö z m┼éodego inwestora do inwestora, kt├│ry ma ju┼╝ inne priorytety i jednak ta dekada strasznie du┼╝o zmienia w ┼╝yciu inwestycyjnym.

Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e m├│j pocz─ůtek inwestowania by┼é bardzo klasyczny, bo jeszcze jako 19-latek za┼éapa┼éem si─Ö na ko┼äc├│wk─Ö hossy 2007 roku i widzia┼éem, jak te pieni─ůdze z kieszonkowego w kosmicznym tempie przyrastaj─ů. By┼éa ko┼äc├│wka hossy i nikt jeszcze nie wiedzia┼é, czym one si─Ö ko┼äcz─ů.

Gdyby┼Ť mia┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç cofni─Öcia si─Ö w czasie, to czy s─ů rzeczy, kt├│re zrobi┼éby┼Ť inaczej? Nie chodzi mi o to, ┼╝e wiedzia┼éby┼Ť jakie s─ů notowania, czy wyniki na gie┼édzie, ale je┼Ťli chodzi o twoje podej┼Ťcie, kt├│re na pocz─ůtku zacz─ů┼ée┼Ť stosowa─ç, a obecn─ů wiedz─Ö, to czy gdyby┼Ť cofn─ů┼é si─Ö w czasie o te 10 lat, to czy zrobi┼éby┼Ť co┼Ť inaczej?

Na pewno du┼╝o wi─Öcej bym si─Ö uczy┼é, jakkolwiek to banalnie brzmi. Nie ┼╝a┼éuj─Ö przyg├│d z Forexem, gdzie na pocz─ůtku by┼éo super, zrozumia┼éem, czym jest d┼║wignia, jak to pi─Öknie dzia┼éa, i zaraz p├│┼║niej przysz┼éa lekcja, ┼╝e ┼éatwo jest portfel wyzerowa─ç, bo d┼║wignia dzia┼éa w dwie strony. Wszystkie te b┼é─Ödy pocz─ůtkuj─ůcego s─ů jak najbardziej OK, jak najbardziej na miejscu i ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e zrobi┼éem je wtedy na mniejszym kapitale, a nie teraz, po 10 latach budowania na wi─Ökszym kapitale.

Na pewno mia┼ébym wi─Öksze zaanga┼╝owanie w edukacj─Ö finansow─ů, to znaczy nie odpuszcza┼ébym ┼╝adnego miesi─ůca, kwarta┼éu, nie odpuszcza┼ébym wp┼éat na rachunki inwestycyjne. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e takie maksymalne zaanga┼╝owanie jest czym┼Ť, co daje nam ogromn─ů przewag─Ö po latach i tego nie doceniamy na samym pocz─ůtku. To, ┼╝e ja si─Ö czym┼Ť zainteresowa┼éem, poszed┼éem, czego┼Ť nauczy┼éem, od┼éo┼╝y┼éem to p├│┼║niej na bok, czy te┼╝ do tego kiedy┼Ť wr├│c─Ö, nie dr─ů┼╝y┼éem tego tak mocno. Gdzie┼Ť z ty┼éu g┼éowy ma si─Ö historie, ┼╝e w moim portfelu inwestycyjnym te┼╝ przecie┼╝ by┼éy akcje co do projektu za dos┼éownie kilka z┼éotych, tylko z moim podej┼Ťciem spekulacyjnym wtedy i jeszcze niezrozumieniem bran┼╝y by┼éy absolutnie nie do utrzymania do tych cen jak dzisiaj.

Nie mam wi─Öc do siebie jakich┼Ť wielkich pretensji, ┼╝e nie mam dzisiaj pozycji kupowanej po 6 z┼éotych, ale mam do siebie wielkie pretensje, ┼╝e nie dr─ů┼╝y┼éem tego tematu i na tamtym etapie nie chcia┼éem si─Ö a┼╝ tak mocno uczy─ç, jak dzia┼éa ta sp├│┼éka od ┼Ťrodka, czy jak dzia┼éa ca┼éa bran┼╝a od ┼Ťrodka itd. Odpuszczania wielu takich temat├│w, kt├│re powinienem by┼é przerobi─ç kilka lat temu, tego chyba najbardziej ┼╝a┼éuj─Ö, nie decyzji inwestycyjnych. Ka┼╝dy musi swoje b┼é─Ödy na rynku finansowym pope┼éni─ç, a jak one bardzo bol─ů, ale na ma┼éym kapitale, to efekt edukacyjny jest bardzo dobry.

Nie ┼╝a┼éuj─Ö przyg├│d z Forexem, gdzie na pocz─ůtku by┼éo super, zrozumia┼éem, czym jest d┼║wignia, jak to pi─Öknie dzia┼éa, i zaraz p├│┼║niej przysz┼éa lekcja, ┼╝e ┼éatwo jest portfel wyzerowa─ç, bo d┼║wignia dzia┼éa w dwie strony

Wprost m├│wisz, ┼╝e twoim podstawowym ┼║r├│d┼éem dochodu jest biznes i dzia┼éalno┼Ť─ç biznesowa to jest co┼Ť, co daje ci chleb na co dzie┼ä. Inwestowaniem si─Ö zajmujesz, bo to twoja pasja, masz wiedz─Ö na ten temat, ale je┼╝eli chodzi o pieni─ůdze, jakie wyci─ůgasz z tego rynku, to jest powiedzmy takie dodatkowe ┼║r├│d┼éo kapita┼éu. Wyja┼Ťnij to prosz─Ö. Mam wra┼╝enie, ┼╝e wiele os├│b, zw┼éaszcza pocz─ůtkuj─ůcych, przychodzi na ten rynek kapita┼éowy, maj─ůc nierealne oczekiwania. My┼Ťl─ů, ┼╝e jak im brakuje pieni─Ödzy, to rynek kapita┼éowy jest takim miejscem, na kt├│re warto zawita─ç i tam zarobi─ç pieni─ůdze. Ty natomiast przez swoj─ů edukacj─Ö starasz si─Ö pokazywa─ç, ┼╝e to wcale nie musi tak pracowa─ç i zwykle tak si─Ö nie dzieje. Powiedz prosz─Ö w kilku zdaniach, jak to w┼éa┼Ťnie wygl─ůda w twoim przypadku i jak warto podchodzi─ç do tego tematu zw┼éaszcza, kiedy jest si─Ö osob─ů pocz─ůtkuj─ůc─ů.

Bardzo mocno staram si─Ö odczarowa─ç to, o czym w┼éa┼Ťnie powiedzia┼ée┼Ť, ┼╝e ten pocz─ůtkuj─ůcy adept inwestowania od razu zak┼éada, ┼╝e skoro kto┼Ť m├│wi o inwestowaniu, to na pewno ┼╝yje z inwestowania, jest profesjonalnym inwestorem, kt├│ry tylko to w ┼╝yciu robi. W 99 na 100 przypadk├│w to jest absolutnie b┼é─Ödne rozumowanie. Brakuje tego zdania dopowiedzenia, kiedy kto┼Ť m├│wi o inwestowaniu, ┼╝e to jest dla niego dodatkowe budowanie kapita┼éu, oszcz─Ödzanie na emerytur─Ö czy co┼Ť podobnego. My┼Ťl─ůc o tym, mamy od razu z ty┼éu g┼éowy takiego rentiera, kt├│ry z tego wyci─ůga pieni─ůdze.

Bardzo mocno staram si─Ö odczarowa─ç to, ┼╝e ten pocz─ůtkuj─ůcy adept inwestowania od razu zak┼éada, ┼╝e skoro kto┼Ť m├│wi o inwestowaniu, to na pewno ┼╝yje z inwestowania, jest profesjonalnym inwestorem, kt├│ry tylko to w ┼╝yciu robi. W 99 na 100 przypadk├│w to jest absolutnie b┼é─Ödne rozumowanie.

Masz ┼Ťwietny wpis na swoim blogu w┼éa┼Ťnie o tym, czy da si─Ö ┼╝y─ç z inwestowania, czy da si─Ö z tego utrzyma─ç. Bardzo transparentnie pokazuje realia, od tych nierealnych kilkuset procent rocznie do tych urealnionych st├│p zwrotu, nawet tych najlepszych inwestor├│w. Pokazuje jasno, ┼╝e nie do┼Ť─ç, ┼╝e musimy mie─ç strasznie du┼╝o czasu i odporn─ů psychik─Ö, to jeszcze bardzo poka┼║ne konto maklerskie, ┼╝eby w og├│le my┼Ťle─ç o tym, aby si─Ö utrzyma─ç z rynku kapita┼éowego.

Zawsze to dopowiadam, bo jak zacz─ů┼éem m├│wi─ç o inwestycjach na YouTubie, to dosta┼éem mas─Ö maili z zapytaniem, czy ┼╝yj─Ö tylko z gie┼édy, czy mog─Ö zarz─ůdza─ç cudzymi pieni─Ödzmi. To jest troch─Ö przera┼╝aj─ůce, ┼╝e dostaje si─Ö takie maile po kilku filmikach na YouTubieÔÇŽ Dlatego staram si─Ö to mocno odczarowa─ç. Jest du┼╝o ludzi, czy to w polskiej sferze finans├│w, czy w mi─Ödzynarodowej, kt├│rzy pokazuj─ů wybrane przez siebie transakcje, a w szczeg├│lno┼Ťci na wi─Ökszych pieni─ůdzach. Od razu uzyskuj─ů status guru finansowego, kt├│ry ┼╝yje tylko z gie┼édy ÔÇô bez dopowiedzenia tego, ┼╝e na przyk┼éad maj─ů gigantyczn─ů firm─Ö obok. Dopowiadamy sobie histori─Ö, legend─Ö, kt├│rej nie ma. Ci─Ö┼╝ko jest ┼╝y─ç z rynk├│w finansowych i wymaga to wielu lat budowania kapita┼éu.

Ciężko jest żyć z rynków finansowych i wymaga to wielu lat budowania kapitału

Bardzo dobrze to uj─ů┼ée┼Ť. My┼Ťl─Ö, ┼╝e poniek─ůd problem bierze si─Ö z tego, ┼╝e m├│wi─ůc o inwestycjach gie┼édowych, mamy na my┼Ťli wielkie fortuny r├│┼╝nych ludzi. Nie zdajemy sobie cz─Östo sprawy, zw┼éaszcza osoby pocz─ůtkuj─ůce, ┼╝e dla tych os├│b inwestowanie na rynkach kapita┼éowych jest biznesem w rozumieniu takim, ┼╝e inwestuj─ů pieni─ůdze cudzych ludzi i poprzez efekt skali dochodz─ů do wielkich pieni─Ödzy. Je┼Ťli kto┼Ť ma wyj┼Ťciowe 10 tysi─Öcy z┼éotych i my┼Ťli, ┼╝e fajnie by┼éoby zarobi─ç pieni─ůdze na gie┼édzie i z tego ┼╝y─ç, to jest to bardzo daleka i kr─Öta droga, ┼╝eby z takiej kwoty m├│c kiedykolwiek zarobi─ç tak─ů sum─Ö, kt├│ra pozwala┼éaby na ┼╝ycie. To bardzo ma┼éo prawdopodobne.

Je┼╝eli chodzi o twoje inwestycje na rynkach kapita┼éowych, to jakie s─ů twoje cele inwestycyjne? Czy to jest ch─Ö─ç pomna┼╝ania kapita┼éu, kt├│ry zarabiasz w biznesie, czy to jest ch─Ö─ç odk┼éadania, budowania kapita┼éu z my┼Ťl─ů o emeryturze, a mo┼╝e jeszcze co┼Ť innego?

Nie staram si─Ö ustala─ç konkretnego celu, ┼╝e to s─ů pieni─ůdze na emerytur─Ö, czy to s─ů pieni─ůdze, kt├│re kiedy┼Ť przeka┼╝─Ö dzieciom itd., bo z ty┼éu g┼éowy mam to, ┼╝e w ┼╝yciu cz┼éowieka mo┼╝e si─Ö wydarzy─ç tyle rzeczy. W najgorszym scenariuszu mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e jest potrzebny kapita┼é na leczenie, gdybym mia┼é jak─ů┼Ť ci─Ö┼╝k─ů chorob─Ö.

Wychodz─Ö z za┼éo┼╝enia, ┼╝e trzeba budowa─ç sw├│j kapita┼é. Jak si─Ö go buduje oszcz─Ödzaj─ůc, u┼╝ywaj─ůc takich instrument├│w jak lokaty i obligacje, to OK. Ale je┼Ťli kto┼Ť lubi inwestowa─ç i to go interesuje, czy ma tak─ů pasj─Ö, tak jak w moim przypadku, to nawet je┼Ťli nie ma konkretnego celu, na przyk┼éad emerytalnego, to te┼╝ jest OK.

Ja w swojej bran┼╝y blogowej czy kreatywnej nie zak┼éadam, ┼╝e w wieku 65 lat zamykam komputer i czekam, a┼╝ wpadnie dywidenda i emerytura z ZUS-u. Ja raczej zak┼éadam, ┼╝e ca┼éy czas podobnie b─Öd─Ö chcia┼é pracowa─ç i ┼╝y─ç aktywnie, ale niech ten kapita┼é si─Ö buduje, niech b─Ödzie bezpieczn─ů odnog─ů finansow─ů. Kolejn─ů, kt├│ra mo┼╝e z czasem w zwi─ůzku z dywidendami b─Ödzie przynosi─ç jakie┼Ť sensowniejsze pieni─ůdze, czy w d┼éugim terminie b─Ödzie w stanie pokaza─ç du┼╝e wyniki. Niech ten kapita┼é nie le┼╝y na lokacie, je┼╝eli mnie interesuj─ů rynki kapita┼éowe i chcia┼ébym wykorzysta─ç ich moc. One maj─ů gigantyczn─ů moc, kiedy zaczynamy faktycznie rozumie─ç, jak one dzia┼éaj─ů i jeste┼Ťmy w stanie mocno si─Ö zaanga┼╝owa─ç w to, co robimy.

Nie powiem wi─Öc, ┼╝e emerytura czy jaki┼Ť konkretny cel, tylko budowanie solidnego zabezpieczenia finansowego, takiej odnogi kapita┼éowej, kt├│ra mo┼╝e w trudnych czasach pomo┼╝e, a w dobrych czasach b─Ödzie fantastycznym bonusem, kt├│ry pozwoli mi na troch─Ö wi─Öcej wolnego od pracy.

Na twojej stronie internetowej, jak i na kanale YouTube jest du┼╝o materia┼é├│w edukacyjnych, kt├│re t┼éumacz─ů, jak w og├│le ugry┼║─ç temat inwestowania. Chcia┼ébym, ┼╝eby┼Ť powiedzia┼é nam pokr├│tce, jak ty do tego tematu podchodzisz, je┼╝eli chodzi o tw├│j w┼éasny portfel? Jak─ů masz perspektyw─Ö inwestycyjn─ů, czy to s─ů d┼éugo-, czy kr├│tkoterminowe inwestycje, na jakim rynku, na jakich instrumentach? Jakie masz oczekiwania co do ewentualnych st├│p zwrotu, jakie masz podej┼Ťcie do ryzyka?

W wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w dzi┼Ť jest to g┼é├│wnie polska gie┼éda. Oczywi┼Ťcie mam te┼╝ kilkana┼Ťcie procent na rynkach zagranicznych, te┼╝ na rynkach akcyjnych, ale nie traktuj─Ö portfela zagranicznych akcji zbyt powa┼╝nie. Troch─Ö ze wzgl─Ödu na wycen─Ö, troch─Ö ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e dobrze si─Ö czuj─Ö, specjalizuj─ůc si─Ö w polskiej gie┼édzie. Nie chcia┼ébym nagle przeskakiwa─ç z ca┼éym swoim zaanga┼╝owaniem na rynek ameryka┼äski, chocia┼╝ rozumiem, dlaczego ludzie go wybieraj─ů.

Z element├│w, kt├│re wprowadzaj─ů tak─ů delikatn─ů spekulacj─Ö, s─ů jeszcze certyfikaty turbo. To wynika z prostej rzeczy, kt├│r─ů zrobi┼éem ze wzgl─Ödu na swoj─ů psychik─Ö, swoje upodobania jeszcze z dawnych lat do spekulacji, ┼╝eby mie─ç co┼Ť opr├│cz tych rachunk├│w d┼éugoterminowych, w kt├│rych staram si─Ö wr─Öcz ten czas inwestycji wyd┼éu┼╝a─ç, czyli kiedy m├│wimy o inwestowaniu dywidendowym, czy o sp├│┼ékach, kt├│re kupuj─Ö ju┼╝ z my┼Ťl─ů nie o 3-4 latach, ale o 10 czy wi─Öcej.

Mam te┼╝ malutki rachunek, na kt├│rym mog─Ö si─Ö wyszale─ç. Dla niekt├│rych inwestor├│w mo┼╝e to brzmie─ç abstrakcyjnie, ale to jest tylko i wy┼é─ůcznie ze wzgl─Ödu na moj─ů psychik─Ö i to, ┼╝e u mnie to naprawd─Ö fajnie dzia┼éa. Mam to od 3 lat, przynosi to dobre efekty, o tyle, ┼╝e mam ma┼éy rachunek, na kt├│rym mog─Ö w┼éa┼Ťnie skorzysta─ç z certyfikat├│w turbo czy zrobi─ç jakie┼Ť bardziej spekulacyjne transakcje tylko po to, ┼╝eby troch─Ö roz┼éadowa─ç emocjonalnie swoj─ů ciekawo┼Ť─ç, czy dobrze my┼Ťl─Ö przy tej transakcji. Byle to ryzyko nie przenosi┼éo si─Ö na te du┼╝e portfele, gdzie faktycznie podej┼Ťcie musi by─ç przemy┼Ťlane i gdzie mog─Ö ile┼Ť miesi─Öcy czeka─ç na kupno jakich┼Ť akcji, ale one s─ů moim zdaniem za drogie. ┼╗eby to ryzyko wynikaj─ůce ze mnie, z mojej psychiki i upodoba┼ä spekulacyjnych nie przenios┼éo si─Ö na wi─Öksze rachunki, wi─Öc w du┼╝ym uproszczeniu g┼é├│wnie polska gie┼éda i to takie solidne Pareto, jak nie bardziej.

Wol─Ö raczej dosy─ç aktywne inwestowanie. Cho─ç wielu osobom polecam ETF-y i tego typu inwestowanie, to sam z tego za bardzo nie korzystam. Lubi─Ö aktywne wybieranie sp├│┼éek do portfela, analizowanie ich, szukanie tych najciekawszych, kt├│re mog─ů faktycznie da─ç dobry wynik w d┼éugim terminie albo gdzie┼Ť do┼é─ůczy─ç do grona polskich sp├│┼éek dywidendowych, kt├│re b─Öd─ů z biegiem lat faktycznie p┼éaci─ç te dywidendy rok w rok.

Dlatego wspomnia┼éem, ┼╝e wiem dlaczego wielu ludzi wybiera rynek ameryka┼äski, bo u nas wszystko jest na samym pocz─ůtku. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e tam wiele ksi─ů┼╝kowych metod mo┼╝emy sobie prze┼éo┼╝y─ç 1:1. U nas one dopiero si─Ö klaruj─ů i je┼Ťli nawet m├│wimy o inwestowaniu dywidendowym, to tak naprawd─Ö za 10 lat obraz polskich sp├│┼éek dywidendowych mo┼╝e wygl─ůda─ç zupe┼énie inaczej. W du┼╝ym uproszczeniu tak to wygl─ůda.

Co do profilu ryzyka, mog─Ö sobie pozwoli─ç na troch─Ö wi─Öksze ryzyko ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e nie mam jeszcze dzieci i nie mam wielkiego kredytu hipotetycznego. Ca┼ékiem dobrze zarabiam na swojej dzia┼éalno┼Ťci, a to s─ů nadwy┼╝ki finansowe, kt├│re ju┼╝ poza poduszk─ů bezpiecze┼ästwa, poza oszcz─Ödno┼Ťciami wskakuj─ů na rachunki maklerskie. Celowo m├│wi─Ö tak, a nie przedk┼éadam procenty, ┼╝e powiedzmy 15, 20, 25 procent kapita┼éu, bo wydaje mi si─Ö, ┼╝e bardzo cz─Östo w inwestowaniu, w szczeg├│lno┼Ťci pocz─ůtkuj─ůcy patrz─ů cz─Östo na cyferki, liczby, konkrety, natomiast nie przek┼éadaj─ů tego na swoj─ů psychik─Ö i to jak s─ů w stanie podchodzi─ç do inwestowania. Z mojej strony ryzykiem by┼éoby, gdybym ja musia┼é pieni─ůdze z gie┼édy, te konkretne pieni─ůdze kwarta┼é w kwarta┼é zarobi─ç czy wyrzuca┼ébym poduszk─Ö finansow─ů na rynki kapita┼éowe. To by┼éoby niepotrzebne ryzyko, kt├│rego pewnie bym psychicznie nie zni├│s┼é, natomiast takowego akurat tutaj nie ma.

Ile czasu po┼Ťwi─Öcasz na sw├│j w┼éasny portfel, na prowadzenie w┼éasnego portfela inwestycyjnego?

To troch─Ö trudne pytanie. Musia┼ébym oddzieli─ç cz─Ö┼Ť─ç blogow─ů od cz─Ö┼Ťci portfelowej. Powiedzia┼ébym, ┼╝e kilka godzin w tygodniu, bo ca┼éy czas chc─Ö wiedzie─ç wi─Öcej o konkretnych sp├│┼ékach, czyta─ç raporty, wi─Öc to jest siedzenie i czytanie r├│┼╝nych rzeczy, ┼╝eby powi─Ökszy─ç wiedz─Ö, mo┼╝na by powiedzie─ç po ÔÇ×buffettowemuÔÇŁ, czyli ┼╝e ca┼éy czas co┼Ť czytam czy robi─Ö w zwi─ůzku z rynkiem. Czasami mi si─Ö to zamazuje z moj─ů prac─ů blogow─ů. Pytanie kiedy to faktycznie ma prze┼éo┼╝enie na portfel, a kiedy nie, wi─Öc dla uproszczenia powiedzia┼ébym, ┼╝e kilka godzin w tygodniu spokojnie po┼Ťwi─Öcam na doczytywanie czy dowiadywanie si─Ö o samych sp├│┼ékach czy bran┼╝ach, kt├│re s─ů u mnie w portfelu.

Powiedzia┼ée┼Ť, ┼╝e ÔÇ×po buffettowemuÔÇŁ ÔÇô czy to sugeruje, ┼╝e bardziej stosujesz analiz─Ö fundamentaln─ů? Jakie jest twoje podej┼Ťcie do inwestowania? Kt├│ra filozofia ci bardziej przy┼Ťwieca? Czy podej┼Ťcie stricte fundamentalne, czy pozwalasz te┼╝ sobie na analiz─Ö techniczn─ů, tak─ů analiz─Ö cen w oderwaniu od fundament├│w?

Nale┼╝─Ö do tych inwestor├│w, kt├│rzy na starcie nie wrzucaj─ů analizy technicznej tak ca┼ékiem do ┼Ťmietnika. Z prostej przyczyny: bardzo wielu inwestor├│w czy spekulant├│w na ┼Ťwiecie na ni─ů patrzy, wi─Öc takie ignorowanie jej ca┼ékowicie by┼éoby dla mnie krokiem niezupe┼énie przemy┼Ťlanym. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e na samym etapie transakcyjnym warto jest spojrze─ç na to, jak to wygl─ůda technicznie, bo tak na to patrz─ů miliony inwestor├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie. Najch─Ötniej patrz─ů na to na rynkach zagranicznych, gdzie jest wi─Öcej inwestor├│w, ale w Polsce te┼╝, jak pokazuj─ů badania chocia┼╝by Stowarzyszenia Inwestor├│w Indywidualnych. Analiza techniczna to taka samospe┼éniaj─ůca si─Ö przepowiednia, wi─Öc je┼Ťli du┼╝o ludzi w co┼Ť wierzy, to warto zerkn─ů─ç, jak to wygl─ůda na wykresie, chocia┼╝by w momencie kupowania akcji.

Faktycznie analiza fundamentalna jest w tym momencie wa┼╝niejsza, a nawet bym powiedzia┼é, ┼╝e pozwala na dok┼éadne zrozumienie biznesu i bran┼╝y w kt├│rej sp├│┼éka funkcjonuje. My tak cz─Östo upraszczamy sobie, ┼╝e lewe drzwi to s─ů analitycy fundamentalni, a za prawymi drzwiami s─ů analitycy techniczni, tak jakby tam nie by┼éo jakie┼Ť ┼é─ůcz─ůcej drogi. Inwestowanie nie jest a┼╝ tak proste, ┼╝e wybieramy jak bramk─Ö w teleturnieju i to b─Ödzie tylko ta opcja.

Dla mnie osobi┼Ťcie bardzo wa┼╝ne jest zrozumienie sp├│┼éki i bran┼╝y, tak jakbym dos┼éownie stawa┼é si─Ö jej wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielem. To fajnie brzmi z tej perspektywy, jak powinni┼Ťmy rozumie─ç gie┼éd─Ö, ale to jest bardzo trudne, kiedy siedzimy za ekranem komputera i pr├│bujemy wszystko zrozumie─ç. Chodzenie wi─Öc na r├│┼╝ne spotkania, dowiadywanie si─Ö jak to dzia┼éa, mo┼╝e poznanie zarz─ůdu czy pracownik├│w tej sp├│┼éki, czasem nawet przej┼Ťcie si─Ö do sklepu, kt├│ry nale┼╝y do tej sp├│┼éki i zrozumienie od drugiej strony, porozmawianie z pracownikiem na stacji benzynowej, to jest taka analiza, kt├│ra mi si─Ö coraz bardziej podoba i kt├│r─ů coraz bardziej uskuteczniam.

Bardzo wa┼╝ne jest zrozumienie sp├│┼éki i bran┼╝y, tak jakbym dos┼éownie stawa┼é si─Ö jej wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielem

Inwestowanie na rynkach kapitałowych, czyli nieco edukacyjnie

W oderwaniu od twojej osoby porozmawiajmy og├│lnie o inwestowaniu na rynkach kapita┼éowych, ┼╝eby takie osoby mniej zaawansowane mog┼éy jak najwi─Öcej z tego odcinka wynie┼Ť─ç. Pierwsze moje pytanie, bardzo bezpo┼Ťrednie: czy inwestowanie na rynkach kapita┼éowych powinno by─ç zarezerowane dla os├│b, kt├│re maj─ů ÔÇ×ogarni─ÖteÔÇŁ finanse osobiste? Czy to nie jest tak, ┼╝e osoby, kt├│re maj─ů jaki┼Ť problem z finansami osobistymi by─ç mo┼╝e nie powinny my┼Ťle─ç o inwestowaniu na rynkach kapita┼éowych, bo nie jest to najfortunniejsz─ů opcj─ů?

Poruszy┼ée┼Ť bardzo wa┼╝n─ů kwesti─Ö. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e uporz─ůdkowanie swoich finans├│w jest takim fundamentem. Gdy zadajemy sobie pytanie typu: ÔÇ×Jajko czy kura?ÔÇŁ, to pewnie by┼Ťmy powiedzieli ÔÇ×Oszcz─Ödzanie czy inwestowanie?ÔÇŁ Bez oszcz─Ödzania, jak m├│wi Warren Buffett i wielu innych inwestor├│w z ca┼éego ┼Ťwiata, nie by┼éoby kapita┼éu na inwestowanie. Ja te┼╝ pope┼éni┼éem wielki b┼é─ůd edukacyjny, ┼╝e prowadz─ůc na YouTubie sw├│j Portfel 10k, kt├│ry mia┼é do┼Ť─ç spor─ů popularno┼Ť─ç, nie dodawa┼éem w ka┼╝dym odcinku i wsz─Ödzie, ┼╝e ten 10k powinien si─Ö zmieni─ç w 15, 20, 30 czy 40k, bo powinni┼Ťmy przesuwa─ç nasze oszcz─Ödno┼Ťci na rynek kapita┼éowy.

Bez oszcz─Ödzania, jak m├│wi Warren Buffett i wielu innych inwestor├│w z ca┼éego ┼Ťwiata, nie by┼éoby kapita┼éu na inwestowanie.

Tak jak powiedzia┼ée┼Ť, wiele os├│b wyobra┼╝a sobie, ┼╝e z jakiej┼Ť sumy zrobi si─Ö zaraz kolejna, wi─Öksza suma czy to z u┼╝yciem d┼║wigni, czy z u┼╝yciem rynku kapita┼éowego. ┼╗e wystarczy w┼éo┼╝y─ç jedn─ů kwot─Ö i tam nie dok┼éada─ç i ona b─Ödzie si─Ö pomna┼╝a─ç, co jest chyba jednym z takich najpaskudniejszych mit├│w w┼Ťr├│d pocz─ůtkuj─ůcych.

Jak najbardziej uwa┼╝am, ┼╝e finanse osobiste to jest co┼Ť, co powinni┼Ťmy sobie zdecydowanie pouk┼éada─ç. Cz─Östo t┼éumacz─Ö kilka rzeczy, kt├│re powinni┼Ťmy zrobi─ç, zanim w og├│le przejdziemy do inwestowania. Tu nie chodzi o to, ┼╝eby dobrze podliczy─ç swoje finanse, zrobi─ç sobie taki sw├│j audyt, czy my mamy te nadwy┼╝ki. Nam si─Ö czasami wydaje, ┼╝e mamy nadwy┼╝ki finansowe, tymczasem okazuje si─Ö, ┼╝e to jest nasze jedyne zabezpieczenie finansowe i ono l─ůduje na gie┼édzie, a wtedy presja jest zupe┼énie inna.

Powinni┼Ťmy te┼╝ sprawdzi─ç, czysto behawioralnie pod k─ůtem naszego ┼╝ycia, czy to jest dobry moment i czy mamy czas na nauk─Ö inwestowania. Wyj─ů┼éem to pytanie z takiej prozy ┼╝ycia, bo cz─Östo rozmawiam ze znajomymi, kt├│rzy z powodu mojej dzia┼éalno┼Ťci blogowej pytaj─ů si─Ö o rynki finansowe, na kt├│rych jeszcze nie s─ů. Jak tak przepytuj─Ö znajomego, kt├│ry twierdzi, ┼╝e wszystko jest OK, ma pieni─ůdze, ma nadwy┼╝ki, ma stabiln─ů prac─Ö. Tak jakby wszystkie podpunkty s─ů super, ma troch─Ö czasu, b─Ödzie fajnie. I dochodzimy do punktu, w kt├│rym m├│wi, ┼╝e jemu zale┼╝y na pomna┼╝aniu kapita┼éu, bo za 3 miesi─ůce urodzi mu si─Ö dziecko. To ju┼╝ jest element stricte niefinansowy, kt├│ry prawdopodobnie tak go zajmie, ┼╝e nie b─Ödzie mia┼é czasu ani w og├│le ┼Ťwie┼╝ej g┼éowy i spojrzenia na rynki finansowe. Mo┼╝e to jest z┼éy moment, ┼╝eby zacz─ů─ç w og├│le inwestowa─ç akurat teraz i akurat aktywnie, bo b─Ödzie mia┼é w ┼╝yciu zdecydowanie wa┼╝niejsze sprawy na g┼éowie. Ja do tego tak podchodz─Ö.

Na pewno finanse osobiste trzeba sobie uporz─ůdkowa─ç. Inaczej b─Ödziemy np. inwestowa─ç albo gra─ç (na pocz─ůtku w┼éa┼Ťnie to s┼éowo najcz─Ö┼Ťciej pada na gie┼édzie) ca┼éym kapita┼éem, kt├│ry posiadamy, co wywiera ogromnie niedobr─ů presj─Ö na psychik─Ö i z regu┼éy ko┼äczy si─Ö stratami.

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jest osoba, kt├│ra t─Ö cz─Ö┼Ť─ç finans├│w osobistych ma ju┼╝ uporz─ůdkowan─ů i decyduje si─Ö, aby cz─Ö┼Ť─ç tych oszcz─Ödno┼Ťci m├│c pomna┼╝a─ç w bardziej aktywny spos├│b czy zagoni─ç do bardziej wyt─Ö┼╝onej pracy. Ju┼╝ na wst─Öpie taka osoba b─Ödzie si─Ö zastanawia┼éa, jak tego dokona─ç. Mo┼╝e od razu natrafi─ç na takich tytan├│w rynk├│w finansowych jak Jack Bogle, czyli ÔÇ×wynalazcaÔÇŁ ETF-├│w — formy umo┼╝liwiaj─ůcej pasywne inwestowanie indeksowe.

R├│wnie┼╝ sam Warren Buffett, pomimo ┼╝e jest chyba jednym z najlepszych inwestor├│w wszech czas├│w, a przynajmniej spo┼Ťr├│d tych ┼╝yj─ůcych, m├│wi wprost: ÔÇ×Inwestuj pasywnie, nie staraj si─Ö pobija─ç rynkuÔÇŁ. Swojej ┼╝onie bodaj┼╝e, je┼╝eli dobrze pami─Ötam, daje takie zalecenie, ┼╝eby 90 procent zainwestowa─ç w indeks S&P500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich, a 10 procent w obligacje, czyli zamiast pr├│bowa─ç bi─ç si─Ö z tym rynkiem, inwestowa─ç w spos├│b pasywny, a tak naprawd─Ö samemu zaj─ů─ç si─Ö czym┼Ť innym.

Ewentualnie taka osoba mo┼╝e te┼╝ doj┼Ť─ç do wniosku, ┼╝e ÔÇ×W takim razie oddam te pieni─ůdze profesjonali┼ŤcieÔÇŁ, np. zarz─ůdzaj─ůcym w funduszach inwestycyjnych albo us┼éugom, kt├│re s─ů coraz bardziej popularne w Polsce, jak robo-doradcy. Jak ty to widzisz ze swojej perspektywy?

Pe┼éna zgoda. Je┼Ťli kto┼Ť si─Ö nie chce interesowa─ç rynkiem, nie chce aktywnie inwestowa─ç, ale chce pomna┼╝a─ç pieni─ůdze, to ETF-y i pasywne inwestowanie to jest fantastyczne rozwi─ůzanie, kt├│rego na polskim rynku po prostu brakowa┼éo. Kiedy my┼Ťlimy o tym, ┼╝e polski rynek to ju┼╝ dojrza┼éy rynek, czy tak jak si─Ö m├│wi, ┼╝e ju┼╝ wyskoczyli┼Ťmy z ÔÇ×emerging marketsÔÇŁ, to ja z ty┼éu g┼éowy mam to, ┼╝e dopiero w ostatnich latach pojawi┼é si─Ö pierwszy ETF na polskie akcje, czyli niesyntetyczny, taki kt├│ry autentycznie kupuje polskie sp├│┼éki w ┼Ťrodku, robi─ůc ruch za WIG20. To jest oznaka, ┼╝e jeste┼Ťmy bardzo m┼éodym rynkiem i pasywne inwestowanie dopiero si─Ö przebija w naszej ┼Ťwiadomo┼Ťci.

Zazdroszcz─Ö Amerykanom tego, ┼╝e mog─ů powiedzie─ç ┼╝onie: ÔÇ×Kupuj S&P500ÔÇŁ. Chocia┼╝by jego konstrukcja jest przepi─Ökna, bo naprawd─Ö oddaje pot─Ög─Ö ameryka┼äskiej gospodarki. Jakbym powiedzia┼é komu┼Ť w Polsce: ÔÇ×Inwestuj pasywnie, kupuj WIG20ÔÇŁ, to pewnie niejedna osoba z rynku kapita┼éowego parskn─Ö┼éaby ┼Ťmiechem. Po prostu ze wzgl─Ödu na konstrukcj─Ö tego indeksu, gdzie mamy mocny sektor finansowy i jeszcze po┼éowa tego to jest Skarb Pa┼ästwa, wi─Öc nijak to si─Ö ma do realnej polskiej gospodarki.

Sama koncepcja inwestowania w gospodark─Ö szeroko pasywnie jest jak najbardziej sensowna i racjonalna. Musimy naprawd─Ö du┼╝o czasu i zaanga┼╝owania po┼Ťwi─Öci─ç, ┼╝eby pr├│bowa─ç pobi─ç ten rynek i jak ju┼╝ jeste┼Ťmy na nim d┼éu┼╝ej, to te┼╝ wiemy, ┼╝e raz jest du┼╝o lepiej, raz jest du┼╝o gorzej. Musimy samodzielnie prze┼╝y─ç i bess─Ö, i hoss─Ö. Dzi┼Ť jednak pasywne inwestowanie nie do┼Ť─ç, ┼╝e nam to wyp┼éaszcza, to jeszcze upraszcza.

Co do aktywnego zarz─ůdzania: mam niespecjalnie dobr─ů opini─Ö o funduszach inwestycyjnych w Polsce czy w og├│le o podej┼Ťciu tego typu. Jedne z najwy┼╝szych op┼éat w Europie, kt├│re teraz ustawowo b─Öd─ů zmniejszane i trzeba by┼éo a┼╝ nacisku z g├│ry, ┼╝eby te op┼éaty by┼éy mniejsze. Dwa, ┼╝e my wszystko kupujemy w bankach. Z mojej perspektywy chocia┼╝by to niszczy ┼Ťwiadomo┼Ť─ç edukacyjno-finansow─ů polskiego klienta. On zwyczajnie dostaje produkt w sklepie, kt├│ry si─Ö nazywa bank, gdzie s─ů z tego prowizje, gdzie s─ů plany sprzeda┼╝owe, gdzie tak naprawd─Ö nikogo nie obchodzi, czego ten inwestor czy klient banku potrzebuje, ale wa┼╝ne jest to, co my mo┼╝emy mu sprzeda─ç, ┼╝eby dopi─ů─ç jak najlepiej kwarta┼é w banku czy w naszym dziale w banku.

Dlatego o inwestowaniu aktywnym wiele w mojej tw├│rczo┼Ťci i na blogu nie znajdziemy. Zdawanie si─Ö na kogo┼Ť i jeszcze do tego gigantyczne op┼éaty, i to, ┼╝e wiemy, jak ten rynek w Polsce wygl─ůda, to ja bym zdecydowanie takiej osobie zaleci┼é jednak ETF-y i zdanie si─Ö na to, ┼╝e ten rynek gdzie┼Ť da zarobi─ç szeroko w d┼éugim terminie, bo mimo wszystko b─Ödzie odzwierciedla┼é gospodark─Ö. Ale Amerykanom S&P bardzo zazdroszcz─Ö, bo to jest co┼Ť pi─Öknego, ┼╝e mo┼╝emy sobie za┼éo┼╝y─ç ETF na ca┼é─ů ameryka┼äsk─ů gospodark─Ö.

Mam niespecjalnie dobr─ů opini─Ö o funduszach inwestycyjnych w Polsce czy w og├│le o podej┼Ťciu tego typu. Jedne z najwy┼╝szych op┼éat w Europie, kt├│re teraz ustawowo b─Öd─ů zmniejszane i trzeba by┼éo a┼╝ nacisku z g├│ry, ┼╝eby te op┼éaty by┼éy mniejsze

Kilka tygodni temu s┼éucha┼éem takiego podcastu, gdzie rozmawiano z Howardem Marksem. On powiedzia┼é wprost, ┼╝e je┼╝eli chodzi o op┼éaty, o kt├│rych wspomnia┼ée┼Ť przy okazji fundusz├│w inwestycyjnych, to one maj─ů sens w przypadku, gdyby osoby, kt├│re dostarczaj─ů wyniki do klienta, dostarcza┼éy te wyniki przewy┼╝szaj─ůce, przekraczaj─ůce ┼Ťredni─ů rynkow─ů. M├│wi─ůc kr├│tko: nie ma ┼╝adnego sensu p┼éaci─ç komu┼Ť za to, ┼╝e nie dowozi nawet tego, co ┼Ťrednia rynkowa — ka┼╝dy mo┼╝e dzi┼Ť by─ç „przeci─Ötnym” inwestorem, kupuj─ůc ca┼éy rynek opakowany w ETF.

Dok┼éadnie, jeszcze tylko tutaj dodam, ┼╝e mia┼éem na my┼Ťli to, ┼╝e dzisiaj ka┼╝dy klient idzie do banku, dostaje jak─ů┼Ť ofert─Ö funduszu, a niekoniecznie zna si─Ö na tym rynku, nie do ko┼äca wie, jak to dzia┼éa. Natomiast, je┼Ťli m├│wimy o ┼Ťwiadomych klientach, cz─Östo z tego zamo┼╝nego sektora, kt├│rzy maj─ů wi─Ökszy kapita┼é i faktycznie wiedz─ů, na co si─Ö decyduj─ů, to to, co m├│wisz, absolutnie tak to powinno wygl─ůda─ç w bran┼╝y funduszy. Trzymam kciuki, ┼╝eby tak to wygl─ůda┼éo, ┼╝e jak p┼éacimy, to wiemy faktycznie za co i dzia┼éa to tak, ┼╝e oni b─Öd─ů si─Ö starali jak najbardziej pobi─ç rynek.

Zw┼éaszcza, ┼╝e zwykle osoby, kt├│re kupuj─ů te fundusze inwestycyjne, faktycznie nie wiedz─ů, co do ko┼äca kupuj─ů, nie maj─ů poj─Öcia. M├│wi─ůc wprost ÔÇô bardzo ┼éatwo takimi osobami manipulowa─ç, bo one s─ů ufne i wierz─ů, ┼╝e faktycznie, skoro kto┼Ť jest ekspertem z drugiej strony, to na pewno zrobi to lepiej.

Tymczasem taka moja ma┼éa dygresja odno┼Ťnie indeksu S&P500: faktycznie m├│wimy o inwestowaniu pasywnym, ale w gruncie rzeczy jest to forma strategii, bo to nie jest tak, ┼╝e te sp├│┼éki s─ů ustalone raz na zawsze, one si─Ö zmieniaj─ů. Te, kt├│re sobie radz─ů lepiej, zostaj─ů w tym indeksie. Sp├│┼éki, kt├│re si─Ö ÔÇ×zapuszcz─ůÔÇŁ, wylatuj─ů z tego indeksu, czyli jest ci─ůg┼éa rewizja tych indeks├│w. W gruncie rzeczy, nawet je┼╝eli kto┼Ť by si─Ö decydowa┼é na pasywne inwestowanie w taki indeks jak S&P500, to tak naprawd─Ö zawsze b─Ödzie mia┼é w portfelu elit─Ö ameryka┼äskiej gospodarki.

A skoro m├│wimy o tych rynkach, o rynku ameryka┼äskim, o rynku polskim, to je┼╝eli taka osoba jednak chce robi─ç to samodzielnie i decyduje si─Ö, ┼╝eby wzi─ů─ç te sprawy inwestycyjne w swoje r─Öce, to jaki rynek by┼Ť poleci┼é? Dzi┼Ť ten wyb├│r jest znacznie wi─Ökszy. Jeszcze lata temu by┼éo ci─Ö┼╝ko, GPW i nic, chyba, ┼╝e kto┼Ť my┼Ťla┼é o platformach forexowych, ale powiedzmy sobie, ┼╝e inwestowanie na rynkach w Nowym Jorku by┼éo zarezerwowane dla garstki ludzi. Dzi┼Ť ka┼╝dy praktycznie, maj─ůc nawet niewielkie pieni─ůdze w kieszeni, mo┼╝e inwestowa─ç na dos┼éownie ca┼éym ┼Ťwiecie.

Przede wszystkim dzisiaj, je┼Ťli patrzymy na ceny na rynku, to dla mnie jest tylko jedna pu┼éapka na pocz─ůtkuj─ůcych, kt├│rzy dostali fantastyczne narz─Ödzia. Pe┼éna zgoda ÔÇô wreszcie mo┼╝na du┼╝o ┼éatwiej inwestowa─ç na ca┼éym ┼Ťwiecie. Ale je┼Ťli osoba pocz─ůtkuj─ůca nie jest w pe┼éni ┼Ťwiadoma wszystkich ryzyk (tutaj abstrahuj─ůc od tych kwestii, kt├│re trzeba sobie ustali─ç typu ryzyko podatkowe, ryzyko walutowe), to ┼╝e przeskakujemy na inn─ů stref─Ö czasow─ů, na inny j─Özyk, kiedy czytamy o tych sp├│┼ékach, kiedy uczymy si─Ö, jak to dzia┼éa, ale dodatkowo widzimy, ┼╝e jeste┼Ťmy na szczycie wieloletniej hossy, wi─Öc ┼╝ebypo prostu nie by┼éo zdziwienia, kt├│re by┼éo chocia┼╝by w ko┼äc├│wce roku 2018.

Znam kilka takich przypadk├│w ludzi, kt├│rzy najpierw wchodzili na samym szczycie, a p├│┼║niej zaliczyli ogromn─ů korekt─Ö, najwi─Öksz─ů od kryzysu finansowego. Np. ko┼äc├│wka 2018 roku, kiedy cz─Ö┼Ť─ç analityk├│w ju┼╝ krzycza┼éa: ÔÇ×Hura! Moja prognoza kryzysu finansowego wreszcie si─Ö zi┼Ťci┼éaÔÇŁ. Rynek ameryka┼äski zrobi┼é tym analitykom paskudn─ů rzecz, bo po tej gigantycznej korekcie odwr├│ci┼é si─Ö. Dzisiaj mamy kolejne historyczne maksima tej ameryka┼äskiej hossy.
Je┼Ťli jeste┼Ťmy pocz─ůtkuj─ůcym inwestorem, kt├│ry kupi┼é na samej g├│rce i spotka┼é si─Ö od razu z t─ů du┼╝─ů korekt─ů, to bardzo cz─Östo mo┼╝emy pope┼éni─ç podstawowe b┼é─Ödy, czyli po tej du┼╝ej korekcie, nie wiedz─ůc do ko┼äca, co mamy w portfelu, wyj┼Ť─ç z tego z du┼╝─ů strat─ů, w og├│le nie zastanowi─ç si─Ö co i po co kupili┼Ťmy. Za┼éo┼╝yli┼Ťmy, ┼╝e ta hossa ju┼╝ musi trwa─ç bez wi─Ökszych korekt, Wydaje mi si─Ö wi─Öc, ┼╝e to jest jedna z takich rzeczy, o kt├│rych nale┼╝y powiedzie─ç ka┼╝demu, kto my┼Ťli teraz o rynku ameryka┼äskim, ┼╝eby mia┼é pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç. Nie przestrzega─ç, ┼╝eby w og├│le nie wchodzi┼é, tylko przestrzega─ç, ┼╝e je┼Ťli kupujemy co┼Ť na szczycie wieloletniej hossy i zak┼éadamy, ┼╝e ona musi trwa─ç ile┼Ť tam lat, a my kupujemy bardzo drogo, to musimy mie─ç to ryzyko wkalkulowane w to, co robimy.

Co do tego, o czym wspomina┼ée┼Ť, to faktycznie jest fantastyczny dost─Öp do ca┼éego ┼Ťwiata. Je┼Ťli jeste┼Ťmy w stanie nad─ů┼╝y─ç, ucz─ůc si─Ö tego rynku czy czytaj─ůc o tym, a nie tylko kupowa─ç na o┼Ťlep akcje najwi─Ökszych sp├│┼éek, to ja jestem jak najbardziej za. My┼Ťl─Ö, ┼╝e je┼Ťli nie b─Ödzie u nas sensownej mo┼╝liwo┼Ťci inwestowania, je┼Ťli nie b─Ödzie te┼╝ hossy w najbli┼╝szych latach, to stracimy przez to wielu m┼éodych inwestor├│w. Oni z marszu otworz─ů telefon, aplikacj─Ö i b─Öd─ů kupowali AppleÔÇÖa, Facebooka, Netflixa, a nie b─Öd─ů kupowali podstawowych sp├│┼éek na GPW. Albo, ┼╝eby by┼éo ┼Ťmieszniej, przez zagraniczne domy maklerskie b─Öd─ů kupowali polskie akcje. Wcale bym si─Ö nie zdziwi┼é, gdyby tak by┼éo, je┼Ťli faktycznie kolejne domy maklerskie b─Öd─ů wchodzi─ç na polski rynek.

Zalecam pocz─ůtkuj─ůcym, ┼╝eby zaczynali od GPW, z prostej przyczyny: znika nam ryzyko walutowe, podatkowe, j─Özykowe, strefy czasowej. Wszystkie te ryzyka na razie odchodz─ů i mo┼╝emy si─Ö zacz─ů─ç uczy─ç na przyk┼éadzie polskiej gie┼édy. To, jaki p├│┼║niej rynek wybierzemy, to ju┼╝ jest zupe┼énie inna kwestia. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e z cel├│w czysto edukacyjnych, je┼Ťli nie przeskakujemy od razu na j─Özyk angielski, to zdecydowanie ┼éatwiej jest zacz─ů─ç uczy─ç si─Ö od polskiej gie┼édy, a p├│┼║niej zdecydowa─ç si─Ö ewentualnie na przej┼Ťcie szerzej geograficznie. I uczy─ç si─Ö dalej, bo np. na ameryka┼äskim rynku kapita┼éowym chocia┼╝by kwestia raportowania sp├│┼éek jest nieco inna.

Zalecam pocz─ůtkuj─ůcym, ┼╝eby zaczynali od GPW, z prostej przyczyny: znika nam ryzyko walutowe, podatkowe, j─Özykowe, strefy czasowej

Pom├│wmy o metodologii. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e kto┼Ť jednak zdecyduje, ┼╝e b─Ödzie sam chcia┼é aktywnie zarz─ůdza─ç swoim portfelem, czyli nie b─Ödzie takim pasywnym inwestorem. Ta osoba na wst─Öpie ma wiele r├│┼╝nych opcji do wyboru: od analizy technicznej, po fundamentaln─ů. Jak tutaj wypracowa─ç strategi─Ö, jak dowiedzie─ç si─Ö, kt├│ra strategia b─Ödzie dobra dla nas i skuteczna dla naszego dzia┼éania? Czy jest tutaj jaka┼Ť recepta, czy niestety trzeba przej┼Ť─ç pewn─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö, spr├│bowa─ç pewnych rzeczy, stara─ç si─Ö to robi─ç ostro┼╝nie, ale jednak nie ma takiej z┼éotej rady, kt├│ra od razu wszystko wyja┼Ťnia?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ┼Ťcie┼╝k─Ö edukacyjn─ů trzeba przej┼Ť─ç na pewno i jakiego┼Ť z┼éotego skr├│tu tutaj nie ma. Wydaje mi si─Ö jednak, ┼╝e jest taka jedna zale┼╝no┼Ť─ç, o kt├│rej trzeba g┼éo┼Ťno m├│wi─ç. Je┼Ťli jeste┼Ťmy mocno pocz─ůtkuj─ůcy i zaczniemy od analizy technicznej, po to ┼╝eby p├│┼║niej zobaczy─ç analiz─Ö fundamentaln─ů, to w tym wariancie jest bardzo ┼éatwo wkr─Öci─ç si─Ö w analiz─Ö techniczn─ů. Du┼╝o szybciej ni┼╝ w analiz─Ö fundamentaln─ů, bo ona jest prostsza, przyjemniejsza, dzia┼éaj─ůca na wyobra┼║ni─Ö.

Gdyby┼Ťmy zrobili to w dok┼éadnie odwrotnej kolejno┼Ťci, czyli zacz─Öli od analizy fundamentalnej, natomiast p├│┼║niej kto┼Ť by nam pokaza┼é, ┼╝e mo┼╝na rysowa─ç przer├│┼╝ne rzeczy na wykresie i one podobno dzia┼éaj─ů, to, troszeczk─Ö wy┼Ťmiewaj─ůc ca┼ée za┼éo┼╝enie, wydaje mi si─Ö, racjonalnie patrz─ůc na to, ┼╝e zaczynaj─ůc od fundamentalnej i patrz─ůc na techniczn─ů inaczej patrzymy na ┼Ťwiat ni┼╝ zaczynaj─ůc od technicznej i patrz─ůc na t─ů fundamentaln─ů, kt├│ra daje efekty w d┼éugim terminie, jest du┼╝o trudniejsza do zrozumienia itd. Jest wi─Öksze prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e szybko wskoczymy w t─Ö techniczn─ů i niestety nie zaczniemy w og├│le tej fundamentalnej.

M├│wi─Ö to troch─Ö z w┼éasnego do┼Ťwiadczenia, bo by┼éem na wielu szkoleniach analizy technicznej, przerobi┼éem ca┼é─ů wielk─ů ksi─ů┼╝k─Ö MurphyÔÇÖego, przer├│┼╝ne rzeczy na wykresie widzia┼éem i szuka┼éem. I troch─Ö si─Ö dzisiaj z tego ┼Ťmiej─Ö, ┼╝e za mocno si─Ö wkr─Öci┼éem si─Ö na studiach na jaki┼Ť czas w analiz─Ö techniczn─ů. Teraz dopiero rozumiem naprawd─Ö, dlaczego ona tak pobudza wyobra┼║ni─Ö, dlaczego tak upraszcza ┼╝ycie. Dzisiaj ci─Ö┼╝ko mi jest czasami rozmawia─ç z m┼éodymi mi┼éo┼Ťnikami analizy technicznej, kt├│rym staram si─Ö wyt┼éumaczy─ç, ┼╝e oni widz─ů spadek na wykresie, kt├│ry jest spowodowany raportem finansowym ÔÇô maj─ů zupe┼énie inne patrzenie na ┼Ťwiat. Ci─Ö┼╝ko jest im to wyt┼éumaczy─ç, je┼Ťli nigdy w ┼╝yciu nie widzieli analizy fundamentalnej i nie wiedz─ů, na czym polega.

Jakbym mia┼é pocz─ůtkuj─ůcym co┼Ť zasugerowa─ç, to spr├│bujcie jednej i drugiej analizy, ale zacznijcie od fundament├│w, a potem techniki, a nie odwrotnie. To jest jednak prosta sztuczka w naszej g┼éowie, kt├│ra wydaje mi si─Ö, ┼╝e zupe┼énie inaczej dzia┼éa, kiedy zaczynamy od tego, a nie innego.

Jakbym mia┼é pocz─ůtkuj─ůcym co┼Ť zasugerowa─ç, to spr├│bujcie od analizy fundamentalnej, dopiero nast─Öpnie przejd┼║cie do technicznej, a nie odwrotnie.

Zw┼éaszcza, je┼Ťli chodzi o t─Ö analiz─Ö techniczn─ů, kt├│ra w┼Ťr├│d inwestor├│w indywidualnych jest najcz─Ö┼Ťciej wykorzystywana w bardzo naiwny spos├│b. M├│wi─Ö to z perspektywy kogo┼Ť, kto rozmawia┼é z osobami, kt├│re dzia┼éa┼éy w du┼╝ych instytucjach. Chocia┼╝by ostatnio rozmawia┼éem z Robem Calverem, kt├│ry zarz─ůdza┼é portfelem liczonym w miliardach dolar├│w. On powiedzia┼é wprost, ┼╝e je┼╝eli chodzi o analiz─Ö techniczn─ů, to paradoksalnie w du┼╝ych instytucjach bardzo cz─Östo wykorzystuje si─Ö analiz─Ö techniczn─ů. Tyle, ┼╝e nie w takim rozumieniu, jak to ma zwykle przed oczami przeci─Ötny inwestor, ┼╝e na┼éo┼╝y mas─Ö wska┼║nik├│w na wykres i co┼Ť z tego wyjdzie, tylko w spos├│b bardzo profesjonalny, ilo┼Ťciowy.

Ponad miliard dolar├│w w jeden dzie┼ä, czyli Robert Carver o profesjonalnym podej┼Ťciu do inwestowania oczami quanta

Robert Carver przez lata pracowa┼é w londy┼äskim City jako quant trader w du┼╝ym funduszu hedge o nazwie Man AHL, zarz─ůdzaj─ůcym obecnie aktywami o warto┼Ťci ponad 30 miliard├│w USD.

Czytaj dalej Ôćĺ

Dodam jedn─ů rzecz do tego, co powiedzia┼ée┼Ť. Prze┼╝y┼éem bardzo cenn─ů lekcj─Ö, jak by┼éem na tygodniowym wyje┼║dzie u Birgera Schafermeiera, znanego niemieckiego tradera, kt├│ry kilka razy by┼é w Polsce. Zas┼éyn─ů┼é z tego, ┼╝e pokazuje na spotkaniach sw├│j portfel spekulacyjny i dos┼éownie na ┼╝ywo na milionie euro robi transakcje przed publiczno┼Ťci─ů. ┼Ümieje si─Ö, ┼╝e nie do┼Ť─ç, ┼╝e dostaje pieni─ůdze za to, ┼╝e przyjecha┼é i wyst─ůpi┼é, to jeszcze czasami potrafi na rynku zarobi─ç wi─Öcej, ni┼╝ dosta┼é za przyjazd.

Jest to profesjonalista, kt├│ry podchodzi mocno technicznie do tego, co robi. By┼éem u niego z polsk─ů grup─ů inwestor├│w, spekulant├│w, na tygodniowym szkoleniu, gdzie z jednej strony on pokazywa┼é prawdziwe transakcje, z drugiej wyja┼Ťnia┼é nam swoj─ů filozofi─Ö. Pami─Ötam to zdziwienie polskich inwestor├│w, kiedy s┼éyszeli, jak profesjonalnie on do tego podchodzi. On ma dos┼éownie wyliczone, jak wielk─ů pozycj─Ö b─Ödzie m├│g┼é zaj─ů─ç ze wzgl─Ödu na to, czy jest dobra pogoda, czy on si─Ö dobrze czuje, czy nie ma jaki┼Ť problem├│w psychofizycznych w tym tygodniu, bo np. bola┼éa go g┼éowa i to decyduje o wielko┼Ťci pozycji. Ma wybrane konkretne instrumenty, konkretne elementy, w kt├│rych szuka jakich┼Ť formacji czy wsparcia i opor├│w na bardzo konkretnych punktach.

Do tego jeszcze samo przygotowanie do takiego tradingu, bo m├│wimy tu o bardzo kr├│tkoterminowym. Dla polskiego inwestora jest cz─Östo du┼╝ym szokiem, ┼╝e stop loss jest czasowy, ┼╝e jaka┼Ť formacja powstaje w kilkana┼Ťcie minut albo nie powstaje wcale. Czyli niewa┼╝ne, co si─Ö narysowa┼éo na wykresie, ale wa┼╝ne, ile to trwa┼éo. Je┼Ťli jaki┼Ť scenariusz nie zagra w 10-15 minut, to prawdopodobnie to w og├│le nie jest to i trzeba aktywowa─ç stop loss. Tak jak m├│wisz, zupe┼énie inaczej to wygl─ůda, kiedy podchodzimy na poziomie zaawansowania, a zupe┼énie inaczej, kiedy szukamy jakiej┼Ť magicznej formacji, kt├│ra mo┼╝e nigdy nie wyst─ůpi─ç. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e je┼Ťli tak na to patrzymy, to jest to zupe┼énie inna bajka, nie m├│wi─ůc o poziomie finansowym.

Co mnie najbardziej rozbawi┼éo, to miny polskich inwestor├│w, jak us┼éyszeli, ┼╝e 100 tysi─Öcy euro to jest taki dobry pocz─ůtek, ┼╝eby si─Ö w og├│le uczy─ç takiej spekulacji, jak on robi na chocia┼╝by kontraktach terminowych, do tego jeszcze mamy dost─Öp do r├│┼╝nych danych. A jak ju┼╝ kto┼Ť chce mikrokonto, to 40 tysi─Öcy euro ÔÇô mo┼╝e to by mia┼éo sens, ┼╝eby w og├│le zaczyna─ç. Wtedy polskim spekulantom miny zrzed┼éy, bo u niego to jest milion euro te┼╝ ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e on ma problem z wi─Öksz─ů kwot─ů. To jest bardzo ciekawe, jak trzeba dobrze zna─ç samego siebie. On m├│wi wprost, ┼╝e pr├│bowa┼é na rachunku 2 miliony euro i wszystkie jego systemy, kt├│re zbudowa┼é przez lata, mu si─Ö rozje┼╝d┼╝aj─ů. Musi wi─Öc musi mie─ç milion euro na rachunku, a nadwy┼╝ki musi przerzuca─ç gdzie indziej. Ale mi to bardzo zaimponowa┼éo, jak trzeba dobrze zna─ç samego siebie, ┼╝eby doj┼Ť─ç do takich wniosk├│w i jeszcze m├│wi─ç o nich publicznie na szkoleniach i wyst─ůpieniach.

Czy my┼Ťlisz, ┼╝e dla takiej przeci─Ötnej osoby, kt├│ra nie jest profesjonalist─ů, ale jednak chce budowa─ç przez ┼╝ycie kapita┼é, to jednak podej┼Ťcie d┼éugoterminowe b─Ödzie bardziej wskazane, chocia┼╝by ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e taka osoba pracuje gdzie┼Ť na etacie i nie ma mo┼╝liwo┼Ťci sprawdzania notowa┼ä w ci─ůgu dnia, i by─ç mo┼╝e ze wzgl─Öd├│w czysto psychologicznych, gdy┼╝ jest to mniej obci─ů┼╝aj─ůce, je┼╝eli kto┼Ť realizuje strategi─Ö d┼éugoterminow─ů?

Podej┼Ťcie d┼éugoterminowe jest moim zdaniem zdecydowanie najlepsze ale i trudne dla m┼éodego cz┼éowieka, bo rozumienie d┼éugiego terminu jest samo w sobie trudne. M├│wi─Ö to, bazuj─ůc na w┼éasnych do┼Ťwiadczeniach. Jako trzydziestolatek zupe┼énie inaczej rozumiem to poj─Öcie i zupe┼énie inaczej patrz─Ö na rynki, ni┼╝ jako dwudziestolatek. Gdyby 10, 12 lat temu kto┼Ť mi powiedzia┼é, ┼╝ebym budowa┼é portfel z my┼Ťl─ů o tym, jak b─Öd─Ö mia┼é 40 par─Ö lat, to si┼é─ů rzeczy by┼éoby mi to ci─Ö┼╝ko zrozumie─ç i prze┼éo┼╝y─ç na sw├│j m┼éodzie┼äczy ┼Ťwiat. Pierwsze lata doros┼éo┼Ťci, dow├│d osobisty, a ja mam teraz my┼Ťle─ç o tym, jak sp├│┼éka czy indeks b─Öd─ů si─Ö zachowywa─ç za 15-20 lat?

Podej┼Ťcie d┼éugoterminowe do inwestowania jest moim zdaniem zdecydowanie najlepsze ale i trudne dla m┼éodego cz┼éowieka, bo rozumienie d┼éugiego terminu jest samo w sobie trudne.

Wydaje mi si─Ö wi─Öc, ┼╝e tu tkwi ca┼éy szkopu┼é. To, co siedzi w naszych g┼éowach, jest du┼╝o trudniejsze. Jak patrzymy na liczby ÔÇô co te┼╝ cz─Östo pojawia si─Ö w twoich materia┼éach, ┼╝e w d┼éugim terminie mo┼╝na robi─ç naprawd─Ö fantastyczne rzeczy ÔÇô to nie s─ů one jako┼Ť megaimponuj─ůce. Chodzi o t─Ö systematyczno┼Ť─ç, konsekwencj─Ö, d┼éugi termin i procent sk┼éadany. Tylko trzeba to sobie teraz przet┼éumaczy─ç, a im szybciej to zrobimy i zrozumiemy, tym lepsze efekty b─Öd─ů dla portfela.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e tak jak wspomnia┼ée┼Ť, m┼éodo┼Ť─ç rz─ůdzi si─Ö swoimi prawami. Ci─Ö┼╝ko si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e osoba maj─ůca dwadzie┼Ťcia lat na karku b─Ödzie nagle superrozwa┼╝na, ostro┼╝na, roztropna i my┼Ťl─ůca o tym, gdzie b─Ödzie za 50 lat ze swoimi inwestycjami, jak Warren Buffett. Jakie twoim zdaniem s─ů najwi─Öksze mity inwestycyjne, zw┼éaszcza je┼╝eli chodzi o niedo┼Ťwiadczonych inwestor├│w, np. w odniesieniu do osi─ůganych st├│p zwrotu? Pytam dlatego, ┼╝e skoro ju┼╝ wspomnia┼éem o Warrenie Buffetcie, to gdyby powiedziano przeci─Ötnemu cz┼éowiekowi, ile zarabia ┼Ťredniorocznie, to to s─ů takie stopy zwrotu, kt├│re nie robi─ů zbyt du┼╝ego wra┼╝enia, przynajmniej do momentu, gdy kto┼Ť policzy, co robi w czasie procent sk┼éadany. Wiele os├│b to, co Warren Buffett robi w rok, chcia┼éoby na Forexie osi─ůga─ç w tydzie┼ä. Czy m├│g┼éby┼Ť skatalogowa─ç najwi─Öksze mity inwestycyjne?

Na pewno to, co powiedzia┼ée┼Ť, o urealnieniu swoich oczekiwa┼ä i st├│p zwrotu. Szukanie tych kilkudziesi─Öciu procent, ju┼╝ nie m├│wi─Ö o kilkuset, cz─Östo jest przypadkiem lub odrobin─ů szcz─Ö┼Ťcia. Te┼╝ mia┼éem okazj─Ö prze┼╝y─ç par─Ö przyg├│d z Forexem i faktycznie zdarza┼éy si─Ö bardzo dobre wyniki, ale r├│wnie┼╝ i takie tragiczne. Nast─Öpowa┼éa wtedy szybka refleksja, ┼╝e rynek jest w zasadzie nie do pokonania. Mo┼╝e to jest ┼║le powiedziane, bo te┼╝ nie chodzi o to, by by─ç m─ůdrzejszym od rynku kapita┼éowego, rynku akcji, tylko by koniec ko┼äc├│w zarobi─ç. Chodzi mi o to, ┼╝e indywidualny inwestor, kt├│ry wskakuje na Forex z ma┼éym kapita┼éem i z ma┼é─ů wiedz─ů, jest w zasadzie jak owad w starciu z samochodem. To tylko kwestia czasu, kiedy po omini─Öciu ilu┼Ť samochod├│w w ko┼äcu na kt├│ry┼Ť trafi.

To jest taka refleksja, kt├│r─ů mia┼éem, nie m├│wi─ůc o du┼╝ej d┼║wigni. Dzisiaj, gdy korzystam z certyfikat├│w, to d┼║wignia razy trzy, cztery na polskich akcjach, gdzie jeszcze znam sp├│┼ék─Ö, to ju┼╝ mi si─Ö wydaje si─Ö, jaka to jest spora d┼║wignia, a jak du┼╝a jest zmienno┼Ť─ç, gdy zwi─Öksza si─Ö ruch. Tak jak m├│wisz te stopy zwrotu, to urealnienie tego w d┼éugim terminie ÔÇô to tak nie dzia┼éa.

Na pewno ┼éapanie szczyt├│w i do┼ék├│w, kt├│re widzimy w ksi─ů┼╝kach, na szkoleniach, w┼Ťr├│d r├│┼╝nych ÔÇ×guru inwestycyjnychÔÇŁ, nie m├│wi─Ö tutaj o zarz─ůdzaj─ůcych, kt├│rzy wyst─Öpuj─ů w twoim podca┼Ťcie, tylko o takich ÔÇ×guru internetowychÔÇŁ, kt├│rzy m├│wi─ů, ┼╝e tu by kupili, a tu sprzedali i by┼éoby fajnie. Te┼╝ posiadam kilka takich zrzut├│w ekranu, w zasadzie dla ┼╝artu, ┼╝e niechc─ůcy uda┼éo mi si─Ö z┼éapa─ç do┼éek i stanie si─Ö on takim zrzutem szkoleniowym, gdybym si─Ö na takie ÔÇ×magiczne szkoleniaÔÇŁ kiedy┼Ť zdecydowa┼é. Kilka takich w ┼╝yciu z┼éapa┼éem. Absolutnie trzeba mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e to cz─Östo jest kwestia szcz─Ö┼Ťcia czy tego, ┼╝e faktycznie mieli┼Ťmy ten moment, kt├│ry z┼éapali┼Ťmy zgodnie z rynkiem. To jest jednak absolutnie niemo┼╝liwe, ┼╝eby takie wyniki mie─ç rok w rok. Nie ma nieomylnych inwestor├│w, ka┼╝dy z nich zalicza┼é wi─Öksze lub mniejsze wtopy i trzeba mie─ç tego pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç.

Kolejny mit, kt├│ry m─Öczy mnie w zwi─ůzku z publikacj─ů ksi─ů┼╝ki, wielu materia┼é├│w oraz bardzo wielu wyk┼éad├│w, kt├│re przeprowadzi┼éem, jest taki, ┼╝e do konta maklerskiego trzeba dorzuca─ç pieni─ůdze, trzeba mie─ç jak najwi─Öcej tego kapita┼éu, trzeba je wspiera─ç oszcz─Ödzaniem. Nie mo┼╝na tego zrobi─ç tak, ┼╝e wrzucamy jedn─ů kwot─Ö i ona w magiczny spos├│b b─Ödzie si─Ö mno┼╝y─ç. Chyba ┼╝e m├│wimy o jakich┼Ť gigantycznych kwotach i wtedy faktycznie te kilka procent na rachunku robi ogromn─ů r├│┼╝nic─Ö. Je┼Ťli jednak zaczynamy, to nasze zaanga┼╝owanie, wiedza i kapita┼é wrzucane na rynek musz─ů rosn─ů─ç proporcjonalnie. Je┼╝eli to zaskoczy, to wtedy efekt jest dobry. Je┼Ťli to b─Ödzie tylko wiedza, a kapita┼é ca┼éy czas ma┼éy, to mimo wszystko to nie b─Öd─ů imponuj─ůce wyniki i ten procent sk┼éadany nie zaskoczy tak, jak powinien w d┼éugim terminie.

Nie ma nieomylnych inwestor├│w, ka┼╝dy z nich zalicza┼é wi─Öksze lub mniejsze wtopy i trzeba mie─ç tego pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç

Wspomnia┼ée┼Ť o nadmiernych oczekiwaniach. To w pewien spos├│b jest fascynuj─ůce, je┼Ťli chodzi o rynki finansowe, bo o ile pocz─ůtkuj─ůcy przedsi─Öbiorca nie b─Ödzie raczej powa┼╝nie m├│wi┼é, ┼╝e od razu mierzy znacznie wy┼╝ej ni┼╝ Steve Jobs, je┼╝eli chodzi o jego biznes i by─ç mo┼╝e przebije go dziesi─Öciokrotnie, o tyle na rynkach finansowych jest to codzienno┼Ťci─ů. Warren Buffett i 20 proc. w skali roku ÔÇô z czym do ludzi!? My┼Ťl─Ö, ┼╝e ta nadmierna pewno┼Ť─ç siebie mo┼╝e by─ç takim czynnikiem, kt├│ry najbardziej miesza w ten negatywny spos├│b, je┼╝eli chodzi o nasze inwestycje.

M├│j podcast i blog maj─ů w nazwie ÔÇ×system traderÔÇŁ. Ten cz┼éon ÔÇ×traderÔÇŁ nie oznacza tylko odniesienia do kr├│tkoterminowych spekulacji. Chodzi mi tutaj o podej┼Ťcie bardziej ilo┼Ťciowe, systematyczne, algorytmiczne, nie mam tutaj na my┼Ťli jakich┼Ť bardzo zaawansowanych technik. Czy ty jako osoba, kt├│ra bardziej sk┼éania si─Ö ku analizie fundamentalnej, inwestowania w warto┼Ť─ç, widzisz zastosowanie dla takiego podej┼Ťcia czysto ilo┼Ťciowego, rozumianego w ten spos├│b, ┼╝e kto┼Ť ma zbi├│r twardych i obiektywnych regu┼é, kt├│re realizuje na rynku? Czy twoim zdaniem takie podej┼Ťcie do rynku ma sens?

Uwa┼╝am, ┼╝e zbi├│r takich regu┼é jest fantastyczn─ů rzecz─ů, abstrahuj─ůc od tego jaki instrument, rynek wybieramy itd. To, ┼╝e mamy jakie┼Ť konsekwentne regu┼éy, kt├│re m├│wi─ů nam, co robimy, a czego nie, jest tak─ů przewag─ů inwestycyjn─ů, kt├│r─ů osi─ůgamy z regu┼éy dopiero po wielu latach.

Mam co┼Ť takiego, pochodz─ůcego z ksi─ů┼╝ki Esencjalista, ┼╝e brak stanowczego ÔÇ×takÔÇŁ to jest stanowcze ÔÇ×nieÔÇŁ i w ostatnich latach przek┼éadam to bardzo mocno na rynek kapita┼éowy. Gdybym to us┼éysza┼é 10 lat temu, to pewnie bym w og├│le nie zrozumia┼é, o co chodzi w tym zdaniu. Je┼Ťli ile┼Ť czynnik├│w jest na tak, ale koniec ko┼äc├│w mam du┼╝e w─ůtpliwo┼Ťci, bo pojawiaj─ů si─Ö czynniki negatywne, to po prostu nie inwestuj─Ö. Jak si─Ö okazuje po d┼éu┼╝szym terminie, naprawd─Ö w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w to ma sens.

To nie jest intuicja, raczej to do┼Ťwiadczenie po latach, kt├│re pokazuje, ┼╝e ten wychwycony czynnik ryzyka, nawet pomimo wielu obietnic zarz─ůdu, ┼Ťwietnie wygl─ůdaj─ůcych wska┼║nik├│w, pozwoli┼é mi czego┼Ť unikn─ů─ç. Ta konsekwentna, ┼╝elazna zasada, mo┼╝e nie ubrana w jaki┼Ť produkt czy system, czy nawet narz─Ödzie do automatycznego inwestowania (tak jak ju┼╝ m├│wili┼Ťmy, w pod─ů┼╝aniu za trendem czy przy konkretnych parametrach mo┼╝na to dzisiaj zautomatyzowa─ç i trzymam kciuki za to, aby takie produkty si─Ö pojawia┼éy), taki zbi├│r zasad, kt├│ry mamy w g┼éowie albo w programie komputerowym, jest bardzo fajn─ů przewag─ů.

Warren Buffett te┼╝ j─ů ma, mo┼╝e nie w jakim┼Ť systemie, ale ta konsekwencja powoduje to, ┼╝e ma si─Ö najlepszego przyjaciela Billa Gatesa i nie kupuje si─Ö akcji Microsoftu. To jest ┼╝elazna konsekwencja rynkowa. Jak przychodzi Bill Gates do domu, stawia komputer, uczy ci─Ö, pokazuje, ┼╝e to ca┼ékowicie zmieni ┼Ťwiat i ┼╝e jego akcje s─ů tanie, mo┼╝esz zrobi─ç z t─ů wiedz─ů, co chcesz. A Warren Buffett ma problem, ┼╝eby ten komputer w og├│le w┼é─ůczy─ç i pyta Billa, czy m├│g┼éby mu w┼é─ůczy─ç bryd┼╝a online. Nie pokazuj─Ö tego prostego przyk┼éadu tylko dla ┼╝artu, ┼╝e Warren Buffett nie lubi komputer├│w, ale gdyby┼Ťmy tak dobrze zastanowili si─Ö nad tym, to przez jego ┼╝elazne zasady, kt├│re ustala┼é sobie przez dziesi─Öciolecia, omin─ů┼é bardzo wiele sp├│┼éek, ca┼ée bran┼╝e, ca┼ée rajdy wielu sp├│┼éek o kilkaset, kilka tysi─Öcy procent, a p├│┼║niej te gigantyczne bessy po ba┼äce technologicznej. Tylko i wy┼é─ůcznie dlatego, ┼╝e je mia┼é.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e te ┼╝elazne zasady oparte o system to jest dobra droga, tylko ci─Ö┼╝ko to po┼é─ůczy─ç w jakie┼Ť konkretne narz─Ödzie. Taki zestaw, kiedy co┼Ť robimy a kiedy nie, jest na pewno przewag─ů inwestora.

Mam ostatnie pytanie, zanim wejdziemy tak ca┼ékowicie w temat Warrena Buffetta, ┼╝eby zamkn─ů─ç w─ůtek edukacyjny o inwestowaniu. Chodzi mi o trzeci filar emerytalny, a konkretnie o IKE i IKZE, czyli dwie mo┼╝liwo┼Ťci prowadzenia rachunku, je┼╝eli chodzi o nasze inwestycje, bo mo┼╝na to robi─ç w ramach konta maklerskiego. Czy jeste┼Ť zwolennikiem takiego podej┼Ťcia? Cz─Östo inne osoby pytaj─ů o niebezpiecze┼ästwa ze strony pa┼ästwa, np. nacjonalizacj─Ö, a w og├│le nie maj─ů przed oczami tego, ┼╝e w skali lat te oszcz─Ödno┼Ťci, jakie maj─ů, je┼╝eli chodzi o podatki, s─ů ogromne i s─ů powiedzmy takim darmowym obiadem, je┼╝eli chodzi o ich przewag─Ö rynkow─ů. Jak to postrzegasz?

Posiadam rachunki w trzecim filarze. Chocia┼╝ co do tego zaufania do pa┼ästwa: jak by┼éa pierwsza reforma OFE i wszyscy nagle obudzili┼Ťmy si─Ö z tym, ┼╝e ca┼éy system emerytalny zostanie nagle wywr├│cony do g├│ry nogami, to te┼╝ mia┼éem taki moment, ┼╝e nie zrobi┼éem jednej wp┼éaty w ramach rocznego limitu, natomiast w drugim roku wp┼éaci┼éem zdecydowanie mniej i po┼Ťwi─Öci┼éem troch─Ö czasu na analizowanie, czy ten system nie zmieni si─Ö ca┼ékowicie. Dzisiaj pewnie traktowa┼ébym to troch─Ö jako b┼é─ůd, bo mog┼éem wcze┼Ťniej doj┼Ť─ç do tych wniosk├│w i mie─ç jeszcze wi─Öcej kasy na rachunku, nie pomijaj─ůc tego czasu. Ale faktycznie rozumiem ten brak zaufania do pa┼ästwa, bo spos├│b, w jaki przeprowadzane s─ů te reformy i jak tworzy si─Ö gigantyczny ba┼éagan emerytalny, powoduje taki efekt.

Ostatnio robi┼éem na SGH taki wyk┼éad ÔÇ×Czego polski student mo┼╝e si─Ö nauczy─ç od Warrena Buffetta?ÔÇŁ i tam pojawi┼é si─Ö w─ůtek optymalizacji podatkowej, procentu sk┼éadanego w d┼éugim terminie, przewag inwestycyjnych. Zapyta┼éem o to, kto ma w og├│le IKE. Na 100 os├│b r─Öce podnios┼éy chyba dwie, co rozumiem ze wzgl─Ödu na wiek, ┼╝e czysto emerytalnie ich to nie interesuje, ale przewagi inwestycyjne s─ů tutaj du┼╝e. Nie trzeba przecie┼╝ czeka─ç do osi─ůgni─Öcia wieku emerytalnego w IKE, jak b─Ödziemy korzysta─ç z tej przewagi 30 lat i zdecydujemy si─Ö na wyj┼Ťcie z rynku, to ta przewaga i tak by┼éa przez wiele lat, tylko po prostu zap┼éacimy ten podatek.

Zmierzam do tego, ┼╝e w┼Ťr├│d tych 100 os├│b dwie podnios┼éy r─Ök─Ö, potwierdzaj─ůc, ┼╝e maj─ů IKE, a jedna zapyta┼éa, czy tego przypadkiem nie ukradn─ů. To m├│wi osoba, kt├│ra ma lat 20 i nawet nie pami─Öta tych zmian w OFE. Efekt zburzenia zaufania do rynku, do produkt├│w emerytalnych, to to, co politycy zafundowali nam w ostatnich latach i co b─Ödzie z pewno┼Ťci─ů pokutowa─ç jeszcze bardzo d┼éugo. Ale jestem zwolennikiem III filaru, ┼é─ůcznie z tym nowym produktem, PPK, ale mocno odcinam go od zaufania do tego, kto i w jaki spos├│b nami rz─ůdzi. M├│wi─Ö tutaj o ca┼éej naszej polskiej polityce, kt├│ra z finansami po prostu bardzo cz─Östo sobie nie radzi. Nawet jak ma jaki┼Ť pomys┼é, to w og├│le nie umie go przekaza─ç spo┼éecze┼ästwu i p├│┼║niej mamy taki efekt, jaki mamy. Pewnie jeszcze przez dobrych kilka najbli┼╝szych lat b─Ödziemy odbudowywa─ç to zaufanie.

Efekt zburzenia zaufania do rynku, do produkt├│w emerytalnych, to to, co politycy zafundowali nam w ostatnich latach i co b─Ödzie z pewno┼Ťci─ů pokutowa─ç jeszcze bardzo d┼éugo

Niestety musz─Ö si─Ö z tob─ů zgodzi─ç, je┼╝eli chodzi o polityk├│w, zaufanie do nich i to, jak je nadwyr─Ö┼╝yli, na co te┼╝ zapracowali. To jest bardzo przykre. Miejmy nadziej─Ö, ┼╝e w tym przypadku osi─ůgn─Öli┼Ťmy ju┼╝ pewne dno i w przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie tylko lepiej.

Te┼╝ mam nadziej─Ö, ┼╝e ju┼╝ to uklepali┼Ťmy, bo zobacz, ┼╝e zupe┼énie inaczej rozmawialiby┼Ťmy o III filarze i o reformach emerytalnych, o PPK, gdyby nie ostatnie lata i to, co si─Ö dzia┼éo wok├│┼é emerytur. To by┼éaby zupe┼énie inna dyskusja: w jaki spos├│b mo┼╝na korzysta─ç z tych przewag inwestycyjnych, jak to rozlicza─ç podatkowo. Nie zaczynaliby┼Ťmy od pytania kto i co mo┼╝e ukra┼Ť─ç albo czy wpisujemy do konstytucji to, ┼╝e nie wolno tego zabra─ç. Doszli┼Ťmy do takiego poziomu absurdu, ┼╝e, tak jak m├│wisz, mam nadziej─Ö ┼╝e jest to, u┼╝ywaj─ůc gie┼édowej metafory, uklepane dno.

Śladami Warrena Buffeta

Zamykamy ten temat i wchodzimy w tematyk─Ö zwi─ůzan─ů z ksi─ů┼╝k─ů, kt├│r─ů pope┼éni┼ée┼Ť razem z Przemkiem Gerschmannem. Przede wszystkim ogromne gratulacje dla ciebie i dla Przemka, bo, je┼╝eli chodzi o ksi─ů┼╝k─Ö ┼Üladami Warrena Buffetta, przyznaj─Ö zupe┼énie szczerze, ┼╝e moja pierwsza reakcja na wie┼Ť─ç o niej by┼éa w stylu: co mo┼╝na wi─Öcej tak naprawd─Ö w tym temacie napisa─ç? Ludzie ju┼╝ od dziesi─Öcioleci pisz─ů na temat Warrena Buffetta, poniewa┼╝ jest to osoba takiego formatu, ┼╝e ka┼╝dy stara si─Ö do┼éo┼╝y─ç co┼Ť od siebie. Tymczasem okazuje si─Ö, ┼╝e przybli┼╝enie jego postaci z perspektywy os├│b ┼╝yj─ůcych w Polsce robi wed┼éug mnie bardzo du┼╝─ů, pozytywn─ů r├│┼╝nic─Ö. Jest to niejako taka forma oswajania polskiego inwestora z odleg┼éym rynkiem kapita┼éowym w USA.

Pokazuje te┼╝ to, ┼╝e maj─ůc kilkaset z┼éotych w kieszeni mo┼╝na by─ç udzia┼éowcem w sp├│┼éce Warrena Buffetta, wr─Öcz inwestowa─ç jak on. By─ç mo┼╝e dla os├│b pocz─ůtkuj─ůcych, pierwszy raz stykaj─ůcych si─Ö z rynkiem finansowym, kapita┼éowym, taka ksi─ů┼╝ka spe┼éni fenomenaln─ů rol─Ö. Ma ona te┼╝ taki ponadczasowy wymiar, bo w ┼Ťwiecie zdominowanym przez pogo┼ä za szybkimi, du┼╝ymi zyskami, gdzie du┼╝o s┼éyszy si─Ö o Forexie, o bitcoinie, przedstawiacie zupe┼énie odmienn─ů filozofi─Ö nie tylko w podej┼Ťciu do inwestowania, ale wr─Öcz do ┼╝ycia, zaryzykuj─Ö takie stwierdzenie. To wszystko razem tworzy superprodukt — wielkie gratulacje. Przy okazji, ta ksi─ů┼╝ka by┼éa chyba wydana w modelu self-publishingu, tak?

Tak, dok┼éadnie. Bardzo, bardzo dzi─Ökuj─Ö, bo zadawali┼Ťmy sobie dok┼éadnie to samo pytanie, od kt├│rego zacz─ů┼ée┼Ť: czy jeste┼Ťmy w stanie wnie┼Ť─ç co┼Ť wi─Öcej na rynek z naszymi wnioskami, z nasz─ů publikacj─ů? Powiedzieli┼Ťmy sobie jasno, ┼╝e je┼Ťli zaczniemy pisa─ç i pod┼Ťwiadomie kopiowa─ç to, co ju┼╝ zosta┼éo napisane tylko po to, ┼╝eby te┼╝ mie─ç ksi─ů┼╝k─Ö o Buffetcie, to rezygnujemy z tego. Bardzo mocno analizowali┼Ťmy to, co jeste┼Ťmy w stanie wnie┼Ť─ç nowego o Buffetcie, ale przede wszystkim dla polskiego inwestora.

Tak jak powiedzia┼ée┼Ť, to jest self-publishing, wi─Öc zupe┼énie inne podej┼Ťcie. Pewnie dowolne wydawnictwo przekonywa┼éoby nas, ┼╝e niewa┼╝ne co napiszemy, to b─Ödzie kolejna ksi─ů┼╝ka o Buffetcie, wi─Öc jest jaka┼Ť pula ludzi, kt├│rzy pewnie j─ů kupi─ů itd. Zupe┼énie inaczej na to patrzyli┼Ťmy i po ostatnich latach, po ca┼éej pracy nad ksi─ů┼╝k─ů czy analizowaniu filozofii Buffetta, te┼╝ uruchamia si─Ö pytanie, jak zrobi┼éby to Buffett?

Mam co┼Ť takiego z ty┼éu g┼éowy, ┼╝e ju┼╝ tyle przeczyta┼éem o Buffetcie, ┼╝e nawet analizuj─ůc, jak zrobimy t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö czy jak b─Ödzie dzia┼éa┼é model self-publishingu, czasami zadawali┼Ťmy sobie takie pomocnicze pytanie: ciekawe, co na ten temat powiedzia┼éby Warren Buffett? Czy to jest dobra decyzja? Czy w d┼éugim terminie to rzeczywi┼Ťcie przyniesie korzy┼Ťci wszystkim stronom?

Zgodnie z t─ů filozofi─ů, o kt├│rej pisali┼Ťmy, napisali┼Ťmy t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö i zacz─Öli┼Ťmy tego typu dzia┼éania, tak ┼╝e niezmiernie mi mi┼éo, ┼╝e s┼éysz─Ö takie opinie, bo dok┼éadnie o to chodzi┼éo. I przede wszystkim o to, ┼╝eby spr├│bowa─ç pogodzi─ç interes pocz─ůtkuj─ůcych i tych bardziej zaawansowanych inwestor├│w. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na napisa─ç idealnej ksi─ů┼╝ki dla jednych i drugich, wi─Öc chcieli┼Ťmy bardziej tak─ů dla pocz─ůtkuj─ůcego inwestora, ale tak┼╝e tak─ů, na kt├│r─ů bardziej zaawansowany czytelnik zareaguje optymistycznie. Dowie si─Ö czego┼Ť, czego nie wiedzia┼é, b─Ödzie to dla niego mo┼╝e nie jakie┼Ť wielkie ol┼Ťnienie inwestycyjne, ale po prostu ciekawa lektura, kt├│r─ů b─Ödzie chcia┼é mie─ç na p├│┼éce i tym bardziej poleci─ç pocz─ůtkuj─ůcym. Po tych pierwszych miesi─ůcach i opiniach jestem niezmiernie szcz─Ö┼Ťliwy, ┼╝e chyba to si─Ö uda┼éo, cho─ç ┼éatwiej b─Ödzie to okre┼Ťli─ç, gdy efekt skali b─Ödzie jeszcze wi─Ökszy, gdy pojawi si─Ö wi─Öcej opinii.

Tomku, powiedz nam nieco wi─Öcej o genezie powstania tej ksi─ů┼╝ki. O pomy┼Ťle wyjechania do Omaha na walne zgromadzenie akcjonariuszy Berkshire Hathaway, bo to tak naprawd─Ö jest kanw─ů do ca┼éej ksi─ů┼╝ki i historii, kt├│r─ů opisujecie. Sk─ůd si─Ö w og├│le wzi─ů┼é pomys┼é?

Jak kto┼Ť nie zna ca┼éej genezy, to mo┼╝e sobie pomy┼Ťle─ç, ┼╝e siedzieli┼Ťmy w domu czy w kawiarni i pomy┼Ťleli┼Ťmy, ┼╝e mo┼╝e by tak napisa─ç ksi─ů┼╝k─Ö o Buffetcie. A tak naprawd─Ö ten pomys┼é ewoluowa┼é przez wiele miesi─Öcy. Najpierw by┼é pomys┼é wyjechania na walne zgromadzenie Berkshire Hathaway, kt├│ry by┼é o tyle abstrakcyjny, ┼╝e wpad┼é na niego Przemek Gerschmann po lekturze kolejnej biografii ÔÇô Snowballa Alice Schroeder. Jest to ┼Ťwietna ksi─ů┼╝ka o Warrenie Buffetcie, ale powiedzia┼ébym, ┼╝e tak bardziej dla fanatyk├│w Buffetta, bo ma 1000 stron i zawiera niebywale du┼╝o szczeg├│┼é├│w z jego ┼╝ycia. Przez pierwsze 300 stron mo┼╝na czyta─ç o samym jego wczesnym dzieci┼ästwie. Jest to naprawd─Ö konkretna pozycja.

Pojawia si─Ö w niej te┼╝ bardzo szeroki opis tego, jak on ma┼ée walne zgromadzenie (czyli co┼Ť niezwykle nudnego, jak mamy pewnie w g┼éowie obraz polskich walnych zgromadze┼ä czy w og├│le to, jak to dzia┼éa w prawie), niezwykle nudne wydarzenie zamieni┼é w festiwal, ┼Ťwi─Öto kapitalizmu, jak on sam m├│wi o tym ÔÇô ÔÇ×Woodstock kapitalizmuÔÇŁ. Zaj─Ö┼éo mu to wiele, wiele lat, bo od lat 80. w zasadzie do dzisiaj ÔÇô to jest w┼éa┼Ťciwie ca┼ée moje ┼╝ycie i jeszcze troch─Ö. Tyle mu zaj─Ö┼éo budowanie samego walnego zgromadzenia i tej legendy wok├│┼é niego.

Przemek zaproponowa┼é mi ten wyjazd, bo te┼╝, bardzo racjonalnie do tego podchodz─ůc, du┼╝o fajniej pojecha─ç tam w liczniejszym gronie. Pisali┼Ťmy te┼╝ w ksi─ů┼╝ce i w artyku┼éach, ┼╝e jak si─Ö leci samodzielnie na drugi koniec ┼Ťwiata, to czysto logistycznie dobrze jest polecie─ç tam z kim┼Ť. A ┼╝e si─Ö znamy, jeste┼Ťmy kolegami, a tak┼╝e inwestorami indywidualnymi i blogerami, no to od razu spodoba┼é nam si─Ö ten pomys┼é: pojed┼║my, zobaczmy, czego┼Ť si─Ö nauczymy. Jak zacz─Öli┼Ťmy analizowa─ç krok po kroku, jak to dzia┼éa, to si─Ö okaza┼éo, ┼╝e wyjazd nie jest wcale taki drogi, nie jest niemo┼╝liwy do zorganizowania.

S┼éowo ÔÇ×drogiÔÇŁ w odniesieniu do wyjazdu to mo┼╝e z┼ée s┼éowo, bo jak wyjazd na weekend kosztuje kilka tysi─Öcy, to tanie to nie jest. W stosunku do naszych wyobra┼╝e┼ä, ┼╝e to jest najwi─Öksze spotkanie inwestor├│w na ┼Ťwiecie, no to od razu z ty┼éu g┼éowy mamy, ┼╝e to kosztuje tysi─ůce dolar├│w. A to wcale tyle nie kosztuje.

Taki by┼é wi─Öc pomys┼é. P├│┼║niej, kiedy byli┼Ťmy ju┼╝ na tym walnym zgromadzeniu, a w zasadzie, kiedy je opuszczali┼Ťmy, bo to walne zgromadzenie rozrasta si─Ö do kilku dni, to my jeszcze pojechali┼Ťmy na kilka dni, ┼╝eby zobaczy─ç Omaha i jak ┼Ťwiat Warrena Buffetta wygl─ůda naprawd─Ö. Po takim tygodniu w Nebrasce, jad─ůc 9 godzin autokarem do Chicago, zgodnie z instrukcj─ů Buffetta, ┼╝eby nie przep┼éaca─ç za samolot, tam tak naprawd─Ö pierwszy raz pad┼é jaki┼Ť temat ksi─ů┼╝ki, ale to te┼╝ z my┼Ťl─ů o tym, ┼╝e mamy tak du┼╝o tre┼Ťci i tak du┼╝o wniosk├│w z tego spotkania, kt├│re warto by┼éoby spisa─ç, ┼╝e gdyby to ubra─ç w wi─Ökszy format, to mo┼╝e kiedy┼Ť b─Ödzie z tego ksi─ů┼╝ka. Przez ile┼Ť miesi─Öcy ten pomys┼é ewoluowa┼é, bo nie chcieli┼Ťmy napisa─ç ksi─ů┼╝ki o tym, jak pojechali┼Ťmy na tydzie┼ä do Omaha, to jednak musia┼éaby by─ç du┼╝o wi─Öksza warto┼Ť─ç dodana dla czytelnika. Dopiero po ilu┼Ť miesi─ůcach uda┼éo si─Ö pomys┼é ostatecznie wyklarowa─ç.

By┼éa to wi─Öc d┼éuga droga, ale bardzo przemy┼Ťlana, ┼╝eby to naprawd─Ö mia┼éo r─Öce i nogi dla tego finalnego czytelnika, kt├│ry dostanie do r─ůk w┼éasnych t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö. To nie jest sztuka napisa─ç ksi─ů┼╝k─Ö w dzisiejszych czasach, przy mo┼╝liwo┼Ťci self-publishingu. Jakby nie o to nam chodzi┼éo, chodzi┼éo nam o to, ┼╝eby to zaskoczy┼éo w d┼éugim terminie. Najwi─Ökszy test b─Ödzie, jak ona kiedy┼Ť wyjdzie w wersji angloj─Özycznej i zobaczymy, co inni inwestorzy na ca┼éym ┼Ťwiecie b─Öd─ů my┼Ťle─ç o naszym podej┼Ťciu do Warrena Buffetta ÔÇô podej┼Ťciu polskich inwestor├│w czy inwestor├│w z Europy ┼Ürodkowo-Wschodniej. Jak zaznaczy┼ée┼Ť, jest bardzo wa┼╝ne, kto pisze ÔÇô nie chodzi o to, ┼╝e ja i Przemek, ale ┼╝e pisz─ů polscy inwestorzy na bardzo m┼éodym rynku, kt├│rzy te┼╝ nas┼éuchali si─Ö przez tyle lat legend o Warrenie Buffetcie, chc─ů par─Ö tych mit├│w rozwia─ç i napisa─ç tak─ů ksi─ů┼╝k─Ö dla ka┼╝dego pocz─ůtkuj─ůcego tu i teraz.

On ma┼ée walne zgromadzenie, niezwykle nudne wydarzenie zamieni┼é w festiwal, ┼Ťwi─Öto kapitalizmu, jak on sam m├│wi ÔÇô ÔÇ×Woodstock kapitalizmuÔÇŁ

Zw┼éaszcza, ┼╝e je┼╝eli chodzi o j─Özyk angielski, to wi─Ökszo┼Ť─ç, kt├│ra si─Ö nim pos┼éuguje, to nie s─ů osoby, dla kt├│rych to jest pierwszy j─Özyk ojczysty. Takie osoby zapewne tak odbior─ů ksi─ů┼╝k─Ö jak czytelnik z Polski, tote┼╝ pomys┼é jest faktycznie ciekawy. A czy w waszym podej┼Ťciu do postrzegania procesu inwestowania, sam wyjazd, ca┼éa ta historia, co┼Ť zmieni┼éo?

Na pewno lepiej zrozumia┼éem, co znaczy d┼éugi termin i przywi─ůzanie konsumenta do sp├│┼éki. To jest co┼Ť, czego nie mo┼╝na zbyt cz─Östo zaobserwowa─ç w Polsce. Wiem, ┼╝e ruszaj─ů programy lojalno┼Ťciowe, kt├│re te┼╝ troch─Ö pokazuj─ů, jak powinni┼Ťmy kupowa─ç troch─Ö wi─Öcej produkt├│w sp├│┼éki, kt├│rej akcje mamy w portfelu. Tylko u nas jest z tego wielkie wydarzenie, bo to s─ů pierwsze sp├│┼éki, kt├│re zaczynaj─ů co┼Ť takiego robi─ç, natomiast tam jest to absolutnie normalne. Je┼Ťli mamy takie sp├│┼éki w portfelu, to chc─Ö kupowa─ç ich produkty, automatycznie chc─Ö by─ç ambasadorem tych sp├│┼éek, bo jak polec─Ö to rodzinie, ┼╝e to jest dobry produkt, to ona nabija kas─Ö sp├│┼éce, kt├│r─ů ja mam de facto w portfelu. Tu zostaje zatoczone pe┼éne ko┼éo kapitalizmu.

Jak pojechali┼Ťmy na to walne zgromadzenie, jak zobaczyli┼Ťmy t─Ö cz─Ö┼Ť─ç targow─ů, gdzie wystawiaj─ů si─Ö sp├│┼éki, gdzie my jako akcjonariusze mo┼╝emy kupi─ç ich produkty, to si─Ö ┼Ťmia┼éem, ┼╝e mo┼╝emy zobaczy─ç kapitalizm i konsumpcjonizm ameryka┼äski, pokazany idealnie na obrazku. I kilka godzin stoimy w kolejce na zakupach i wydajemy mas─Ö pieni─Ödzy (Amerykanie te┼╝ tak do tego podchodz─ů), w sp├│┼ékach, kt├│re mamy w portfelu, albo ma je Warren Buffett, wi─Öc ma je w portfelu Berkshire Hathaway. Takie pe┼éne ko┼éo kapitalizmu, ┼╝e wszyscy wydaj─ů pieni─ůdze zadowoleni, bo nabijaj─ů w ten spos├│b swoje pieni─ůdze.

Na pewno wa┼╝ne jest zrozumienie tego, ┼╝e cz─Ö┼Ťciej zagl─ůdam do sklep├│w, sp├│┼éek, kt├│re posiadam, czy patrz─Ö na produkty. Do tej pory na pewno gra┼éem w gry sp├│┼éek, kt├│re mam. To akurat du┼╝o mi da┼éo, ┼╝e mog─Ö jako pierwszy konsument zobaczy─ç sobie, jak wygl─ůda dany produkt. Teraz staram si─Ö te┼╝ przy innych sp├│┼ékach cz─Ö┼Ťciej to robi─ç.

Na pewno lepsze zrozumienie d┼éugiego terminu, bo mimo wszystko 20-latek czy 30-latek te┼╝ ma co┼Ť innego w g┼éowie ni┼╝ 50- czy 60-latek, a tam jest bardzo wielu takich inwestor├│w. Tam dos┼éownie cz─Östo ich przyprowadzano, mam nadziej─Ö, ┼╝e nie na si┼é─Ö, ale tak jakby chcieli zaszczepi─ç inwestowanie w duchu filozofii Warrena Buffetta m┼éodym pokoleniom. Widzieli┼Ťmy wi─Öc nieraz ojca z synem czy ca┼ée rodziny, kt├│re przychodzi┼éy na to walne zgromadzenie, ┼╝e pokaza─ç t─Ö kultur─Ö Berkshire Hathaway, jak m├│wi─ů u nich ÔÇô Berkshire Family. To na pewno by┼éo co┼Ť takiego o┼Ťwiecaj─ůcego.

Zdecydowanie u┼Ťwiadomienie sobie, jak m┼éody jest nasz rynek. Bo my to mo┼╝emy powiedzie─ç 1000 razy, ale i tak kto┼Ť sobie powie, ┼╝e jest ju┼╝ na┼Ťcie lat na tym rynku i nie jest zadowolony, bo ju┼╝ powinno by─ç du┼╝o lepiej itd. W perspektywie d┼éugiego terminu jeste┼Ťmy na samym pocz─ůtku. I naprawd─Ö, za 20 lat b─Ödziemy opowiada─ç dzieciom czy m┼éodszym adeptom inwestowania, jak to by┼éo w 2020 roku, kiedy si─Ö podnosili┼Ťmy z tych wszystkich problem├│w rynku kapita┼éowego, bo to ju┼╝ b─Ödzie historia m┼éodego rynku, w zasadzie jej pocz─ůtki. To jest co┼Ť, co mi zosta┼éo w g┼éowie, ┼╝e my jeste┼Ťmy naprawd─Ö na pocz─ůtku wzgl─Ödem tego wielkiego ameryka┼äskiego rynku.

A jak planowali┼Ťcie ten wyjazd, czy przeszed┼é wam przez g┼éow─Ö ÔÇô wiem, ┼╝e to brzmi ┼Ťmiesznie ÔÇô pomys┼é dotarcia do Warrena Buffetta i poproszenia go o wywiad? Ja wiem, ┼╝e to brzmi wr─Öcz komicznie, cz┼éowiek na tym poziomie i w okre┼Ťlonym wieku pewnie takich propozycji ma tak du┼╝o, ┼╝e to by┼éoby jego jedyne zaj─Öcie. Ale czy w og├│le przesz┼éo wam przez my┼Ťl co┼Ť takiego, ┼╝eby stara─ç si─Ö dotrze─ç do niego bezpo┼Ťrednio?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e nasza rozmowa to jest dobry moment, ┼╝eby pokaza─ç kulisy tego, o czym wcze┼Ťniej a┼╝ tak nie m├│wili┼Ťmy, czyli ┼╝e starali┼Ťmy si─Ö zachowawczo dowie┼║─ç to, co obiecali┼Ťmy. Nawet gdyby nam przesz┼éo przez my┼Ťl, czy da si─Ö podej┼Ť─ç bli┼╝ej Buffetta, czy gdzie┼Ť si─Ö uda zapyta─ç go o co┼Ť itd., to z drugiej strony mieli┼Ťmy takie co┼Ť, ┼╝e chcieli┼Ťmy pojecha─ç na to walne zgromadzenie, zrobi─ç to, co zaplanowali┼Ťmy, ten plan minimum, ┼╝eby to si─Ö w og├│le uda┼éo.

W Polsce powiedzieli┼Ťmy, ┼╝e zrobimy relacj─Ö z walnego zgromadzenia, a tak naprawd─Ö nie mieli┼Ťmy bladego poj─Öcia, jak to wygl─ůda. To znaczy widzieli┼Ťmy tylko ile┼Ť relacji w Internecie. Europejskich relacji jest bardzo ma┼éo, tak naprawd─Ö znale┼║li┼Ťmy tylko kilka os├│b z Niemiec, kt├│re kiedy┼Ť jecha┼éy. W Polsce na pewno jeste┼Ťmy pierwsi, bo nie wierz─Ö, ┼╝e jeste┼Ťmy pierwszymi Polakami, kt├│rzy byli w Omaha. Ale wierz─Ö w to, ┼╝e jeste┼Ťmy pierwsi, kt├│rzy zrobili jak─ů┼Ť publiczn─ů relacj─Ö, bo w polskim Internecie nie ma ┼Ťlad├│w o walnym zgromadzeniu w Berkshire Hathaway.

Chcieli┼Ťmy wszystko zrobi─ç tak, jak zaplanowali┼Ťmy. Dosta─ç si─Ö, zobaczy─ç wszystkie mo┼╝liwe miejsca, jakie si─Ö tam da zobaczy─ç, czy wszystkie imprezy towarzysz─ůce. Jak si─Ö uda co┼Ť ponad program, to i tak b─Ödzie super, a jak si─Ö uda gdzie┼Ť zobaczy─ç Buffetta, to b─Ödzie po prostu fantastycznie.

W poszczeg├│lnych latach da┼éo si─Ö. Dzisiaj mamy t─Ö ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e pewnie ze wzgl─Ödu na jego popularno┼Ť─ç i stan zdrowia jest trudniej. Gdyby┼Ťmy wpadli na ten pomys┼é 5 lat temu, to by┼éaby szansa na taki niedzielny bieg dla Buffetta, czyli rekreacyjne 5 km z jego sp├│┼ék─ů, Brooks. Ko┼äczy┼éo si─Ö tym, ┼╝e Buffett dawa┼é medale uczestnikom. Dzisiaj jest dla mnie nie do pomy┼Ťlenia, ┼╝e kilka lat temu m├│g┼ébym odebra─ç pami─ůtkowy medal dos┼éownie od Warrena Buffetta, ale takie rzeczy si─Ö zdarza┼éy.

Mo┼╝na by┼éo te┼╝ zobaczy─ç, na takim cz─Östo przerabianym na memy zdj─Öciu, jak on gra┼é w ping-ponga z Billem Gatesem. W 2018 roku, kiedy my byli┼Ťmy, w obr─Öbie budynku by┼é tylko Bill Gates, a gra┼éy jakie┼Ť dziewczyny przygotowuj─ůce si─Ö do olimpiady. Buffetta nie by┼éo w og├│le. Nie ma ju┼╝ tylu okazji, ┼╝eby go zobaczy─ç. Troch─Ö ze wzgl─Ödu na zdrowie, bezpiecze┼ästwo, troch─Ö ze wzgl─Ödu na jego popularno┼Ť─ç. Du┼╝o zmieni┼é dokument HBO, kt├│ry przy okazji polecam i radz─Ö s┼éuchaczom obejrze─ç ÔÇô wklikajcie sobie By─ç jako Warren Buffett.

Ca┼é─ů tras─Ö z tego dokumentu przejechali┼Ťmy i byli┼Ťmy we wszystkich miejscach w Omaha, kt├│re tam s─ů, ┼╝eby sprawdzi─ç, czy naprawd─Ö tak jest. Tak ┼╝e potwierdzam ÔÇô HBO zrobi┼éo kawa┼é dobrej roboty, bo dok┼éadnie tak to wszystko wygl─ůda, jak tam jest.

Takiej samob├│jczej misji, ┼╝eby zapyta─ç o co┼Ť Buffetta, to absolutnie nie uda┼éoby si─Ö wykona─ç i nie wyobra┼╝am sobie, jak by mo┼╝na to zrobi─ç. Chyba, ┼╝eby ustawi─ç si─Ö dzie┼ä wcze┼Ťniej w kolejce, ┼╝eby spr├│bowa─ç mu zada─ç pytanie w ramach tego walnego zgromadzenia. To mo┼╝e kiedy indziej. Za pierwszym razem nie wiedzieli┼Ťmy w og├│le, jak to wygl─ůda i pewnie by┼Ťmy nie ryzykowali. My┼Ťl─Ö, ┼╝e jeszcze kiedy┼Ť do Omaha pojedziemy i spr├│bujemy pokaza─ç jeszcze z innej strony, jak wygl─ůda to walne zgromadzenie, ju┼╝ po latach do┼Ťwiadcze┼ä.

Takiej samob├│jczej misji, ┼╝eby zapyta─ç o co┼Ť Buffetta, to absolutnie nie uda┼éoby si─Ö wykona─ç i nie wyobra┼╝am sobie, jak by mo┼╝na to zrobi─ç

Jakby┼Ť m├│g┼é tym wszystkim, kt├│rzy s─ů zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcy, przybli┼╝y─ç posta─ç Warrena Buffetta. Dlaczego jest on uwa┼╝any za najwi─Öksz─ů ┼╝yj─ůc─ů posta─ç rynk├│w kapita┼éowych? Sk─ůd si─Ö to wzi─Ö┼éo?

Przede wszystkim on jest dzisiaj takim wr─Öcz mitem kapitalizmu ameryka┼äskiego. Ca┼éa jego historia budowania maj─ůtku od zera jest niesamowita, bo on nie tyle doszed┼é do du┼╝ego maj─ůtku, tylko do najwi─Ökszego maj─ůtku na kuli ziemskiej. Dzisiaj m├│wimy, ┼╝e to jest numer 3, 4 czy tam nr 5, bo Mark Zuckerberg go tam w ostatnich latach przeskakiwa┼é w tym rankingu najbogatszych ludzi na ┼Ťwiecie.

No, ale przez wiele lat to on by┼é nr 1. Ch┼éopak z Omaha, kt├│ry wpad┼é na pomys┼é, ┼╝e w bardzo m┼éodym wieku b─Ödzie inwestowa┼é pieni─ůdze, w pewnym momencie staje si─Ö najbogatszym cz┼éowiekiem na kuli ziemskiej. Tak jakby ta legenda ju┼╝ wystarczy, ┼╝eby uzna─ç Buffetta za najwybitniejszego inwestora, bez wnikania w to, jak on to zrobi┼é.

Jak dzisiaj popatrzymy na list─Ö ÔÇ×ForbesaÔÇŁ, na tych najbogatszych, to na pewno pierwsza dziesi─ůtka to s─ů wszyscy wynalazcy czego┼Ť: jakiego┼Ť sklepu, brandu, jakiej┼Ť konkretnej, namacalnej rzeczy, kt├│ra zmieni┼éa ┼Ťwiat. Buffett jest jedyn─ů osob─ů na tej li┼Ťcie, kt├│ra po prostu pomna┼╝a pieni─ůdze i to bardzo cz─Östo cudze. I to jest w┼éa┼Ťnie ten fenomen, ┼╝e on ┼╝yje tylko z inwestowania i robi to przez 70 lat (ma lat 89). Dla nas to s─ů absolutnie abstrakcyjne liczby. Przy okazji z ka┼╝dym rokiem buduje nie tylko swoje portfolio inwestycyjne, ale te┼╝ buduje swoj─ů mark─Ö. Nie bez przyczyny jest dzi┼Ť najpopularniejszym inwestorem i wszyscy wiemy, kim jest Buffett.

Opisywali┼Ťmy to te┼╝ troch─Ö w ksi─ů┼╝ce, ┼╝e to s─ů naprawd─Ö dziesi─Öciolecia budowania tego wizerunku, nienagannej reputacji, do tego jeszcze przez relacje inwestorskie, przez te walne zgromadzenia, przez to jak on si─Ö staje osob─ů medialn─ů czy nawet popkulturow─ů, bo pewnie wiele os├│b by nie uwierzy┼éo, gdybym powiedzia┼é, ┼╝e da┼é koncert charytatywny z Johnem Bongiovim, graj─ůc na ukulele. Bawi si─Ö swoim wizerunkiem i m.in. dlatego jest niesamowicie znany, a wszystkie jego wypowiedzi s─ů zab├│jczo prostymi, pi─Öknymi sentencjami ┼╝yciowymi, kt├│re w zasadzie mo┼╝na bez inwestowania wzi─ů─ç jako jak─ů┼Ť mantr─Ö ┼╝yciow─ů. Jest to wi─Öc m─ůdry facet, kt├│ry ch─Ötnie dzieli si─Ö swoj─ů wiedz─ů wsz─Ödzie tam, gdzie tylko mo┼╝e. C├│┼╝ wi─Öcej mo┼╝na powiedzie─ç? Je┼Ťli mnie pami─Ö─ç nie myli, jedna akcja jego sp├│┼éki kosztuje 330 tys. dolar├│w. To te┼╝ budzi respekt, kiedy s┼éyszy to jakikolwiek pocz─ůtkuj─ůcy inwestor.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e ten track record liczony w siedmiu dekadach to jest co┼Ť niesamowitego Nie m├│wimy tutaj o jakich┼Ť teoretycznych modelach, obliczeniach, tylko o realnych inwestycjach. To jest co┼Ť absolutnie niesamowitego. Bardzo cz─Östo, m├│wi─ůc o Warrenie Buffetcie, zwraca si─Ö te┼╝ uwag─Ö na jego podej┼Ťcie do ┼╝ycia, na jego styl ┼╝ycia, podej┼Ťcie do pieni─Ödzy. Jak powiedzia┼ée┼Ť, jest to cz┼éowiek, kt├│ry jest w czo┼é├│wce najbogatszych os├│b na ┼Ťwiecie, czy by┼é najbogatszym cz┼éowiekiem ┼Ťwiata, a mimo wszystko jego podej┼Ťcie do konsumpcjonizmu jest negatywne. Zdaje si─Ö, ┼╝e on jest wr─Öcz przeciwnikiem takiego ┼╝ycia na pokaz, konsumpcyjnego stylu ┼╝ycia i mimo fortuny, kt├│r─ů posiada, ┼╝yje, jak na t─Ö zawarto┼Ť─ç portfela, ca┼ékiem jak przeci─Ötny cz┼éowiek.

Uwielbiam takie zdj─Öcie, kt├│re sta┼éo si─Ö memem. Mam je nawet wydrukowane gdzie┼Ť na biurku. Dw├│ch pan├│w ÔÇô Warren Buffett i Bill Gates, dw├│ch najbogatszych ludzi na Ziemi w latach 90. ÔÇô znajd┼║ na nich logo jakiej┼Ť drogiej marki, gdzie oni s─ů we flanelowych koszulach i w swetrach. W og├│le nigdy nie chodzi┼éo im o to, ┼╝eby ┼╝y─ç na pokaz. Ostatnio Internet obieg┼éo zdj─Öcie, gdzie Bill Gates sta┼é w kolejce po kanapki ÔÇô ┼╝e mo┼╝na ┼╝y─ç w miar─Ö normalnie pod wzgl─Ödem konsumpcji.

Faktycznie Buffett zawsze by┼é oszcz─Ödny. Ka┼╝de w┼éa┼Ťciwie ┼║r├│d┼éo, kt├│re przejrzeli┼Ťmy, pisz─ůc ksi─ů┼╝k─Ö, wskazywa┼éo na to, ┼╝e ta oszcz─Ödno┼Ť─ç by┼éa czasem wr─Öcz nadmierna. Mo┼╝na powiedzie─ç wprost, ┼╝e on momentami by┼é ju┼╝ naprawd─Ö sk─ůpy, maj─ůc bardzo poka┼║ne portfolio gie┼édowe i od┼éo┼╝ony kapita┼é. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e u nas w ksi─ů┼╝ce nie ma takiego odd┼║wi─Öku, ale on mia┼é naprawd─Ö obsesj─Ö na punkcie tego, ┼╝e chce odk┼éada─ç pieni─ůdze i chce ich mie─ç naprawd─Ö du┼╝o. My to chyba do┼Ť─ç pozytywnie pokazali┼Ťmy, ale znalaz┼éyby si─Ö ┼║r├│d┼éa, kt├│re wr─Öcz wskazywa┼éy, ┼╝e to by┼éo niezdrowe i obsesyjne pod─ů┼╝anie za jak najwi─Öksz─ů sum─ů pieni─Ödzy, ┼╝e to jest dla niego taka gra w g┼éowie, w kt├│r─ů on jest po prostu najlepszy w tym, ┼╝eby mie─ç jak najwi─Öcej pieni─Ödzy.

Oszcz─Ödno┼Ť─ç mo┼╝e te┼╝ z tego troch─Ö wynika┼éa, ale on zawsze twierdzi, w praktycznie ka┼╝dym materiale, ┼╝e niewiele potrzebuje do szcz─Ö┼Ťcia. Dom, w kt├│rym mieszka, to jest ten sam dom, kt├│ry kupi┼é w latach 50., jeszcze ze zmar┼é─ů ┼╝on─ů, kiedy jego dzieci by┼éy malutkie. Byli┼Ťmy pod tym domem. Dla nas, z naszej perspektywy, to jest pi─Ökny, du┼╝y dom. Z perspektywy jednego z najbogatszych ludzi na kuli ziemskiej to jest domeczek, kt├│ry kiedy┼Ť z sentymentu mo┼╝na by by┼éo zostawi─ç. Z drugiej strony widzimy dzisiaj niejedn─ů wielk─ů rezydencj─Ö gwiazd, kt├│re wcale nie maj─ů tyle pieni─Ödzy co Buffett, ale mimo wszystko trzy baseny wol─ů mie─ç.
Warren Buffett troch─Ö imponuje swoj─ů skromno┼Ťci─ů, ale te┼╝ pokazuje co┼Ť, o czym bardzo cz─Östo zapominamy. Kiedy┼Ť robi┼éem wyk┼éad, co Buffett pokaza┼éby ┼Ťwiatu, gdyby mia┼é konto na Instagramie ÔÇô tak─ů troch─Ö zabaw─Ö intelektualn─ů, bior─ůc pod uwag─Ö jego podej┼Ťcie do ┼╝ycia. To by pokaza┼éo, jak konsekwentnie i w cz─Östo nudny spos├│b dochodzi si─Ö do ogromnych pieni─Ödzy.

Jest taka ┼Ťwietna ksi─ů┼╝ka Sekrety ameryka┼äskich milioner├│w, kt├│ra w Polsce budzi kontrowersje o tyle, ┼╝e czytelnicy czytaj─ů j─ů, czekaj─ů na tytu┼éowe sekrety, a tam sekretem jest d┼éugoterminowa praca, sk┼éadany procent i oszcz─Ödne ┼╝ycie. Z jednej strony jest takie wow, a z drugiej strony jest taki wielki zaw├│d, ┼╝e nie ma takiej magicznej recepty. Po prostu Buffett zrobi┼é to wy┼Ťmienicie, pokazuj─ůc, ┼╝e w ten spos├│b mo┼╝na. Jak popatrzymy na swoje finanse osobiste, to z perspektywy inwestycyjnej ÔÇô gdyby podkr─Öci─ç te stopy oszcz─Ödno┼Ťci ÔÇô ile wi─Öcej pieni─Ödzy znalaz┼éoby si─Ö na kontach maklerskich, gdyby┼Ťmy ┼╝yli troszk─Ö oszcz─Ödniej i nie dali si─Ö z┼éapa─ç w ten konsumpcjonizm.

Jak popatrzymy na swoje finanse osobiste, to z perspektywy inwestycyjnej ÔÇô gdyby podkr─Öci─ç te stopy oszcz─Ödno┼Ťci ÔÇô ile wi─Öcej pieni─Ödzy znalaz┼éoby si─Ö na kontach maklerskich, gdyby┼Ťmy ┼╝yli troszk─Ö oszcz─Ödniej i nie dali si─Ö z┼éapa─ç w ten konsumpcjonizm

Wspomina┼ée┼Ť te┼╝, ┼╝e Buffett nie pochodzi z bogatej rodziny czy rodziny maj─ůcej wielkie tradycje inwestycyjne. Chocia┼╝ jego tata, je┼Ťli dobrze pami─Ötam, inwestowa┼é troch─Ö na gie┼édzie. Generalnie ÔÇô sk─ůd taki cz┼éowiek, kt├│ry dochodzi do najwi─Ökszych pieni─Ödzy, je┼Ťli chodzi o inwestowanie na gie┼édzie ÔÇô czerpa┼é swoj─ů wiedz─Ö, kto by┼é jego mentorem, jak on si─Ö uczy┼é, od kogo si─Ö uczy┼é, od kogo by─ç mo┼╝e wci─ů┼╝ si─Ö uczy?

Pisz─ůc ksi─ů┼╝k─Ö, doszli┼Ťmy do takiego wniosku, ┼╝e to jest ucze┼ä, kt├│ry przer├│s┼é wszystkich swoich mistrz├│w. Zaczyna┼é ucz─ůc si─Ö od pracownik├│w swojego taty. Tamtej historii ja ju┼╝ nie b─Öd─Ö ca┼éej opowiada┼é, bo by┼éaby za d┼éuga. Jego ojciec by┼é kongresmanem przez moment, ale zdarzy┼éo si─Ö te┼╝, ┼╝e zosta┼é wyrzucony z banku, jego bank upad┼é, by┼éo prawie bankructwo w rodzinie. P├│┼║niej zaj─ů┼é si─Ö sprzeda┼╝─ů akcji i obligacji, mia┼é malutkie biuro maklerskie. M┼éody Buffett uczy┼é si─Ö u pracownik├│w ojca, poznawa┼é pierwsze rzeczy zwi─ůzane z gie┼éd─ů, wi─Öc ten etos m┼éodego inwestora pi─Öknie tutaj pasuje, taka ameryka┼äska lekcja kapitalizmu. To akurat jest mistrzostwo ┼Ťwiata, ┼╝e ojciec zabiera syna, ┼╝eby mu pokaza─ç Wall Street, to tutaj pi─Öknie pasuje.

Przede wszystkim chodzi jednak o p├│┼║niejszych nauczycieli, kt├│rzy faktycznie pokazywali mu, jak kupowa─ç te sp├│┼éki, wybiera─ç najlepsze inwestycje. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e najwi─Öksz─ů rol─Ö mimo wszystko odegra┼é Benjamin Graham, bo to on ukszta┼étowa┼é Buffetta w m┼éodych latach. Autor ksi─ů┼╝ki Inteligentny inwestor, wybitny inwestor tamtych czas├│w, od kt├│rego Buffet uczy┼é si─Ö przez wiele lat, u kt├│rego finalnie pracowa┼é.

Kiedy Graham szed┼é na emerytur─Ö, chcia┼é przekaza─ç mu firm─Ö. Co ciekawe, nie chcia┼é tak jak Buffett inwestowa─ç do ko┼äca ┼╝ycia. Chcia┼é po prostu p├│j┼Ť─ç na emerytur─Ö, zaj─ů─ç ┼╝yciem akademickim, czytaniem ksi─ů┼╝ek i odpoczywaniem. Wtedy natomiast Buffett zrezygnowa┼é, nie chc─ůc rozwija─ç drugiej firmy, w szczeg├│lno┼Ťci, ┼╝e drugim partnerem mia┼é by─ç syn partnera biznesowego Benjamina Grahama i zdecydowa┼é si─Ö p├│j┼Ť─ç na swoje. Nie zmienia to faktu, ┼╝e Graham by┼é najwa┼╝niejszym nauczycielem Buffetta. To jest o tyle fajne, ┼╝e dzisiaj mo┼╝emy kupi─ç polskie wydanie ksi─ů┼╝ki Grahama i uczy─ç si─Ö z tej samej ksi─ů┼╝ki, z kt├│rej uczy┼é si─Ö Buffett.

Kolejn─ů osob─ů jest Philip Fisher, kt├│rego ksi─ů┼╝k─Ö te┼╝ wydano po polsku i mo┼╝emy j─ů kupi─ç, kt├│ry troszeczk─Ö pom├│g┼é Buffettowi szuka─ç sp├│┼éek wybitnych; nie tyle tanich, co wybitnych. To jest bardzo prosty podzia┼é. Graham szuka┼é tanich sp├│┼éek, natomiast Fisher szuka┼é przede wszystkim wybitnych, kt├│re mog┼éy by─ç du┼╝o dro┼╝sze.

Trzeci nauczyciel Warrena, partner biznesowy do dzisiaj, fantastyczna osoba, Charlie Munger. Jest zdecydowanie bli┼╝ej Fishera i szukania tych jako┼Ťciowo dobrych sp├│┼éek. Wiele razy nam├│wi┼é Buffetta do tych dobrych inwestycji, kt├│re dzisiaj si─Ö pokazuje w podr─Öcznikach jako takie z┼éote strza┼éy, te┼╝ skupia si─Ö bardziej na jako┼Ťci i ponadczasowo┼Ťci tego biznesu.

Wcze┼Ťniej oczywi┼Ťcie by┼é ojciec, kt├│ry mia┼é bardzo wa┼╝ne miejsce w edukacji Buffetta i by┼é dla niego bardzo wa┼╝na osob─ů. Tych trzech inwestor├│w to zdecydowanie mentorzy, kt├│rych wszystkich Buffett przeskoczy┼é, bior─ůc pod uwag─Ö, tak jak wspomnia┼ée┼Ť, jego kosmiczny track record z siedmiu dekad.

Czyli z jednej strony mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e ta filozofia inwestowania ewoluowa┼éa w czasie r├│wnie┼╝ u Buffetta, bo uczy┼é si─Ö r├│┼╝nych rzeczy od r├│┼╝nych nauczycieli. Z drugiej strony jest bardzo konserwatywny ÔÇô z du┼╝─ů dyscyplin─ů pod─ů┼╝a za swoj─ů strategi─ů. Da┼é tego dow├│d przy ba┼äce dotcomowej na prze┼éomie 2000/2001 roku. Gdy mu zarzucano, ┼╝e nie zainwestowa┼é w sp├│┼éki technologiczne, powiedzia┼é, w rewolucji technologicznej ┼éatwiej znale┼║─ç przegranych ni┼╝ zwyci─Özc├│w. To te┼╝ pokazuje, ┼╝e Buffett w swojej historii by┼é wielokrotnie krytykowany za swoje podej┼Ťcie, za to ┼╝e przegapi┼é czy przespa┼é pewne okazje inwestycyjne.

M├│wi si─Ö te┼╝ o nim ÔÇ×Wyrocznia z OmahaÔÇŁ ÔÇô to mo┼╝e sugerowa─ç, ┼╝e chodzi o jakie┼Ť przewidywanie rynku. Czy twoim zdaniem, je┼╝eli chodzi o Buffetta, faktycznie on jest ┼Ťwietny dlatego, ┼╝e lepiej ni┼╝ inni przewiduje przysz┼éo┼Ť─ç? Czy mo┼╝e nie ma to z tym nic wsp├│lnego, bo on faktycznie pod─ů┼╝a za swoj─ů strategi─ů z wi─Öksz─ů dyscyplin─ů ni┼╝ inni?

Zdecydowanie, on jest zab├│jczo konsekwentny ÔÇô to a propos tego przydomku ÔÇ×Wyrocznia z OmahaÔÇŁ. On si─Ö najbardziej chyba ukszta┼étowa┼é po tym, jak da┼é takie przem├│wienie na spotkaniu sp├│┼éek technologicznych i w zasadzie pod koniec hossy dotcomowej. Wyja┼Ťni┼é wtedy, ┼╝e ka┼╝da hossa wygl─ůda┼éa podobnie ÔÇô w tym sensie, ┼╝e je┼╝eli w wyniku jakiej┼Ť rewolucji np. poci─ůgi wyeliminowa┼éy jedn─ů rzecz, stworzy┼éa si─Ö jaka┼Ť konkretna struktura, ile┼Ť sp├│┼éek wskoczy┼éo na rynek, a nied┼éugo p├│┼║niej wi─Ökszo┼Ť─ç z tych sp├│┼éek znikn─Ö┼éa. Potem latali┼Ťmy samolotami, powsta┼éo radio itd. Pokazywa┼é, ┼╝e ten model jakby zawsze dzia┼éa tak samo.

Teraz powsta┼éy sp├│┼éki internetowe ÔÇô tak jak powiedzia┼ée┼Ť, nie by┼é w stanie stwierdzi─ç, ┼╝e to te sp├│┼éki b─Öd─ů zwyci─Özcami tej rewolucji technologicznej i bardzo cz─Östo to podkre┼Ťla┼é. Wiele os├│b bardzo og├│lnikowo widzi to, ┼╝e on przegapi┼é jak─ů┼Ť konkretn─ů hoss─Ö, nie doczytuj─ůc w┼éa┼Ťnie tego, co powiedzia┼ée┼Ť, ┼╝e on szuka najlepszych przedstawicieli danej bran┼╝y na wiele, wiele lat.

Ta jego ┼╝elazna konsekwencja da┼éa mu w ko┼äcu przydomek ÔÇ×Wyrocznia z OmahaÔÇŁ, bo on w og├│le nie daje prognoz. On si─Ö wtedy pokusi┼é o bardzo konkretne liczby. Podobno te┼╝ jego ego bardzo mocno ucierpia┼éo na tym, ┼╝e jakby ca┼éy ┼Ťwiat zacz─ů┼é si─Ö odwraca─ç od Warrena, bo Buffett si─Ö ko┼äczy, ma ju┼╝ prawie 70 lat. Dzisiaj ┼Ťmiesznie to brzmi, z perspektywy prawie 90, ale wtedy g┼éoszono, ┼╝e Warren ko┼äczy swoj─ů karier─Ö i media si─Ö troch─Ö od niego odwr├│ci┼éy.
Ile┼Ť lat jest taki odwr├│t opinii spo┼éecznej, medi├│w, inwestor├│w, ┼╝e chyba Buffett tym razem nie ma racji, a Buffett konsekwentnie realizuje swoj─ů strategi─Ö. Kiedy rynki s─ů za drogie, odk┼éada pieni─ůdze, a ma z czego odk┼éada─ç, bo to s─ů potworne wp┼éywy dywidendowe czy ze sp├│┼éek, kt├│re nie s─ů w og├│le notowane na gie┼édzie. Jest ich kilkadziesi─ůt, a bardzo cz─Östo nic o nich nie wiemy. Z tego gromadzi si─Ö ogromna kwota, za kt├│r─ů p├│┼║niej robi si─Ö zakupy, kiedy ca┼éy rynek panikuje.

W d┼éugim terminie i zab├│jcza konsekwencja, to buduje u Buffetta ten track record. Dzisiaj warto si─Ö dalej s┼éucha─ç ÔÇ×Wyroczni z OmahaÔÇŁ, tylko ten timing jest zawsze trudny. To, ┼╝e m├│wi, ┼╝e jest za drogo, to m├│wi od ostatnich kilku lat. On ma pe┼én─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego problemu, ┼╝e nie mo┼╝e z┼éama─ç swojej ┼╝elaznej zasady, ┼╝eby kupowa─ç a┼╝ tak drogo, jak jest teraz na rynku, ale wie, ┼╝e to jeszcze mo┼╝e trwa─ç. Ju┼╝ trwa ile┼Ť czasu, przy jego ograniczeniach, chocia┼╝ wydaje nam si─Ö, ┼╝e du┼╝y kapita┼é nie ma ogranicze┼ä, ale w┼éa┼Ťnie du┼╝y kapita┼é jest ograniczeniem. Ko┼äczy si─Ö tak, ┼╝e dokupuje tak naprawd─Ö akcje sp├│┼éki Apple. W tym momencie to pasuje do jego portfolio inwestycyjnego.

Tak ┼╝e ÔÇ×Wyrocznia z OmahaÔÇŁ jest wyroczni─ů, bo jest zab├│jczo konsekwentna przez 7 dekad. Proces inwestycyjny, co tutaj fajnie zaznaczyli┼Ťmy i co my te┼╝ opisywali┼Ťmy w ksi─ů┼╝ce, musia┼é ewoluowa─ç, bo rynki si─Ö przecie┼╝ zmienia┼éy. Metod─ů Grahama nie m├│g┼éby inwestowa─ç w latach 80., 90. To, ┼╝e on ewoluowa┼é mentalnie, jego system zarz─ůdzania finansami, to, co zbudowa┼é, ewoluowa┼éo ÔÇô to pozwoli┼éo mu na osi─ůgni─Öcie takich wynik├│w oraz przero┼Ťni─Öcie wszystkich swoich mistrz├│w.

ÔÇ×Wyrocznia z OmahaÔÇŁ jest wyroczni─ů, bo jest zab├│jczo konsekwentna przez 7 dekad

Jak my┼Ťlisz, na ile jego kontraria┼äskie podej┼Ťcie do rynk├│w ma wp┼éyw na jego sukces? Buffett wielokrotnie zas┼éyn─ů┼é tym, ┼╝e wchodzi┼é do akcji wtedy, kiedy wi─Ökszo┼Ť─ç graczy rynkowych si─Ö z rynku ewakuowa┼éa. Przyk┼éadem jest jednaz takich wielu akcji, w 2008 roku, kiedy naprawd─Ö rynek si─Ö wali┼é i by┼éo pytanie, czy ca┼éy system ekonomiczny ┼Ťwiata si─Ö nie zawali. A on tymczasem zainwestowa┼é w sp├│┼ék─Ö Goldman Sachs, w wielki bank inwestycyjny, w kt├│rym dzisiaj ma chyba 5 proc. udzia┼é├│w. Czyli tak naprawd─Ö by┼é w stanie przezwyci─Ö┼╝y─ç te swoje, jakie chyba mia┼éaby wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi, psychologiczne opory, ┼╝eby zainwestowa─ç w co┼Ť, kiedy jest ogromna niepewno┼Ť─ç na rynku. Jak my┼Ťlisz, na ile taka specyfika dzia┼éania Buffetta mia┼éa te┼╝ wp┼éyw na jego sukces?

Ze wszystkim si─Ö zgadzam, tyle ┼╝e ta sytuacja z 2008 roku, o kt├│rej m├│wisz, jest jeszcze bardziej skomplikowana ni┼╝ my o niej wiemy. Wielu rzeczy z tamtego czasu ju┼╝ si─Ö nie dowiemy. Pami─Ötajmy, ┼╝e Buffett raz ju┼╝ ratowa┼é ca┼éy system finansowy, ratuj─ůc Salomon Brothers i tak naprawd─Ö staj─ůc si─Ö prezesem sp├│┼éki, wyci─ůgaj─ůc j─ů z najwi─Ökszych k┼éopot├│w i by─ç mo┼╝e ratuj─ůc ca┼ée Wall Street wtedy. Tutaj pr├│bowano troszeczk─Ö powt├│rzy─ç t─Ö histori─Ö. Tyle tylko, ┼╝e sam Warren si─Ö przyznaje, ┼╝e z niekt├│rymi bankami nie zd─ů┼╝yli. Niekt├│rzy twierdz─ů, ┼╝e sam Lehman Brothers i jeszcze kilka instytucji prosi┼éo o pomoc Buffetta, ale tu niestety mamy wi─Öcej plotek ni┼╝ fakt├│w. Sam Buffett tego nie potwierdza.

Koniec ko┼äc├│w uratowa┼é cz─Ö┼Ť─ç sektora finansowego, m├│wi─ůc ÔÇ×Kupuj ameryka┼äskie! Ja kupuj─Ö, b─Ödzie dobrze!ÔÇŁ, wyci─ůgaj─ůc nie tyle r─Ök─Ö, co kapita┼é. Buffett jest znany z tego, ┼╝e ma got├│wk─Ö wtedy, kiedy wszyscy inni jej z regu┼éy nie maj─ů. 2008 rok by┼é idealny, ┼╝eby pokaza─ç, ┼╝e ÔÇ×cash is the kingÔÇŁ, bo wtedy wszystko by┼éo lewarowane, wtedy ryzyko w┼é─ůczy┼éo si─Ö tak du┼╝e, ┼╝e na rynku mi─Ödzybankowym pieni─ůdza nie by┼éo, a Warren ze swoimi miliardami by┼é i stawia┼é naprawd─Ö twarde warunki. To jest ten Warren, kt├│rego nie znamy, kt├│ry nie jest u┼Ťmiechni─Ötym, starszym panem, kt├│ry m├│wi, ┼╝e trzeba skromnie ┼╝y─ç. To jest ten Warren, kt├│ry dyktuje warunki najwi─Ökszym bankom w Ameryce.

Dzisiaj patrzymy na obraz cz┼éowieka, kt├│ry uratowa┼é troch─Ö sektor finansowy w tamtym czasie, ale zobaczmy, ┼╝e on w tamtym czasie zarobi┼é naprawd─Ö potworne pieni─ůdze na akcjach uprzywilejowanych. W du┼╝ej mierze wykorzysta┼é wi─Öc t─Ö swoj─ů przewag─Ö, t─Ö swoj─ů reputacj─Ö, ten sw├│j kapita┼é. Tutaj naprawd─Ö fantastycznie zadzia┼éa┼é, jak rasowy biznesmen. Wizerunkowo i tak wygl─ůda ┼Ťwietnie, jako cz┼éowiek, kt├│ry ratuje swoj─ů ameryka┼äsk─ů gospodark─Ö.

Tutaj mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e Buffett pokaza┼é swoje do┼Ťwiadczenie w d┼éugim terminie. I faktycznie, jak powiedzia┼ée┼Ť, mo┼╝na uzna─ç, ┼╝e wykorzysta┼é to swoje kontraria┼äskie podej┼Ťcie. Czeka┼é, czeka┼é, czeka┼é, a┼╝ do momentu, gdy nikt ju┼╝ nie wierzy┼é w system, a on wskoczy┼é i zainwestowa┼é, przy okazji wywo┼éuj─ůc ten efekt zaufania u innych.

Trzeba tu powiedzie─ç, ┼╝e to nie jest anonimowy inwestor. Wiele os├│b bardziej do┼Ťwiadczonych, z du┼╝ym kapita┼éem, te┼╝ w tamtym czasie kupowa┼éo akcje sektora finansowego. W momencie, w kt├│rym puszczamy informacj─Ö, ┼╝e sam Buffett to kupowa┼é, to tak naprawd─Ö jego nazwisko zmienia ca┼ékowicie postrzeganie ca┼éej sytuacji. Jego reputacja, nienadszarpni─Öta przez tyle lat, jest ju┼╝ w tym momencie solidnym aktywem Berkshire Hathaway. I pewnie to jest najwi─Öksza obawa inwestor├│w czy jego dorobek, czy to wszystko przetrwa bez niego.

A w┼éa┼Ťnie, je┼╝eli chodzi o filozofi─Ö inwestycyjn─ů Buffetta, cz─Östo m├│wi si─Ö tak, ┼╝e nie stosowa┼é on d┼║wigni finansowej. W gruncie rzeczy jest to stwierdzenie nieprawdziwe. Ostatnio czyta┼éem profesjonalne opracowanie inwestycji Buffetta w perspektywie 40 lat. Wysz┼éo z tego badania, ┼╝e w jego przypadku d┼║wignia wynosi┼éa 1,7:1. To wynika┼éo te┼╝ z tego, ┼╝e zmienno┼Ť─ç sp├│┼éek, kt├│re by┼éy w holdingu Berkshire Hathaway by┼éa du┼╝o mniejsza ni┼╝ samego Berkshire Hathaway, co wynika┼éo w┼éa┼Ťnie z u┼╝ycia tej d┼║wigni. Je┼Ťli m├│g┼éby┼Ť nam nieco powiedzie─ç o tej d┼║wigni finansowej, w jaki spos├│b on jej u┼╝ywa, czy u┼╝ywa, w jakich sytuacjach?

Ja bym powiedzia┼é przede wszystkim o dw├│ch d┼║wigniach finansowych, kt├│rych on u┼╝ywa┼é historycznie; jednej na pewno u┼╝ywa teraz. Pewnie jest ich wi─Öcej, ale musieliby┼Ťmy naprawd─Ö zag┼é─Öbi─ç si─Ö w szczeg├│┼éy i ja musia┼ébym si─Ögn─ů─ç do dokument├│w i notatek jeszcze z czas├│w pisania ksi─ů┼╝ki, ┼╝eby dok┼éadnie poszuka─ç.

My, jak s┼éyszymy d┼║wignia finansowa, to mamy z ty┼éu g┼éowy chocia┼╝by tak─ů d┼║wigni─Ö, kt├│ra jest zaszyta w rachunki maklerskie czy brokerskie. Od razu nam si─Ö uruchamia to, ┼╝e kupujemy kawa┼éek indeksu poprzez jakie┼Ť CFD i on ma d┼║wigni─Ö jeden do ilu┼Ťtam. W przypadku Buffetta pierwsz─ů d┼║wigni─ů by┼éo inwestowanie cudzych pieni─Ödzy, bo to tak naprawd─Ö jest d┼║wigni─ů, ┼╝e nie inwestujemy swoich pieni─Ödzy, tylko cudze, a premi─Ö od zysku i tak sobie wyp┼éacamy. Ca┼éy Buffett Partnership, kilkana┼Ťcie lat inwestowania pieni─Ödzy we wczesnym etapie kariery Buffetta polega┼éo w┼éa┼Ťnie na tym, ┼╝e przez ca┼éy czas inwestowa┼é cudze pieni─ůdze z bardzo dobrymi wynikami i na tym po prostu budowa┼é swoj─ů pozycj─Ö, i to by┼éa tamta d┼║wignia.

Natomiast druga d┼║wignia, kt├│r─ů on odkry┼é, inwestuj─ůc chocia┼╝by w wielk─ů sp├│┼ék─Ö ubezpieczeniow─ů Geico z USA, to jest po prostu wykorzystanie modeli finansowych sp├│┼éek ubezpieczeniowych. To, ┼╝e one bior─ů pieni─ůdze z g├│ry za ubezpieczenie w d┼éu┼╝szym czasie, ten ogrom kapita┼éu, kt├│ry funkcjonuje poniek─ůd zamro┼╝ony, dop├│ki ubezpieczyciel nie musi wyp┼éaci─ç odszkodowania, poprzez wi─Öksz─ů in┼╝ynieri─Ö finansow─ů mo┼╝e by─ç po prostu wykorzystywany do przer├│┼╝nych transakcji. Nie chodzi o to, ┼╝e Buffett wyci─ůga┼é got├│wk─Ö i wszystkie te transakcje by┼éy got├│wkowo, bo mo┼╝na wykorzysta─ç r├│┼╝ne instrumenty finansowe tylko i wy┼é─ůcznie po to, ┼╝eby nie sprzedawa─ç czego┼Ť konkretnego z portfolio, czy ┼╝eby przerzuca─ç si─Ö tymi instrumentami, gdzie faktycznie w ten spos├│b pojawia si─Ö jaki┼Ť lewar.

Ja absolutnie wierz─Ö w to opracowanie, ┼╝e to mo┼╝e by─ç tego typu d┼║wignia, bo pami─Ötajmy, ┼╝e m├│wimy o pewnych wyliczeniach got├│wkowych. My wszyscy jako inwestorzy z niegigantycznymi portfelami patrzymy na d┼║wigni─Ö 1:2 jako relatywnie bardzo ma┼é─ů d┼║wigni─Ö. Kiedy┼Ť rachunki forexowe by┼éy przecie┼╝ 1:100, a dzisiaj mo┼╝emy mie─ç produkty finansowe 1:25, czy na polskiej gie┼édzie nawet jeden do kilkunastu. Opieraj─ůc si─Ö tylko na takich wyliczeniach got├│wkowych, je┼Ťli m├│wimy o tych ogromnych zasobach, jakie ma Buffett, i je┼Ťli tam dorzucimy sobie d┼║wigni─Ö na poziomie 1,7, to i tak robi─ů si─Ö nam z tego naprawd─Ö przepot─Ö┼╝ne kwoty i zupe┼énie inne zarz─ůdzanie kapita┼éem. Spokojnie wi─Öc wierz─Ö, ┼╝e taki wska┼║nik m├│g┼é by─ç, a Warren intensywnie, efektywnie wykorzystuj─ůc t─Ö d┼║wigni─Ö, m├│g┼é po prostu jeszcze bardziej zwi─Öksza─ç swoje zyski. Buffet zatem jak najbardziej korzysta z d┼║wigni, ale w zupe┼énie innym tego s┼éowa znaczeniu ni┼╝ my czy s┼éuchacze tutaj sobie my┼Ťl─ů.

Druga d┼║wignia, kt├│r─ů on odkry┼é, inwestuj─ůc chocia┼╝by w wielk─ů sp├│┼ék─Ö ubezpieczeniow─ů Geico z USA, to jest po prostu wykorzystanie modeli finansowych sp├│┼éek ubezpieczeniowych

Za chwil─Ö wejdziemy jeszcze nieco g┼é─Öbiej w sp├│┼ék─Ö Berkshire Hathaway, bo to te┼╝ bardzo ciekawy temat. Zamykaj─ůc natomiast w─ůtek Buffetta: powiedzieli┼Ťmy, ┼╝e jest to osoba ┼╝yj─ůca do┼Ť─ç skromnie jak na kapita┼é, kt├│ry ma w swoim portfelu. By─ç mo┼╝e niekt├│rzy okre┼Ťliliby go wr─Öcz mianem sk─ůpca, natomiast Buffett bardzo powa┼╝nie zaanga┼╝owa┼é si─Ö w dzia┼éalno┼Ť─ç filantropijn─ů. Jak postrzegasz ten temat, bo z tego, co wiem, on wi─Ökszo┼Ť─ç swojego maj─ůtku przeznaczy┼é po swojej ┼Ťmierci w┼éa┼Ťnie na cele dobroczynne?

Przede wszystkim najwi─Öksza w tym zas┼éuga jego pierwszej ┼╝ony ÔÇô Susie Buffett, kt├│ra bardzo mocno chcia┼éa, ┼╝eby on dzieli┼é si─Ö tym maj─ůtkiem. Widzia┼éa ten ogrom pieni─Ödzy, kt├│re w zasadzie s─ů absolutnie niewykorzystane, bo tak jak pi─Öknie m├│wi┼éa ÔÇô chyba w dokumencie HBO ÔÇô dla Buffetta to jest troch─Ö taka gra. To, co powiedzieli┼Ťmy: on chce mie─ç najwi─Öcej pieni─Ödzy, chce by─ç najlepszy, ale to, gdzie te pieni─ůdze b─Öd─ů wykorzystane, to ju┼╝ drugorz─Ödna rzecz. Ona odkry┼éa, ┼╝e mo┼╝na si─Ö dzieli─ç tymi pieni─Ödzmi, wykorzystywa─ç je na cele charytatywne.

W ko┼äcu uda┼éo si─Ö nam├│wi─ç Warrena, ┼╝eby wi─Öcej pieni─Ödzy przeznaczy─ç na ten cel. Powsta┼éa fundacja Buffetta, kt├│r─ů w┼éa┼Ťnie Susie zarz─ůdza┼éa. W momencie, w kt├│rym zmar┼éa, on podj─ů┼é decyzj─Ö. Zn├│w wysz┼éo, jak racjonalny jest Buffett, bo z jednej strony m├│wimy ÔÇô troch─Ö buduj─ůc jego legend─Ö ÔÇô ┼╝e po ┼Ťmierci ca┼éy ten maj─ůtek przejdzie na fundacj─Ö Billa i Melindy Gates├│w i zostanie wykorzystany na budow─Ö lepszego ┼Ťwiata. Z drugiej strony wychodzi jego zab├│jcza racjonalno┼Ť─ç. Zda┼é sobie spraw─Ö, ┼╝e bez ┼╝ony, kt├│ra prowadzi┼éa t─Ö fundacj─Ö, b─Ödzie musia┼é postawi─ç sztab ludzi, kt├│rzy jeszcze lepiej b─Öd─ů musieli zarz─ůdza─ç tymi pieni─Ödzmi itd. Z jego perspektywy naj┼éatwiej by┼éo przekaza─ç te pieni─ůdze komu┼Ť, komu ufa i kto robi to dobrze, kto dobrze zarz─ůdza takimi finansami w instytucji charytatywnej ÔÇô czyli do Billa i Melindy Gates├│w.

Ta zab├│jcza racjonalno┼Ť─ç zaowocowa┼éa wi─Öc chyba najwi─Öksz─ů darowizn─ů w dziejach ludzko┼Ťci, bo nie wiem czy te kwoty zosta┼éy przekroczone od tamtego czasu. Z drugiej strony to by┼éo chyba najwi─Öksze upami─Ötnienie ┼╝ony. Tak jak mo┼╝emy przeczyta─ç w kilku osobistych relacjach, w zagranicznych ksi─ů┼╝kach, biografiach czy wspomnieniach, to by┼éo dla niego wa┼╝ne, ┼╝e on w tej swojej grze jest najlepszy i j─ů wygra. A dla upami─Ötnienia ┼╝ony i jej dzia┼éalno┼Ťci dobroczynnej, charytatywnej, to faktycznie niech te pieni─ůdze zmieniaj─ů ┼Ťwiat na lepsze. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e tak mo┼╝emy zamkn─ů─ç ten w─ůtek.

W┼éa┼Ťnie, wspomnia┼ée┼Ť o Billu Gatesie. Czy to przez sprawy zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů filantropijn─ů on trafi┼é do Berkshire Hathaway, bo jest tam jednym z dyrektor├│w sp├│┼éki, kt├│r─ů kontroluje Buffett?

Panowie poznali si─Ö na jakim┼Ť spotkaniu towarzyskim, gdzie zacz─Öli ze sob─ů rozmawia─ç i ju┼╝ nie przestali przez ca┼é─ů imprez─Ö. Kilka godzin wymieniali si─Ö do┼Ťwiadczeniami i niesamowicie si─Ö polubili. Przede wszystkim s─ů przyjaci├│┼émi, kt├│rzy razem doszli do wniosku, ┼╝e jeden drugiemu mo┼╝e w wielu rzeczach pom├│c oraz ┼╝e razem mog─ů zmienia─ç ┼Ťwiat.

┼Üwietnie to by┼éo wida─ç w ostatnim dokumencie Netflixa o Billu Gatesie, gdzie on chcia┼é zrealizowa─ç konkretn─ů inwestycj─Ö, chcia┼é budowa─ç r├│┼╝ne wynalazki, kt├│re np. pomog─ů uzdatnia─ç wod─Ö w krajach Trzeciego ┼Üwiata. Pierwsze jego skojarzenie ÔÇô jak znale┼║─ç ile┼Ť miliard├│w na to? Zadzwoni─Ö do mojego kolegi Warrena, um├│wimy si─Ö na burgera. Nagle kamera l─ůduje w ma┼éej restauracji w Omaha, gdzie panowie jedz─ů burgery i dyskutuj─ů o tym, jak pozyska─ç ile┼Ť miliard├│w na nowy wynalazek.

Tak ta przyja┼║┼ä ewoluowa┼éa. Ona jest w og├│le bardzo ciekawa, jak zechcemy si─Ö bardziej wczyta─ç i staniemy si─Ö bardziej fanatykami ni┼╝ fanami Buffetta. Buffett pomaga┼é wybra─ç pier┼Ťcionek zar─Öczynowy Gatesowi, kiedy ten o┼Ťwiadcza┼é si─Ö Melindzie. ┼╗eby by┼éo ┼Ťmieszniej, to by┼é pier┼Ťcionek kupowany w Borsheims, czyli u jubilera, kt├│ry de facto nale┼╝y do Buffetta, wi─Öc jaki┼Ť interes te┼╝ w tym mia┼é.

To jest ten sam Borsheims, gdzie jad─ů inwestorzy z ca┼éego ┼Ťwiata, my te┼╝ tam w┼éa┼Ťnie byli┼Ťmy, a propos walnego zgromadzenia. Tam te┼╝ jest piknik inwestor├│w, czyli to spotkanie, gdzie panowie grali w ping-ponga. Znamy te relacje z medi├│w. Tu si─Ö ta ca┼éa historia zdecydowanie ┼é─ůczy.

Jeden drugiego chcia┼é przekona─ç do komputer├│w i rewolucji internetowej ÔÇô to si─Ö niekoniecznie uda┼éo. Z kolei teraz mamy ten efekt, ┼╝e Buffett chce razem z Gatesem zmienia─ç ┼Ťwiat, chce, ┼╝eby by┼éo te┼╝ zaanga┼╝owanie Gatesa w Berkshire Hathaway. My┼Ťl─Ö, ┼╝e panowie, czego ju┼╝ formalnie nikt nie powie, dobrze wiedz─ů, ┼╝e ich wizerunek, ich reputacja, ich si┼éa marketingowa, jest te┼╝ tak du┼╝a, ┼╝e je┼Ťli jeden b─Ödzie wspiera┼é drugiego, to korzy┼Ťci dla obu sp├│┼éek s─ů gigantyczne. To jest rzecz, kt├│r─ů ja mog─Ö powiedzie─ç, ale oni raczej formalnie tego nie powiedz─ů, ┼╝e w d┼éugim terminie wygrywaj─ů jako dobrzy przyjaciele i jedni z najbogatszych ludzi na ┼Ťwiecie. Pami─Ötajmy, ┼╝e w tym momencie to jest numer 2 i numer 3 w┼Ťr├│d najbogatszych ludzi na ┼Ťwiecie. To s─ů kumple, kt├│rzy graj─ů razem w bryd┼╝a i przy okazji buduj─ů np. sie─ç elektrowni w Afryce.

Teraz mamy ten efekt, ┼╝e Buffett chce razem z Gatesem zmienia─ç ┼Ťwiat, chce, ┼╝eby by┼éo te┼╝ zaanga┼╝owanie Gatesa w Berkshire Hathaway

To jest co┼Ť niesamowitego, naprawd─Ö. Ci dwaj panowie, kiedy s─ů razem, to jakby podsumowa─ç ich portfele, to a┼╝ strach pomy┼Ťle─ç.

To prawda. Zaczynamy tu m├│wi─ç o astronomicznych liczbach, chocia┼╝ trzeba mie─ç z ty┼éu g┼éowy, ┼╝e taki Bill Gates coraz mniej faktycznie zarz─ůdza Microsoftem, a coraz wi─Öcej zarz─ůdza tymi sp├│┼ékami, kt├│re zajmuj─ů si─Ö zmienianiem ┼Ťwiata. ┼Üwietnie to pokaza┼é ostatni dokument Netflixa, kt├│ry te┼╝ polecam obejrze─ç, jak kto┼Ť interesuje si─Ö Buffettem, Gates te┼╝ si─Ö tam pojawia jako posta─ç drugoplanowa. Ale to te┼╝ pokazuje, co dzisiaj robi Bill Gates na ┼Ťwiecie, kt├│ry przez tyle, tyle lat budowa┼é pot─Ög─Ö technologiczn─ů i dzisiaj chce budowa─ç ju┼╝ zupe┼énie co innego.

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

Porozmawiajmy chwil─Ö o Berkshire Hathaway, poniewa┼╝ to jest sp├│┼éka, kt├│ra tak naprawd─Ö przez wi─Ökszo┼Ť─ç inwestycyjnego ┼╝ycia Buffetta mia┼éa najwi─Öksze znaczenie dla jego wynik├│w, dla okre┼Ťlenia miejsca, w kt├│rym jest obecnie. Sp├│┼éka ta wywodzi si─Ö z bran┼╝y tekstylnej i tak naprawd─Ö nie mia┼éa wiele wsp├│lnego, je┼Ťli cokolwiek, z inwestycjami. Jakby┼Ť m├│g┼é tak szybko przybli┼╝y─ç histori─Ö Berkshire Hathaway i tego modelu biznesowego, jaki przy┼Ťwieca teraz Buffettowi. W jaki spos├│b on inwestuje na rynkach?

Ciekawe jest w┼éa┼Ťnie to, co powiedzia┼ée┼Ť ÔÇô ┼╝e bran┼╝a tekstylna, bran┼╝a kt├│ra nie poradzi┼éa sobie z tym, ┼╝e Chi┼äczycy weszli na rynek. Sp├│┼éka, kt├│ra Buffett kupi┼é zgodnie ze strategi─ů kupowania tanich, ledwie ┼╝ywych, wr─Öcz na skraju upad┼éo┼Ťci sp├│┼éek. To by┼é Buffett taki jeszcze mocno grahamowski, kt├│ry chcia┼é jak najtaniej kupi─ç sp├│┼ék─Ö. Kt├│ry koniec ko┼äc├│w, poniewa┼╝ poczu┼é si─Ö oszukany przez jej w┼éa┼Ťciciela, zamiast sprzeda─ç akcje tej sp├│┼éki, kupi┼é j─ů ca┼é─ů, po to, ┼╝eby wyrzuci─ç prezesa. I zosta┼é z ca┼é─ů inwestycj─ů Berkshire Hathaway, o kt├│rej dzisiaj m├│wi, ┼╝e by┼éa b┼é─Ödem inwestycyjnym.

Patrz─ůc na jego racjonalne podej┼Ťcie do rynk├│w, to tutaj ponios┼éy go emocje, to raz. Dwa, ┼╝e zosta┼é ze sp├│┼ék─ů, kt├│ra by┼éa naprawd─Ö nierentowna i trzeba by┼éo tam w┼éo┼╝y─ç mas─Ö pracy. Co si─Ö ostatecznie nie uda┼éo, bo dzisiaj m├│wimy o Berkshire jako wehikule inwestycyjnym. Ja te┼╝ chyba patrz─Ö na to jako troch─Ö wehiku┼é inwestycyjny, bo ci─Ö┼╝ko jest o nim powiedzie─ç ÔÇ×funduszÔÇŁ. W szczeg├│lno┼Ťci ┼╝e to sp├│┼éka, kt├│ra przez kilkadziesi─ůt lat pr├│bowa┼éa t─Ö bran┼╝─Ö tekstyln─ů podnie┼Ť─ç i w ko┼äcu si─Ö podda┼éa. Dodam, ┼╝e Buffett mia┼é najwi─Ökszy problem, ┼╝e jak zapadnie ta decyzja, to b─Ödzie musia┼é zwolni─ç pracownik├│w, a w danej cz─Ö┼Ťci regionu Nebraska to by┼é bardzo istotny pracodawca. Dlatego te┼╝ te emocje by┼éy tak istotne.

Natomiast koniec ko┼äc├│w Berkshire Hathaway to jest wehiku┼é inwestycyjny, kt├│ry z jednej strony my znamy jako co┼Ť notowanego na ameryka┼äskiej gie┼édzie, z astronomiczn─ů wycen─ů za akcje klasy A ÔÇô ponad 300 tys. dolar├│w. Sp├│┼éka, kt├│ra nigdy nie wyp┼éaci┼éa dywidendy, m.in. dlatego jej wycena jest tak gigantyczna. Buffet twierdzi i wielu jego znajomych te┼╝, ┼╝e to jest takie idealne zobrazowanie jego sukcesu, tego track recordu. Patrzymy na wykres Berkshire Hathaway i to jest dorobek Warrena Buffetta ÔÇô akcje od kilku dolar├│w do 330 tys. za jedn─ů akcj─Ö. W Polsce, jak si─Ö ma jedn─ů, to ju┼╝ si─Ö jest milionerem. To abstrakcyjne, ale tak to mniej wi─Öcej wygl─ůda.

Sp├│┼éka, kt├│ra z jednej strony kupuje akcje innych sp├│┼éek notowanych na gie┼édzie i tak wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w my┼Ťli. Z drugiej strony kupuje te┼╝ sp├│┼éki w ca┼éo┼Ťci ÔÇô i to jest bardzo, bardzo istotne. Ona ma ponad 60 sp├│┼éek kupionych w ca┼éo┼Ťci, kt├│re te┼╝ przeznaczaj─ů dywidendy, s─ů w tej rodzinie Berkshire Hathaway i wspieraj─ů kapita┼éowo ca┼éy ten ekosystem Berkshire. ┼ü─ůcznie sp├│┼éki, kt├│re nale┼╝─ů do Berkshire, zatrudniaj─ů ponad 300 tys. pracownik├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie.

┼╗eby dobrze zrozumie─ç ten efekt ÔÇô to nie jest ju┼╝ tylko zabawa instrumentami finansowymi, ale to jest realny kawa┼é ameryka┼äskiej gospodarki, pocz─ůwszy od chocia┼╝by kilku lokalnych biznes├│w w Omaha, takich jak sklep z meblami, wspomniany jubiler, ko┼äcz─ůc na przedmiotach codziennego u┼╝ytku, jak baterie Duracell czy koszulki Fruit of the Loom. I oczywi┼Ťcie z takimi gigantami w tle, jak Coca-Cola, Goldman Sachs czy Apple, je┼╝eli ju┼╝ m├│wimy o akcjach sp├│┼éek notowanych na gie┼édzie.

Najbardziej ciekawe w tym wszystkim jest, jak czyta┼éem, ┼╝e w Berkshire pracuje co┼Ť ko┼éo 30 os├│b. To jest co┼Ť niesamowitego.

Tak, na szczeblu menad┼╝erskim. Wszyscy my┼Ťl─ů, ┼╝e w Omaha podje┼╝d┼╝aj─ů pod budynek Buffetta, a on tam wynajmuje jedno pi─Ötro. To jest taki wie┼╝owiec biurowiec i na kt├│rym┼Ť pi─Ötrze jest Buffett z kilkoma osobami. Na tym szczeblu zarz─ůdzaj─ůcym, typuj─ůcym kolejne inwestycje, szukaj─ůcym kolejnych sp├│┼éek do przej─Ö─ç jest zaledwie kilkana┼Ťcie, kilkadziesi─ůt os├│b w porywach.

To, co te┼╝ zwraca uwag─Ö, je┼╝eli chodzi o Buffetta, to jest jego transparentno┼Ť─ç i etyka w dzia┼éalno┼Ťci inwestycyjnej. Oni wr─Öcz spisali z Charliem Mungerem taki kodeks dzia┼éania, post─Öpowania w stosunku do inwestor├│w. Tutaj ewidentnie wida─ç, ┼╝e oni jedz─ů to, co gotuj─ů, czyli to nie jest tak, jak to cz─Östo bywa w innych instytucjach, w funduszach inwestycyjnych, gdzie tak naprawd─Ö tworzy si─Ö jaki┼Ť produkt, kt├│ry chce si─Ö tylko jak najdro┼╝ej sprzeda─ç. Tutaj panowie staraj─ů si─Ö inwestowa─ç w taki spos├│b, by by┼éo to faktycznie z jak najwi─Öksz─ů korzy┼Ťci─ů dla inwestora, dla nich samych zarazem, poniewa┼╝ s─ů w┼éa┼Ťcicielami, wsp├│┼éw┼éa┼Ťcicielami tej sp├│┼éki. Czy tutaj, je┼╝eli chodzi o te kwestie, tej etyki, tej transparentno┼Ťci, czy chcia┼éby┼Ť jeszcze co┼Ť doda─ç? Na ile ewentualnie ma to znaczenie dla kogo┼Ť, kto sam chcia┼éby zainwestowa─ç w Berkshire Hathaway?

Na pewno fajne jest to, co oni m├│wi─ů bezpo┼Ťrednio do inwestora ÔÇô nie zach─Öcaj─ů do kupowania tych akcji tu i teraz, kiedy akcje s─ů bardzo wysoko. M├│wi─ů wprost: ÔÇ×Je┼Ťli kupisz akcje na historycznym szczycie, to licz si─Ö z tym, ┼╝e my zostajemy do ko┼äca ┼╝ycia z tymi akcjami, nie chcemy ich sprzedawa─ç, ale ty mo┼╝esz mocno zaciska─ç z─Öby, kiedy b─Ödzie jaka┼Ť bessa albo korekta na rynku. Najbezpieczniej jest kupowa─ç akcje wtedy, kiedy my og┼éaszamy skup akcji w┼éasnych, gdy stwierdzimy, ┼╝e akcje s─ů wystarczaj─ůco tanie wed┼éug naszych wylicze┼äÔÇŁ.

Ta transparentno┼Ť─ç mi si─Ö osobi┼Ťcie bardzo podoba, bo, tak jak powiedzia┼ée┼Ť, s─ů ludzie, kt├│rzy pompuj─ů jaki┼Ť biznes, ┼╝eby go sprzeda─ç albo robi─ů jakie┼Ť instrumenty finansowe, ┼╝eby je sprzedawa─ç, a sami maj─ů w portfelu co innego. Natomiast u tych pan├│w jest tak, ┼╝e oni maj─ů akcje Berkshire Hathaway, a Berkshire Hathaway ma akcje przer├│┼╝nych innych sp├│┼éek. Troch─Ö upraszczaj─ůc, mo┼╝emy powiedzie─ç ka┼╝demu s┼éuchaczowi, ┼╝e dobrze, ┼╝e s─ů akcje klasy B, bo ka┼╝dy, kto chcia┼éby zainwestowa─ç tak jak Buffett, ma tak─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç, i mo┼╝e bezpo┼Ťrednio uczestniczy─ç w zgromadzeniu online, bo wcale nie trzeba lecie─ç, tak jak my.

Sam fakt, ┼╝e walne zgromadzenie jest organizowane w sobot─Ö, to te┼╝ nie dlatego, ┼╝e jest wielka impreza, ale przede wszystkim dlatego, ┼╝eby inwestor zawsze mia┼é wgl─ůd w raport finansowy. Nie w trakcie sesji, ┼╝eby to by┼é jaki┼Ť grom z jasnego nieba, ale ┼╝eby on mia┼é ca┼éy weekend na przeczytanie i przemy┼Ťlenie tego, co si─Ö w sp├│┼éce wydarzy┼éo. Ta transparentno┼Ť─ç to jest to, co mnie osobi┼Ťcie bardzo przekonuje, bo oni nie z┼éamali tych zasad od dziesi─Öcioleci. Ten track record jest po prostu zab├│jczy z tej perspektywy, ┼╝adna polska sp├│┼éka nie jest w stanie mie─ç takiego ÔÇô czysto historycznie, bo jeste┼Ťmy za m┼éodzi.

Fajne jest to, co oni m├│wi─ů bezpo┼Ťrednio do inwestora ÔÇô nie zach─Öcaj─ů do kupowania tych akcji tu i teraz, kiedy akcje s─ů bardzo wysoko

Jasne. Ale powiedz ze swojej strony, je┼Ťli kto┼Ť my┼Ťli o inwestowaniu, zw┼éaszcza na rynku ameryka┼äskim, czy zamiast samemu kopa─ç si─Ö z tym rynkiem i samemu go pobija─ç, to czy nie najprostszym podej┼Ťciem, nie najprostsz─ů metod─ů jest po prostu kupienie sobie do portfela akcji tych sp├│┼éek Buffetta ÔÇô Berkshire Hathaway? Jak sam wspomnia┼ée┼Ť, mo┼╝na to zrobi─ç, nawet je┼╝eli nie jest si─Ö milionerem, bo teraz dos┼éownie za kilkaset dolar├│wÔÇŽ

Chyba 230, no ledwie ponad 200 dolar├│w za jedn─ů akcj─Ö, czyli jest to spokojnie do zrobienia.

Jest jeszcze kwestia dywidend, bo nie s─ů wyp┼éacane. Tu jest taka ko┼Ť─ç niezgody pomi─Ödzy tymi osobami, kt├│re chcia┼éyby t─Ö dywidend─Ö, natomiast Buffett uzasadnia, dlaczego jej nie ma. Ale czy nie uwa┼╝asz, ┼╝e nie jest fajne kupienie takiej sp├│┼éki do portfela, bo to jest jak kupienie ETF-a, tylko takiego specyficznego? Za tym stoj─ů ┼╝ywi ludzie, najlepsi inwestorzy na ┼Ťwiecie, kt├│rzy dobieraj─ů nam do portfela niez┼ée sp├│┼éki i oni si─Ö tym zajmuj─ů full time, na pe┼ény etat, robi─ů to przez dziesi─ůtki lat. Czy my mo┼╝emy z nimi w og├│le konkurowa─ç?

To prawda, to jest bardzo fajne, zdroworozs─ůdkowe podej┼Ťcie, tylko musimy przeskoczy─ç ile┼Ť takich swoich obiekcji. To jest kluczowe, bo wszyscy od kilku, je┼Ťli nie kilkudziesi─Öciu lat, boj─ů si─Ö, co b─Ödzie ze sp├│┼ék─ů bez Buffetta. I to jest na pewno co┼Ť, co wszyscy prze┼╝ywaj─ů, zastanawiaj─ůc si─Ö, jak co roku w trakcie tego spotkania w USA dyplomatycznie zada─ç to pytanie tym panom i co oni odpowiedz─ů w tym roku. Oni oczywi┼Ťcie transparentnie zach─Öcaj─ů, ┼╝eby zadawa─ç to pytanie. I tak odpowiedz─ů, ┼╝e tam ju┼╝ jest zestaw menad┼╝er├│w, kt├│ry i tak dokonuje tych transakcji, wi─Öc ┼╝eby nikt sobie nie wyobra┼╝a┼é, ┼╝e tam tylko jeden Warren z Charliem siedz─ů i wybieraj─ů, i nikt nie ma nic do powiedzenia. Oni twierdz─ů, ┼╝e to jest czysto wizerunkowy, psychologiczny element, co b─Ödzie, jak ich zabraknie, bo sp├│┼éka b─Ödzie dzia┼éa─ç dok┼éadnie tak, jak teraz dzia┼éa.

A propos sukcesji, nawet nazwisko si─Ö nie zmieni, bo na czele sp├│┼éki stanie Howard Buffett, syn Warrena. Faktycznie zarz─ůdza─ç b─Ödzie dalej ten team, kt├│ry pracuje teraz. To jest ta jedna obiekcja, kt├│r─ů b─Ödzie trzeba przeskoczy─ç, jak jeste┼Ťmy w tym czasie, kiedy wszyscy si─Ö boj─ů, jak b─Ödzie wygl─ůda┼éo Berkshire Hathaway bez Buffetta.

Jeste┼Ťmy przy maksimach historycznych, wi─Öc pytanie, czy u┼Ťredniamy, czy kupujemy wtedy, jak Buffett m├│wi, kiedy jest skup akcji w┼éasnych. Sprawdzamy te┼╝, co ma Berkshire jako taki fundusz, kawa┼éek ameryka┼äskiej gospodarki, czy nam takie co┼Ť odpowiada.

Na pewno jest ciekawe, co by by┼éo, gdyby by┼éa wi─Öksza korekta na sp├│┼ékach technologicznych, gdzie tych sp├│┼éek praktycznie w og├│le nie ma, chyba ┼╝e liczymy AppleÔÇÖa. To wtedy mamy to w Berkshire, tam jest kawa┼é takiego konkretnego biznesu, od sprzeda┼╝y but├│w, przez cukierki, meble, banki, ubezpieczenia itd.

Jest to jedna z ciekawszych i zarazem zab├│jczo prostych strategii, kt├│re mo┼╝emy realizowa─ç, tylko musimy przepracowa─ç sobie w g┼éowie tych par─Ö rzeczy. Ja mam par─Ö tych akcji, troch─Ö z sentymentu, ale ze wzgl─Ödu na zaanga┼╝owanie g┼é├│wnie w polskie akcje nie my┼Ťla┼éem o tym, ┼╝eby wykrzesa─ç jeszcze troch─Ö pieni─Ödzy, ┼╝eby budowa─ç sobie wi─Öksz─ů pozycj─Ö w Berkshire. Z takiego logicznego punktu widzenia uwa┼╝am to za bardzo sensown─ů strategi─Ö.

Je┼Ťli chcemy kupowa─ç tak jak Buffett, jedna uwaga ÔÇô tak jak my zaznaczamy na ok┼éadce, z ty┼éu naszej ksi─ů┼╝ki: nie b─Ödziesz drugim Warrenem Buffetem. Nie kupuje si─Ö idealnie w tych momentach, w kt├│rych on kupuje. On powie w raporcie, ile dokupi┼é akcji, ale dwa miesi─ůce temu. Nie jeste┼Ťmy w stanie inwestowa─ç w akcje tak jak Buffett na podstawie przeczytanych ksi─ů┼╝ek i instrukcji. Ju┼╝ nie m├│wi─Ö o ÔÇ×magicznych kursachÔÇŁ, bo i takie rzeczy widzia┼éem, ┼╝e mo┼╝na inwestowa─ç tak jak Buffett, tylko trzeba sp─Ödzi─ç kilka dni na seminarium. No nie mo┼╝na. Je┼Ťli chce si─Ö inwestowa─ç jak Warren Buffett, to jedyn─ů, najprostsz─ů metod─ů jest kupno od niego tych akcji, a od Buffetta mo┼╝na si─Ö nauczy─ç wielu innych rzeczy.

Tu taka jedna przestroga, ┼╝e pomimo tego, ┼╝e inwestujemy wtedy jak najlepszy inwestor, to nie znaczy to, ┼╝e ka┼╝dego roku zarabiamy wielkie pieni─ůdze, nawet licz─ůc to procentowo. S─ů okresy, kiedy tak┼╝e Buffett przegrywa z szerokim rynkiem i to jest co┼Ť naturalnego.

Oczywi┼Ťcie. I to by┼éy okresy bardzo bolesne, bo jak patrzy si─Ö na to, jakie jest obsuni─Öcie kapita┼éu przy bessie, kt├│ra potrafi te┼╝ mocno poturbowa─ç Berkshire, to pojawia si─Ö pytanie, czy inwestor jest w stanie spojrze─ç na rachunek i zobaczy─ç, ┼╝e ma akcje, nad kt├│rymi jakby piecz─Ö ma Warren Buffett, a one spad┼éy o 20 proc. w zwi─ůzku z jak─ů┼Ť siln─ů korekt─ů czy czym┼Ť takim. To te┼╝ musimy przepracowa─ç. Buffett kilka razy w swojej historii patrzy┼é na to, jak jego portfolio topnieje nawet o 50 proc. I to jest si┼éa tej psychologii inwestowania, ┼╝e on dobrze wie, ┼╝e nic si─Ö nie sta┼éo i by─ç mo┼╝e, ┼╝e to jest moment na dokupienie jeszcze akcji.

W┼éa┼Ťnie. Wynotowa┼éem sobie, ┼╝e od czerwca 1998 do lutego 2000 roku Berkshire traci┼éo co┼Ť w okolicach 40 proc., a szeroki rynek zyskiwa┼é wtedy ok. 30 proc. Trzeba mie─ç du┼╝o dyscypliny i wiedzie─ç, co si─Ö robi, ┼╝eby m├│c wytrwa─ç i nie porzuci─ç takiej inwestycji w najgorszym mo┼╝liwym momencie. Ale jak ju┼╝ m├│wimy o wynikach Berkshire Hathaway, to zarabia teraz od ┼éadnych kilku lat, mamy hoss─Ö na rynku ameryka┼äskim. Ale zerkn─ů┼éem na wyniki od 2008 roku, tu┼╝ przed tym wielkim za┼éamaniem, do dzi┼Ť, do pocz─ůtku 2020 roku ÔÇô 12 lat. Taki zwyk┼éy ETF na S&P500 SPY zarobi┼é prawie 200 proc., a Berkshire Hathaway ok. 150 proc., czyli tak naprawd─Ö poni┼╝ej tego, co zrobi┼é prosty ETF. Wed┼éug mnie to te┼╝ wskazuje na trudno┼Ť─ç w inwestowaniu w tak─ů sp├│┼ék─Ö, bo kto┼Ť mo┼╝e ┼éatwo powiedzie─ç, ┼╝e Buffett przegra┼é, aczkolwiek ja by┼ébym bardzo ostro┼╝ny z takim stawianiem sprawy.

Ja też chciałbym przegrywać z takimi wynikami inwestycyjnymi, naprawdę chętnie byłbym takim przegranym za te 150 proc. w tym okresie.

Ja też chciałbym przegrywać z takimi wynikami inwestycyjnymi, naprawdę chętnie byłbym takim przegranym za te 150 proc. w tym okresie

Dok┼éadnie, dok┼éadnie. Ale ┼╝eby odda─ç tutaj prawd─Ö: o ile S&P za 20 lat zyska┼éo ok. 220 proc., to wi─Ökszo┼Ť─ç tego wyniku, o kt├│rym m├│wi┼éem, za ostatnie 12 lat, tak naprawd─Ö zmy┼é ostatni kryzys w 2008 roku. Czyli za ostatnie 20 lat SPY, czyli S&P500, zarobi┼éo ponad 200 proc. a Berkshire Hathaway zarobi┼éo oko┼éo 500 proc., prawie ponad 2 razy wi─Öcej. To pokazuje, ┼╝e im wi─Öcej mamy tego czasu na osi, im wi─Öcej tego czasu up┼éywa, to tutaj ta przewaga Berkshire Hathaway nad takim powiedzmy pasywnym inwestowaniem jest coraz wi─Öksza.
Wspomnia┼ée┼Ť te┼╝ o tych ograniczeniach kapita┼éowych. Berkshire Hathaway jest ju┼╝ na tyle du┼╝e, ┼╝e stanowi to pewien problem. Dlatego te┼╝ m.in. Buffett zdecydowa┼é si─Ö kupi─ç tak p┼éynn─ů sp├│┼ék─Ö, jak─ů jest Apple.

┼╗eby te┼╝ mo┼╝e s┼éuchaczom nieco uzmys┼éowi─ç: teraz kapitalizacja na gie┼édzie Berkshire Hathaway to jest oko┼éo ponad 560 miliard├│w dolar├│w. Dla tych, kt├│rzy na GPW inwestuj─ů, dodam, ┼╝e kapitalizacja PKN Orlen to jest niespe┼éna 10 miliard├│w USD. PKN Orlen jest mniejszy od Berkshire Hathaway niemal 60 razy, licz─ůc przez kapitalizacj─Ö. Czy s─ůdzisz, ┼╝e w┼éa┼Ťnie ta wielko┼Ť─ç Berkshire Hathaway mo┼╝e by─ç tym, co b─Ödzie najbardziej tak─ů kul─ů u nogi tej sp├│┼éki?

I Warren, i Charlie, i wielu innych analityk├│w chocia┼╝by z ameryka┼äskiego rynku zauwa┼╝aj─ů, jakim kolosem ju┼╝ jest na gie┼édzie, My ca┼éy czas m├│wimy o tych najwi─Ökszych sp├│┼ékach jednym tchem, ┼╝e jest to Apple, Microsoft, Amazon itd., ale znowu, zaraz po tych sp├│┼ékach, jest tam gdzie┼Ť wspomniany przez ciebie Berkshire Hathaway z t─ů ogromn─ů kapitalizacj─ů plus z got├│wk─ů na poziomie 130 miliard├│w dolar├│w. Oni maj─ů tyle got├│wki na inwestycje, ┼╝e nawet jak kupi─ů jak─ů┼Ť malutk─ů sp├│┼éeczk─Ö, kt├│ra wzro┼Ťnie o kilkaset procent, to nadal jest to kropla w morzu tej kapitalizacji, kt├│ra w tym momencie jest. To si┼é─ů rzeczy determinuje, ┼╝e to ju┼╝ nie jest tak agresywny wehiku┼é inwestycyjny, jak by┼é kiedy┼Ť.

To ten malutki efekt bazy, to wytypowywanie najlepszych graczy na rynku ÔÇô sam Warren m├│wi wprost, ┼╝e on widzi ┼Ťwietne sp├│┼éki, kt├│re mog┼éyby da─ç zarobi─ç, ale akcjonariusz Berkshire pewnie tego nie odczuje ze wzgl─Ödu na ich malutki rozmiar. To ju┼╝ prostu jest inwestowanie troch─Ö innym gabarytem i z tym te┼╝ trzeba si─Ö liczy─ç.

Ca┼éy czas m├│wimy w tej rozmowie o tym, ┼╝e inwestor musi w pe┼éni ┼Ťwiadomie podchodzi─ç z jednej strony do zalet, z drugiej strony do ryzyka, o kt├│rych si─Ö wspomina. Je┼Ťli bierze pod uwag─Ö inwestycje w Berkshire, to ┼╝eby w┼éa┼Ťnie nastawi┼é si─Ö na to, jak dzisiaj wygl─ůda Berkshire, a nie jak wygl─ůda┼éo 30 lat temu, kiedy tam troch─Ö inaczej agresywniej dobiera┼éo te sp├│┼éki do portfela.

Wydaje mi si─Ö wi─Öc, ┼╝e jest dok┼éadnie tak jak powiedzia┼ée┼Ť. Musimy zdawa─ç sobie po prostu spraw─Ö z tego, czym jest dzisiaj Berkshire, jak p┼éynne du┼╝e sp├│┼éki musi ono kupowa─ç, w zasadzie partiami no, bo gdzie, jakie, akcje tak naprawd─Ö mo┼╝na kupi─ç na gie┼édzie, kiedy musimy mie─ç tak p┼éynn─ů sp├│┼ék─Ö, ┼╝e chcemy tam wrzuci─ç kilka miliard├│w dolar├│w, co przekracza czasami dzienne obroty na wielu sp├│┼ékach? Skala jest wi─Öc zupe┼énie inna ÔÇô ┼Ťwietnie por├│wna┼ée┼Ť do PKN Orlen, ┼╝eby zrozumie─ç troch─Ö skal─Ö tego biznesu. Ale i tak jest wielki plus, ┼╝e dzisiaj rozmawiamy sobie o tym, jak w og├│le mo┼╝na kupi─ç te akcje. Kiedy┼Ť to by┼éo kompletnie nie do pomy┼Ťlenia i ka┼╝dy pr├│bowa┼é jako┼Ť kopiowa─ç, ┼╝e skoro Warren ma Coca-Col─Ö, to ja te┼╝ b─Öd─Ö mia┼é Coca-Col─Ö, tylko bez wnikania po jakiej cenie i w jakim celu w og├│le kupi┼é Warren Coca-Col─Ö. To jest w┼éa┼Ťnie to, ┼╝eby taki big Picture, szeroki kontekst ┼éapa─ç i rozumie─ç, jakie s─ů te ryzyka wynikaj─ůce z naszej decyzji.

A czy my┼Ťlisz Tomku, ┼╝e problem sukcesji to jest faktycznie realny problem? Oczywi┼Ťcie chcia┼ébym, ┼╝eby Buffett jak najd┼éu┼╝ej kierowa┼é jeszcze Berkshire Hathaway i my┼Ťl─Ö, ┼╝e wielu inwestor├│w na ┼Ťwiecie r├│wnie┼╝ by sobie tego ┼╝yczy┼éo, natomiast, no, pewnych rzeczy nie przeskoczymy i kiedy┼Ť b─Ödzie musia┼é odej┼Ť─ç ze sp├│┼éki. Czy my┼Ťlisz, ┼╝e to mo┼╝e stanowi─ç jaki┼Ť problem, czy te┼╝ my┼Ťlisz, ┼╝e sukcesja nie jest wielkim problemem i ludzie, kt├│rzy ju┼╝ obecnie tam s─ů, wiedz─ů, jak to si─Ö robi i mog─ů spokojnie przej─ů─ç stery?

Staram si─Ö nie prognozowa─ç tego typu sytuacji nigdy, ale gdzie┼Ť mam z ty┼éu g┼éowy, ┼╝e ju┼╝ jedn─ů inwestycyjn─ů s┼éynn─ů zmian─Ö warty prze┼╝y┼éem. Chodzi oczywi┼Ťcie o SteveÔÇÖa Jobsa, gdzie zobaczmy, jaka wtedy by┼éa zmienno┼Ť─ç, jakie by┼éo szale┼ästwo, ┼╝e ta sp├│┼éka upadnie, bo ona si─Ö opiera┼éa tylko na Jobsie itd. No i gdzie dzisiaj jest ta sp├│┼éka?

Mam z ty┼éu g┼éowy, ┼╝e mo┼╝e by─ç du┼╝a zmienno┼Ť─ç, mo┼╝e by─ç podejmowanych wiele pochopnych, emocjonalnych decyzji, ale pytanie w┼éa┼Ťnie, czy co┼Ť si─Ö zmieni? Pami─Ötajmy, ┼╝e Berkshire Hathaway sk┼éada si─Ö ze sp├│┼éek, kt├│rych akcje posiada, czy 100 proc. tych akcji, czy 2 proc., 1 proc. itd. ÔÇô to taka wypadkowa tego, co oni maj─ů w portfelu. Nawet gdyby Buffett teraz powiedzia┼é: ÔÇ×Dobra, id─Ö na emerytur─ÖÔÇŁ ÔÇô zak┼éadamy, ┼╝e oczywi┼Ťcie si─Ö to nie zdarzy, ale gdyby hipotetycznie tak zrobi┼é ÔÇô to przecie┼╝ nie sprawia, ┼╝e spadaj─ů akcje Coca-Coli, spada dywidenda w Apple itd.

Musimy mie─ç taki fundamentalny zdrowy rozs─ůdek, co si─Ö sk┼éada na sukces Berkshire opr├│cz samej osoby Buffetta, kt├│ra na pewno jest takim turbodo┼éadowaniem marketingowo, wizerunkowo. Z ka┼╝dej w┼éa┼Ťciwie strony ju┼╝ dzisiaj mo┼╝emy powiedzie─ç, ┼╝e to jest legenda kapitalizmu, kt├│ra jest twarz─ů Berkshire, ale czysto fundamentalnie zastan├│wmy si─Ö, co tak naprawd─Ö ta sp├│┼éka ma w ┼Ťrodku i od czego jest ten sukces zale┼╝ny. Do portfolio Buffetta mo┼╝na spokojnie zajrze─ç, czy nagle ameryka┼äska bankowo┼Ť─ç upadnie o kilkana┼Ťcie procent, jak zmieni─ů si─Ö zarz─ůdzaj─ůcy Berkshire? Raczej nie. Wcale si─Ö wi─Öc nie zdziwi─Ö, jak to b─Ödzie jedna z najlepszych historycznych okazji do zakupu tych akcji. Musimy tu jeszcze ÔÇô mam nadziej─Ö ÔÇô wiele, wiele lat poczeka─ç na wyja┼Ťnienie tej sytuacji.

Do portfolio Buffetta mo┼╝na spokojnie zajrze─ç, czy nagle ameryka┼äska bankowo┼Ť─ç upadnie o kilkana┼Ťcie procent, jak zmieni─ů si─Ö zarz─ůdzaj─ůcy Berkshire? Raczej nie

My┼Ťl─Ö, ┼╝e tym optymistycznym akcentem mimo wszystko zamkniemy temat Warrena Buffetta i Berkshire Hathaway. Tak jeszcze dopytuj─ůc na koniec, czy ty, ze swojej perspektywy ju┼╝ przez te lata, kt├│re jeste┼Ť na rynku, m├│g┼éby┼Ť przekaza─ç nam jak─ů┼Ť jedn─ů swoj─ů najwi─Öksz─ů lekcj─Ö, kt├│r─ů prze┼╝y┼ée┼Ť, kt├│rej udzieli┼é ci mo┼╝e, ┼╝e tak powiem, rynek?

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e to jest chyba jedno z trudniejszych pyta┼ä, jakie mo┼╝na komukolwiek zada─ç. Gdzie┼Ť mam z ty┼éu g┼éowy jakie┼Ť r├│┼╝ne pora┼╝ki inwestycyjne, mniejsze, wi─Öksze, czy jak ogromnym ciosem by┼éo wyzerowanie portfela, gdy by┼éem na studiach, gdzie po prostu z ty┼éu g┼éowy patrzy┼éem na kwot─Ö, kt├│rej nie zarobi─Ö przez ile┼Ť tam miesi─Öcy, nie m├│wi─ůc o od┼éo┼╝eniu, i nagle j─ů straci┼éem, i wtedy przypomnia┼éo mi si─Ö poszanowanie do kapita┼éu. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e mimo wszystko taka najwi─Öksza lekcja to jest zdroworozs─ůdkowe patrzenie fundamentalnie na rynek, kiedy wszyscy panikuj─ů.

Pamiętam doskonale jako dziennikarz finansowy 2011 rok i to jest to, co mi mocno zostało w głowie. Dużo pisałem i mówiłem o szumie informacyjnym i o tym, jak łatwo wpadamy w panikę. Jako dziennikarz miałem okazję rozmawiać w tym czasie z przeróżnymi ekspertami rynkowymi, którzy czekali, czy Unia Europejska się załamie od kryzysu greckiego, czy w ogóle ten kryzys obligacyjny wpłynie też mocno na Polskę.

Nie mamy a┼╝ tak du┼╝o czasu, ┼╝eby ca┼éy ten kryzys przypomnie─ç s┼éuchaczom, ale w ka┼╝dym razie oczywi┼Ťcie chodzi o potencjalne bankructwo Grecji w 2011 roku, kt├│re rozla┼éo si─Ö p├│┼║niej na ca┼é─ů Europ─Ö. Pami─Ötam, ┼╝e wtedy by┼éa taka prawdziwa, ┼╝ywa panika, o kt├│rej cz─Östo czyta┼éem. Wtedy zobaczy┼éem j─ů na w┼éasne oczy, kiedy przychodzili do mnie do studia go┼Ťcie albo by┼éem na jaki┼Ť konferencjach i prezesi bank├│w zarz─ůdzaj─ůcych wielkimi firmami do kamery m├│wili jedno, a p├│┼║niej poza kamer─ů m├│wili, ┼╝e oni panicznie si─Ö boj─ů o losy Europy itd. Wida─ç by┼éo na rynku taki prawdziwy, namacalny strach. To by┼é chyba pierwszy raz, kiedy takie co┼Ť widzia┼éem. ─ä p├│┼║niej okaza┼éo si─Ö, jak ┼éatwo mo┼╝na by┼éo z tego kryzysu wyj┼Ť─ç i dzisiaj na nikim nie robi wra┼╝enia kolejna transza pomocowa dla Grecji.

Z dzisiejszej perspektywy by┼éa to dla mnie niesamowicie cenna lekcja na rynku kapita┼éowym, ┼╝e najlepsi potrafi─ů ostudzi─ç emocje i w takich w┼éa┼Ťnie sytuacjach potrafi─ů szuka─ç okazji. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e dzisiaj troch─Ö lepiej do tego po prostu podchodz─Ö, kiedy widz─Ö jakie┼Ť afery finansowe, kiedy widz─Ö jakie┼Ť du┼╝e problemy na rynku. W og├│le nie udzielaj─ů mi si─Ö te emocje, bardzo racjonalnie jestem w stanie oceni─ç, czy ten kryzys wp┼éynie na mnie, czy ten kryzys wp┼éynie na to, co mam w portfelu, czy wp┼éynie mo┼╝e na moj─ů prac─Ö. Wbrew pozorom akurat bloger finansowy mo┼╝e mie─ç du┼╝o wi─Öksz─ů ogl─ůdalno┼Ť─ç w czasach kryzysowych. W czasach kryzysowych wszyscy si─Ö interesuj─ů tematyk─ů finans├│w, wi─Öc to jest takie paradoksalne, ale my┼Ťl─Ö, ┼╝e nasz podcast te┼╝ mo┼╝e by─ç cz─Ö┼Ťciej s┼éuchany w momencie, kiedy indeksy b─Öd─ů spada─ç, ni┼╝ jak b─Öd─ů rosn─ů─ç.

To by┼éa dla mnie taka powa┼╝na lekcja, kiedy zobaczy┼éem od kuchni pot─Ö┼╝ny kryzys w bran┼╝y finansowej, kiedy wszyscy po prostu bali si─Ö o przysz┼éo┼Ť─ç, a fundamentalnie, z d┼éu┼╝szej perspektywy nie by┼éo o co si─Ö a┼╝ tak ba─ç. By┼éa to dla mnie cenna lekcja na rynku kapita┼éowym, ┼╝e jednak emocje musimy odsun─ů─ç na bok, a emocje s─ů czasami doskona┼ée do okazji inwestycyjnych. Wiele razy przeczytamy to chocia┼╝by w r├│┼╝nych publikacjach o Buffetcie, ale ten jeden jedyny raz bardzo mocno poczu┼éem to na w┼éasnej sk├│rze, kiedy rozmawia┼éem ze spanikowanymi przedstawicielami rynku kapita┼éowego, finansowego w Polsce i w Europie. Chwil─Ö p├│┼║niej okaza┼éo si─Ö, ┼╝e by┼éa to doskona┼éa okazja do ta┼äszego zakupu akcji i da┼éo si─Ö uratowa─ç sytuacj─Ö bardzo szybko.

Czyli ÔÇ×Buy the fear, sell the greedÔÇŁ ÔÇô s┼éowa Warrena Buffetta.

Raz w ┼╝yciu prze┼╝y┼éem to tak naprawd─Ö na sobie. I to gdzie┼Ť mi siedzi z ty┼éu g┼éowy, cho─ç by┼éo to ju┼╝ dawno temu i by┼éem du┼╝o gorszym inwestorem ni┼╝ teraz, bo przecie┼╝ 2011 rok, kiedy to by┼éoÔÇŽ Mimo wszystko sprawdzenie na w┼éasnej sk├│rze jak dzia┼éa tego typu panika na rynku polskim, rodzimym, kapita┼éowym by┼éo arcyciekawym prze┼╝yciem.

Buy the fear, sell the greed

Larry Connors, czyli jak kupowa─ç strach i sprzedawa─ç chciwo┼Ť─ç

W tym odcinku us┼éyszysz konkretne dowody na to, ┼╝e finanse behawioralne nie tylko dzia┼éaj─ů, ale, ┼╝e mo┼╝na je wykorzysta─ç do budowania w┼éasnej przewagi na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Wymordowa┼éem ci─Ö ju┼╝ tutaj, chyba nawet przekroczyli┼Ťmy dwie godziny. Ostatnie, dos┼éownie ostatnie pytanie: jakie polecasz ┼║r├│d┼éa wiedzy ÔÇô ksi─ů┼╝ki, strony internetowe, mo┼╝e jakie┼Ť osoby, serwisy itd.?

Gdyby┼Ťmy przejrzeli list─Ö kilkudziesi─Öciu blog├│w finansowych w Polsce, ka┼╝dy znalaz┼éby co┼Ť dla siebie, je┼Ťli chodzi o takie dok┼éadne podej┼Ťcie do finans├│w. Pewnie d┼éugo by nam zaj─Ö┼éo wymienianie wielu, wielu nazw, ale wiele jest takich ranking├│w, zestawie┼ä, blog├│w, kt├│re ka┼╝demu pocz─ůtkuj─ůcemu po prostu polecam, ┼╝eby sobie przejrza┼é, co komu pasuje, czego si─Ö mo┼╝e od niego nauczy─ç itd., bo tych ┼║r├│de┼é wbrew pozorom wcale nie jest a┼╝ tak du┼╝o na polskim rynku kapita┼éowym.

Niestety fajnych ┼║r├│de┼é nie ma zbyt du┼╝o w polskich mediach, kt├│re jednak nie oddaj─ů tego charakteru osobistego inwestora. Troch─Ö inaczej pisze inwestor o inwestowaniu, a troch─Ö inaczej dziennikarz, kt├│ry nie inwestuje. Troszeczk─Ö przed tym ostrzegam ÔÇô szukaj─ůc ┼║r├│de┼é warto jest po prostu czyta─ç inwestor├│w z krwi i ko┼Ťci, kt├│rzy potrafi─ů odda─ç ten ┼éadunek emocjonalny. Podejrzewam, ┼╝e gdyby┼Ťmy nie inwestowali z Przemkiem, to ksi─ů┼╝ka o Buffetcie by┼éaby po prostu du┼╝o gorsza merytorycznie.

Przede wszystkim jest jedna rzecz, o kt├│rej mog─Ö ┼Ťmia┼éo powiedzie─ç z perspektywy ponad 10 lat nauki inwestowania, no i tej nauki, kt├│ra b─Ödzie jeszcze wiele, wiele lat trwa─ç ÔÇô wracajmy do tych samych ┼║r├│de┼é po latach. To jest co┼Ť, co mi zaj─Ö┼éo wiele lat, ┼╝eby si─Ö tego nauczy─ç, ale czytanie tej samej ksi─ů┼╝ki kilka lat p├│┼║niej daje kosmiczne efekty. Gdy zaczynamy czyta─ç ksi─ů┼╝k─Ö, kt├│ra okazuje si─Ö dla nas bardzo trudna, to nie znaczy, ┼╝e ksi─ů┼╝ka jest z┼éa. To znaczy, ┼╝e mo┼╝e czas na jej czytanie jest z┼éy i powinni┼Ťmy j─ů od┼éo┼╝y─ç na p├│┼ék─Ö, i wr├│ci─ç do niej za rok, za dwa, za trzy.

Mam teraz takie jedno jedyne postanowienie noworoczne, ┼╝eby jeszcze wi─Öcej czyta─ç ksi─ů┼╝ek, kt├│re ju┼╝ kiedy┼Ť czyta┼éem. ┼╗eby chocia┼╝by jeszcze raz przeczyta─ç ksi─ů┼╝k─Ö Fishera, kt├│rego czyta┼éem kilka lat temu (jest ┼Ťwietna okazja, bo wznowiono j─ů w Polsce), albo fragmentarycznie wr├│ci─ç do ksi─ů┼╝ki ┼Üladami Warrena Buffetta. By wraca─ç do ekspert├│w rynku, kt├│rzy naprawd─Ö ca┼ée ┼╝ycie pracowali nad tym, ┼╝eby zrobi─ç jakie┼Ť dzie┼éo, napisa─ç ksi─ů┼╝k─Ö, wyda─ç jakie┼Ť du┼╝e opracowanie, a my po prostu tego nie rozumiemy, bo jeszcze mamy za ma┼éo do┼Ťwiadczenia i uznajemy, ┼╝e to jest nie przydatne, a tak naprawd─Ö po prostu musimy do tego wr├│ci─ç tak realnie za kilka lat.

Ostatnio pisa┼éem recenzj─Ö Najwa┼╝niejszej rzeczy Howarda Marksa. Czyta┼éem j─ů po raz trzeci. Fantastyczne jest to por├│wnanie, jak po prostu przypominam sobie, jak chyba 8 lat temu czyta┼éem j─ů po raz pierwszy. I tak przytakiwa┼éem, ┼╝e fajnie to napisa┼é, sensowne to jest, ale w og├│le nie czu┼éem tego na w┼éasnej sk├│rze, na w┼éasnym rachunku inwestycyjnym, o czym on m├│wi. Natomiast dzisiaj to jest zupe┼énie inna lektura, w kt├│rej zakre┼Ťlam wiele rzeczy i to jest dla mnie bardzo wa┼╝ne.

Jedno, co m├│g┼ébym tak na koniec powiedzie─ç, to uczmy si─Ö ca┼éy czas. W┼éa┼Ťnie w ten spos├│b, ┼╝eby┼Ťmy nie odk┼éadali tych rzeczy na p├│┼ék─Ö tylko dlatego, ┼╝e s─ů dla nas trudne, tylko wracali do nich, kiedy ju┼╝ b─Ödziemy bardziej do┼Ťwiadczeni, bo inwestor uczy si─Ö ca┼ée ┼╝ycie. Ucz─Ö si─Ö ja, uczysz si─Ö ty i bez zw─ůtpienia uczy si─Ö Warren Buffett, i uczy si─Ö Charlie Munger, kt├│rzy na ka┼╝dym kroku o tym m├│wi─ů, ┼╝e inwestorem jest si─Ö ca┼ée ┼╝ycie.

Tomku, ogromnie dzi─Ökuj─Ö za po┼Ťwi─Öcony czas. Chyba dawno nikt tak ci─Ö nie przemaglowa┼é, przynajmniej je┼╝eli chodzi o podcasty. Na koniec jeszcze raz chcia┼éem zach─Öci─ç do kupienia ksi─ů┼╝ki ┼Üladami Warrena Buffetta, bo naprawd─Ö jest to moim zdaniem i nie tylko moim zdaniem pozycja ponadczasowa. Ona co prawda nie uczy jak inwestowa─ç, co moim zdaniem wr─Öcz jest zalet─ů tej ksi─ů┼╝ki, bo by┼éoby to ÔÇô powiedzmy ÔÇô zbyt skomplikowane. Przedstawia natomiast uniwersaln─ů tre┼Ť─ç i przybli┼╝a tak─ů pewn─ů filozofi─Ö ┼╝ycia i inwestowania, dlatego wszystkim gor─ůco polecam t─Ö ksi─ů┼╝k─Ö.

Jest bardzo ┼éatwa w odbiorze, co te┼╝ si─Ö bardzo liczy, bo jak kto┼Ť jest pocz─ůtkuj─ůcy, to nie musi si─Ö obawia─ç, ┼╝e nagle nie mo┼╝e tej ksi─ů┼╝ki przeczyta─ç, bo b─Ödzie si─Ö ba┼é, ┼╝e jej nie zrozumie. Wr─Öcz przeciwnie, w┼éa┼Ťnie ta ksi─ů┼╝ka jest idealna moim zdaniem dla os├│b pocz─ůtkuj─ůcych. Bardzo mocno inspiruje, sk┼éania do przemy┼Ťle┼ä. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to jest szczeg├│lnie wa┼╝ne w ┼Ťwiecie pogoni za szybkimi i ┼éatwymi zyskami, tak ┼╝e zdecydowanie polecam kupienie ksi─ů┼╝ki Tomka i Przemka ┼Üladami Warrena Buffetta.

┼╗ycz─Ö wszystkiego dobrego, Tomku, raz jeszcze dzi─Ökuje ci serdecznie i pozdrawiam.

R├│wnie┼╝ pi─Öknie dzi─Ökuj─Ö i k┼éaniam si─Ö nisko. Zach─Öcam wszystkich do komentowania, bo te┼╝ b─Öd─Ö ┼Ťledzi┼é ten odcinek w komentarzach i ch─Ötnie jeszcze podyskutuj─Ö ze s┼éuchaczami. Lubi─Ö takie wywiady mocno rozbudowane, bo w dobie dzisiejszych medi├│w m├│wimy tak szybko, dwie, trzy szybkie porady itd. A w inwestowaniu, jak si─Ö uczymy, nie wolno podchodzi─ç do tego tak kr├│tkoterminowo. Czasem dwie godziny podcastu by┼éy naprawd─Ö tego warte, ┼╝eby przes┼éucha─ç. Pi─Öknie dzi─Ökuj─Ö.

Ja r├│wnie┼╝ pi─Öknie dzi─Ökuj─Ö. Wszystkiego dobrego, pozdrawiam.

dodaj własny

  1. Mega super odcinek. Chyba najlepszy z tych co słuchałem. No może oprócz tych w języku angielskim.

    Ciekawe podej┼Ťcie z t─ů dywidenda. To pokazuje ┼╝e najlepiej na ike kupowa─ç akcje kt├│re nie wyp┼éacaj─ů dywidendy wtedy kwestia podatku 30% nie ma znaczenia.

    Tomek, kiedy ebook bo ju┼╝ nie lig─Ö si doczeka─ç ┼╝eby przeczyta─ç ksi─ů┼╝k─Ö.

    • Hej Albert,

      Dzi─Öki za mi┼é─ů opini─Ö! ­čÖé

      Je┼Ťli kto┼Ť inwestuje na rynku ameryka┼äskim przez konta polskich biur maklerskich (w przypadku IKE/IKZE nie mamy wyboru), gdzie podatek od dywidendy wynosi a┼╝ 30%, to akcje jak BRK, czy ETF akumuluj─ůcy dywidendy jest sensown─ů opcj─ů.

      Jak wspomnia┼éem ÔÇô BRK jest tu wyj─ůtkow─ů sp├│┼ék─ů, bo to de facto wehiku┼é inwestycyjny, kt├│ry najpewniej lepiej zaalokuj─Ö got├│wk─Ö od wi─Ökszo┼Ťci nas.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Fantastyczny wywiad, istna kopalnia informacji. To jest materia┼é do przestudiowania jak podr─Öcznik i powinno si─Ö do niego powraca─ç wielokrotnie. Patrz─ůc na zakup akcji po ok. 8 USD w 1964 roku i ich obecna cen─Ö wynosz─ůc─ů 340 200 USD mo┼╝na dosta─ç totalnego zawrotu g┼éowy.
    Może warto się jednak zastanowić, co naprawdę się wydarzyło, jakie zjawiska ekonomiczne zadziałały przez ostatnie 56 lat.
    Mnie nauczono, ┼╝e je┼Ťli chcemy por├│wna─ç warto┼Ť─ç aktywa dawniej i dzisiaj to powinno si─Ö zastosowa─ç obiektywny miernik warto┼Ťci. Np: czy domy w USA w 1960 roku by┼éy drogie czy tanie w stosunku do dzisiejszych cen? Takim jedynym miernikiem od tysi─Öcy lat odpornym na up┼éywaj─ůcy czas, z┼éodziejstwo polityk├│w itd. jest….z┼éoto, symbol AU.
    No to policzmy:
    W 1964 roku 1 oz z┼éota (uncja) kosztowa┼éa 35 USD. Czyli jedn─ů akcj─Ö BRK kupion─ů za 8 USD mo┼╝na by┼éo wymieni─ç na 0,23 oz AU. Dzisiaj jedna uncja z┼éota kosztuje 1570 USD. Dzisiejsza cena BRK wynosi 340 200 USD : 1570 USD = czyli mo┼╝na kupi─ç 217 oz AU.
    Porównajmy: 340 200 USD : 8 USD = akcje podrożały 42 525 razy!!!
    Dzisiaj mo┼╝na za 1 akcj─Ö kupi─ç 217 oz AU a w 1964 roku 0,23 oz AU.
    217 : 0,23 = dzisiaj można kupić 943 razy więcej złota.
    Ok, liczymy dalej:
    w 1964 roku za 1 milion USD : 35 USD = można było kupić 28 571 oz AU.
    Dzisiaj za 28 571 oz AU x 1570 USD = trzeba zapłacić 44 856 470 USD.
    Czyli siła nabywcza dzisiejszych 44 856 470 USD odpowiada 1 milionowi dolarów w 1964 roku.
    Tak drastycznie spad┼éa si┼éa nabywcza „p┼éacid┼éa” o nazwie USD, bo to nie s─ů pieni─ůdze tylko weksle d┼éu┼╝ne bez pokrycia!!!
    Ciekawe, jak d┼éugo jeszcze b─Ödzie trwa┼éa paranoja z fiducjarnym „p┼éacid┼éem” i jaki b─Ödzie fina┼é tej „zabawy” z┼éodziejskich polityk├│w?

    Jacek, jeszcze raz wyrazy najwy┼╝szego uznania, podziwu i szacunku za Twoja tytaniczn─ů prac─Ö. Czekamy niecierpliwie na ci─ůg dalszy:-)

    Pozdrawiam
    Andrzej

    • Cze┼Ť─ç Andrzej,

      Dzi─Öki ogromne za wyliczenia i przedstawienie swojego punktu widzenia. ­čÖé

      Od siebie skomentuje kwestie USD i pieni─ůdza fiducjarnego. Ot├│┼╝ wg. mnie wszystko co nas otacza opiera si─Ö na umowach i zaufaniu. We┼║my sobie np. dowolne pa┼ästwo ÔÇô to nic innego jak um├│wienie si─Ö, ┼╝e co┼Ť takiego jest, bo obiektywnie w przyrodzie ono nie powsta┼éo. Jest to tw├│r czysto abstrakcyjny. Jak i ka┼╝da firma, instytucja, itd. Ufamy, ┼╝e inni b─Öd─ů to respektowa─ç ÔÇô ale wszystko to jest um├│wne.

      Analogicznie z pieni─ůdzem ÔÇô jest to co┼Ť na co si─Ö umawiamy. Ale jestem optymist─ů ÔÇô to w┼éa┼Ťnie na optymizmie i wierze w lepsze jutro ┼Ťwiat si─Ö rozwija.

      Na marginesie — przes┼éanie odno┼Ťnie inwestowanie w akcje: biznesy dzia┼éaj─ů w realnej gospodarce ÔÇô w naturalny spos├│b chroni─ů przed inflacj─ů z opcj─ů na premi─Ö, poniewa┼╝ ludzko┼Ť─ç idzie do przodu, a biznesy si─Ö rozwijaj─ů.

      Raz jeszcze dzi─Ökuj─Ö za komentarz.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Taki ciekawy wpis z dzi┼Ť Roberta Gwiazdowskiego, kt├│ry pokazuje, nie umniejszaj─ůc nic pracowito┼Ťci Buffeta, ┼╝e powi─ůzanie du┼╝ych pieni─Ödzy i polityki jest nieuniknione.

    W sierpniu 2011 roku na ┼éamach ÔÇ×The New York TimesÔÇŁ z apelem do ameryka┼äskiego Kongresu, ┼╝eby podni├│s┼é podatki, wyst─ůpi┼é Warren Buffett. Poskar┼╝y┼é si─Ö, ┼╝e p┼éaci mniejszy procent swojego dochodu ni┼╝ jego sekretarka. On zap┼éaci┼é 6 938 744 USD ÔÇô czyli tylko 17,4% swojego dochodu, podczas gdy jego pracownicy p┼éac─ů ┼Ťrednio 36%. Jak to mo┼╝liwe? Za spraw─ů zr├│┼╝nicowania stawek podatkowych od zysk├│w kapita┼éowych i z wynagrodzenia za prac─Ö oraz licznych ulg podatkowych. Ale przecie┼╝ korzystanie z ulg jest prawem, a nie obowi─ůzkiem. Jak kto┼Ť chce zap┼éaci─ç wy┼╝szy podatek, to nie musi ulg odlicza─ç. Co ciekawe, to ten sam Buffett, kt├│ry we wrze┼Ťniu 2008 roku (tu┼╝ przed bankructwem banku inwestycyjnego Lehman Brothers) zainwestowa┼é 5 mld USD w akcje Goldman Sachs, a potem przekonywa┼é nowego prezydenta Baracka Obam─Ö (kt├│remu doradza┼é podczas kampanii wyborczej) do konieczno┼Ťci niesienia pomocy ÔÇ×rynkom finansowymÔÇŁ ÔÇô czyli po trosz─Ö sobie samemu. Zaraz potem stwierdzi┼é za┼Ť, ┼╝e ÔÇ×kryzys ju┼╝ min─ů┼éÔÇŁ. Kryzys nie min─ů┼é, ale ÔÇô jak na ÔÇ×legendarnego inwestoraÔÇŁ przysta┼éo ÔÇô inwestycj─Ö w akcje Goldmana Buffett zako┼äczy┼é sukcesem. Ameryka┼äski gigant ubezpieczeniowy AIG zosta┼é uratowany przed bankructwem rz─ůdowym zastrzykiem finansowym w wysoko┼Ťci 85 mld USD, z czego 13 mld USD odda┼é natychmiast Goldmanowi, kt├│ry powi─Ökszy┼é w ten spos├│b zyski ze sprzedawania CDS-├│w, zbudowanych na ÔÇ×aktywachÔÇŁ w postaci kredyt├│w hipotecznych, kt├│rych si─Ö w tym czasie sam pozbywa┼é.
    To nag┼ée uznanie Buffetta do wy┼╝szych podatk├│w wyja┼Ťni┼éo si─Ö bardzo szybko ÔÇô gdy Bank of America poinformowa┼é, ┼╝e sprzeda┼é nale┼╝─ůcej do Buffetta sp├│┼éce Berkshire Hathaway 50 tys. uprzywilejowanych co do dywidendy akcji za 5 mld USD. Buffet by┼é przecie┼╝ zagorza┼éym or─Ödownikiem polityki ÔÇ×luzowania ilo┼ŤciowegoÔÇŁ przez FED, kt├│ra wspiera┼éa banki. Podobnie zreszt─ů jak wcze┼Ťniej wspiera┼é program pomocy pa┼ästwa dla przemys┼éu samochodowego, po tym jak kupi┼é akcje General Motors. Trudno si─Ö wi─Öc dziwi─ç, ┼╝e wielkomy┼Ťlnie obieca┼é, ┼╝e si─Ö z rz─ůdem podzieli i zap┼éaci nawet trzydzie┼Ťci kilka procent z pieni─Ödzy, jakie zarobi na tym, jak rz─ůd da pieni─ůdze firmom, w kt├│re on inwestuje.

    • Dzi─Öki Robert za komentarz. ­čÖé

      Nie jestem ekspertem od polityki, nie chc─Ö te┼╝ ocenia─ç tu Buffetta, poniewa┼╝ z praktycznego punktu widzenia nic mi taka analiza nie da. Jego mozolnie budowany przez dekady sukces jest tak ogromny, ┼╝e pr├│by kontestowania jego osoby s─ů wr─Öcz naturalne.

      Styk biznesu i polityki jest niepokoj─ůcy, z drugiej strony ÔÇô na ile realny do unikni─Öcia na tym poziomie?

      Pozdrawiam,
      Jacek

  4. Jacek, co my┼Ťlisz o social tradingu? Warto si─Ö w to bawi─ç? Jak z tego rozliczy─ç podatki i czy zarz─ůdzanie cudzymi pieni─Ödzmi w ten spos├│b jest legalne?

    • Nie mam do┼Ťwiadczenia i nie ci─ůgnie mnie tam. ­čÖé

      Osobi┼Ťcie jestem zdecydowanie przeciwny temu fenomenowi. Nigdy nie chcia┼ébym, aby ktokolwiek na┼Ťladowa┼é to co ja robi─Ö w portfelu 1:1, ani tym bardziej nie wyobra┼╝am sobie ┼Ťlepo na┼Ťladowa─ç kogo┼Ť ruchy. Inwestowanie powinno by─ç w 100% samodzieln─ů aktywno┼Ťci─ů, za kt├│r─ů sami bierzemy odpowiedzialno┼Ť─ç.

      W og├│le to dla wi─Ökszo┼Ťci ludzi, zdecydowanej wi─Ökszo┼Ťci, m─ůdry portfel pasywny jest najlepszym rozwi─ůzaniem, ale to ju┼╝ temat na inna histori─Ö.

      Co do legalno┼Ťci, to nie wiem jak to wygl─ůda obecnie. Nawet gdyby by┼éo legalne, nie chcia┼ébym bra─ç odpowiedzialno┼Ťci za kogokolwiek.

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz