Zapisz si臋 na m贸j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre艣ciach!

Inwestowanie pieni臋dzy na rynkach kapita艂owych jest pe艂ne mit贸w, paradoks贸w i skrajnych opinii. Mamy oto na przyk艂ad osoby, kt贸re kategorycznie twierdz膮, 偶e te wszystkie rynki finansowe to jedna wielka jaskinia hazardu 鈥 bez wzgl臋du, czy kto艣 jest kr贸tkoterminowym spekulantem, czy tytu艂uje si臋 d艂ugoterminowym inwestorem kupuj膮cym akcje warto艣ciowych sp贸艂ek. Inni za艣 stoj膮c na przeciwleg艂ym biegunie s膮 g艂臋boko przekonani, 偶e to w艂a艣nie rynki s膮 miejscem, kt贸re uczyni ich bogatymi.

W tym odcinku postaram si臋 przedstawi膰 sw贸j punkt widzenia, bazuj膮c na w艂asnych, ponad 12-letnich do艣wiadczeniach. W tym czasie pope艂nia艂em mas臋 b艂臋d贸w, ale i nauczy艂em si臋 bardzo wiele 鈥 nie tylko o inwestowaniu, ale i o samym sobie. Nie jest to pr贸ba przekonania kogokolwiek do mojego postrzegania tematu. Mam mimo wszystko nadziej臋, 偶e materia艂 ten wielu sprowokuje do wyci膮gni臋cia w艂asnych wniosk贸w, pomagaj膮c w staniu si臋 bardziej dojrza艂ym uczestnikiem rynku.

UWAGA Inwestowanie na rynkach kapita艂owych w艂asnych pieni臋dzy, powinno s艂u偶y膰 do zagonienia ich do bardziej wyt臋偶onej pracy, ni偶 ma to miejsce przyk艂adowo na lokacie w banku. Nie mo偶na jednak mie膰 nierealnych oczekiwa艅 co do potencjalnych st贸p zwrotu. Co wi臋cej powinny to by膰 pieni膮dze, kt贸re nie s膮 nam potrzebne do bie偶膮cych potrzeb. Traktujmy rynki kapita艂owe jako d艂ugoterminowy wehiku艂 dla naszego kapita艂u, a nie cudown膮 maszynk臋 do robienia pieni臋dzy, kt贸rych nam brakuje tu i teraz.

W tym odcinku

  • Inwestowanie, trading, spekulacja, a mo偶e hazard — czym to si臋 wszystko r贸偶ni?
  • Jakim kapita艂em inwestuj臋 na rynkach kapita艂owych?
  • Czy na rynkach kapita艂owych faktycznie mo偶na pomna偶a膰 sw贸j kapita艂?
    • Dlaczego wi臋kszo艣膰 inwestor贸w traci pieni膮dze?
    • Czy mo偶na pobi膰 rynek?
    • Inwestowanie pasywne vs. inwestowanie aktywne
  • Moje podej艣cie do inwestowania na rynkach kapita艂owych
    • Jak inwestowa艂em na pocz膮tkowym etapie?
    • Jak inwestuj臋 obecnie?
    • Jakie b艂臋dy pope艂nia艂em?
    • Gdzie i w co inwestuj臋?
    • Jak postrzegam swoj膮 przysz艂o艣膰 jako inwestor?
  • Moje wnioski na temat samodzielnego inwestowania na rynku kapita艂owym

Przydatne linki

Osoby wspomniane w tym odcinku

Polecana literatura

  • Aswath Damodaran: Wycena firm. Storytelling i liczby (2017)
  • Linda Raschke: Trading Sardines (2019)

Lepiej uczy膰 si臋 na cudzych b艂臋dach

M贸j pierwszy kontakt z rynkami finansowymi, z gie艂d膮, mia艂 miejsce gdzie艣 w 2005 roku. By艂em w贸wczas m艂odym ch艂opakiem, kt贸ry niedawno co rozpocz膮艂 zawodow膮 karier臋 w IT. W tej bran偶y ju偶 wtedy zarabia艂o si臋 powy偶ej 艣redniej, wi臋c pomimo prowadzenia do艣膰 imprezowego i beztroskiego stylu 偶ycia (m艂odo艣膰!), dysponowa艂em drobnymi nadwy偶kami finansowymi. Rozpocz膮艂em delikatnie 鈥 od funduszy inwestycyjnych. Po oko艂o 2 latach zacz膮艂em jednak inwestowa膰 samodzielnie na GPW w Warszawie.

Na moje nieszcz臋艣cie, niewiele p贸藕niej po 艣wiatowych rynkach finansowych rozla艂 si臋 najpot臋偶niejszy kryzys finansowy od dekad. Polski rynek akcji otrzyma艂 srogie baty. A ja by艂em niczym malutkie dziecko we mgle 鈥 zagubione i bezbronne, bez pomys艂u na kolejny krok. B艂膮dz膮c traci艂em tylko swoj膮 energi臋 i鈥 kapita艂.

Poniewa偶 aktywny by艂em w贸wczas g艂贸wnie na rynku akcji, epizod ten by艂 dla mnie do艣膰 traumatycznym prze偶yciem. W cokolwiek nie zainwestowa艂em generowa艂o to strat臋. Portfel krwawi艂 coraz bardziej. Nie zdawa艂em sobie sprawy co si臋 dzieje, by艂em oszo艂omiony. Mocno oberwa艂em od rynku, zosta艂em wr臋cz wbity przez niego w ziemi臋 i zapewne gdyby nie pasja do inwestowania oraz silna wola walki, dawno ju偶 porzuci艂bym ten temat daleko w k膮t, chc膮c o nim jak najszybciej zapomnie膰. Wtedy w Polsce poj臋cia takie jak pasywne inwestowanie, czy ETF to by艂a kompletna egzotyka, a nie alternatywa inwestycyjna.

Nie rzuci艂em jednak r臋cznikiem, a z czasem krzep艂em, odnajdowa艂em swoje miejsce na rynku i zacz膮艂em niejako nowe inwestorskie 偶ycie 鈥 ju偶 nieco lepsze. Trwa艂o to jednak latami, przede wszystkim dlatego, 偶e nie mia艂em ko艂o siebie mentora, kt贸ry m贸g艂by pom贸c w omijaniu kolejnych mielizn. By艂em uparty, bardzo uparty, momentami w g艂upi spos贸b, ale po latach mog臋 powiedzie膰 鈥 uda艂o si臋 odrobi膰 lekcj臋 z inwestowania. Nabra艂em przede wszystkim pokory do rynku, urealni艂em swoje oczekiwania wzgl臋dem niego i zrozumia艂em, 偶e inwestowanie to maraton, a nie sprint. Wielu 艣wietnych sprinter贸w mo偶e pochwali膰 si臋 znakomitymi rezultatami na kr贸tkim dystansie, ale w tym stylu przebiec maratonu nie spos贸b.

Mam jednak dobr膮 wiadomo艣膰: nie musisz wcale pope艂nia膰 b艂臋d贸w wi臋kszo艣ci pocz膮tkuj膮cych inwestor贸w, takich jak ja w m艂odo艣ci, trac膮c kapita艂 i wyrywaj膮c sobie w艂osy z g艂owy. Wszystko zale偶y od Ciebie. Je艣li jeste艣 pocz膮tkuj膮cy, masz w艂a艣nie szans臋 na ch艂odno przemy艣le膰 kilka spraw z mojej m艂odzie艅czej 鈥瀔ariery鈥. Co najwa偶niejsze 鈥 robi膮c takie 膰wiczenie nie musisz traci膰 swojego kapita艂u.

W tym odcinku niejako rozliczam si臋 z przesz艂o艣ci膮, pokazuj膮c moje b艂臋dy i moje do艣wiadczenia zebrane w rynkowym boju. Dowiesz si臋 w co i jak inwestuj臋 oraz jak du偶ym kapita艂em, mozolnie budowanym dos艂ownie niemal od zera, pos艂uguj臋 si臋 obecnie na moich rachunkach. Nie jest to 偶adna magiczna ani odkrywcza wiedza 鈥 ale w tym s臋k 鈥 nie trzeba by膰 Krzysztofem Kolumbem na rynku kapita艂owym, by m贸c na nim budowa膰 sw贸j portfel. To co jest jednak najwa偶niejsze, to fakt, 偶e jestem zwyk艂ym facetem, kt贸ry do wszystkiego dochodzi od pocz膮tku sam w trudzie i znoju. Nie jest to historia ch艂opaka, kt贸ry odziedziczy艂 fortun臋 od bogatych rodzic贸w, albo historia dorobienia si臋 maj膮tku od zera w kr贸tkim okresie czasu.

Ka偶dy z nas mo偶e by膰 skutecznym inwestorem o ile uczciwie spogl膮dniemy prawdzie w oczy. A prawda jest taka, 偶e wi臋kszo艣膰 powinna zaakceptowa膰 dla swojego dobra, 偶e ch臋膰 pobijania rynku lepiej zawiesi膰 na ko艂ku i zadowoli膰 si臋 tym co daje rynek. Przynajmniej na pocz膮tku, zanim nie poznamy lepiej przeciwnika. Paradoks polega na tym, 偶e wi臋kszo艣膰 nie chce by膰 przeci臋tnym inwestorem. W efekcie ta sama wi臋kszo艣膰 pr贸buj膮c pobi膰 rynek otrzymuje od niego w ko艅cu 艂omot, ko艅cz膮c swoj膮 przygod臋 z wynikiem poni偶ej przeci臋tnej.

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci臋 do komentowania i zadawania pyta艅, bezpo艣rednio na tej stronie poni偶ej, lub na mojej stronie na Facebook鈥檜 lub moim profilu Twitter鈥檕wym.

Alternatywnie mo偶esz zada膰 pytanie g艂osowe, nagrywaj膮c si臋 na SpeakPipe. Pami臋taj tylko, 偶e masz 90 sekund na nagranie 馃檪

Bardzo zale偶y mi na Twoim g艂osie, za kt贸ry ju偶 teraz z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋 馃檪

鉁 TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst臋p

Witam serdecznie w 46. odcinku podcastu 鈥濻ystem Trader鈥. Dzi艣 postaram si臋 opowiedzie膰 o tym, dlaczego mniej znaczy wi臋cej, przynajmniej je艣li chodzi o rynki finansowe. B臋d膮 to moje przemy艣lenia odno艣nie inwestowania z perspektywy ju偶 niemal偶e 13 lat.

Jest to do艣膰 wyj膮tkowy odcinek, do艣膰 osobisty, o moim podej艣ciu do rynku, o moich przemy艣leniach. Jest to takie symboliczne podsumowanie pewnego etapu i pr贸ba wyci膮gni臋cia wniosk贸w.

Skoro ju偶 mowa o symbolice, to powiedzmy, 偶e takim dobrym, symbolicznym powodem do nagrania tego odcinka w艂a艣nie w tym momencie jest to, 偶e w 2019 roku warto艣膰 portfela inwestycyjnego osi膮gn臋艂a poziom siedmiu cyfr, w sensie warto艣ci portfela i tak te偶 wkroczy艂em w 2020 rok, z siedmiocyfrowym portfelem. M贸wi臋 o portfelu inwestycyjnym, czyli kapitale, kt贸ry jest u偶ywany do pomna偶ania na rynkach kapita艂owych.

Nie chodzi o to, aby to by艂y puste przechwa艂ki, abym popada艂 w jaki艣 samozachwyt. Chcia艂bym podzieli膰 si臋 pewnym paradoksem, bo o ile 15, 10, mo偶e nawet jeszcze 5 lat temu ta siedmiocyfrowa kwota na rachunku inwestycyjnym by艂a dla mnie marzeniem, to teraz, kiedy prze艂ama艂em t臋 barier臋, to wcale si臋 z tego powodu jako艣 wyj膮tkowo nie ciesz臋. Nie ciesz臋 si臋 z osi膮gni臋cia tego pu艂apu, no mo偶e poza tym, 偶e zrobi艂em to przed czterdziestk膮.

Mam 艣wiadomo艣膰, 偶e pope艂ni艂em mas臋, mas臋 b艂臋d贸w i to jest wr臋cz cud, 偶e w og贸le jestem tutaj w tym momencie i zasiadam przed mikrofonem. To chyba g艂贸wnie dzi臋ki pasji do rynk贸w i inwestowania. Z tej perspektywy najwa偶niejsze dla mnie jest to, 偶e w og贸le jestem 偶ywy na tym rynku. Jestem natomiast pe艂en wiary w dobr膮 przysz艂o艣膰, bo wystarczy, 偶e ogranicz臋 liczb臋 b艂臋d贸w pope艂nianych w minionym okresie, 偶eby po prostu by艂o dobrze w przysz艂o艣ci.

Ostrze偶enie

Zanim zag艂臋bi臋 si臋 w szczeg贸艂y tego odcinka, to wyg艂osz臋 jeszcze ma艂y disclaimer – ostrze偶enie.

Ot贸偶, cokolwiek tu m贸wi臋, to s膮 tylko i wy艂膮cznie moje opinie i w艂asne, prywatne pogl膮dy. Dlatego mo偶na wyci膮ga膰 z tego swoje wnioski, natomiast powinni艣my by膰 krytyczni nie tylko wobec tego, co ja m贸wi臋 czy pisz臋, ale tak偶e wobec czegokolwiek, co czytamy czy s艂yszymy. Nie traktujmy czegokolwiek, o czym tu m贸wi臋, jako porady inwestycyjnej. Wiedz, 偶e ja te偶 ca艂y czas si臋 ucz臋 i ca艂y czas dochodz臋 do nowych wniosk贸w, i to pomimo tego, 偶e mam ju偶 ca艂kiem sporo do艣wiadczenia i wiele bym da艂, 偶eby mie膰 to na przyk艂ad 10 lat temu.

W czasie zmienia si臋 nie tylko nasze do艣wiadczenie, ale zmieniamy si臋 i my sami. Zmieniaj膮 si臋 nasze preferencje, zmienia si臋 nasza sytuacja osobista. Inaczej inwestuje si臋 na rynku finansowym, maj膮c 20 lat i b臋d膮c singlem, a inaczej maj膮c ju偶 lat 40 i odpowiedzialno艣膰 za rodzin臋. Warto si臋 uczy膰, warto poszerza膰 wiedz臋, ale na ko艅cu musimy samodzielnie podj膮膰 decyzj臋 i wzi膮膰 za ni膮 odpowiedzialno艣膰.

Inwestowanie, trading, spekulacja i hazard

Tyle, je艣li chodzi o wst臋p do tego odcinka, teraz chcia艂bym powiedzie膰 o inwestowaniu. O tym, czym jest inwestowanie, czym jest spekulacja, hazard, trading, jak tu przebiegaj膮 granice. Nagra艂em ju偶 na ten temat osobny materia艂, kt贸ry podlinkuj臋 do strony po艣wi臋conej temu odcinkowi, natomiast tutaj jeszcze przez chwil臋 poopowiadam, 偶eby by艂a jasno艣膰, co mam na my艣li, m贸wi膮c o inwestowaniu.

Tak to jest, 偶e wi臋kszo艣膰 ludzi uwa偶a, 偶e hazard jest z艂y. Inwestowanie natomiast jest czym艣 dobrym i by膰 mo偶e trading jest umiejscowiony gdzie艣 po艣rodku. Tak膮 w艂a艣nie opini臋 widzia艂em ostatnio, a napisa艂 j膮 Robert Carver, go艣膰 mojego ostatniego podcastu, z kt贸rym przeprowadzi艂em wywiad w grudniu 2019 roku. Bardzo do艣wiadczony trader, kt贸ry pracowa艂 dla du偶ego funduszu hedgingowego w londy艅skim City, zarz膮dzaj膮cym miliardami dolar贸w. Ucieszy艂o mnie w艂a艣nie to, 偶e kto艣 tak bardzo do艣wiadczony ma bardzo podobny pogl膮d na t臋 spraw臋.

Ponad miliard dolar贸w w jeden dzie艅, czyli Robert Carver o profesjonalnym podej艣ciu do inwestowania oczami quanta

Robert Carver przez lata pracowa艂 w londy艅skim City jako quant trader w du偶ym funduszu hedge o nazwie Man AHL, zarz膮dzaj膮cym obecnie aktywami o warto艣ci ponad 30 miliard贸w USD.

Czytaj dalej 鈫

Ka偶da aktywno艣膰, je偶eli chodzi o inwestowanie, hazard, czy spekulacje, trading, oznacza, 偶e wystawiamy jakie艣 pieni膮dze na ryzyko i nigdy tak na 100 procent nie jeste艣my pewni wyniku. Je艣li wi臋c ju偶 mamy m贸wi膰 w spos贸b negatywny, 偶e co艣 jest z艂e, to z艂e jest wystawianie pieni臋dzy na ryzyko przez kogo艣, kto przeci臋tnie ma gwarantowan膮 strat臋, gdy po prostu z g贸ry wie, 偶e nie mo偶e zarobi膰 pieni臋dzy i przy okazji nara偶a na ryzyko zbyt du偶y kapita艂, zbyt du偶膮 cz臋艣膰 portfela. Dlatego te偶 wtedy mo偶na powiedzie膰, 偶e co艣 jest nie tak.

Nie ma zupe艂nie niczego z艂ego w hazardzie, bo s膮 te偶 profesjonalni hazardzi艣ci, kt贸rzy podchodz膮 do tematu w spos贸b profesjonalny. Potrafi膮 liczy膰 swoj膮 przewag臋, bazuj膮c na rachunku prawdopodobie艅stwa, i wiedz膮 jak gra膰, by przeci膮gn膮膰 t臋 przewag臋 na swoj膮 stron臋 i by m贸c systematycznie wygrywa膰. Nie ma niczego z艂ego w takim hazardzie, nie ma niczego z艂ego w inwestowaniu, w tradingu, o ile wiemy, co robimy i je艣li nigdy nie podejmujemy ryzyka, gdy prawdopodobie艅stwo jest przeciwko nam. Dlatego te偶 to, 偶e kto艣 korzysta z analizy fundamentalnej i robi wycen臋 przedsi臋biorstwa, i na bazie tego kupuje lub nie jak膮艣 sp贸艂k臋 do swojego portfela, to jeszcze nie czyni z tej osoby inwestora.

To, 偶e kto艣 korzysta z analizy fundamentalnej i robi wycen臋 przedsi臋biorstwa, i na bazie tego kupuje lub nie jak膮艣 sp贸艂k臋 do swojego portfela, to jeszcze nie czyni z tej osoby skutecznego inwestora

Chcia艂em poleci膰 tutaj ksi膮偶k臋, kt贸ra zosta艂a przet艂umaczona na j臋zyk polski, a jej tytu艂 brzmi 鈥Wycena firm. Storytelling i liczby鈥 profesora Aswatha Damodorana. To jest w og贸le wielkie nazwisko, je艣li chodzi o 艣wiat wyceny przedsi臋biorstw. Jest to osoba, kt贸ra doskonale pokazuje w tej ksi膮偶ce, 偶e bardzo zwodnicze jest my艣lenie, 偶e na przyk艂ad analiza fundamentalna jest lepsza od analizy technicznej lub odwrotnie.

Ot贸偶 to nie analiza jakiego艣 rodzaju zarabia na rynku, ale zarabia cz艂owiek za ni膮 stoj膮cy. Zar贸wno analiza fundamentalna, jak i analiza techniczna mo偶e by膰 wykorzystywana w spos贸b z艂y, naiwny, b艂臋dny. Jest to do艣膰 istotne, aby pami臋ta膰, 偶e tak naprawd臋 my mo偶emy nazywa膰 siebie inwestorem, ale nie oznacza to jeszcze, 偶e b臋dziemy skutecznymi inwestorami. Z drugiej strony mo偶e by膰 hazardzista, kt贸ry b臋dzie mia艂 przyklejon膮 etykiet臋 hazardzisty, ale b臋dzie specjalist膮 w tym, co robi, i on b臋dzie zarabia艂 w d艂ugim terminie, a my jako inwestorzy nie.

Dlatego te偶 ja tak w艂a艣nie do tego tematu podchodz臋. Sprowadzam wszystko do twardych liczb, do rachunku prawdopodobie艅stwa. My艣l臋, 偶e dobrze by by艂o, gdyby wi臋kszo艣膰 os贸b te偶 tak do tego tematu podchodzi艂a, bo dopiero na ko艅cu liczy si臋 wynik.

Czy na rynku mo偶na regularnie zarabia膰?

Zanim przejd臋 do opowiadania o tym, jak wygl膮da inwestowanie w moim portfelu i jakie mam wnioski odno艣nie inwestowania na rynkach kapita艂owych, to zastanowi臋 si臋 przez chwil臋 i spr贸buj臋 odpowiedzie膰 na pytanie, czy na rynku mo偶na w og贸le zarabia膰 pieni膮dze? Czy inwestowanie na rykach finansowych, na rynkach kapita艂owych ma sens?

Sp贸jrzmy na rynek akcji w Stanach Zjednoczonych. Przez ponad dwa wieki rynek w USA ca艂y czas pnie si臋 w g贸r臋. Oczywi艣cie s膮 chwilowe spadki, niekt贸re trwaj膮 wiele lat, natomiast jak si臋 ma na wykresie perspektyw臋 dw贸ch wiek贸w, to te spadki, kryzysy gie艂dowe wygl膮daj膮 tam jak ma艂e z膮bki, a uwag臋 przyci膮ga jedna, d艂uga linia pn膮ca si臋 ca艂y czas w g贸r臋. M贸wi膮c kr贸tko: od ponad dw贸ch wiek贸w rynek ameryka艅ski jest w trendzie wzrostowym.

M贸wi臋 o akcjach, poniewa偶 spo艣r贸d wszystkich klas aktyw贸w, historycznie akcje pozwala艂y zarobi膰 najwi臋cej, to znaczy wi臋cej ni偶 inne klasy aktyw贸w jak np. z艂oto czy obligacje. Wi臋kszo艣膰 uczestnik贸w natomiast, pomimo 偶e inwestuje na rynku, kt贸ry ro艣nie od ponad dw贸ch wiek贸w, traci w d艂ugim terminie i to jest paradoks. Nawet je艣li kto艣 inwestuje na rynku akcji, to wci膮偶 wi臋kszo艣膰 z tych os贸b odchodzi z tego rynku poturbowana, z uszczuplonym portfelem.

Powod贸w takiego stanu rzeczy jest wiele. Mogliby艣my nagra膰 oddzielny odcinek o tym, dlaczego tak si臋 dzieje, ale je艣li mia艂bym w tym momencie wskaza膰 jedn膮, najcz臋stsz膮 przyczyn臋 strat na rynku, to powiedzia艂bym, 偶e jest to nadmierna pewno艣膰 siebie. Brzmi to trywialnie, niewinnie, natomiast czym objawia si臋 nadmierna pewno艣膰? Podajmy przyk艂ady.

Najcz臋stsz膮 przyczyn膮 strat na rynku jest nadmierna pewno艣膰 siebie

Nadmiern膮 pewno艣膰 siebie mo偶na opisa膰 tym, 偶e ulegamy iluzji pieni臋dzy 艂atwo zarobionych na rynku. Mamy te偶 cz臋sto id膮ce za tym, nierealne oczekiwania.

Przyk艂adowo Andreas Clenow, go艣膰 mojego podcastu z pocz膮tku 2019 roku jest kim艣, kto zarz膮dza portfelem o warto艣ci p贸艂 miliarda dolar贸w, w Szwajcarii ma sw贸j fundusz hedgingowy. Cz艂owiek, kt贸ry m贸wi, 偶e jak je藕dzi po konferencjach finansowych i przewa偶aj膮 w艣r贸d go艣ci profesjonalni inwestorzy, to ich oczekiwania co do mo偶liwo艣ci osi膮gania st贸p zwrotu na rynku oscyluj膮 mniej wi臋cej w granicach 10-15 procent. S膮 tacy, kt贸rzy uwa偶aj膮, 偶e 15 procent w d艂ugim terminie jest bardzo ci臋偶ko oczekiwa膰, a bardziej przyziemne stopy zwrotu to 10 procent w skali roku, na przestrzeni wielu dekad.

Andreas Clenow m贸wi艂 te偶, 偶e jak je藕dzi na konferencje, gdzie przewa偶aj膮 go艣cie ze 艣rodowiska inwestor贸w indywidualnych, tak zwani retail investors lub retail traders, to tacy ludzie bardzo cz臋sto maj膮 nierealne oczekiwania. Oni te偶 najcz臋艣ciej chcieliby zarabia膰 10-15 procent, tyle 偶e bynajmniej nie w skali roku, ale w skali miesi膮ca lub nawet i tygodnia.

Wi臋kszo艣膰 os贸b nie chce bra膰 tego, co daje rynek. Chcemy go usilnie pobi膰, przechytrzy膰 i niestety pr贸by te zwykle ko艅cz膮 si臋 na stratach. Nie znaczy to, 偶e tego rynku pobi膰 si臋 nie da. Na ten temat s膮 dyskusje i niekt贸rzy twierdz膮, 偶e nawet je艣li kto艣 go pobija艂 przez d艂ugi okres, to wci膮偶 mo偶e to by膰 wynik tylko i wy艂膮cznie szcz臋艣cia.

Przywo艂am tutaj nie艣miertelny wr臋cz przyk艂ad Warrena Buffetta. Uwa偶am, 偶e jest to dobry przyk艂ad, bo jego historia inwestycyjna jest d艂uga. Po siedemdziesi臋ciu latach inwestowania mo偶na powiedzie膰, 偶e Warren Bufftet pobi艂 rynek, to znaczy wygenerowa艂 wi臋ksz膮 stop臋 zwrotu za okres 70 lat ni偶 to, co by da艂 mu rynek, gdyby zainwestowa艂 w spos贸b pasywny, czyli w szeroki rynek, kt贸rego nie pr贸bowa艂by pobija膰, tylko wzi膮艂 to, co rynek daje sam od siebie.

O inwestowaniu i najlepszym inwestorze wszechczas贸w, Warrenie Buffecie, opowiada Tomasz Jaroszek

Pigu艂a wiedzy o inwestowaniu na rynkach kapita艂owych oraz o tym, czego nauczy膰 mo偶e nas najlepszy inwestor w historii - Warren Buffett

Czytaj dalej 鈫

To, 偶e Warren Buffett pobi艂 rynek, nie znaczy, 偶e zawsze mu ta sztuka wychodzi i ka偶dego roku, bo okazuje si臋, 偶e s膮 takie dekady, gdzie Buffett wcale tego rynku nie pobi艂. Zreszt膮 nie trzeba daleko si臋ga膰 w historii inwestycyjnej Warrena Buffetta. Starczy, 偶eby艣my si臋 cofn臋li do pocz膮tku roku 2008, tu偶 przed wybuchem wielkiego kryzysu finansowego na 艣wiecie, tu偶 przed wielkim za艂amaniem notowa艅 akcji na rynkach 艣wiatowych.

Gdyby艣my na pocz膮tku stycznia 2008 roku kupili sobie akcje sp贸艂ki Berkshire Hathaway, czyli sp贸艂ki, kt贸ra jest wehiku艂em inwestycyjnym kontrolowanym przez Warrena Buffetta, to od 2008 roku do dzi艣 鈥 do pocz膮tku lutego 2020 roku, zarobiliby艣my na tej inwestycji oko艂o 140 procent. O tyle przyros艂a warto艣膰 akcji sp贸艂ki Berkshire Hathaway, co przelicza si臋 mniej wi臋cej na 艣rednioroczn膮 stop臋 zwrotu na poziomie 7,5 procenta.

Gdyby艣my natomiast w tym samym czasie, na pocz膮tku 2008 roku, kupili sobie jednak nie sp贸艂k臋 Berkshire Hathaway, ale ETF-a na indeks S&P 500, czyli fundusz, kt贸ry kupuje wszystkie sp贸艂ki, jak leci, z indeksu S&P 500 najwi臋kszych sp贸艂ek ameryka艅skich notowanych na gie艂dzie w USA, to do dzi艣 艣redniorocznie zarobiliby艣my nie 7,5 procenta jak w przypadku Berkshire Hathaway, ale 9,2 procenta. Zamiast 140 procent nasza inwestycja przyros艂aby w tym czasie o 190 procent. M贸wi膮c inaczej, inwestycja w ca艂y, szeroki rynek, inwestycja pasywna, bez pr贸b pobijania rynku, da艂a od roku 2008 lepszy wynik ni偶 inwestycja przez najlepszego inwestora wszech czas贸w w akcje sp贸艂ki Berkshire Hathaway.

My艣l臋, 偶e na tym przyk艂adzie mo偶na zaobserwowa膰, 偶e pojawia si臋 tutaj nadmierna pewno艣膰 siebie, bo 艂atwo nam powiedzie膰, 偶e 鈥濿arren Buffett jest ju偶 du偶ym inwestorem, ma du偶y kapita艂, ma du偶o ogranicze艅 itd., wi臋c ja b臋d臋 lepszy od Buffetta鈥. Gdyby si臋 nad tym g艂臋biej zastanowi膰, to jest to wr臋cz groteskowe my艣lenie. Buffett zajmuje si臋 tym profesjonalnie, od rana do wieczora, codziennie od 70 lat. My jako inwestorzy indywidualni zwykle zajmujemy si臋 tym 鈥瀙o godzinach鈥, a nasze g艂贸wne 藕r贸d艂o dochodu nie pochodzi bynajmniej z inwestowania pieni臋dzy na rynkach kapita艂owych, a z dzia艂alno艣ci biznesowej czy z pracy na etacie. Mimo wszystko bardzo 艂atwo przychodz膮 nam do g艂owy takie stwierdzenia: 鈥Mog臋 wygenerowa膰 lepsz膮 stop臋 zwrotu, bo je艣li ja mia艂bym od roku 2008 艣redniorocznie zarabia膰 7,5 procenta, to po co mi si臋 w og贸le bawi膰 w t臋 gie艂d臋, je艣li ja chc臋 tam wchodzi膰 po to, by zarobi膰 tam miliony, a nie jakie艣 grosze鈥. C贸偶, jak si臋 okazuje, pobijanie rynku jest cholernie trudne i nawet najlepszy inwestor wszech czas贸w lekko nie ma.

Ko艅cz膮c w膮tek Buffetta, dodam 偶e trudno艣膰 w pobijaniu rynku polega m.in. na tym, 偶e rynek ca艂y czas ulega zmianie. To, co dzia艂a艂o dzi艣, niekoniecznie zadzia艂a dzi艣 i jutro lub b臋dzie dzia艂a膰 gorzej. Nawet je偶eli mamy przewag臋, kt贸ra w okresie liczonym w dekadach daje przewag臋, to nie znaczy, 偶e w ka偶dej dekadzie ta przewaga jest tak samo widoczna, tak samo mocna. To jest trudne chocia偶by z punktu psychologicznego i wi臋kszo艣膰 os贸b nie potrafi si臋 adoptowa膰 do zmian rynkowych.

Musz臋 si臋 tutaj uderzy膰 w pier艣, bo przyznam si臋, 偶e sam staram si臋 pobija膰 rynek, ale przez lata nabra艂em do rynku bardzo du偶o pokory. Wa偶niejsze od samego pobicia rynku, w rozumieniu zysku na ko艅cu, jest dla mnie ograniczenie i kontrolowanie ryzyka, czyli tej drugiej strony r贸wnania. Zwykle m贸wimy o tym, ile kto艣 zarobi艂 pod koniec swojej inwestycji, natomiast pomijany jest aspekt ryzyka.

Zwykle m贸wimy o tym, ile kto艣 zarobi艂 pod koniec swojej inwestycji, natomiast pomijany jest aspekt ryzyka

M贸wi膮c obrazowo, je艣li w danym okresie, powiedzmy kilku dekad, rynek pozwoli艂by zarobi膰 艣redniorocznie 10 procent, ale w mi臋dzyczasie rynek czy nasz kapita艂 osun膮艂by si臋 a偶 o 50 procent, to osobi艣cie uwa偶am, 偶e dla mnie ogromnym sukcesem by艂oby, gdybym – zamiast mie膰 chwilow膮 strat臋 50 procent w portfelu – m贸g艂 ograniczy膰 j膮 do 20 procent. Nawet je艣li finalnie na ko艅cu nie mia艂bym 10 procent 艣redniorocznie, ale np. 9 i 10 procent. To ju偶 by艂by dla mnie sukces i w tym kontek艣cie uwa偶a艂bym nawet, 偶e pobi艂em rynek. Co prawda, nie mierz膮c go w stopie zwrotu, ale je艣li chodzi o kwesti臋 ryzyka. My艣l臋, 偶e cz臋sto ten aspekt czy taki punkt widzenia nie jest eksponowany w r贸偶nych 藕r贸d艂ach, w r贸偶nych materia艂ach. Zwykle wi臋kszo艣膰 os贸b skupia si臋 tylko na aspekcie czystego zysku.

Jest te偶 dobra wiadomo艣膰. Je艣li kto艣 boi si臋, 偶e nie by艂by w stanie pobi膰 rynku (jest to uzasadniona obawa, bo wi臋kszo艣膰 os贸b nie jest w stanie tego dokona膰), to na szcz臋艣cie jest co艣 takiego, jak inwestowanie pasywne. Powiedzia艂bym nawet, 偶e wi臋kszo艣膰 os贸b nie pr贸bowa艂a pobija膰 rynku, ba – nie powinna tego robi膰! Inwestowanie pasywne to jest co艣, do czego powinna ograniczy膰 si臋 wi臋kszo艣膰 os贸b, kt贸ra wchodzi na rynek kapita艂owy.

Na czym to polega? Jak to wygl膮da? Co tu robimy? Ot贸偶 w skr贸cie: budujemy sta艂y portfel, kt贸ry nie ma pr贸bowa膰 reagowa膰 na zmiany rynkowe, tylko ma na sta艂e ustalone wagi portfela. Np. m贸wimy sobie, 偶e w naszym portfelu 60 procent to b臋d膮 akcje, np. S&P 500, ca艂y indeks, a 40 procent b臋dzie ulokowane na przyk艂ad w ETF-ie obligacji kr贸tkoterminowych czy 艣rednioterminowych, jakichkolwiek. To, co my robimy przy takim portfelu, to tylko pr贸bujemy utrzyma膰 te wagi w zakresie 60-40.

To jest do艣膰 cz臋sto przytaczany w materia艂ach modelowy portfel, mniejsza w tym momencie o to, czy dobry, czy z艂y, natomiast my ca艂y czas dokonujemy tzw. rebalancingu. Je偶eli np. akcje mocno uros艂y i z 60 procent w portfelu akcji zrobi艂o si臋 70 procent, to po jakim艣 czasie musimy sprzeda膰 nieco tych akcji i dokupi膰 obligacji, by zn贸w powr贸ci膰 do tego oryginalnego wariantu 60 procent akcji, 40 procent obligacji.

To, 偶e wydaje si臋 to by膰 proste, jak zwykle nie oznacza, 偶e takie jest. Trzeba mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e to, co robimy, musi mie膰 uzasadnienie; musimy wiedzie膰, co robimy. Przyk艂adowo: wrzucenie do portfela 100 procent akcji i tylko akcji nie ma sensu czysto matematycznie, chocia偶by dlatego, 偶e jakby艣my sobie w艂o偶yli tam 10 procent obligacji, to okaza艂oby si臋, 偶e nasz portfel nie tylko potrafi zarobi膰 jeszcze wi臋cej, co jeste艣my jeszcze w stanie ograniczy膰 ryzyko.

W tym roku b臋d臋 chcia艂 wam pokaza膰 podej艣cie do budowy takich modelowych portfeli. Pracuj臋 te偶 nad oprogramowaniem, kt贸re b臋dzie pozwala艂o budowa膰 takie portfele w praktyce. B臋dzie mo偶na zmierzy膰, zobaczy膰, poczu膰, dlaczego warto doda膰 obligacji do portfela, w kt贸rym nawet przewa偶aj膮 akcje. Przekona膰 si臋, 偶e jednak te obligacje s膮 przydatne, 偶eby to nie by艂o tylko puste gadanie, ale 偶eby ka偶dy z was m贸g艂 zobaczy膰, na czym to polega. Trzymajcie kciuki, 偶eby za kilka miesi臋cy uda艂o mi si臋 wypu艣ci膰 pierwsz膮 wersj臋 mojego oprogramowania, 偶eby ka偶dy m贸g艂 sobie poklika膰 i zobaczy膰, jak to wygl膮da.

Moje podej艣cie do inwestowania

Teraz chcia艂bym porozmawia膰 o moim podej艣ciu do inwestowania. B臋dzie to historia od handlu bardzo aktywnego do coraz bardziej leniwego inwestowania. Na pocz膮tek opowiem o tym, jak wygl膮da艂y moje pocz膮tki inwestowania, m贸j pocz膮tek kariery inwestycyjnej.

Pocz膮tki inwestowania

Najkr贸cej m贸wi膮c, by艂 to bardzo aktywny handel. Inwestowa艂em wtedy g艂贸wnie na Gie艂dzie Papier贸w Warto艣ciowych w Warszawie, a w艂a艣ciwie tylko i wy艂膮cznie tam, bo nie mia艂em innych rachunk贸w, a wi臋c by艂em ograniczony do tego, co jest dost臋pne w domu maklerskim, kt贸ry ma zorganizowany handel tylko na GPW. W moim przypadku by艂y to wi臋c kontrakty terminowe i akcje.

Pope艂ni艂em mas臋 b艂臋d贸w, jak wi臋kszo艣膰 pocz膮tkuj膮cych. Takim pierwszym b艂臋dem by艂, og贸lnie m贸wi膮c, brak planu. Stara艂em si臋 te偶 analizowa膰 bie偶膮ce wiadomo艣ci z rynku , czyta艂em, co si臋 da艂o, pr贸bowa艂em wyci膮ga膰 z tego jakie艣 wnioski. Poddawa艂em si臋 irracjonalnym emocjom rynkowym, zw艂aszcza, 偶e przysz艂o mi pracowa膰 na rynku w okresie, kt贸ry by艂 ci臋偶ki, bo by艂 to 2008 rok, kiedy rynki 艣wiatowe, rynki finansowe naprawd臋 si臋 wali艂y, wi臋c jak kto艣 inwestowa艂 wtedy na rynku akcji, to si艂膮 rzeczy mia艂 pod g贸rk臋.

Tak by艂o te偶 w moim przypadku. Moje inwestowanie by艂o po prostu infantylne, naiwnie podchodzi艂em do rynku. Rysowa艂em np. jakie艣 g艂upoty na wykresach, bo widzia艂em, 偶e przez lata rynek akcji r贸s艂, wi臋c wydawa艂o mi si臋, 偶e teraz te偶 tak musi by膰. Pr贸bowa艂em jako艣 przewidywa膰 ten rynek, pr贸bowa艂em 艂apa膰 do艂ki, g贸rki, wyszukiwa膰 jakie艣 supersp贸艂ki do portfela. Wychodzi艂em z za艂o偶enia, 偶e po co si臋 b臋d臋 pakowa艂 w szeroki rynek (nie by艂o wtedy jeszcze ETF-贸w), wybiera艂 sobie pakiet sp贸艂ek do portfela, skoro mog臋 sobie wybra膰 2-3 rodzynki i one pozwol膮 mi zarobi膰 wielokrotnie wi臋cej ni偶 ca艂y rynek. Oczywi艣cie to by艂a utopia i wi臋kszo艣ci os贸b nigdy si臋 co艣 takiego nie uda, bo ci臋偶ko jest pobi膰 szeroki rynek, o czym mam nadziej臋, 偶e wi臋kszo艣膰 z was, s艂uchaj膮c tego odcinka, b臋dzie si臋 mog艂a przekona膰. No c贸偶 鈥 takie by艂y moje pocz膮tki.

Pope艂ni艂em mas臋 b艂臋d贸w, jak wi臋kszo艣膰 pocz膮tkuj膮cych. Takim pierwszym b艂臋dem by艂, og贸lnie m贸wi膮c, brak planu

Zacz膮艂em si臋 interesowa膰 kontraktami terminowymi, kt贸re pozwala艂y te偶 zarabia膰 na spadkach. W ko艅cu dosz艂o do mnie, 偶e co艣 jest nie tak, bo te akcje, cholera, wcale nie chc膮 i艣膰 w g贸r臋. By艂 2008 rok, wi臋c wszystko niemal solidarnie spada艂o. Wtedy pope艂nia艂em kolejne b艂臋dy 鈥 np. stosowa艂em nadmierny lewar albo nie my艣la艂em w og贸le o jakiejkolwiek sensownej kontroli ryzyka.

To wszystko, co tu przed chwil膮 powiedzia艂em, mo偶na by tak naprawd臋 zamkn膮膰 w prostym okre艣leniu 鈥 偶e to wszystko wynika艂o z nadmiernej pewno艣ci siebie. Mia艂em nierealne oczekiwania 鈥 np. dzi艣 z b艂ogos艂awie艅stwem przyj膮艂bym wyniki, je偶eli chodzi o zysk, na poziomie 5-10 proc. powy偶ej inflacji. Wtedy takie wyniki mnie 艣mieszy艂y 鈥 nie po to przecie偶 wchodzi艂em na rynek, 偶eby zarabia膰 takie grosze.

To wszystko oczywi艣cie kosztowa艂o mnie mn贸stwo nerw贸w, stresu, ale te偶 wydawa艂o mi si臋, 偶e inwestowanie nie mo偶e by膰 nudne, nie mo偶e by膰 pozbawione stresu, bo tak to musi by膰, tak to musi wygl膮da膰, 偶e ca艂y czas co艣 musi si臋 dzia膰. Je偶eli chodzi o efekt tego ca艂ego mojego dzia艂ania, to oczywi艣cie nietrudno si臋 domy艣li膰, 偶e z tego efektu by艂 zadowolony broker, bo nabija艂em im kabz臋 w postaci p艂aconych prowizji. M贸j portfel natomiast topnia艂, a przynajmniej nie chcia艂 rosn膮膰. Na swoje szcz臋艣cie nie mia艂em wtedy wielkiego kapita艂u, wi臋c te straty nie by艂y ogromne, chocia偶 鈥 pod wzgl臋dem takim czysto psychologicznym 鈥 te 艣rodki, kt贸rymi wtedy dysponowa艂em, by艂y – z tamtej perspektywy 鈥 dla mnie ca艂kiem istotne. Te straty by艂y zatem do艣膰 bolesne i odczuwalne.

Do艣膰 szybko, po kilku miesi膮cach od mojego debiutu rynkowego, inwestycyjnego, po stracie ju偶 ca艂kiem istotnych pieni臋dzy, doszed艂em do wniosku, 偶e musz臋 w ko艅cu mie膰 jaki艣 plan dzia艂ania. Tak doszed艂em do handlu, do inwestowania opartego o twarde regu艂y, tzw. handlu systematycznego, systemowego. I to by艂o co艣 dla mnie, bo poza tym, 偶e przysz艂o mi dzia艂a膰 w okresie naprawd臋 du偶ego kryzysu ekonomicznego na 艣wiecie, to tym bardziej widzia艂em potrzeb臋 takiego zorganizowanego dzia艂ania. Ponadto ja te偶 mam takie osobiste preferencje 鈥 bardziej wierz臋 w liczby ni偶 w storytelling.

Dzisiaj wiem ju偶 te偶, 偶e ten storytelling r贸wnie偶 ma wp艂yw na wycen臋 przedsi臋biorstw, r贸wnie偶 jest wa偶ny. Jest trudniejszy do oszacowania, ale bardzo istotny. Tak 偶e nie jest tak, 偶e wy艂膮cznie same liczby rz膮dz膮. W moim przypadku w podej艣ciu regu艂owym, systemowym na pewno pomog艂o moje do艣wiadczenie programistyczne i 鈥瀢iara w algorytmy鈥, czyli takie klasyczne podej艣cie typu 鈥瀞zkie艂ko i oko鈥. Ale i tu niestety pope艂ni艂em sporo b艂臋d贸w, szukaj膮c takiej wr臋cz idealnej strategii.

Sam moment przej艣cia na ten handel systemowy, regu艂owy wcale nie przeni贸s艂 mnie od razu z piek艂a do inwestycyjnego nieba. A to dlatego, 偶e zacz膮艂em pope艂nia膰 b艂臋dy w innym obszarze. M贸wi膮c najkr贸cej, pr贸bowa艂em tworzy膰 tak idealne strategie, kt贸re dawa艂y jak najlepsze wyniki, ale tylko i wy艂膮cznie w symulacjach historycznych. Oczywi艣cie w realu, na realnym, 偶ywym rynku, te wyniki by艂y nie do powt贸rzenia.

Wtedy po prostu jeszcze niewiele wiedzia艂em na temat, jak powinno si臋 modelowa膰 rynki, 偶e mo偶na to robi膰 z g艂ow膮 i 偶e naprawd臋, je偶eli chodzi o wykorzystywanie modeli na rynku, to jest to co艣, co m贸g艂bym z czystym sumieniem poleci膰 wi臋kszo艣ci os贸b, a by膰 mo偶e wr臋cz ka偶demu. W moim mniemaniu intuicyjne inwestowanie jest zarezerwowane dla naprawd臋 niewielkiej garstki ludzi. Taka jest moja opinia.

Na moje nieszcz臋艣cie wtedy nie docenia艂em d艂ugoterminowego podej艣cia, je偶eli chodzi o inwestowanie. Dzi艣 wiemy, 偶e druga po艂owa 2009 roku to by艂 艣wietny moment, 偶eby kupi膰 wiele fajnych inwestycji, je偶eli chodzi o inwestowanie d艂ugoterminowe na rynku akcji, zw艂aszcza w USA, gdzie od 2009 roku rynek nieprzerwanie pnie si臋 w g贸r臋, a mamy ju偶 rok 2020.

Inwestowanie dzi艣

Tak by艂o. A jak obecnie wygl膮da moje inwestowanie? Ot贸偶 moje inwestowanie dzi艣 jest du偶o bardziej czy lepiej zaplanowane 鈥 no mo偶e poza rachunkiem IKE/IKZE, gdzie wci膮偶 musz臋 odrobi膰 pewne zadanie domowe i si臋 zorganizowa膰. W tym momencie skupiam si臋 zdecydowanie bardziej na kontroli ryzyka, bo uwa偶am, 偶e ryzyko jest do艣膰 艂atwo kontrolowa膰.

To my decydujemy, ile tego ryzyka chcemy sobie w艂o偶y膰 na plecy, natomiast nie mamy 偶adnego wp艂ywu na to, co zrobi rynek. Taka pogo艅 za zyskiem jest zatem wr臋cz niezdrowa, bo my nie mamy jak panowa膰 nad rynkiem i nie mo偶emy zdecydowa膰, 偶e jak b臋dziemy inwestowa膰 na rynku akcji, to ten rynek b臋dzie r贸s艂. Je艣li natomiast nasza strategia jest zbudowana dla rynku akcji, a rynek mimo wszystko nie ro艣nie, to my, maj膮c ryzyko pod kontrol膮, jeste艣my w stanie z tego wyj艣膰 obronn膮 r臋k膮, nawet w niedobrym dla takiej strategii okresie.

Je艣li chodzi o moje strategie inwestycyjne, to posiadam w swoim portfelu takie kr贸tkoterminowe strategie, czyli strategie, kt贸re otwieraj膮 pozycje na kilka dni. Stanowi膮 one ju偶 w tym momencie margines. W przesz艂o艣ci mia艂em ich kilkana艣cie, czy mo偶e w pewnym momencie nawet kilkadziesi膮t. Nawet cz臋艣膰 tych strategii automatyzowa艂em, czyli 鈥 m贸wi膮c obrazowo do mniej do艣wiadczonych os贸b 鈥 komputer w moim imieniu kupowa艂 i sprzedawa艂 na rynku r贸偶ne walory, kontrakty terminowe.

Teraz zredukowa艂em moje podej艣cie kr贸tkoterminowe do w艂a艣ciwie jednej strategii, by膰 mo偶e wkr贸tce do艂膮cz臋 do niej drug膮. Je偶eli chodzi o jedn膮 strategi臋, to co艣 podobnego opisywa艂em u siebie na blogu 鈥 podlinkuj臋 do tego odcinka, gdzie mo偶na znale藕膰 opis tej strategii.

Tom Basso, rynkowa legenda pod膮偶ania za trendem

Kolejny bohater s艂ynnej serii ksi膮偶ek J. Schwager鈥檃, Czarodzieje Rynku, kt贸ry zgodzi艂 si臋 udzieli膰 ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. 馃檪

Czytaj dalej 鈫

M贸j handel kr贸tkoterminowy jest w tej chwili do艣膰 sporadyczny. Jest to takie urozmaicenie handlu, inwestowania, dla po艂echtania mojego ego, je艣li na procentowo niewielkim kapitale jestem w stanie zarobi膰 jakie艣 wi臋ksze pieni膮dze. Moje kr贸tkoterminowe strategie zajmuj膮 ju偶 zdecydowanie mniejsz膮 cz臋艣膰 portfela, dlatego 偶e nawet jak ten handel by艂 zorganizowany w spos贸b automatyczny, 偶e te strategie by艂y uruchamiane na komputerze, to nie chcia艂bym prze偶ywa膰 takiej sytuacji, 偶e np. o czwartej rano spogl膮dam na telefon, sprawdzaj膮c co si臋 dzieje na kontraktach w USA. Tylko dlatego, 偶e wi臋kszo艣膰 mojego portfela jest nie tylko mocno zlewarowana, ale przede wszystkim praktycznie w pe艂ni oparta na kontraktach terminowych.

W moim przypadku po prostu ci臋偶ko by艂o si臋 wyzby膰 takich emocji. Ja po prostu nie chc臋 tego wi臋cej prze偶ywa膰, chc臋 spokojnie spa膰, maj膮c 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e mog臋 w ka偶dym momencie zrezygnowa膰 z potencjalnie wi臋kszych zysk贸w dla spokojnego snu. Mo偶liwo艣膰 spokojnego 偶ycia jest dla mnie o wiele wa偶niejsza.

Chc臋 spokojnie spa膰, maj膮c 艣wiadomo艣膰 tego, 偶e mog臋 w ka偶dym momencie zrezygnowa膰 z potencjalnie wi臋kszych zysk贸w dla spokojnego snu

Dlatego te偶 coraz wi臋ksza cz臋艣膰 mojego portfela opiera si臋 na d艂ugoterminowej strategii, aktywnej strategii. Nie jest to jeszcze takie pasywne inwestowanie. Jest to strategia, kt贸ra, m贸wi膮c najkr贸cej, jest bardzo podobna do tego, co opisywa艂em w ramach strategii GEM (Global Equity Momentum), czyli momentum globalnego rynku akcji. Jest to strategia d艂ugoterminowa, kt贸ra ma w portfelu albo akcje, albo obligacje, ale jednak jest tutaj dynamiczna zmiana tego portfela, w zale偶no艣ci od tego, co si臋 dzieje na rynku. Czyli mamy tutaj pr贸b臋 pobijania rynku, natomiast opiera si臋 ona na anomalii.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo偶e by膰 nie tylko proste, ale nie musi zabiera膰 te偶 masy czasu. Przedstawiam prost膮 strategi臋, kt贸ra za ostatnie 70 lat zarabia艂a przeci臋tnie 15% rocznie.

Czytaj dalej 鈫

Jest to strategia, kt贸ra zosta艂a bardzo dobrze zbadana przez 艣rodowisko akademickie, m.in. noblisty, profesora Eugene鈥檃 Fama, kt贸ry jest tw贸rc膮 hipotezy rynku efektywnego. Twierdzi on, 偶e rynki s膮 efektywne i jest niemo偶liwe, 偶eby je pobi膰. Nawet on przyznaje jednak, 偶e anomalia momentum na rynkach istnieje, to wr臋cz najwa偶niejsza anomalia. To bardzo ciekawy temat, je偶eli kto艣 jest zainteresowany, na czym polega taka strategia, to zapraszam na swoj膮 stron臋 internetow膮, gdzie bardzo dok艂adnie j膮 opisa艂em. Zreszt膮 t臋 strategi臋 jest bardzo 艂atwo stosowa膰 鈥 w sensie technicznym 鈥 na w艂asnym rachunku.

Musz臋 te偶 jednak powiedzie膰, 偶e to nie jest 偶aden 艢wi臋ty Graal. Mam 艣wiadomo艣膰 niedoskona艂o艣ci takiego podej艣cia. Mam w przygotowaniu r贸wnie偶 inne strategie d艂ugoterminowe, oparte na rynku akcji lub oparte na anomalii momentum. Nie wiem jeszcze, czy b臋d臋 to stosowa艂 na w艂asnym rachunku, w艂asnym portfelu, natomiast takie testy ostatnio przeprowadzam. Obczajam r贸wnie偶 wszelkie inne opcje, o czym b臋d臋 tutaj wszystkich informowa艂.

Je偶eli chodzi o moje podej艣cie d艂ugoterminowe, to zastanawiam si臋 nad tym, aby do艂o偶y膰 do cz臋艣ci d艂ugoterminowej, ale jednak aktywnej np. Berkshire Hathaway Warrena Buffetta, o kt贸rej wspomina艂em, dlatego 偶e jest to do艣膰 ciekawa sp贸艂ka. By艂by to portfel oparty w praktyce na jednej sp贸艂ce, kt贸ra zawiera w sobie portfel wielu innych sp贸艂ek. Jest to po prostu wehiku艂 inwestycyjny Warrena Buffetta. Zamiast wi臋c kupowa膰 ETF-a, nawet w wersji smart ETF-a, czyli starajmy si臋 dobiera膰 do portfela sp贸艂ki dywidendowe czy sp贸艂ki momentum, czy jeszcze jakie艣 inne.

Tutaj po prostu my艣l臋, 偶e po jakim艣 du偶ym kryzysie, po jakim艣 du偶ym za艂amaniu finansowym na rynku, by艂bym jak najbardziej sk艂onny podj膮膰 decyzj臋, 偶eby ca艂kiem du偶膮 cz臋艣膰 swojego portfela przenie艣膰 w艂a艣nie, wykroi膰, by zalokowa膰 j膮 w sp贸艂k臋 Berkshire Hathaway. Ale to jest temat na inn膮 dyskusj臋. Chodzi mi o to, 偶e skoro ju偶 du偶a cz臋艣膰 portfela jest oparta na anomalii momentum, to tutaj by艂aby cz臋艣膰 portfela oparta na tzw. anomalii value, czyli inwestowania w warto艣膰.

Ostatni膮 cz臋艣膰 mojego portfela zajmuje tzw. portfel pasywny, tak偶e portfel d艂ugoterminowy. Obecnie jest to niedu偶y portfel, w tej chwili znajduj膮 si臋 tam tylko metale szlachetne 鈥 z艂oto i srebro, niewielkie ilo艣ci, oraz obligacje. Planuj臋 jeszcze bardzo mocno popracowa膰 nad pasywn膮 cz臋艣ci膮 portfela, m.in. przy okazji debiutu mojego oprogramowania b臋d臋 si臋 stara艂 przedstawi膰, jak projektowa膰 takie portfele pasywne, d艂ugoterminowe 鈥 w zale偶no艣ci od potrzeb, od sytuacji, od tego, co chcemy osi膮gn膮膰.

To jeszcze nie koniec, je艣li chodzi o portfele pasywne, mam jeszcze jeden, bardzo symboliczny. Ot贸偶 w ramach us艂ugi robo-doradcy firmy Finax 鈥 jest to taka us艂uga ze S艂owacji, kt贸ra jest dost臋pna dla inwestora w Polsce. Poniewa偶 przeprowadza艂em wywiad z osob膮 z Finaxa, 偶eby przybli偶y膰 wam ide臋 tzw. robodoradztwa (robo-advisor), to otwar艂em tam symboliczny rachunek, wrzucaj膮c 1000 euro, a lokuj膮c 70 proc. obligacji i 30 proc. akcji, je艣li si臋 nie myl臋. To jest bardziej dla cel贸w edukacyjnych, tzn., 偶eby m贸c wam zaprezentowa膰, je艣li kto艣 naprawd臋 nie chce inwestowa膰 samodzielnie, jak mo偶na inwestowa膰 swoje pieni膮dze przy pomocy robo-doradcy. Je偶eli chodzi o m贸j portfel pasywny, o d艂ugoterminowe inwestowanie, to w艂a艣ciwie jest tyle.

Tak na koniec chcia艂em powiedzie膰, w co i gdzie inwestuj臋. Je偶eli chodzi o m贸j portfel inwestycyjny: tak jak m贸wi艂em na pocz膮tku, kiedy zaczyna艂em swoj膮 karier臋 inwestorsk膮, to w艂a艣ciwie by艂a ona ograniczona tylko do GPW, wszystko by艂o w z艂ot贸wkach i nie wychodzi艂em poza ten rynek.

W tym momencie, po 13 latach, sprawy maj膮 si臋 zupe艂nie inaczej. Wi臋kszo艣膰 mojego portfela to, powiedzmy, portfel zagraniczny. Inwestuj臋 w ramach konta otwartego u brokera o nazwie Interactive Brokers, kt贸ry jest naprawd臋 godny polecenia, je艣li kto艣 my艣li powa偶nie o inwestowaniu i nie szuka jakich艣 bajer贸w, tylko porz膮dnego narz臋dzia. To, co sam robi臋, jest bardzo podstawowe, wi臋c nie potrzebuj臋 wi臋kszo艣ci rzeczy, kt贸re s膮 dost臋pne w Interactive Brokers, kt贸ry jest bardzo mocno rozbudowanym brokerem, je偶eli chodzi o narz臋dzia. Je艣li chodzi o IB, to handluj臋 tam g艂贸wnie ETF-ami na akcje, obligacje, towary, sporadycznie handluj臋 tak偶e kontraktami d艂ugoterminowymi (futures). W przysz艂o艣ci by膰 mo偶e uruchomi臋 tam portfel oparty o akcje. Je偶eli chodzi o waluty, to tutaj przewa偶a dolar ameryka艅ski. Je偶eli chodzi o IB, to oko艂o 70 proc., a reszta to jest waluta euro.

Mam r贸wnie偶 drugi portfel, niezagraniczny, polski, nasz tutejszy, na GPW. Jest to portfel w tym momencie przeznaczony tylko i wy艂膮cznie dla IKE i IKZE. W tym momencie s膮 to praktycznie same ETF-y. Mam tam do odrobienia zadanie domowe, jak powiedzia艂em wcze艣niej w tym odcinku, bo tu nadal nie mam takiej dyscypliny, jakiej bym chcia艂 i takiej jednoznacznej strategii. Czekam te偶, czy pojawi膮 si臋 dla naszego rynku jakie艣 dodatkowe ETF-y, kt贸re pozwoli艂yby mi zbudowa膰 bardziej wykwintn膮 strategi臋 inwestycyjn膮, Teraz zreszt膮 te偶 mo偶na, je偶eli chodzi o IKE i IKZE, inwestowa膰 na rynkach zagranicznych. Chcia艂bym jednak zbudowa膰 na IKE i IKZE portfel oparty na polskich aktywach. Ja po prostu mam du偶膮 ekspozycj臋 na zagranic臋 w ramach mojego konta na Interactive Brokers. I to jest w艂a艣ciwie tyle, je偶eli chodzi o ten temat.

Wnioski

Teraz chcia艂bym przej艣膰, zamykaj膮c ten odcinek, do moich wniosk贸w. Oczywi艣cie mo偶esz si臋 z nimi nie zgadza膰. S膮 to moje przemy艣lenia. Jest ich kilka, by膰 mo偶e b臋d膮 do czego艣 przydatne.

Pierwszy wniosek, jaki sobie wynotowa艂em, jest do艣膰 pozytywny, ale dobrze zacz膮膰 od czego艣 pozytywnego.

Wniosek: na rynku mo偶na zarabia膰 pieni膮dze.

Przynajmniej w moim przypadku up艂yn臋艂o kilka lat, zanim mog艂em powiedzie膰 co艣 takiego z pe艂nym przekonaniem, z r臋k膮 na sercu.

Wniosek: rynek to nie jest maszynka do robienia pieni臋dzy, w sytuacji, gdy nam np. ich brakuje.

Powinienem by艂 powiedzie膰 na samym pocz膮tku, 偶e je偶eli chodzi o inwestowanie na rynkach kapita艂owych, to powinni艣my tam inwestowa膰 swoje nadwy偶ki finansowe. Wi臋kszo艣膰 z nas zwykle b臋dzie je zarabia膰 w jakim艣 innym miejscu 鈥 czy to na etacie, czy w jakim艣 biznesie. Natomiast my nie b臋dziemy inwestowa膰 i traktowa膰 tego jako biznes w tym sensie, 偶e b臋dziemy te偶 pomna偶a膰 pieni膮dze innych ludzi i z tego tytu艂u, skaluj膮c nasz膮 inwestycj臋, b臋dziemy zarabia膰 na tym jak na biznesie. My zwykle b臋dziemy tam pomna偶a膰 swoje w艂asne, prywatne 艣rodki, dlatego te偶 trzeba o tym pami臋ta膰. Trzeba r贸wnie偶 pami臋ta膰, 偶e nie powinni艣my tego traktowa膰 jako jakiego艣 wehiku艂u do zarabiania pieni臋dzy w sytuacjach podbramkowych, kiedy ich nam brakuje. Takie historie zwykle bardzo 藕le si臋 ko艅cz膮.

Wniosek 鈥 spekulacja kr贸tkoterminowa jest ci臋偶ka, absorbuj膮ca, wyczerpuj膮ca emocjonalnie.

To jest moje przemy艣lenie w tym temacie, bo wiem, 偶e s膮 osoby, kt贸re specjalizuj膮 si臋 w kr贸tkoterminowym handlu i robi膮 to 艣wietnie. Natomiast mniej transakcji, rzadsze transakcje nie oznaczaj膮, 偶e jestem inwestorem gorszego sortu, gorszym inwestorem. Doszed艂em do wniosku, 偶e chc臋 po艣wi臋ca膰 coraz mniej czasu na 艣ledzenie rynk贸w, na handel kr贸tkoterminowy. Przez jaki艣 czas by艂em bardzo zachwycony automatyzacj膮 handlu, m贸wi艂em o tym w ramach podcastu i udzielaj膮c si臋 w r贸偶nych dyskusjach w mediach spo艂eczno艣ciowych. Tak naprawd臋 wymaga to jednak ca艂kiem sporo pracy i nadzoru. Dlatego te偶 艣wiadomie zrobi艂em krok w ty艂 i zrezygnowa艂em z tego.

Spekulacja kr贸tkoterminowa jest ci臋偶ka, absorbuj膮ca, wyczerpuj膮ca emocjonalnie

Poza tym, maj膮c sw贸j podcast, mia艂em przyjemno艣膰 dwukrotnie przeprowadzi膰 wywiad z Lind膮 Raschke. To jest osoba, kt贸ra by艂a moim idolem, mo偶e nie w dzieci艅stwie, ale je偶eli idzie o m贸j handel, to ja o Lindzie Raschke z wypiekami na twarzy czyta艂em ju偶 ponad 10 lat temu, bo po prostu bardzo mi si臋 podoba艂o jej podej艣cie do rynk贸w – kr贸tkoterminowe, bardzo regu艂owe, oparte na twardych liczbach, na jednoznacznych regu艂ach. Natomiast rozmowy z ni膮, takie prywatne, pozwoli艂y mi zrozumie膰, 偶e handel kr贸tkoterminowy to nie jest co艣 dla mnie.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s艂ynnej serii ksi膮偶ek J. Schwager鈥檃, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi臋dzy innymi o swoich do艣wiadczeniach podczas wielkich krach贸w finansowych. Daje r贸wnie偶 wiele praktycznych porad dla ka偶dego kto chce zarabia膰 na rynkach finansowych.

Czytaj dalej 鈫

Wiem, 偶e czytaj膮c wcze艣niej o Lindzie Raschke i analizuj膮c to, co robi, nie widzia艂em pe艂nego obrazu. Ot贸偶 sp臋dza ona tygodniowo nad rynkiem 艣rednio 60 godzin. Po艣wi臋ca si臋 nie tyle samemu rynkowi, co przygotowaniu si臋 do rynku. To jest ten poziom zaanga偶owania si臋 w handel kr贸tkoterminowy. 60 godzin tygodniowo, p贸艂tora etatu. I ja wiem, 偶e to nie jest co艣, co chc臋 robi膰, nie wiem nawet, czy by艂bym w stanie robi膰 to kiedykolwiek tak dobrze jak Linda Raschke. Ale ona jest nie bez powodu jednym z bohater贸w ksi膮偶ki Jacka Schwagera 鈥濵arket Wizards鈥, czyli 鈥濩zarodzieje rynku鈥. Ona naprawd臋 jest czarodziejem rynku, bo przez niemal偶e 40 lat handlu na rynku mia艂a tylko jeden stratny rok i to na pocz膮tku swojej kariery. Jest to okupione tytaniczn膮 prac膮.

Jak ju偶 zreszt膮 m贸wimy o Lindzie Raschke, to zach臋cam ka偶dego do wys艂uchania moich wywiad贸w z ni膮. Je偶eli kto艣 nie czuje si臋 dobry w j臋zyku angielskim, to jeden z nich jest nawet przet艂umaczony i mo偶na go sobie na spokojnie przeczyta膰.

Konkluzja mojego wywodu jest taka, 偶e 艂atwiej 鈥 z mojej perspektywy 鈥 inwestowa膰 d艂ugoterminowo ni偶 kr贸tkoterminowo. Jest to po prostu mniej anga偶uj膮ce, pomaga wyciszy膰 emocje. Obecnie nawet przez tydzie艅 鈥 dwa kompletnie nie 艣ledz臋 rynk贸w, nie wiem, co si臋 na rynkach dzieje. Gdyby si臋 kto艣 mnie zapyta艂, gdzie jest S&P 500 lub WIG20, to ja po prostu nie wiem, nie interesuje mnie to.

Je偶eli pojawiaj膮 si臋 jakie艣 sytuacje, kt贸re chc臋 wykorzysta膰 kr贸tkoterminowo, to dostaj臋 alert mejlowy na ten temat, tak to sobie zorganizowa艂em. Na co dzie艅 nie chc臋 natomiast 艣ledzi膰 rynku. Oczywi艣cie, jak ju偶 mam otwart膮 t臋 kr贸tkoterminow膮 pozycj臋, to wtedy jest troszk臋 emocji. S膮 to bardzo niewielkie pozycje i wtedy robi臋 to z tak膮 przyjemno艣ci膮, bo to jest takie co艣, gdzie mog臋 si臋 spr贸bowa膰 i gdzie wiem, 偶e mam przewag臋. Wchodz臋 na ten rynek w takich sytuacjach bardzo ju偶 konkretnych i wiem, po co tam wchodz臋. To nie znaczy, 偶e zawsze wychodz臋 z zarobionymi pieni臋dzmi, ale z bardzo du偶ym prawdopodobie艅stwem ugrania czego艣 dla siebie. Trzon mojego inwestowania jest teraz akcentowany g艂贸wnie na tym podej艣ciu d艂ugoterminowym.

Wniosek: zdecydowanie preferuj臋 podej艣cie inwestycyjne oparte na prostych, jednoznacznych regu艂ach.

Jednoznacznych to znaczy takich, kt贸re wr臋cz da si臋 opisa膰 algorytmem w j臋zyku do programowania. St膮d te偶 w og贸le m贸j blog, m贸j podcast nazywa si臋 System Trader, dlatego 偶e planowa艂em nagrywa膰 jakie艣 angloj臋zyczne wywiady. Ta nazwa jest te偶 zrozumia艂a na zewn膮trz, natomiast wiem, 偶e takie proste podej艣cie, nie jakie艣 przekombinowane, zrobi o wiele lepsz膮 robot臋 u wi臋kszo艣ci inwestor贸w ni偶 pr贸ba intuicyjnego pobijania rynku. M贸wi膮c kr贸tko, inwestowanie intuicyjne, takie na wyczucie, mi osobi艣cie nie le偶y. I w膮tpi臋, 偶ebym m贸g艂 pobi膰 zestaw prostych regu艂 w czasie swoj膮 inteligencj膮 i swoj膮 pr贸b膮 wyczucia rynku.

Wniosek: rynek jest ostateczn膮 instancj膮.

Rynku nie interesuje to, czy mamy racj臋, czy jaka by艂a motywacja zaj臋cia naszej pozycji. I lepiej nie pr贸bowa膰 narzuca膰 rynkowi naszej wizji i naszego chciejstwa, poniewa偶 rynek zwykle ma to w nosie, tym bardziej, kiedy jeste艣my jakim艣 niewielkim graczem. Ostatnio du偶o si臋 m贸wi艂o w Internecie, 偶e niekt贸re osoby usilnie shortuj膮, czyli graj膮 na spadki sp贸艂ki Tesla. I to od pu艂apu 300 dolar贸w, a od tamtego czasu Tesla uros艂a do 鈥 w momencie, w kt贸rym nagrywam ten odcinek 鈥 do jakich艣 800 dolar贸w. I to tylko po to, 偶eby udowodni膰, 偶e 鈥Ja mam racj臋, a rynek si臋 myli鈥.

Rynku nie interesuje to, czy mamy racj臋, czy jaka by艂a motywacja zaj臋cia naszej pozycji. I lepiej nie pr贸bowa膰 narzuca膰 rynkowi naszej wizji i naszego chciejstwa, poniewa偶 rynek zwykle ma to w nosie

I nawet jak rynek potrafi wyci膮gn膮膰 sp贸艂k臋 Tesla na 800 dolar贸w, to po to, 偶eby p贸藕niej run膮膰 w przepa艣膰 i spa艣膰, 偶ebym m贸g艂 powiedzie膰: 鈥No i co z tego, 偶e to uros艂o? Ja mia艂em racj臋鈥. Mnie co艣 takiego kompletnie nie interesuje. Oczywi艣cie nie chc臋 w czambu艂 pot臋pia膰 wszystkich, kt贸rzy pr贸buj膮 w ten spos贸b podchodzi膰 do rynku, bo by膰 mo偶e potrafi膮 jako艣 wypracowa膰 swoj膮 przewag臋. Dla mnie jest to co艣 do艣膰 mocno kuriozalnego, a ju偶 na pewno co艣, co po prostu nie koresponduje z moim podej艣ciem i moim rozumieniem inwestowania na rynku.

Wniosek: chc臋 rozwija膰 pasywn膮 cz臋艣膰 portfela.

Nie wstydz臋 si臋 tego, 偶e chc臋 r贸wnie偶 inwestowa膰 pasywnie. Kto艣 mo偶e powiedzie膰, 偶e to jest dla cienias贸w. Uwa偶am, 偶e w wi臋kszo艣ci przypadk贸w jest odwrotnie, tzn. ci, kt贸rzy chc膮 aktywnie pomna偶a膰 pieni膮dze, s膮 na ko艅cu cieniasami niestety, bo po prostu z tym rynkiem przegrywaj膮 i dostaj膮 od niego 艂omot. Statystyka tutaj nie k艂amie.

Mnie interesuje przede wszystkim budowanie kapita艂u, a nie udowadnianie komukolwiek czegokolwiek. Jest to taka forma dywersyfikacji. Gdyby moja aktywna cz臋艣膰 portfela, np. strategia GEM, czy co艣 podobnego, nie da艂a mi satysfakcjonuj膮cych wynik贸w w d艂ugim terminie, to zawsze mam cz臋艣膰 portfela, kt贸ra jest pasywna, kt贸ra mi da gwarantowan膮 stop臋 zwrotu, jak膮 daje rynek. I naprawd臋 wi臋kszo艣膰 nie powinna pr贸bowa膰 aktywnego inwestowania. Ja to robi臋, bo jestem 鈥freakiem鈥, po prostu takim go艣ciem, kt贸rego to cieszy.

Jest to moja pasja i lubi臋 modelowa膰 rynki, ale robi臋 to obecnie z du偶膮 ilo艣ci膮 pokory bez uganiania si臋 za mitycznym czy jakim艣 idealnym rozwi膮zaniem, jak膮艣 idealn膮, najlepsz膮 strategi膮, takim jedynym prawdziwym r贸wnaniem, kt贸re rozpracowuje rynki i potrafi ci膮gle zarabia膰 dla nas pieni膮dze.

Wniosek: nie jestem przekonany do samodzielnego stosowania analizy fundamentalnej, co oczywi艣cie nie znaczy, 偶e ty nie mo偶esz.

Nie wydaje mi si臋, 偶e mog臋 np. lepiej ni偶 Buffett na bazie analizowania wyceny sp贸艂ek dobiera膰 te sp贸艂ki do swojego portfela. Dlatego te偶 nie wykluczam, jak ju偶 m贸wi艂em wcze艣niej, 偶e kiedy艣 w przysz艂o艣ci kupi臋 sobie na przyk艂ad sp贸艂k臋 BRK, czyli Berkshire Hathaway po jakich艣 du偶ych spadkach. Sam natomiast nie b臋d臋 si臋 stara艂 specjalizowa膰 w analizie fundamentalnej, bo to nie jest w obszarze moich kompetencji. W obszarze moich kompetencji jest modelowanie rynku, stosuj膮c nieco inne podej艣cie.

Wniosek: nie trzeba by膰 superinteligentnym, nie trzeba mie膰 jakich艣 cudownych dar贸w od Boga, kt贸re pozwol膮 nam pomna偶a膰 pieni膮dze na rynku. Mo偶na wr臋cz by膰 przeci臋tniakiem, natomiast trzeba by膰 cierpliwym i pod膮偶a膰 za obranym planem, czyli przede wszystkim trzeba mie膰 plan.

Teraz mog臋 to powiedzie膰 z pe艂nym przekonaniem, ale jeszcze z 5, 10 lat temu prawdopodobnie tak nie my艣la艂em. Konsekwentne realizowanie planu jest wa偶niejsze ni偶 szukanie tego jednego, idealnego planu i skakanie z kwiatka na kwiatek. Inaczej wszystko ogarnia chaos i w og贸le nie potrafimy i艣膰 do przodu wed艂ug obranej strategii, tylko b臋dziemy ca艂y czas stara膰 si臋 co艣 ulepsza膰.

Trzeba by膰 cierpliwym i pod膮偶a膰 za obranym planem, czyli przede wszystkim trzeba mie膰 plan

I 偶ebym nie zosta艂 teraz 藕le zrozumiany: oczywi艣cie, 偶e nale偶y si臋 rozwija膰, ale nawet rozwijanie swojego portfela powinno si臋 odbywa膰 w jaki艣 usystematyzowany spos贸b, a nie chaotyczny, tylko dlatego, 偶e 鈥濷, tu straci艂em, no to teraz spr贸buj臋 sobie jeszcze tego, zmieni臋 na to co艣, teraz zaczn臋 zarabia膰鈥 i b臋dziemy to robi膰 na 偶ywym organizmie. Niestety jak b臋dziemy to robi膰 bardzo d艂ugo, to jest ryzyko, 偶e taki pacjent po prostu umrze.

Wniosek: lepiej skupia膰 si臋 na procesie, na wykonywaniu planu, ni偶 tym co zrobi rynek.

Ot贸偶, o ile mo偶emy kontrolowa膰 moment budowy strategii i mo偶emy kontrolowa膰 to, czy pod膮偶amy za t膮 strategi膮, o tyle ju偶 samego rynku, czyli tego, co ten rynek zrobi, kontrolowa膰 nie mo偶emy. Dlatego powinni艣my skupi膰 si臋 na kontrolowaniu tego, co jest kontrolowalne, czy jest w zasi臋gu kontroli.

Ze 艣wiata b臋d膮 nap艂ywa膰 r贸偶ne informacje, o r贸偶nych zdarzeniach, b臋d膮 jakie艣 wojny, epidemie, 偶ywio艂y, jakie艣 afery, ale to wszystko nie powinno mie膰 wp艂ywu na realizowanie strategii. Dlatego m贸j wniosek jest taki, 偶e po to mam strategi臋, 偶eby m贸c podejmowa膰 trze藕we, przytomne decyzje. W艂a艣nie w takich sytuacjach podbramkowych, takiego napi臋cia rynkowego, posiadanie twardego planu jest bardzo pomocne. Nie wyobra偶am sobie z kolei sytuacji, 偶eby podejmowa膰 decyzje inwestycyjne, sugeruj膮c si臋 cudz膮 wizj膮, jakimi艣 przepowiedniami, wierzy膰 w jakie艣 teorie spiskowe. Nie. Musimy wszystko na rynku robi膰 samodzielnie, trzeba mie膰 plan i za nim pod膮偶a膰. Nie musi by膰 od razu idealny, mo偶emy go p贸藕niej w trakcie usprawni膰, ale musimy mie膰 ten plan.

Ostatni wniosek: nie warto pr贸bowa膰 przewidywa膰, co zrobi rynek.

Nikt nie zna przysz艂o艣ci, nikt. Gdy zapytacie Warrena Buffetta, gdzie S&P500 b臋dzie za miesi膮c, za tydzie艅, nie m贸wi膮c o roku – on te偶 nie b臋dzie wiedzia艂. Nikt tego nie wie. Oczywi艣cie, jak odpowiednio du偶a liczba os贸b b臋dzie pr贸bowa艂a przewidywa膰, to kto艣 trafi, 膮 potem b臋dzie mo偶na z tego zrobi膰 niez艂膮 histori臋. 鈥濷n przewidzia艂 krach, on przewidzia艂 to, tamto, siamto鈥. No to niech zrobi to wielokrotnie z rz臋du, to wtedy si臋 faktycznie zastanowi臋: 鈥濩holera, jak on to robi?鈥.

Naprawd臋 nie ma sensu przewidywa膰 czego艣, co jest nieprzewidywalne. Jest w nas taka ch臋膰 odgadni臋cia przysz艂o艣ci, ale to jest utopia, mira偶. Tym bardziej nie ma sensu – w tym kontek艣cie – wyprzedzanie rynku, przewiduj膮c, 偶e np. co艣 spadnie, chocia偶 obecnie akcja jest w mocnym trendzie wzrostowym. 鈥濧le ja nie b臋d臋 czeka艂, a偶 ten trend si臋 za艂amie, tylko zaraz wejd臋 na kr贸tk膮 pozycj臋, 偶eby ju偶 zarabia膰 na spadkach na tej akcji, poniewa偶 wydaje mi si臋, 偶e ta sp贸艂ka jest przewarto艣ciowana albo co艣 tam jeszcze鈥. I b臋d臋 gra艂 na spadki, i b臋d臋 si臋 upiera艂 przy swojej decyzji.

To jest co艣, co w moim odczuciu jest bardzo z艂e. To jest moja opinia, m贸j wniosek. Kto艣 mo偶e si臋 z tym oczywi艣cie nie zgadza膰, mo偶e mie膰 swoj膮 strategi臋 opart膮 na czym艣 innym ni偶 ja i dobrze na tym wychodzi膰. Ja tego absolutnie nie wykluczam, bo przecie偶 nie jest tak, 偶e ja jedyny na tym 艣wiecie mam zawsze racj臋. Do mnie to zupe艂nie nie przemawia.

Zako艅czenie

OK, to b臋dzie na tyle, je偶eli chodzi o dzisiejszy odcinek. Bardzo dzi臋kuj臋 za uwag臋, mam nadziej臋, 偶e potrafi艂em wam nieco nakre艣li膰, jak wygl膮da inwestowanie w moim w艂asnym prywatnym portfelu. Mam nadziej臋, 偶e niekt贸re rzeczy s膮 ju偶 dla ciebie ja艣niejsze, by膰 mo偶e zainspirowa艂em ci臋, czy zainteresowa艂em pewnymi tematami.

Na stronie systemtrader.pl/046, czyli tak jak numer tego odcinka, tam b臋dzie si臋 znajdowa艂 zapis tekstowy tego, o czym dzisiaj m贸wi艂em, czyli transkrypcja tego podcastu. B臋d膮 te偶 dodatkowe materia艂y, linki, odno艣niki do innych materia艂贸w, o kt贸rych wspomina艂em, 偶eby ten materia艂 by艂 jeszcze pe艂niejszy.

Jak zwykle zapraszam do komentowania tego odcinka, m.in. na Apple Podcasts. To jest co艣, co pozwala mi dotrze膰 do szerszej publiczno艣ci, do jeszcze wi臋kszej liczby s艂uchaczy. Je偶eli zatem uwa偶asz, 偶e to, co tu m贸wi臋, robi臋, przedstawia dla ciebie warto艣膰, to b臋d臋 bardzo, bardzo wdzi臋czny, je偶eli b臋dziesz m贸g艂 wystawi膰 mi opini臋 w Apple Podcasts albo zalajkowa膰 gdzie艣 na YouTubie lub skomentowa膰 u mnie na stronie internetowej. To wszystko powoduje, 偶e ten podcast b臋dzie si臋 m贸g艂 nie艣膰 w 艣wiat jeszcze bardziej, no i ja te偶 b臋d臋 mia艂 motywacj臋, 偶eby to, co robi臋, robi膰 jak najlepiej i jeszcze d艂u偶ej, i jeszcze robi膰 dla was wi臋cej.

To tyle ode mnie na dzi艣, gor膮co pozdrawiam, 偶ycz臋 samych sukces贸w, do us艂yszenia. Bye-bye! 馃檪

  1. Dzi臋ki za podzielenie si臋 swoimi do艣wiadczeniami. Warto艣ciowe wnioski, szczeg贸lnie doceniane przeze mnie – inwestora od 22 lat, przez wi臋kszo艣膰 czasu tylko okazyjnego, pr贸buj膮cego na czuja znale藕膰 pere艂ki, kt贸re jak rakieta wyci膮gn膮 m贸j portfel w kosmos. Wynik dok艂adnie taki, jak opisujesz. Z tego powodu zawiesza艂em swoj膮 aktywno艣膰 widz膮c, 偶e poruszam si臋 jak dziecko we mgle. Na swojej sk贸rze poczu艂em, 偶e rynki s膮 nieprzewidywalne, wi臋c nie da si臋 ich pobi膰, za to one pobij膮 ciebie, wi臋c lepiej trzyma膰 si臋 od nich z daleka.
    Od niedawna jednak zacz膮艂em docenia膰 rady, m.in. twoje i ju偶 widz臋 艣wiat艂o w tunelu! 馃檪 Tak trzymaj! Robisz dobr膮 robot臋!!

    • Hej Julian,

      Dzi臋ki za komentarz i dobre s艂owo. 馃檪

      C贸偶, nie艂atwo jest przyzna膰, 偶e pobijanie rynk贸w jest ci臋偶kie. Ulegamy iluzji pod wp艂ywem kr贸tkoterminowych wynik贸w.

      Dlatego my艣l臋, 偶e gdybym zaczyna艂 raz jeszcze, to bardziej skupia艂bym si臋 na d艂ugoterminowym, wr臋cz pasywnym portfelu, a z czasem dopiero stara艂 si臋 dodawa膰 aktywn膮 cz臋艣膰. Wiem, to ju偶 tylko gdybanie po czasie.

      Chocia偶 uwa偶am, 偶e wi臋kszo艣ci dobrze zrobi, gdy poza pasywny portfel nie b臋dzie si臋 wychyla膰. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Czy trzymasz ca艂e 7 cyfr u jednego brokera? Czy masz to jako艣 podzielone? Je偶eli tak to jak?

    Jak zabezpieczasz swoje 艣rodki? Tym bardziej 偶e jako podmiot gospodarczy chyba nie jeste艣 obj臋ty 偶adnym funduszem gwarancyjnym?

    • Hej Artur,

      Obecnie kapita艂 mam u dw贸ch broker贸w (bo posiadam jeszcze IKE i IKZE w Polsce). Ale wi臋kszo艣膰 jest obecnie w IB. Kapita艂 ten jest jednak zainwestowany (g艂贸wnie ETF), a nie w formie got贸wki.

      W tym roku planuje otworzy膰 jeszcze jeden rachunek 鈥 prywatny, poniewa偶 b臋d膮c (p贸ki co) rezydentem podatkowym w Belgii, korzystnie wypadaj膮 regulacje podatkowe (brak podatku 鈥濨elki鈥 w wielu sytuacjach).

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Czemu chcesz doda膰 Berkshire do portfela zamiast IVV?

    Tym bardziej 偶e z tego co m贸wi艂e艣 Berkshire od 2008 nie pobi艂 sp500

    • Artur,

      ETF IVV (albo inny odpowiednik ETF na S&P 500) inwestuj臋 w oparciu o d艂ugoterminow膮 strategi臋 opart膮 o anomali臋 momentum 鈥 je艣li zawitaj膮 spadki na rynek, to wpadn膮 tam w jej miejsce obligacje. Ale jednak przy wzrostowym rynku ekspozycj臋 na S&P 500 (lub inny indeks akcji) b臋d臋 posiada艂.

      Natomiast Berkshire Hathaway postrzegam jako wehiku艂 inwestycyjny oparty o inne podej艣cie 鈥 g艂贸wnie inwestowania w warto艣膰. Poniewa偶 sam nie inwestuj臋 samodzielnie w ten spos贸b, rozwa偶am w przysz艂o艣ci BRK jako dywersyfikacj臋 do swojego portfela.

      Nie przera偶a mnie to, 偶e BRK ma gorszy okres 鈥 to jest cena jak膮 p艂aci si臋 za pr贸by pobijania rynku. S膮 okresy, kiedy jest si臋 poni偶ej jakiego艣 benchmarku. Natomiast na przestrzeni 40 lat BRK pobi艂o znacz膮co S&P 500 鈥 oczywi艣cie nikt przysz艂o艣ci nie zna.

      Zalet膮 dla mnie jest te偶 to, co dla wielu jest wad膮 鈥 mianowicie, 偶e BRK nie p艂aci dywidendy.

      馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dziekuj臋 za wyt艂umaczenie. Przemawia to do mnie. Bardzo fajny spos贸b na dywersyfikacj臋.

        Chyba najwi臋ksze ryzyko to co gdy kiedy艣 zabraknie Buffeta, ale mo偶e si臋 myl臋.

        • Artur,

          Kwestia sukcesji rozgrzewa inwestor贸w od lat z oczywistych powod贸w. Osobi艣cie wychodz臋 z za艂o偶enia, 偶e maszynka inwestycyjna BRK jest ju偶 od dawna naoliwiona i spokojnie poradzi sobie nawet, gdy Buffett opu艣ci sp贸艂k臋. Ale jak to w inwestowaniu: pewno艣ci nigdy mie膰 nie b臋dziemy. Dlatego te偶 wszystkiego nie postawi臋 nawet na tak zas艂u偶onego konia jak BRK w tych wy艣cigach.

          Pi臋kno BRK polega jednak na tym, 偶e w jednej sp贸艂ce mamy ekspozycj臋 na wiele biznes贸w 鈥 mamy zdywersyfikowany portfel w jednej akcji. To nie to samo, co kupienie akcji Apple czy Coca-Cola.

          Upraszczaj膮c nieco: s膮 momenty (jak obecnie), gdzie pasywny rynek w USA bije wszystkie aktywne formy zarz膮dzania. S膮 momenty, gdy rz膮dzi momentum czy inwestowanie w warto艣膰. Co jaki艣 czas ludzie m贸wi膮, 偶e jaka艣 koncepcja ju偶 nie 偶yje, by ta niczym kr贸lik z kapelusza zaskakiwa艂a ca艂y rynek.

          Jacek

  4. Czy mo偶e masz mo偶e gdzie艣 list臋 ksi膮偶ek kt贸re ka偶dy pasywny inwestor powinien przeczyta膰?

  5. Jeszcze pytanie, Czy Twoja strategia mocno odbiega od czystego momentum? Wprowadziles wiele optymalizacji? Na testach na danych historycznych wypada du偶o lepiej?

    Podcast jak zawsze pierwsza klasa. Zawsze czekam na powiadomienie. Dziekuj臋

    • Dzi臋ki Artur! 馃檪

      Praktycznie jest to niemal ta sama strategia cho膰 wci膮偶 eksperymentuj臋. Moim celem nie jest pobicie wyniku orygina艂u, co dopasowanie go maksymalnie do moich preferencji osobistych. Mam nadziej臋, 偶e w przeci膮gu kilku miesi臋cy udost臋pni臋 wszystkim oprogramowanie umo偶liwiaj膮ce proste testy r贸偶nych omawianych przeze mnie strategii. W 艂atwy spos贸b b臋dzie tam mo偶na dopasowa膰 strategi臋 do w艂asnych preferencji.

      Z czasem zrozumia艂em, 偶e dopasowywanie strategii do danych, tylko w poszukiwaniu optymalnej wersji (maksymalnego zysku), jest Syzyfow膮 prac膮 i drog膮 prowadz膮c膮 na manowce. Lepiej po艣wi臋ci膰 czas na konstrukcj臋 portfela (dywersyfikacja r贸偶nych idei), a p贸藕niej na dyscyplinie w pod膮偶aniu za obranym planem.

      • Z niecierpliwo艣ci膮 czekam na program. B臋d臋 pierwszym klientem 馃槉

        Czy mo偶esz poleci膰 jakie艣 algorytmiczne metody do szacowania ryzyka portfela?

        M贸wi臋 o najprostszym podej艣ciu, w zale偶no艣ci jakie b臋d膮 proporcje mi臋dzy aktywami w portfelu, typu udzia艂 akcji, obligacji, z艂ota, got贸wki.

        Jak dobra膰 te warto艣ci by odzwierciedla艂y nasze akceptowalne ryzyko?

        • Dzi臋ki! Na pocz膮tek my艣l臋 to udost臋pni膰 za darmo, 偶eby m贸c na bazie opinii dopracowa膰 funkcjonalno艣膰.

          Co do ryzyka i dobieraniu proporcji, to jest wiele podej艣膰. Osobi艣cie lubi臋 proste, ale praktyczne rozwi膮zania, a wi臋c mierzenie standardowego odchylenia stopy zwrotu (czyli jak wok贸艂 艣redniego zysku rozrzucone s膮 wyniki — zmienno艣膰), Sharpe Ratio (nie jest idealne, ale sporo m贸wi, bior膮c pod uwag臋 ryzyko jak i stop臋 zwrotu), wsp贸艂czynnik korelacji, maksymalne obsuni臋cie kapita艂u.

          Na wykresie mo偶na 艂adnie pokaza膰 jak zmiana wag w portfelu wp艂ywa na ryzyko i stop臋 zwrotu 鈥 w ten spos贸b mo偶na szuka膰 w艂asnych preferencji. Mam w planie to wszystko prosto opisa膰 u siebie, bez nadmiernej i przera偶aj膮cej teorii.

          Stay tuned! 馃檪

          • To czekam tym bardziej, dzi臋ki Jacku za podsuni臋cie kolejnych temat贸w do nauki.

        • Nie wiem czy znasz np. portfolio visualizer – mo偶na przetestowa膰 zachowanie r贸偶nych portfeli i strategii (tak偶e GEM) – z do艣膰聽szczeg贸艂owymi informacjami jak zachowa艂y si臋聽w danym czasie + ca艂y zestaw wspomnianych przez Jacka metryk.

          • Tak, to bardzo ciekawe narz臋dzie, do tego jest tam opcja darmowa. Implementuj臋 co艣 podobnego, chocia偶 nieco inaczej do tematu podchodz臋.

        • My艣l臋, 偶e poni偶sze narz臋dzie powinno Ci臋 na chwil臋 obecn膮 zadowoli膰: https://portfoliocharts.com/portfolio/portfolio-matrix/

          Korzystaj膮c z okazji: gratulacje za kolejny 艣wietny artyku艂, kt贸ry wprost porz膮dkuje g艂ow臋 mniej do艣wiadczonym, dzi臋ki czemu nie musz膮 powiela膰 tych samych b艂臋d贸w i traci膰 cennego czasu (by膰 mo偶e niekiedy nawet lat) by przejrze膰 na oczy i doj艣膰 do prostego wniosku: rynki kapita艂owe nie powinny by膰 traktowane jako narz臋dzie do 艂atwego wzbogacania si臋, a jedynie do akumulowania i przechowywania w czasie z pewn膮 tylko premi膮 warto艣ci wytworzonej przez nas wcze艣niej na drodze realnej pracy. Wszystko ponad to sprowadza si臋 do zwyk艂ej chciwo艣ci, hazardu etc., a to jest ju偶 droga donik膮d.
          Jeszcze kr贸tkie pytanie do autora: czy da si臋 w jaki艣 prosty, szybki i nieskomplikowany spos贸b oszacowa膰 w jaki spos贸b poprawi艂yby si臋 wyniki (stopa zwrotu, poziom ryzyka, max drawdown, odchylenie standardowe etc.) dla klasycznego i najbardziej chyba znanego lazy portfolio jakim jest portfel Harry`ego Browna, gdyby do jego 50%-owej cz臋艣ci akcyjno-obligacyjnej zastosowa膰 strategi臋 GEM? Nie by艂by to ju偶 totalnie pasywny portfel z trac膮cymi notorycznie w pewnych okresach czasu aktywami. Dodatkowo, gdyby stopa zwrotu poprawi艂a si臋 np. o 1-2% by艂aby to bardzo ciekawa alternatywa do czystego GEM-u dla os贸b nieco mniej sk艂onnych do ryzyka i akceptuj膮cych ni偶sz膮 stop臋 zwrotu, a jednocze艣nie wy偶sz膮 ni偶 przy klasycznym permanent portfolio.

          • Bardzo ciekawy pomys艂. Bezpieczny portfel zawieraj膮cy sta艂膮 ekspozycj臋 na z艂oto i got贸wk臋, a w po艂owie zawieraj膮cy ekspozycj臋 na akcje i obligacje wg strategii GEM. Takie po艂膮czenie niew膮tpliwie ma sens, poniewa偶 nie narusza istoty PPT ani GEM. Na pewno si臋 sprawdzi o stopa zwrot b臋dzie wi臋ksza ni偶 w PPT a mniejsza ni偶 w GEM. Jednocze艣nie b臋dzie mniejsze odchylenie standardowe i maksymalna obsuwa na kapitale ni偶 w GEM.

          • Hej Jarek,

            Dzi臋ki za komentarz i dobre s艂owo! 馃檪

            Odno艣nie Twojego pytania 鈥 interesuj膮ca koncepcja. A jak to zrobi膰? C贸偶, dodaj臋 to do listy swoich rzeczy do zrobienia w ramach mojego oprogramowania. Bardzo chcia艂bym w kwietniu (ale nie obiecuj臋) udost臋pni膰 pierwsz膮, zupe艂nie darmow膮 wersj臋 do testowania. I by膰 mo偶e i to si臋 uda tam wcisn膮膰 ju偶 na tym etapie.

            Docelowo, ka偶dy sensowny pomys艂, jak chocia偶by ten, b臋d臋 stara艂 si臋 uwzgl臋dnia膰 w swoim narz臋dziu, bo to ma by膰 co艣 dla ludzi w艂a艣nie.

            Pozdrawiam,
            Jacek

  6. Jeden z najlepszych artyku艂贸w (i blog贸w) jakie uda艂o mi si臋 znale藕膰 w tym za艣mieconym internecie, za艣mieconym najcz臋艣ciej sprzedawcami marze艅 lub lud藕mi z potrzeb膮 艂askotania w艂asnego ego.

  7. Ja jednak uwa偶am, 偶e silna koncentracja portfela na kilku sp贸艂kach jak najbardziej ma sens. Wida膰 to np. w wynikach portfeli TOP Poland A. Rokickiego za lata 2012 – 2018 – stopa zwrotu z TOP3POLAND to ponad 700 % w przeci膮gu tych kilku lat. W TOP3 by艂 CDR i wida膰 wyra藕nie, jak dodawanie kolejnych sp贸艂ek do portfela rozwadnia艂o zysk.
    Dlatego na swoim IKE, kt贸re za艂ozy艂em na koniec grudnia ub. roku postawi艂em na 3 sp贸艂ki w tym dwie z NC, rozwa偶am ewentualnie dodanie czwartej, kt贸ra dopiero ma zadebiutowa膰 na NC.
    My艣l臋, 偶臋 warto mie膰 taki portfel nastawiony na du偶y zysk, niejako dodatkowo, obok porfela szerokiego rynku w kt贸rym trzyma膰 nalezy wi臋kszo艣膰 p艂ynnego kapita艂u. Malkiel w najnowszym wydaniu „B艂膮dz膮c po Wall Street” te偶 zaleca takie podej艣cie, pisz膮c, 偶e samodzielna selekcja papier贸w dostarcza sporo frajdy i czasami mo偶e si臋 uda膰 :D.

    • Hej Piotrek,

      Dzi臋ki za komentarz. 馃檪

      Je艣li kto艣 uwa偶a, 偶e jest to w jego zakresie kompetencji, a do tego sprawia mu to frajd臋 鈥 OK.

      Odno艣nie historii portfela od 2012 鈥 dla mnie to niestety bardzo ma艂o. Przede wszystkim nie wiemy jak si臋 taki portfel zachowa艂 w sytuacjach stresowych, typu rok 2008. Zysk to jedna strona r贸wnania, maxDD to druga, nawet je艣li strategia wychodzi z czasem z obsuni臋cia.

      Koncentracja portfela ma to do siebie, 偶e poszczeg贸lne wyniki mog膮 by膰 mocno skrajne — na plus, i na minus.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Tu si臋 nie zgodz臋. Akurat dla takiego silnie skoncentrowanego portfela kilka lat to sporo. To zupe艂nie co innego ni偶 inwestowanie faktorowe oparte na znanych od wielu dekad anomaliach rynkowych. Tutaj po prostu trzeba mie膰 sporo szcz臋艣cia przy selekcji sp贸艂ek i si臋 wstrzeli膰. Nie mozna oczekiwa膰, 偶e wyniki b臋d膮 powtarzalne. Przyk艂adowo, w tych portfelach A. Rokickiego trudno liczy膰, aby CDR przyni贸s艂 podobne stopy zwrotu w ci膮gu kolejnych kilku lat, sp贸艂ka jest mocno przewarto艣ciowana, cho膰 w portfelu w z艂ozonym z 5 – 10 sp贸艂ek mog艂aby zosta膰 moim zdaniem (o przewarto艣ciowaniu CDR m贸wili niekt贸rzy przy poziomach poni偶ej 100 z艂, wi臋c nigdy nic do ko艅ca nie wiadomo).
        Generalnie chozi mi o to, 偶e inwestowanie faktorowe na szerokim rynku to raczej po prostu lokata kapita艂u a nie mo偶liwo艣膰 szybkiego dorobienia si臋. St膮d podzia艂 kapita艂u na ok. 80 % inwestowane na szerokim rynku tak jak to opisujesz oraz na ok. 20 % inwestowane maksymalnie ryzykownie w spos贸b silnie skoncentrowany daje szanse na mocno ponadprzeci臋tne zyski, a jak si臋 nie uda to trudno…
        Czy pr贸ba takiego idealnego wstrzelenia si臋 w kilka sp贸艂ek to b艂膮d? Bynajmniej. Przecie偶 g艂贸wni w艂a艣ciciele biznesu te偶 w zasadzie stawiaj膮 wszystko na jedn膮 kart臋, maj膮 np. kapita艂 20 mln z艂, z czego za艂贸偶my 17 mln z艂 to warto艣膰 akcji ich firmy…

        • Piotrku, jest jak piszesz — przy tak skoncentrowanym portfelu wynik b臋dzie podyktowany przede wszystkim szcz臋艣ciem. 馃檪 Zak艂adanie, 偶e co 8 lat nasz portfel przyro艣nie 700% by艂oby bez sensu — gdyby kto艣 tak robi艂 regularnie od dekad, pewnie by艂by ju偶 najbogatszym cz艂owiekiem.

          Osobi艣cie nie wierz臋 w szybkie dorobienie si臋 na rynkach kapita艂owych w spos贸b metodyczny. Widz臋 dwie opcje szybkiego „dorobienia si臋”: zarz膮dzanie cudzymi pieni臋dzmi (im wi臋cej, tym lepiej dla nas, bo wi臋cej prowizji 艣ci膮gniemy) lub zwyk艂e szcz臋艣cie, typu kupi艂em 1000 bitcoin贸w po 1 USD, a sprzeda艂em po 10 000 USD, bo nagle przypomnia艂em sobie, 偶e ur贸s艂.

          Te偶 lubi臋 mie膰 ma艂膮 cz臋艣膰 portfela „ryzykown膮”, gdzie mog臋 du偶o zarobi膰, a niewiele straci膰. 馃槈

          • A propos szybkiego do robienia si臋 na rynkach w metodyczny spos贸b, czyta艂e艣 mo偶e „Wielki Szort”? Bo tam by艂o takich dw贸ch go艣ci do kt贸rych potem do艂膮czy艂 trzeci. Z pocz膮tkowych 110 ty艣. USD zrobili ok. 135 mln USD w ci膮gu 4 – 5 lat. Ostatnia prosta w budowie kapita艂u to oczywi艣cie shorty na rynek kredyt贸w hipotecznych, ale wcze艣niej doszli do ok. 30 mln USD graj膮c w strategie opcyjne. Kupowali opcje z bardzo ma艂ym prawdopodobie艅stwem wykonania, na wi臋kszo艣ci byli do ty艂u, lecz niekt贸re pozwala艂y osi膮ga膰 gigantyczne stopy zwrotu. Odkryli podobno, 偶e model wyceny opcji Blacka-Scholesa zawiera b艂膮d polegaj膮cy na niedocenianiu wydarze艅 bardzo ma艂o prawdopodobnych.
            Ja niestety jestem pocz膮tkuj膮cy i na opcjach si臋 w og贸le nie znam. Mo偶e jednak temat by艂by wart poruszenia na blogu w oddzielnym wpisie?

          • Mo偶e m贸g艂by艣 pomy艣le膰 o wywiadzie z Autorem ksi膮偶ki „Wielki Szort”?

          • Michael Lewis, jego masz na my艣li? 馃檪 To gruba ryba. Nie m贸wi臋 jednak „nie”.

            Za nieco ponad 4 tygodnie mam um贸wiony wywiad z osob膮, kt贸ra my艣l臋, 偶e ma bardzo wiele do powiedzenia w tematch o kt贸rych tu dyskutujemy. 馃槈 Stay tuned!

            PS. Nie specjalizuj臋 si臋 w opcjach.

  8. Co z tego, 偶e na wska藕nikach wszystko wygl膮da dobrze, je偶eli nie pokrywa si臋 to z rzeczywisto艣ci膮. Pa艅stwa bankrutuj膮 艣rednio co 33 lata. Je偶eli backtest nie obejmuje okresu bankructwa ca艂a analiza jest bez sensu.

    • Nawet backtest z wydarzeniem kryzysowym, to nie wszystko. Generalnie robienie czegokolwiek na danych historycznych wymaga OGROMNEJ ostro偶no艣ci i niezak艂adania, 偶e przysz艂o艣膰 b臋dzie podobna. Dobitnie o tym w wywiadzie ze mn膮 powiedzia艂 np. Robert Carver.

      Z drugiej strony uprawianie story tellingu, kt贸ry da nam iluzje rozumienia otaczaj膮cego nas 艣wiata jest dla mnie jeszcze gorsze w 艣wiecie inwestowania. Zwykle jednak ludzie ch臋tniej id膮 t膮 drog臋, bo z natury lubimy dobrze opowiedziane historie. 艁udzimy si臋, 偶e jeste艣my bezpieczniejsi i przygotowani na najgorsze…

      馃檪

  9. Cze艣膰!
    Dzi臋kuj臋 za to co robisz, naprawd臋 Twoje materia艂y s膮 bardzo ciekawe. Chcia艂bym si臋 odnie艣膰 do tematu SAA. Co s膮dzisz o alokacji, kt贸r膮 proponuje Richard Ferri, tj.:
    dla przyk艂adu os贸b w wieku do 4o lat:
    40% Vanguard Total U.S stock Market ETF (VTI)
    20% Vanguard FTSE ALL World ex-US ETF (VEU)
    10% Vanguard REIT (VNQ)
    30% Vanguard Total Bond Market ETF (BND)

    M贸j dzisiejszy portfel to g艂贸wnie strategia GEM i chcia艂bym aby docelowo sk艂ada艂 si臋 on z cz臋艣ci aktywnej (GEM) i cz臋艣ci pasywnej (SAA-mo偶e w powy偶ej prezentowanej formie). Zastanawia mnie te偶 kwestia rozdzia艂u proporcji udzia艂u ka偶dej ze strategi w total portfelu.
    Co s膮dzisz?:)

    • Hej Aleksander,

      Dzi臋ki za komentarz i dobre s艂owo! 馃檪

      Obawiam si臋, 偶e nie mam jednoznacznej odpowiedzi i nikt uczciwy takiej nie udzieli z prostego powodu — nie znamy przysz艂o艣ci. 馃檪

      Z mojej perspektywy sensowne jest podzielenie portfela na aktywn膮 cz臋艣膰 (np. GEM), jak i na pasywn膮 (jak chocia偶by wskazany przez Ciebie w komentarzu portfel w duchu Strategic Asset Allocation Pana Ferri) — jest to dywersyfikacja na poziomie strategi/idei. Bior膮c pod uwag臋 te偶 moj膮 osobowo艣膰, przewa偶臋 cz臋艣膰 aktywn膮 nad pasywn膮. Ale to nie znaczy, 偶e tak jest dobrze, bo tak w艂a艣nie ja do tego podchodz臋.

      Czy GEM jest OK?, czy portfel Ferri jest OK? — my艣l臋, 偶e ka偶dy z nich ma sens, ale i ka偶dy z nich ma jak ka偶da inwestycja niepewn膮 przysz艂o艣膰 i warto obni偶y膰 swoje oczekiwania wzgl臋dem tego, co widzieli艣my w przesz艂o艣ci. Warto nastawi膰 si臋 na to, 偶e b臋d膮 okresy, w kt贸rych jeden czy drugi rynek albo strategia b臋dzie zawodzi膰.

      Przyk艂adowo, by艂 taki okres (co prawda ponad wiek temu, ale jednak), gdzie przez ponad 60 lat obligacje pobija艂y rynek akcji w USA. Bywa艂y sytuacje, gdzie rynek akcji spada艂 mocno ponad 50%, a nawet i… do zera (Rosja — rok 1917, Chiny — rok 1949). To nie s膮 abstrakcje, to s膮 realne sytuacje, kt贸re mia艂y miejsce.

      Pisz臋 o tym dlatego, 偶e je艣li chcemy budowa膰 i pomna偶a膰 nasz kapita艂 z sukcesem, to wa偶niejsze od wyboru „najlepszego” portfela (powiedzmy z uniwersum „sensownych”, dobrze zdywersyfikowanych globalnie), b臋dzie jego dobranie do naszej osobowo艣ci i naszego profilu ryzyka, aby z dyscyplin膮 go utrzyma膰 w trudnych okresach. My艣l臋, 偶e to tu najwi臋cej os贸b zawodzi. Nie艂atwo jest wytrwa膰 w sytuacji gdzie nasz portfel nawet, je艣li zarabia, to poni偶ej jakiego艣 benchmarku. Zawsze znajdzie si臋 kto艣, kto generuje w艂a艣nie lepszy wynik od naszego, co mo偶e podwa偶a膰 s艂uszno艣膰 naszego wyboru. Teraz kto艣, kto kupi艂 SPY w po艂owie 2009 roku i trzyma do dzi艣 mo偶e si臋 艣mia膰 z GEM (przynajmniej do pierwszego mocnego t膮pni臋cia), generuj膮c wy偶szy zysk.

      Przytoczony przez Ciebie portfel jest podobny do portfela 60/40, tyle, 偶e zamiast 40% obligacji, mamy wci艣ni臋te tam r贸wnie偶 10% REIT. Je艣li czego艣 mia艂bym si臋 osobi艣cie obawia膰, to du偶ej wagi akcji ameryka艅skich. Nie wiem czy powt贸rz膮 te wyniki, kt贸re znamy. Przy czym wchodzimy tu ju偶 na teren dywagacji, a na ko艅cu i tak wygra ten, kto mia艂 wi臋cej szcz臋艣cia i dyscypliny.

      Nawiasem pisz膮c, Buffett bardzo optymistycznie spogl膮da na przysz艂o艣膰 rynku akcji w USA. Jak by kto艣 szuka艂 potwierdzenia wyboru rynku USA. 馃檪

      Sorry za brak prostej odpowiedzi.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • dzi臋ki za odpowied藕:)
        Ci臋偶ko nie przyzna膰 Ci racji, w kontek艣cie doboru strategii, profilu ryzyka do naszej osobowo艣ci. To jest kluczowe. Pytanie tylko jaka jest najlepsza 艣cie偶ka 偶eby si臋 tego dowiedzie膰 i mie膰 nad tym kontrol臋.

        • Pewnie wchodzimy w obszar do艣wiadczenia. Bo suche powiedzenie sobie „spokojnie prze偶yj臋 50% spadek warto艣ci portfela”, je艣li nigdy czego艣 takiego nie do艣wiadczyli艣my, jest oszukiwaniem siebie. S艂ysza艂em kiedy艣 tak膮 zasad臋: wyniki historyczne podziel przez dwa, a obsuni臋cia pomn贸偶 przez dwa. Nast臋pnie zadaj sobie pytanie, czy by艣 to zaakceptowa艂 (w przypadku GEM by艂oby to CAGR=7.5%, maxDD=36%). To bardzo pesymistyczne za艂o偶enie, ale najwi臋kszy b艂膮d jaki mo偶emy pope艂ni膰 to nadmierna pewno艣膰 siebie — 偶e owszem, wiemy o tych ryzykach, ale mnie to jednak nie dotyczy, bo podchodz臋 do tematu z g艂ow膮.

          Podsy艂am artyku艂 Antonacciego w temacie. 馃檪

    • Nie wiem jakiej jurysdykcji podatkowej podlegasz, ale warto bra膰 pod uwag臋 np. podatek od dywidend, kt贸ry w przypadku REIT贸w mo偶e by膰 do艣膰 niekorzystny.

      Podej艣cie z zastosowaniem wielu strategii jest s艂uszne, natomiast nie wiem, czy nale偶y podzieli膰 portfel na strategi臋 bardzo pasywn膮 i na strategi臋 bardzo aktywn膮, czy te偶 mo偶e lepiej wybra膰 kilka strategii o r贸偶nym podej艣ciu i mo偶liwie ma艂ej wzajemnej korelacji.

      Widz臋, 偶e tu ci膮gle GEM i GEM 鈥 jest to bardzo fajna strategia i wa偶na „historycznie” ale poza ni膮 s膮 dziesi膮tki innych, kt贸rym mo偶e warto si臋 przyjrze膰.

      • O jakich strategiach m贸wisz? Wed艂ug badania „When It Pays to Follow the Crowd: Strategy Conformity and CTA Performance” CTA, kt贸rzy stosuj膮 time series momentum, czyli powszechnie znan膮 i stosowan膮 strategi臋 trend following osi膮gaj膮 lepsze wyniki od innych CTA. Ci臋偶ko wymy艣li膰 lepsz膮 strategi臋 od momentum, je偶eli nie masz armii geniuszy matematycznych takich jak Renaissance Technologies.

        • Dopisz臋 jeszcze cytat z tego artyku艂u, kt贸ry bardzo precyzyjnie oddaj臋 to, o czym pisz臋:

          „there is a significant gap of risk that exists between the long-term supporting evidence of an investment style (e.g. momentum and trend) and the precise strategy we attempt to implement with (e.g. Dual Momentum GEM).”

          • Dzi臋ki.
            Wed艂ug mojej wiedzy najlepsz膮 strategi膮 momentum jest klasyczny trend following na futures ze wzgl臋du na du偶膮 ilo艣膰 nisko skorelowanych aktyw贸w, p艂ynno艣膰 i mo偶liwo艣膰 wykorzystania d藕wigni.
            W przypadku GEM nie ma tylu aktyw贸w, wi臋c wyniki w du偶ej mierze zale偶膮 od przypadku.
            Do timingu indeks贸w gie艂dowych mo偶na wykorzysta膰 makro
            http://www.philosophicaleconomics.com/2016/01/gtt/
            Znasz jak膮艣 lepsz膮 strategi臋 momentum? Na jakich innych zjawiskach mo偶na oprze膰 TAA?

  10. Nie uto偶samia艂bym momentum z trend followingiem. Nie bez powodu istniej膮 dwie nazwy na dwie r贸偶ne (cho膰 maj膮ce cechy wsp贸lne) rzeczy. Czy klasyczny trend following jest „najlepszy”? Nie wiem, nie mam takiej wiedzy. Dla ka偶dego „najlepszy” mo偶e oznacza膰 co艣 innego. Jak patrz臋 na bloga http://www.automated-trading-system.com/ gdzie testowane s膮 r贸偶ne strategie trend following na wielu rynkach, to nie jestem przekonany.

    Momentum mo偶e wykorzystywa膰 r贸偶ne wska藕niki, np. wspominane dane makro.

    Nie wiem, kt贸ra strategia jest „lepsza”. Jest ich bardzo du偶o, tutaj znajdziesz niepe艂n膮 list臋: https://allocatesmartly.com/list-of-strategies/ takich publicznie znanych. Ka偶da ma swoje wady i zalety. GEM ma do艣膰 wysokie zyski, ale te偶 du偶膮 zmienno艣膰. Ja np. korzystam z miksu kilku strategii, maksymalnie ma艂o skorelowanych. Historyczny Sharpe wynosi 1.30 (dla czystego GEM to 0.86).

    • GEM posiada te偶 cz臋艣膰 idei trend-following, bo je艣li ju偶 mamy otwart膮 pozycj臋, to jest to pod膮偶anie za trendem. A to z kolei oparte jest o momentum. Jak napisano 鈥 klasyczne strategie pod膮偶ania za trendem by艂y i s膮 stosowane jednak na rynku kontrakt贸w terminowych, gdzie handluje si臋 r贸wnocze艣nie ca艂ym koszykiem aktyw贸w, a do tego w dwie strony (na spadki i na wzrosty).

      GEM jest o tyle unikatowe, 偶e r贸wnocze艣nie wykorzystuje dwa rodzaje momentum, a do tego w odniesieniu do indeks贸w, czego wcze艣niej nie robiono.

      Momentum, spo艣r贸d wszystkich anomalii (factors, czynnik贸w), jest najlepiej udokumentowane. Ale tak jak np. value (warto艣膰) prze偶ywa teraz ci臋偶kie lata (wystarczy zerkn膮膰 na wyniki Buffetta od 2008 roku), tak bywa i z innymi anomaliami. Ile偶 to razy w historii u艣miercono trend following. 馃檪

      W tym kontek艣cie warto dywersyfikowa膰, w mojej opinii, r贸偶ne anomalia.

  11. Swoj膮 drog膮, Gary obok momentum wykorzystuje te偶 kr贸tkoterminowo anomali臋 powrotu do 艣redniej (mean reversion) 鈥 de facto odwrotno艣膰 momentum. Mo偶e (cho膰 na chwil臋 obecn膮 do艣膰 w膮tpliwe), uda mi si臋 nam贸wi膰 Gary鈥檈go do porozmawiania o tym temacie. 馃槈

    Tak, czy owak 鈥 jestem z nim w regularnym kontakcie i jak b臋dzie dobry uk艂ad gwiazd na niebie co艣 interesuj膮cego od niego przemyc臋. Bardzo bym chcia艂, bo to warto艣ciowy cz艂owiek z ogromnym do艣wiadczeniem i powszechnie szanowany w bran偶y.

    Stay tuned! 馃檪

    • Dzi臋ki Marcin. 馃檪

      Jest takie powiedzenie 鈥je艣li b臋dziesz wystarczaj膮co d艂ugo torturowa艂 dane, wyznaj膮 ci cokolwiek zechcesz鈥. Przy okazji — kuriozalne jest testowanie GEM dla okres贸w poni偶ej 3 miesi臋cy (to ju偶 rejon mean-reversion, a nie momentum).

      Problem z wersj膮 鈥瀍nsemble鈥, omawian膮 w tek艣cie, mam taki, 偶e to zestaw mocno skorelowanych strategii ze sob膮. Osobi艣cie wol臋 ryzyko braku szcz臋艣cia w prostym podej艣ciu (ale du偶o ta艅szym w realizacji), a inn膮 cz臋艣膰 portfela zaalokowa膰 wg. zupe艂nie innego pomys艂u.

      Na koniec dnia zwykle i tak najwa偶niejsza jest dyscyplina. Im bardziej skomplikowana strategia, tym trudniej o ni膮 w sytuacjach podbramkowych (czyli wtedy, gdy jest najbardziej potrzebna). Zn贸w przywo艂am przyk艂ad Buffetta — inwestowanie w warto艣膰 od 2008 roku ma pod g贸rk臋. Ale jestem przekonany, 偶e zn贸w wzejdzie s艂o艅ce dla tego podej艣cia (ma to uzasadnienie w kwintesencji rynku) — tymczasem przez lata kto艣 musi umie膰 przegrywa膰 z innymi, b臋d膮cymi akurat na fali metodami.

      Mo偶esz napisa膰 co艣 wi臋cej o swoim pomy艣le? 馃檪

      • Jacku, czy por贸wnywa艂es wyniki w zale偶no艣ci od tego ile r贸偶nych strategii mamy, jakich i w jakich proporcjach?

        Chodzi mi o to 偶e skoro momentum sprawdza si臋 d艂ugofalowo najlepiej to czy warto dywersyfikowa膰 portfolio i dodawa膰 kolejne strategie?

        I czy optymalizacja portfela dodaj膮c i wycofuj膮c strategie nie jest zaprzeczeniem podej艣cia algorytmicznego? Chyba 偶e strategie uruchamiasz/wygaszasz te偶 wedle jasno ustalonych zasad a nie na „czuja”?

        • Robi艂em sporo takich rzeczy, ale w odniesieniu do strategii kr贸tkoterminowych 鈥 przy czym to nie by艂o w艂膮czanie/wy艂膮czanie strategii, ale r贸wnoczesne dzia艂anie kilku strategii. Bada艂em ich wsp贸艂czynniki korelacji, tak by w portfelu l膮dowa艂y te najmniej skorelowane. Problem w tym, 偶e takie inwestowanie jest (dla mnie) bardzo anga偶uj膮ce 鈥 nie tylko czasowo, ale przede wszystkim mentalnie. Nie chc臋 艣ledzi膰 rynku ka偶dego dnia.

          Co do podej艣cia d艂ugoterminowego, to takie rzeczy b臋d臋 robi艂 dopiero (ale z my艣l膮 o prostocie) 鈥 pod tym k膮tem planuj臋 rozw贸j swojego oprogramowania. Optymalizacja portfela (albo inaczej 鈥 dob贸r nieskorelowanych strategii) to nie musi by膰 co艣 z艂ego o ile nie jest to robione 鈥瀗a si艂臋鈥, tak by na ko艅cu uzyska膰 najlepszy wynik (tzw. selection bias). W gruncie rzeczy tu nie musi chodzi膰 o popraw臋 zysku, co przede wszystkim o wyg艂adzenie linii kapita艂u i/lub ograniczenie ryzyka (zmienno艣ci, maksymalnego obsuni臋cia).

          O wiele gro藕niejsza jest optymalizacja pojedynczej strategii. Dlatego z du偶膮 ostro偶no艣ci膮 do tego podchodz臋, a najlepiej to jej nie robi膰 (vide wywiad z Robertem Carverem). 馃檪 Dobrym przyk艂adem „przeoptymalizowania” by艂a wersja Dual Momentum dla indeks贸w na艣laduj膮cych r贸偶ne sektory (Dual Momentum Sector Rotation, DMSR). Z bada艅 Gary鈥檈go wynika, 偶e 艂atwo tu dopasowa膰 tak sektory i ich parametry, by mie膰 cudown膮 strategi臋 鈥 ale na papierze (data mining bias, b艂膮d „kopania” w danych). W rzeczywisto艣ci prosty GEM okazuje si臋 du偶o stabilniejszy.

          Gary wspomina o badaniach Geczy i Samonova z 2015 roku, gdzie Panowie cofaj膮c si臋 do 1801 roku wykazuj膮 jednoznacznie, 偶e momentum dla geograficznie zdywersyfikowanych indeks贸w akcji bije podej艣cie sektorowe, indywidualne akcje, waluty, obligacje czy towary. Przypisuj膮 to home country bias 鈥 poniewa偶 niech臋tnie inwestujemy globalnie (wolimy lokalny rynek w kt贸rym 偶yjemy), to s膮 do wykorzystania nieefektywno艣ci na poziomie geograficznym.

          Je艣li mia艂bym spekulowa膰, momentum nie przestanie nagle ca艂kowicie dzia艂a膰. Ale na pewno b臋dzie mie膰 gorsze chwile. I to takie momenty s膮 najtrudniejsze, bo je艣li przeci膮gaj膮 si臋 wr臋cz latami, to 艂atwo o wy艂amanie si臋 z pod膮偶ania za obran膮 strategi膮.

          Ale na koniec zawsze mam w g艂owie, aby 鈥瀗ie przedobrzy膰鈥. Lepiej mie膰 u艂omn膮 strategi臋 i j膮 wykona膰, ni偶 super potwora, kt贸rego porzucimy w najgorszym momencie.

          • Ciekawym (dla mnie) obszarem dzia艂ania jest tzw. handel na linii kapita艂u. Je艣li np. regularnie dodajmy do portfela kapita艂, to sensowne mo偶e by膰 jego dodawanie w sytuacji, gdy przechodzi on w艂a艣nie przez obsuni臋cie. Czyli takie podej艣cie 鈥mean reversion鈥 w odniesieniu do linii kapita艂u. Uzasadnienie jest proste: je艣li wierzymy, 偶e portfel przyrasta w czasie, to sensowne jest dok艂adanie do艅 kapita艂u w艂a艣nie w s艂abych okresach, bo linia kapita艂u zawr贸ci w ko艅cu w g贸r臋. 馃檪

            O tym rozmawia艂em nieco z Tomem Basso, kt贸ry wspomina艂 o tym, 偶e ludzie robi膮 niestety odwrotnie. Nie dziwne — jest to wbrew naszej psychice.

          • Jacku, jak zawsze dzi臋kuj臋 za tak szczeg贸艂ow膮 odpowied藕. Oraz za linki do materia艂贸w. Mam co studiowa膰.

            Mam ten problem z wdra偶aniem kilku strategii na raz, 偶e bez gotowych narz臋dzie jest to trudne, pracoch艂onne i nu偶膮ce.

            Pr贸bowa艂em pisa膰 swoje narz臋dzia, ale tu 艂atwo o b艂臋dy. Cho膰by w przygotowaniu danych.

            Dlatego p贸ki co robi臋 jedynie opisywane przez Ciebie dual momentum, oraz osobno strategi臋 na rynek obligacji.

        • Pytanie do Jacka, ale ja odpowiem: jak najbardziej warto dywersyfikowa膰 strategie TAA.

          M贸j obecny portfel ma historyczne wyniki: sharpe 1.31, ulcer performance index 5.43. Najlepsza pojedyncza strategia, z tych, kt贸re bior臋 pod uwag臋 ma wyniki sharpe 1.08, ulcer performance index: 3.77 (i to nie jest ta sama strategia).

          R贸偶nic臋 na korzy艣膰 zdywersyfikowanego portfela wida膰 go艂ym okiem.

          Przy czym nie jest to dodawanie/wycofywania strategii na czuja, tylko sta艂y portfel stworzony z kilku wybranych wg. pewnych kryteri贸w strategii.

          • Dla jakiego okresu masz Sharpe=1.31? — to znakomity wynik. M贸wisz o historii w kontek艣cie backtestu, czy wynik贸w z realnego rynku?

      • Nie widz臋 tu 偶adnego torturowania danych. Torturowanie danych to wyb贸r z setek takich, kt贸re akurat nam do czego艣 pasuj膮. Tutaj raczej jest przeciwne podej艣cie.

        Mimo, 偶e strategie s膮 ze sob膮 skorelowane, to nie jest to korelacja 1.0. I to ju偶 dzia艂a na nasz膮 korzy艣膰. Przecie偶 to nie jest pomys艂 na ca艂y portfel, tylko na popraw臋 jednej konkretnej strategii.

        Nie wnika艂em dok艂adnie w okresy jakie tam s膮 brane pod uwag臋, rozumiem, 偶e te kr贸tsze te偶 s膮 zyskowne, a nawet je艣li nie, to je艣li wyniki pokazuj膮, 偶e dodanie czego艣 co „nie powinno” dzia艂a膰 nie zaburza ca艂ej strategii to albo to co艣 dzia艂a albo strategia jest bardzo ma艂o „fragile”.

        Nie wydaje mi si臋 te偶, 偶e jest to jaka艣 wielka komplikacja. Jest XXI wiek, mamy komputery, nie liczymy tu sieci neuronowych, tylko de-optymalizujemy prost膮 strategi膮, na dobr膮 spraw臋 mo偶na to pewnie zrobi膰 w Excelu. Dlaczego tego nie wykorzysta膰? Podobnie nie widz臋 偶adnej r贸偶nicy w dyscyplinie. Albo raczej widz臋 w drug膮 stron臋. Czy taka z艂o偶ona strategia spowoduje, 偶e w „sytuacji podbramkowej” z niej zrezygnujemy? Wr臋cz przeciwnie.

        Ja w swoim portfelu mam 6-7 strategii TAA. S膮 miesi膮ce (cz臋sto!), 偶e jedna z nich jest jedn膮 z najgorszych na rynku w og贸le. Ale prawie zawsze jedna z nich jest te偶 jedn膮 z najlepszych.

        Du偶o bardziej wkurzaj膮ce s膮 takie sytuacje, o kt贸rych pisze Corey. 呕e rynek sobie idzie w g贸r臋, ale mamy akurat tak膮 strategi臋, z takimi konkretnymi parametrami, kt贸ra zupe艂nie to przegapia. Corey zreszt膮 o tym pisze. Oraz dodaje „The odd thing about strategy diversification is that it guarantees we will be wrong.”

        Nie wiem, co tu robi Buffet w tym towarzystwie, ale zgadzam si臋, 偶e poszczeg贸lne factors maj膮 swoje lepsze i gorsze okresy. I dlatego wa偶ne jest, 偶eby nie dodawa膰 sobie ryzyka implementacji. Nawet je艣li przyjdzie kiedy艣 czas, 偶e value b臋dzie przebija膰 rynek, to nie znaczy, 偶e konkretny fundusz wykorzystuj膮cy t膮 anomali臋 b臋dzie mia艂 ponadprzeci臋tne rezultaty.

        Co do mojego pomys艂u, kt贸ry w艂a艣ciwie nie jest pomys艂em, bo jest live prawie od roku, to mam strategi臋 na rynkach kryptowalutowych, kt贸ra jest w艂a艣nie strategi膮 ensamble, tworzon膮 ze 100 substrategii o r贸偶nych parametrach. Sp臋dzi艂em wiele godzin na jej opracowaniu i „torturowaniu danych” i na razie niczego nie wy艣piewa艂y.

        Nied艂ugo b臋dzie mo偶na w ni膮 zainwestowa膰, ale to ju偶 inna historia.

        • Hej Marcin,

          Dla mnie problem z takim wykonaniem strategii o kt贸rym pisze Corey polega na jego rozdrobnieniu, co z kolei wi膮偶e si臋 z kosztami transakcyjnymi. Jest te偶 co艣 takiego jak transzowanie portfela 鈥 czyli rebalancing robiony nawet ka偶dego dnia, dla innej cz臋艣ci kapita艂u. Rozmawia艂em o tym z kolei m.in. z Jackiem Vogelem. Oni wszyscy (Butler, Hoffstein, Vogel, Antonacci) znaj膮 si臋 i maj膮 r贸偶ne opinie. Osobi艣cie sk艂aniam si臋 ku prostocie i minimalizacji koszt贸w 鈥 to najpewniejsza droga do wypracowywania przewagi w mojej ocenie.

          Co do Buffett鈥檃 鈥 wymieni艂em w kontek艣cie tego, 偶e to co on robi to wykorzystywanie g艂贸wnie podej艣cia value.

          Szanuj臋 jednak w pe艂ni Tw贸j punkt widzenia, Marcin. Trzymam kciuki za realizacje Twoich plan贸w i by艂oby super, gdyby艣 m贸g艂 dzieli膰 si臋 swoimi uwagami, bo wida膰, 偶e po艣wi臋casz temu sporo serducha. Dzi臋ki! 馃檪

          Pozdrawiam,
          Jacek

      • 呕eby to jeszcze poprze膰 danymi:

        Mam 7 strategii w portfolio. Wszystkie s膮 jako艣 tam „dobre” (na podstawie test贸w historycznych) i wszystkie oparte s膮 na momentum. Zamiast 艂膮czy膰 je w jedn膮 strategi臋 m贸g艂bym po prostu postawi膰 na jedn膮 z nich.

        I co si臋 okazuje? A偶 dwie z tych strategii zrobi艂y w fenomenalnym dla rynk贸w akcji roku 2019 ujemny (bliski zera, ale ujemny) wynik.

        Czy gdyby kt贸ra艣 z nich stanowi艂a 100% mojego portfolio zaufa艂bym im na 2020 rok? Mia艂bym z tym spor膮 trudno艣膰.

        Ale stanowi膮 kilkana艣cie procent portfela, wi臋c nie mam z tym problemu.

        I teraz, po 7 tygodniach zaledwie, jedna z nich zrobi艂a ponad 8%.

        • Gratuluj臋! 馃檪

          Od siebie dodam, 偶e si艂a strategii w mojej ocenie ma nie tylko polega膰 na wi臋kszym zysku ni偶 benchmark. CAGR mo偶e by膰 nawet ni偶szy, je艣li za tym idzie znacz膮ca redukcja ryzyka (np. maxDD).

          Przy okazji — czy Ty na rynku realizujesz te strategie r臋cznie, czy automatyzujesz sk艂adanie zlece艅?

          • Marcinie, Mi nasuwa si臋 to samo pytanie.

            Przy tej z艂o偶ono艣ci czy operacje rebalancingu i og贸lnie kontroli strategii robisz r臋cznie czy po jakim艣 API robi to automat?

            Czy Twoje strategie s膮 w pe艂ni automatyczne, czy zostawiasz sobie jakie艣 pole do r臋cznej decyzji?

          • Odpowiem w jednym komentarzu na wszystkie kwestie:

            Dla jakiego okresu masz Sharpe=1.31? 鈥 to znakomity wynik. M贸wisz o historii w kontek艣cie backtestu, czy wynik贸w z realnego rynku?” 鈥撀爉贸wi臋 o backte艣cie z uwzgl臋dnieniem koszt贸w transakcyjnych, bez uwzgl臋dnienia podatk贸w, od 1990 roku.

            Od siebie dodam, 偶e si艂a strategii w mojej ocenie ma nie tylko polega膰 na wi臋kszym zysku ni偶 benchmark. CAGR mo偶e by膰 nawet ni偶szy, je艣li za tym idzie znacz膮ca redukcja ryzyka (np. maxDD).” 鈥 dlatego jak zauwa偶y艂e艣, nie poda艂em CARG tylko miary uwzgl臋dniaj膮ce ryzyko. Ale skoro przy tym jeste艣my, to na ok. 50 strategii, z kt贸rych sk艂ada艂em sw贸j portfel tylko DWIE maj膮 (minimalnie) mniejszy maxDD ni偶 moja z艂o偶ona strategia.
            Za to maj膮 znacznie (o 1/3) mniejszy CARG.

            Dla mnie problem z takim wykonaniem strategii o kt贸rym pisze Corey polega na jego rozdrobnieniu, co z kolei wi膮偶e si臋 z kosztami transakcyjnymi” 鈥 wcale nie jestem pewien, czy poci膮ga to za sob膮 wy偶sze koszty transakcyjne lub czy te koszty s膮 znacz膮co wy偶sze (bo og贸lnie koszty transakcyjne musia艂by wzrosn膮膰 kilkana艣cie razy, 偶ebym zacz膮艂 si臋 nimi przejmowa膰). Zauwa偶, 偶e wprawdzie w ka偶dym miesi膮cu b臋dziesz musia艂 robi膰 rebalancing portfela, ale raczej nigdy nie b臋dzie to ca艂kowita zmiana alokacji. Wr臋cz, mo偶e si臋 okaza膰, 偶e jedna z substrategii w danym miesi膮cu chce sprzeda膰 obligacje i kupi膰 akcje, a druga wr臋cz przeciwnie: wi臋c to wszystko si臋 zniesie.

            Jest te偶 co艣 takiego jak transzowanie portfela 鈥 czyli rebalancing robiony nawet ka偶dego dnia, dla innej cz臋艣ci kapita艂u” 鈥撀爐ak, mo偶na i to zastosowa膰. To jest du偶y temat, nie ma chyba na to miejsca. Tutaj troch臋 si臋 poddaj臋 sugestiom z backtest贸w: jednak z jakiego艣 wzgl臋du wychodzi na to, 偶e rebalancing pod koniec/na pocz膮tek miesi膮ca wychodzi lepiej i to dla wszystkich transakcji. Jest to chyba pewna trwa艂a anomalia rynku. Serwis kt贸rego u偶ywam pozwala mi sprawdzi膰, jak dzia艂a艂aby strategia, gdyby rebalancing przeprowadza膰 np. 4 czy 18 dnia miesi膮ca. Czasem r贸偶nice s膮 bardzo du偶e (co ciekawe, GEM akurat tej anomalii, 偶e trading ostatniego dnia jest najbardziej zyskowny, nie przejawia). Tutaj wi臋cej informacji https://alphaarchitect.com/2017/06/29/tactical-asset-allocation-day-month-matter/

            Przy tej z艂o偶ono艣ci czy operacje rebalancingu i og贸lnie kontroli strategii robisz r臋cznie czy po jakim艣 API robi to automat?

            Robi臋 to r臋cznie i zajmuje mi to ok 5 min raz na miesi膮c, bo wyliczanie poszczeg贸lnych substrategii, a potem sk艂adanie ich w jedn膮 strategi臋 robi mi serwis Allocate Smartly, a reszt臋 za艂atwia narz臋dzie Rebalance Portfolio w IB.

            Nie podejmuj臋 偶adnych decyzji „z g艂owy”. Czasem modyfikuj臋 portfolio strategii (np. kiedy pojawia si臋 nowa, ciekawa, niskoskorelowana strategia), czasem robi臋 rebalancing dzie艅 p贸藕niej/wcze艣niej. To wszystko.

          • Dzi臋ki Marcin za info. Pozw贸l, 偶e podpytam jeszcze. 馃檪

            1/ Czy planujesz robi膰 transzowanie (chyba Allocate Smartly te偶 to realizuje)?

            2/ Rebalancing realizujesz raz w miesi膮cu, znaj膮c wagi procentowe poszczeg贸lnych element贸w w portfelu, tak? M贸wi膮c inaczej 鈥 masz na ko艅cu metastrategi臋.

            3/ Zadowolony jeste艣 z dzia艂ania 鈥濺ebalance Portfolio鈥 w IB?

            4/ Czy implementujesz co艣 jeszcze na swoj膮 r臋k臋, czy te偶 Allocate Smartly zapewnia Ci kompleksowe wsparcie?

          • Co do dnia rebalancingu — wygl膮da na to, 偶e akcje lepiej zachowuj膮 si臋 z pocz膮tkiem miesi膮ca, by膰 mo偶e ze wzgl臋du na przetasowania w portfelach instytucji. Jest na ten temat kilka artyku艂贸w: tu, tu i tu. 馃檪

  12. 1) Nie planuj臋, bo:
    鈥 tak jak pisa艂em, wierz臋 w anomali臋 ko艅ca/pocz膮tku miesi膮ca
    鈥 AllocateSmartly do艣膰 s艂abo to wspiera, wbrew temu co pisz膮
    鈥 nie chc臋 kilka razy w miesi膮cu musie膰 co艣 robi膰 z portfelem
    鈥 przy zwi臋kszeniu cz臋stotliwo艣ci transakcji faktycznie mog膮 by膰 negatywne skutki zwi膮zane z podatkami

    2) Tak, po prostu dostaj臋 maila lub sprawdzam na stronie, ile % poszczeg贸lnych ETF贸w powinienem mie膰 w nast臋pnym miesi膮cu

    3) Tak鈥 nie do ko艅ca wiem, o co pytasz? Robi to co ma robi膰, wylicza ile potrzebuj臋 sztuk sprzeda膰 i sk艂ada zlecenia. Mo偶na tam pewnie by troch臋 rzeczy poprawi膰, ale og贸lnie po prostu dzia艂a.

    4) Nie, niczego nie robi臋 na w艂asn膮 r臋k臋.

    Tak naprawd臋, to zasadniczym ryzykiem jest 偶e Allocate Smartly zniknie. Musia艂bym w贸wczas samemu zaimplementowa膰 wszystkie 7 u偶ywanych strategii, a nie wszystkie one s膮 tak proste jak GEM.

    No i szkoda, 偶e w mobilnej aplikacji nie ma Rebalance Portfolio, musz臋 czasem zabiera膰 na wakacje laptopa.

    • Dzi臋ki Marcin raz jeszcze za Twoje odpowiedzi.

      Odno艣nie mojego pytania numer 3, to u艣ci艣le: czy realizujesz transakcje po cenach zamkni臋ci膮 (Market-On-Close)? Nie korzysta艂em z tego narz臋dzia do rebalancingu w IB, ale mnie zainspirowa艂e艣, bo sporo upraszcza w takim podej艣ciu o jakim piszesz. 馃檪

      Co do transzowania — mam podobne odczucia do Twoich.

      • A, o to pytasz. Nie, nie robi臋 MOC. To mo偶e powodowa膰 ma艂e r贸偶nice w wynikach w stosunku do tego co podaje AS, ale s膮 one drobne. Szczerze m贸wi膮c to nie bardzo wiem, jak to po偶eni膰, bo to narz臋dzie wylicza ile sztuk czego kupi膰 na podstawie aktualnych cen (bo ceny zamkni臋cia s膮 jeszcze nieznane). M贸g艂bym pewnie „tu偶 przed zamkni臋ciem” generowa膰 zlecenia MOC, ale nie chce mi si臋 by膰 a偶 tak skrupulatnym.

        • MOC ma pewn膮 wad臋 — z艂o偶onego zlecenia w pewnym momencie (na niekt贸rych rynkach 15 min przed zamkni臋ciem) nie da si臋 ju偶 anulowa膰. Kiedy艣 mnie to kosztowa艂o sporo nerw贸w (na szcz臋艣cie nie pieni臋dzy — tu nawet zarobi艂em przypadkiem).

          Podsumowuj膮c Marcin: rozumiem, 偶e dywersyfikujesz w AS strategie (tworz膮c de facto metastrategi臋), ale parametr贸w ju偶 nie, tak?

          Czy mo偶esz co艣 napisa膰 o kryteriach doboru strategii? Jest to sformalizowany proces?

          • Rebalance Portfolio to tr贸jetapowy proces: najpierw wpisujesz alokacje, potem generujesz zlecenia na podstawie aktualnych cen, potem wysy艂asz je do realizacji. Pomi臋dzy 2 ostatnimi etapami ceny si臋 mog膮 zmieni膰, dlatego wol臋 nie sk艂ada膰 zlece艅 z kilkunastominutowym wyprzedzeniem.

            Tak, dywersyfikuj臋 strategie, parametr贸w nie.

            Kryteria doboru鈥 pewnie mo偶na by to zrobi膰 na mn贸stwo sposob贸w, tak偶e sformalizowanych i by膰 mo偶e tak kiedy艣 zrobi臋. Samo Allocate Smartly nie ma do tego narz臋dzi. M贸j proces by艂 mniej wi臋cej taki:

            1. Najpierw przyj膮艂em pewne za艂o偶enia. Strategia wynikowa powinna by膰 raczej agresywna (>12% CARG rocznie). Funkcj膮 obiektywn膮 jest dla mnie UPI (Ulcer Performance Index).

            2. Potem wybra艂em pierwsz膮 strategi臋 (ju偶 nie pami臋tam na jakiej podstawie, chyba najwy偶szego UPI), a nast臋pnie, za pomoc膮 tabeli korelacji (dost臋pnej w AllocateSmartly) doda艂em do niej strategi臋 najmniej skorelowan膮.

            3. Kolejne strategie dobiera艂em tak, aby by艂a jak najni偶sza korelacja z ju偶 wybranymi. Odrzuca艂em czasem jakie艣 „naiwne” strategie (typu „sell in May”) i strategie o bardzo niskiej zyskowno艣ci (np. Novella strategi臋 obligacyjn膮 czy r贸偶ne sta艂e portfolia).

            4. Po wyborze 7 strategii nie widzia艂em ju偶 ma艂o skorelowanych z przynajmniej jedn膮 z nich, wi臋c na tym si臋 zatrzyma艂em.

            5. Na koniec dobra艂em alokacje odwrotnie proporcjonalnie do zmienno艣ci tych strategii.

            Efekt: https://i.imgur.com/DxnFxqV.pnghttps://i.imgur.com/DxnFxqV.png

            PS1. Niestety, AllocateSmartly nie ma 偶adnego forum ani niczego w tym stylu, a jestem bardzo ciekaw, co potrafi膮 inni u偶ytkownicy wycisn膮膰 z tych strategii.

            PS2. Proponowa艂em go艣cinny wpis na ten temat, to nie chcia艂e艣 馃檪

          • Dzi臋ki Marcin za info.

            Co do 鈥瀢yciskania鈥 maksimum 鈥 nie wiem jak Twoje do艣wiadczenia w tym zakresie, ale ja podchodz臋 do tego ze spor膮 rezerw膮. Zwykle proste rozwi膮zania po czasie lepiej si臋 sprawdzaj膮. 馃檪

            Co do wpisu go艣cinnego 鈥 sporo os贸b do mnie pisze 鈥 nie jest 艂atwo odpowiedzie膰 na ka偶de zapytanie, za co przepraszam (jestem w tym projekcie jednoosobow膮 firm膮 na p贸艂 etatu „po godzinach” — przynajmniej p贸ki co). Dostrzegam i doceniam Twoje zaanga偶owanie.

            Czy forma podcastu te偶 by Ci odpowiada艂a? 鈥 porozmawialiby艣my o Twoich do艣wiadczeniach. 馃檪

  13. Chyba nie mam tyle do艣wiadcze艅, 偶eby po艣wi臋ci膰 temu ca艂y podcast, a ju偶 w por贸wnaniu z osobami, kt贸re zapraszasz, to moje do艣wiadczenia s膮 zerowe. Poza tym niekt贸re rzeczy 艂atwiej pokaza膰 „w pi艣mie”. W sumie to ju偶 wszystko napisa艂em, co wiedzia艂em w tych komentarzach.

    Jasne, 偶e nie ma 偶adnej gwarancji, 偶e teoretycznie lepsza metastrategia b臋dzie lepiej funkcjonowa膰 w przysz艂o艣ci, ale jestem po prostu ciekaw, jak blisko jestem „efficient frontier”.

    Dalej uwa偶am to co robi臋 za proste. Prostota powinna moim zdaniem dotyczy膰 metod. Jestem za prostot膮 jako艣ciow膮, a nie ilo艣ciow膮. Je艣li w og贸le uznajemy, 偶e metastrategie s膮 lepsze od pojedynczych strategii (co jest zgodne z teori膮 portfolio), to nie widz臋 powodu, 偶eby ogranicza膰 si臋 np. do sk艂adania ich z 2 strategii a nie na przyk艂ad z 100. Dop贸ki stosujemy tak膮 sam膮 metod臋, nie grozi nam przeoptymalizowanie. Oczywi艣cie, gdy kto艣 proponuje np. zmian臋 sk艂adu metastrategii co miesi膮c to ju偶 patrz臋 na to podejrzliwie i uznaj臋 za przekombinowane.

    Nie ma te偶 oczywi艣cie sensu dodawanie jakiego艣 ETF o normalnej zmienno艣ci z 1-2% alokacj膮, nawet je艣li teoretycznie zwi臋kszy to Sharpe o 0.01.

    Warto pami臋ta膰, 偶e wszystkie te strategie u偶ywaj膮 podobnych aktyw贸w. I z tego ca艂ego „skomplikowania” wychodzi zupe艂nie prosty portfel. W tej chwili mam w nim 7 ETF贸w i to jest do艣膰 typowy sk艂ad.

    Podej艣膰 do inwestowania jest miliard i ka偶dy ma swoje preferencje. Ja np. uwa偶am, 偶e to co proponuje Carver w „Leveraged Trading” za bardzo trudne w praktycznej realizacji.

    Mo偶na wi臋c powiedzie膰, 偶e patrz臋 nie tylko na „risk adjusted” return, ale tak偶e na „effort adjusted” return.

    Ja naprawd臋 mog臋 teraz po艣wi臋ca膰 5-10 minut miesi臋cznie na inwestowanie i to jest 5-10 min o dowolnej porze jednego konkretnego dnia miesi膮ca. A jak nie po艣wi臋c臋, to nic si臋 nie stanie (raz si臋 zdarzy艂o, 偶e nie zauwa偶y艂em, 偶e gie艂da zamyka si臋 wcze艣niej, przeprowadzi艂em rebalancing kolejnego dnia). Nie zamieni艂bym tego na strategi臋 o wy偶szym o 2-3% CARG wymagaj膮c膮 np. codziennego sprawdzania gie艂dy, prowadzenia skomplikowanych arkuszy kalkulacyjnych itd. M贸g艂bym pewnie jeszcze bardziej si臋 zaanga偶owa膰, po艣wi臋ci膰 100000% wi臋cej czasu i mo偶e bym uzyska艂 30% lepszy rezultat (a mo偶e nie).

    Wydaje mi si臋, 偶e takie kwestie s膮 za ma艂o brane pod uwag臋.

    • Koncepcja metastrategii jest mi bliska i uwa偶am to za dobre podej艣cie. Sceptycznie podchodzi艂bym do sytuacji w kt贸rej kto艣 wybiera strategie w taki spos贸b, by podnie艣膰 CAGR czy Sharpe 鈥 tu by艂bym ostro偶ny. Osobi艣cie wol臋 spogl膮da膰 na korelacj臋 poszczeg贸lnych strategii, aby pom贸c w wyg艂adzeniu linii kapita艂u.

      Carver ma do艣膰 mocno 鈥瀜uantowe鈥 podej艣cie wyniesione z funduszu, kt贸re jest ci臋偶kie dla szerokiej publiczno艣ci. Mimo wszystko ceni臋 jego profesjonalizm.

      Po艣wi臋canie 5-10 min miesi臋cznie to co艣, co jest dla mnie r贸wnie偶 mega wa偶ne. Wiem jak smakuj膮 strategie wpi臋te na automacie 24h na dob臋, do tego na lewarze. Gdyby to by艂 m贸j biznes (np. fundusz), OK 鈥 ale podobnie jak Ty nie chc臋 anga偶owa膰 si臋 w codzienny szum rynkowy (pomimo potencjalnie wy偶szych zysk贸w). Z drugiej strony lubi臋 鈥瀌oktoryzowa膰鈥 si臋 w zagadnieniach inwestowania, tyle, 偶e lepiej to robi膰 poza rynkiem, bez emocji.

      Gratuluj臋 zdroworozs膮dkowego podej艣cia do tematu. Dzi臋kuj臋 te偶 za podzielenie si臋 swoimi komentarzami i mam nadziej臋, 偶e b臋dziesz wraca艂.

      PS1. Meb Faber, kt贸ry zaanga偶owany jest r贸wnie偶 w Allocate Smartly, pojawi si臋 za kilka tygodni w ramach podcastu u mnie. Gdyby kto艣 mia艂 pytania do niego 鈥 zapraszam! 馃檪

      PS2. Do艣wiadczenia „zwyk艂ych” os贸b s膮 wg. mnie bardzo cenne. Fajnie m贸c rozmawia膰 z bardzo do艣wiadczonymi osobami, ale r贸wnie warto pozna膰 do艣wiadczenia przeci臋tnego inwestora, kt贸ry z sukcesem stosuje sensowne podej艣cie do rynku. 馃檪

      • „Sceptycznie podchodzi艂bym do sytuacji w kt贸rej kto艣 wybiera strategie w taki spos贸b, by podnie艣膰 CAGR czy Sharpe 鈥 tu by艂bym ostro偶ny. Osobi艣cie wol臋 spogl膮da膰 na korelacj臋 poszczeg贸lnych strategii, aby pom贸c w wyg艂adzeniu linii kapita艂u” przecie偶 Sharpe to w艂a艣nie miara wyg艂adzenia linii kapita艂u. Jak wybierzesz skorelowane, to si臋 nie poprawi.

        • Marcinie, czy m贸g艂by艣 uchyli膰 r膮bka tajemnicy i wymieni膰 strategie, z kt贸rych korzystasz?

          • Accelerating Dual Momentum, Glenn’s Quint Switching Filtered, Keuning’s Generalized Protective Momentum i kilka innych.

            Wydaje mi si臋 jednak, 偶e trzeba samemu doj艣膰 do strategii, 偶eby z niej korzysta膰鈥

        • Tyle, 偶e Sharpe zawiera w sobie jeszcze CAGR, kt贸ry mo偶e maskowa膰 zmienno艣膰. Przyk艂adowo strategia dla obligacji Novella, o kt贸rej wspomina艂e艣, mo偶e by膰 odrzucona przez niski CAGR, pomimo super niskiej korelacji z GEM. 馃檪

          • Oczywi艣cie, ale celem inwestowania jest zawsze zysk. Zerow膮 zmienno艣膰 mo偶na uzyska膰 nie inwestuj膮c. Dlatego dok艂adam strategie, kt贸re utrzymuj膮 pewien balans zysk/ryzyko. Patrzenie tylko na zysk jest takim samym b艂臋dem jak patrzenie tylko na ryzyko.

            Ca艂y czas operujemy w jakim艣 spektrum oczekiwa艅. Mam w swoim portfelu (oddzielnym) tak偶e fundusz przynosz膮cy 2-3% rocznie. Tutaj chcia艂em osi膮gn膮膰 ok. 12% (oczywi艣cie w backtestach, zdaj膮c sobie spraw臋 z ich zawodno艣ci) przy mo偶liwie najmniejszym ryzyku. W艂膮czenie strategii Novella spowodowa艂oby, 偶e nie tylko nie uzyska艂bym tych 12%, a co wi臋cej mia艂bym gorszy stosunek zysku do ryzyka.

          • Niby tak, ale: ryzyko 艂atwiej kontrolowa膰 ni偶 zyski. 馃檪 To znaczy, 艂atwiej dobra膰 strategie o niskiej korelacji, bo ta raczej si臋 utrzyma w czasie (cho膰 te偶 mo偶e si臋 w pewnym zakresie zmieni膰). Natomiast zyski w przysz艂o艣ci s膮 totaln膮 niewiadom膮. Osobi艣cie wr臋cz uwa偶am, 偶e w dobie niskich st贸p procentowych i niskiej inflacji, zyski kt贸re generowane by艂y w latach np. 80. XX wieku, s膮 obecnie nie do powt贸rzenia.

      • Nie nazwa艂bym Marcina przeci臋tnym inwestorem, raczej „niezawodowym” czy jako艣 tak. To co napisa艂, 艣wiadczy o tym, 偶e spraw臋 ma super przemy艣lan膮 i wie co robi. Mysl臋, 偶e na pewno jest w pierwszym decylu najlepszych inwesotr贸w.

        • Tym bardziej cieszy, 偶e kto艣 taki tu pisze i inspiruje innych. 馃檪

          Zreszt膮 bycie niezawodowym inwestorem mo偶na obr贸ci膰 na nasz膮 korzy艣膰 — nie musimy spogl膮da膰 na konkurencj臋. W funduszach jak trac膮 inni to jest „OK”, ale jak mamy gorszy wynik ni偶 reszta, to ju偶 jest 藕le.

          • Za 15-20 lat stworzymy tu klub rentier贸w. 馃槈

            BTW, czy Ty korzystasz Marcin w IB z ETF notowanych w USA, czy europejskich UCITS?

          • Marcin, dzi臋ki za info o Allocate Smartly. Przyjrza艂em si臋 i bardzo fajne.

            Wada dla mnie 偶e to jest narz臋dzie do por贸wnywania i budowania meta strategii. Nie ma opcji zarz膮dzania w艂asnym portfelem.

            Nie m贸wi臋 ju偶 o rebalancingu, cho膰 to te偶 jest troch臋 zabawy jak masz kilka strategii a w ka偶dej po kilka walor贸w.

            Czyli i tak trzeba korzysta膰 z jakiego艣 osobnego programu do monitorowania wynik贸w swojego portfela.

            Czyli troch臋 dwa razy ta sama praca 馃槖

            Masz jakie艣 pomys艂 na to? Czego u偶ywasz / u偶ywacie?

  14. @Artur: nie do ko艅ca rozumiem, jakiego narz臋dzia do zarz膮dzania portfelem by艣 potrzebowa艂? Ja nie u偶ywam niczego dodatkowego, przecie偶 wyniki portfela masz w statementach i raportach od brokera. Rebalancing jest bardzo prosty, dostajesz dok艂adne info ile % jakiego ETF powiniene艣 mie膰.

    • Marcin, M贸j broker ma dziadowskie raporty. Widz臋 oczywi艣cie poszczeg贸lne otwarte pozycje na 偶ywo – ile ka偶da jest na plusie/minusie, ale tylko tyle.

      Chcia艂bym mie膰 podgl膮d rentowno艣ci ka偶dej strategii oraz sumarycznie meta strategii.

      • To taki podgl膮d masz w AS, ale jest to oczywi艣cie podgl膮d przybli偶ony, chyba, ze masz dok艂adnie takie same prowizje i dokonujesz transakcji w tych samych cenach. Dla mnie to przybli偶enie jest wystarczaj膮ce.

  15. @Artur: AS sam dodaje ci alokacje. Czyli je艣li np. masz 2 strategie po 50% w metastrategii i jedna jest 50% SPY/50% IEF a druga 100% SPY to dodaje alokacje i ka偶e kupi膰 75% SPY i 25% IEF.

  16. Pracuj臋 w gruncie rzeczy nad czym艣 podobnym, cho膰 sporo pracy przede mn膮. Kilka r贸偶nic wzgl臋dem tego co ma AS, a co robi臋 u siebie:

    – aplikacja u mnie nie dzia艂a w przegl膮darce 鈥 jest to oprogramowanie instalowane na systemie Windows (chocia偶 architektura jest realizowana z my艣l膮 zrobienia interfejsu webowego w przysz艂o艣ci)

    – nie wiem jak w AS, u mnie dane mo偶na 艂adowa膰 z pliku, pobiera膰 ze Stooq, Yahoo lub Norgate (to jest p艂atne 藕r贸d艂o dla rynku akcji w USA i Australii)

    – zaimplementowa艂em (co niestety zjad艂o wiele miesi臋cy czasu) model momentum dla akcji 鈥 mo偶na go wykorzysta膰 na dowolnym rynku akcji (ja testy robi艂em dla USA od 1957 roku, oraz dla GPW)

    – ka偶da strategia/model/portfel mo偶e by膰 modyfikowany (r贸偶ne parametry)

    – przede mn膮 implementacja kolejnych modeli/strategii oraz mo偶liwo艣膰 tworzenia metastrategii

    Pierwsza beta wersja (w j臋zyku polskim) mam nadziej臋 w kwietniu/maju…

    • Wada wersji desktopowej to 偶e trzeba laptop ze sob膮 wozi膰 馃槈

      Mog臋 pom贸c przy wersji webowej jakby co. Zawodowo pisa艂em do艣膰 d艂ugo platformy do ksi臋gowo艣ci na web. Wersja webowa mo偶e by膰 uproszczona.

      Dla mnie wa偶na rzecz to mo偶liwo艣膰 modyfikowania parametr贸w o czym napisa艂e艣.

      • Dzi臋ki Artur, b臋d臋 pami臋ta艂. 馃檪

        Zgadza si臋 odno艣nie wersji desktopowej, ale m贸wimy te偶 o strategiach, kt贸re wymagaj膮 aktywno艣ci raz na miesi膮c, czy nawet jeszcze mniej (np. strategia dla akcji w USA wymaga rebalancingu raz na 3 miesi膮ce). 艁atwiej i szybciej by艂o mi te偶 wystartowa膰 z projektem.

        Dla mnie te偶 wa偶ne jest, by m贸c zagl膮dn膮膰 do czarnej skrzynki i j膮 modyfikowa膰. 馃檪

          • OK 馃檪 Ja te偶 jestem „javowy”. Projekt jest w C# z powod贸w „historycznych”.

            Dobrze wiedzie膰 o Twoich skillach. 馃檪

          • Pewnie da rad臋 to jako艣 po艂膮czy膰. Tak by bez wzgl臋du w czym jest pisany klient m贸g艂 korzysta膰 z Twoich ju偶 gotowych algorytm贸w. Jest Kotlin Native, mo偶e te偶 by by艂o udost臋pni膰 modele przez restowe serwisy. Mo偶liwo艣ci integracji jest du偶o.

            Bawi臋 si臋 teraz zar贸wno allocatesmartly jak i portfolio visualizer i oba serwisy nie spe艂niaj膮 moich oczekiwa艅 馃槧

          • Na razie bazuj膮c cz臋艣ciowo ju偶 na kodzie, kt贸ry powsta艂 lata temu, staram si臋 dowie藕膰 aplikacj臋 desktopow膮. Fajnie mie膰 webowe rozwi膮zanie, z drugiej strony bior膮c pod uwag臋, 偶e to narz臋dzie r贸wnie偶 do pracy analitycznej, gdzie potrzeba momentami i nieco mocy obliczeniowej, to nie b臋dzie aplikacja do klikania na telefonie nigdy.

            M贸wi膮c kr贸tko — na razie skupiam si臋 na funkcjonalno艣ci i sporo pracy przede mn膮. Ale jak w kwietniu/maju dowioz臋 pierwsz膮 wersj臋 do test贸w, to na bazie informacji od u偶ytkownik贸w 艂atwiej b臋dzie te偶 ustawi膰 priorytety dalszego rozwoju oprogramowania.

            Je艣li sama koncepcja jak膮 realizuje aplikacja przyjmie si臋 to wr贸c臋 do tematu web. 馃檪

  17. Jacek, mo偶esz powiedzie膰 jaki najlepszy wska藕nik CAGR/drawdown uda艂o ci si臋 osi膮gn膮膰?

      • Interesowa艂oby mnie jedno i drugie, je偶eli chcesz o tym pisa膰. Pytam, bo chcia艂bym wiedzie膰, gdzie jest granica, kt贸rej nie mo偶e przekroczy膰 zwyk艂y 艣miertelnik. Wed艂ug mojej wiedzy ci臋偶ko przekroczy膰 MAR na poziomie 1 i mniej wi臋cej tyle dawaj zarobi膰 trend following.

        • Mia艂em maxDD ok. 70% w pocz膮tkach kariery. Prze偶y艂em tylko dlatego, 偶e by艂 to relatywnie niewielki kapita艂 (chocia偶 i tak bardzo bolesne prze偶ycie). Nie wyobra偶am sobie tego poziomu maxDD przy obecnym kapitale, po latach jego budowania. Mocno przeceni艂em sw贸j pr贸g b贸lu. Dodam, 偶e nie tylko bolesne jest obsuni臋cie kapita艂u, co i czas wychodzenia z niego. Przyk艂adowo 鈥 艂atwiej mi przej艣膰 przez 30% obsuni臋cia trwaj膮cego 1-2 miesi膮ce, ni偶 15% trwaj膮ce 2-3 lata.

          Co do zysku 鈥 przy czym to nie b臋dzie miarodajne, bo kontrakty (lewar) + totalny brak my艣lenia o ryzyku 鈥 ponad 100% w rok wykr臋ci艂em, te偶 w pocz膮tkach kariery.

          A jaki pr贸g b贸lu jest do prze偶ycia? Podobno dobre podej艣cie to takie, w kt贸rym podan膮 warto艣膰 dzielisz przez dwa. 馃檪 Bo zn贸w i w tym przypadku o sobie daje zna膰 zbyt du偶a pewno艣膰 siebie.

          Przysz艂o艣ci nie przewidzimy –> inwestowanie globalne mo偶e nam uratowa膰 ty艂ek.

  18. Rozumiem, 偶e oprogramowanie chodzi膰 b臋dzie na Windowsie, bez wersji na Androida? Czy w takim razie wystarczy jaki艣 nie za drogi tablet typu 2 w 1 偶eby poci膮gn膮艂 program?

    • Obecnie b臋dzie to wersja desktopowa, instalowana na Windows. W przysz艂o艣ci my艣l臋 o webowej wersji, by膰 mo偶e co艣 z wykorzystaniem Blazor, by wykorzysta膰 maksymalnie tworzon膮 obecnie logik臋 biznesow膮 oprogramowania.

      Przy okazji ciekaw jestem na ile wersja aplikacji po polsku ma sens w Polsce. 馃檪

  19. OK, ale rozumiem, 偶e wymagania sprz臋towe nie b臋d膮 jako艣 mocno wy艣rubowane?
    Jak najbardziej wersja aplikacji po polsku ma sens, tak mi si臋 przynajmniej wydaje…

    • Raczej nie, przy prostych strategiach na pewno nie (typu GEM).

      Ale, je艣li kto艣 chce zbudowa膰 portfel z akcji na indeks S&P500 (realnie 1500 sp贸艂ek, uwzgl臋dniaj膮c te, kt贸re wypad艂y z indeksu), si臋gaj膮c 60 lat wstecz, to nawet na szybkim komputerze (Intel Xeon 1650 v4, 64 GB RAM) kilka minut trzeba poczeka膰 przy symulacji. 馃檪

  20. Pozwol臋 sobie wrzuci膰 do g艂贸wnego w膮tku moje przemy艣lenia z dotychczasowych pr贸b budowania w艂asnej strategii. Zaznaczam, 偶e moje do艣wiadczenie jest bliskie zerowemu wi臋c b臋dzie mi艂o jak krytycznie podejdziecie do moich wniosk贸w.

    1) allocatesmartly
    + Uwa偶am, 偶e takie podej艣cie to jest game changer. Wykonuje za nas ca艂膮 ci臋偶k膮 robot臋 w liczeniu efekt贸w strategii.
    + B艂yskawicznie mo偶e sprawdza膰 r贸偶ne kombinacje modeli
    + Wiele strategii do wyboru
    – Brak mo偶liwo艣ci modyfikowania strategii jest dla mnie bardzo wielk膮 wad膮. Przyk艂adowo w jakie艣 strategii jest got贸wka. Chcia艂bym zobaczy膰 co si臋 stanie gdy np. dam zamiast niej z艂oto albo BTC. Nie ma takiej mo偶liwo艣ci.
    – Albo chcia艂by stworzy膰 momentum oparte tylko na wybrane obligacje. Te偶 tego nie mog臋 zrobi膰
    – Nie ma mo偶liwo艣ci te偶 dodania niczego do strategii. Nie ma mo偶liwo艣ci do艂o偶enia nawet pojedynczego aktywa do portfolio.
    – Dane historyczne s膮 do艣膰 kr贸tki (30 lat) i obejmuj膮 w du偶ej mierze tylko 2 bessy, a og贸lna tendencja rynku by艂a wtedy wzrostowa.
    – Boj臋 si臋 czy moje wspania艂e meta modele obroni膮 si臋 w przypadku kolejnego du偶ego kryzysu.
    – Produkt jak na mo偶liwo艣ci jest do艣膰 drogi, $400 rok

    2) portfoliovisualizer
    + Mo偶na wszystko samemu konfigurowa膰, zmienia膰 parametry, dodawa膰 dowolne aktywa
    + $228 za rok
    – Tylko 5 zaimplementowanych strategii
    – Brak mo偶liwo艣ci robienia meta strategii.

    Gdyby po艂膮czy膰 oba te produkty to dla mnie to by艂aby bomba!

    p.s. napisa艂em do obu firm z zapytaniem czy b臋d膮 dalej rozwijali swoje produktu i poszerzali je o nowe funkcje.

    • Jeszcze jednak uwaga. W allocatesmartly alokacj臋 strategii trzeba robi膰 r臋cznie 馃檨 Jak si臋 ma 2 strategie to nie ma problemu. Ale przy 5 lub wi臋cej to ju偶 jest koszmar. Klikanie godzinami i testowanie r贸偶nych wariant贸w.

      Idealnie by by艂o gdyby robi艂a to za nas aplikacja i generowa艂a jaki艣 wykres (Efficient Frontier) gdzie mogliby艣my sobie wybra膰 odpowiedni dla nas stosunek ryzyka/zysku.

      • Fajnie, 偶e to przeanalizowa艂e艣. Ka偶dy ma swoje preferencje. Mi na przyk艂ad zupe艂nie nie brakuje tam mo偶liwo艣ci grzebania w algorytmach strategii. Ten serwis po prostu nie jest od tego. Ma umo偶liwi膰 budow臋 strategii z klock贸w, a nie tworzenie nowych klock贸w. Przy czym zgadzam si臋, 偶e przy wi臋kszej liczbie strategii jest to do艣膰 upierdliwe i interfejs nie jest najbardziej wygodny, oraz 偶e bardzo brakuje tam czego艣, co nam u艂atwi osi膮gni臋cie efficient frontier. Trzeba to robi膰 metod膮 pr贸b i b艂臋d贸w, chocia偶 oczywi艣cie ogromnym atutem jest tabela korelacji.

        Zrobienie tego, o czym piszesz, to zupe艂nie inny poziom zaawansowania i do tego s膮 odpowiednie platformy. Ja jestem mocno sceptyczny, czy by艂bym w stanie co艣 pozmienia膰 i poprawi膰 Antonacciego i innych. Ryzyko przeoptymalizowania jest ogromne. Te strategie pisane s膮 przez ludzi, kt贸rzy znaj膮 si臋 na tym co robi膮 i je艣li chc膮 mie膰 w nich got贸wk臋, to widocznie jest za tym jaka艣 my艣l. Oczywi艣cie, mo偶na si臋 zastanowi膰, czy nie lepiej 偶eby by艂o to TIPS, ale bitcoiny? Jak kto艣 schodzi do got贸wki, to po to, 偶eby zmniejszy膰 ryzyko, a nie zwi臋kszy膰 je.

        Co do d艂ugo艣ci historycznych test贸w, to tylko Accelerated Dual Momentum ma 30 letni okres (jest to wyj膮tek). Wszystkie pozosta艂e strategie maj膮 d艂u偶sze okresy testowe, wiele z nich nawet 50 letnie. Cz臋sto strategie s膮 testowane na d艂u偶szych okresach, ni偶 robili to ich autorzy.

        • Marcin, jak Tw贸j portfel po ostatnich zjazdach?

          Moje eksperymentalna strategia kaza艂a wszystko wymieni膰 na IEF.
          A wynik wygl膮da tak:

          Celowo mocno upro艣ci艂em liczb臋 strategii w meta by rozumie膰 co si臋 dzieje, a nie tylko 艣lepo kopiowa膰 sygna艂y.

          Zobaczymy w d艂u偶szej perspektywie.

          • Odpowiadaj膮c na pytanie sprawdza艂em r贸偶ne kombinacje strategii tak jak pisa艂 Marcin.

            Od pr贸by dobranie z jak najmniejsz膮 korelacj膮 po ju偶 losowe. Plus w r贸偶nych proporcjach.

            Kierowa艂em si臋 w takiej kolejno艣ci doborem:
            – Korelacja
            – Annualized Return
            – maxDD
            – UPI
            – Annualized Volatility
            – Longest Drawdown

            By艂em w stanie wyci膮gn膮膰 jeszcze lepsze wyniki ni偶 w tej, kt贸r膮 poda艂em wy偶ej, ale nie zdecydowa艂bym si臋 na tak zoptymalizowan膮 strategi臋 przy backtestach tylko za 30 lat i przy ograniczonym zaufaniu do jako艣ci danych.

            To zreszt膮 wida膰 gdy zaw臋偶amy okres z 30 na 20 lub 10 lat. Wtedy parametry poszczeg贸lnych strategii bardzo mocno si臋 zmieniaj膮. Mocne przetasowanie si臋 robi w ich strategy screenerze.

            Wi膮偶e si臋 to z tym, 偶e wi臋kszo艣膰 strategii ma jakie艣 s艂abe strony, kt贸rych praktycznie nie ma czyste momentum.

            Przyk艂adowo wykorzystuje Quint Switching Filtered, kt贸ra bardzo fajnie zwi臋ksza bezpiecze艅stwo portfela, ale b臋dzie 藕le dzia艂a膰 je偶eli kiedy艣 w przysz艂o艣ci zaczn膮 podnosi膰 stopy procentowe. (75% czasu trzyma IEF).

            Ostatecznie teraz testuje po艂膮czenie:
            – Glenn’s Quint Switching Filtered
            – Keuning’s Generalized Protective Momentum
            – Vigilant Asset Allocation – Aggressive

            Tak ma to si臋 do Dual Momentum:
            https://i.ibb.co/ng8Lt4d/image.jpg

            Jak wida膰 wypada okresowo gorzej od DM, ale dla mnie ma zalet臋, 偶e lepiej radzi sobie z ryzykiem.

            Co o tym my艣lisz Jacku?

          • Hej Artur,

            Dzi臋ki serdecznie za info.

            Na pocz膮tek przepraszam w og贸le, 偶e ma艂o tworz臋 w ramach bloga/podcastu, pomimo zapowiedzi. Wynika to z tego, 偶e mam gorszy okres produktywno艣ci z pewnych obiektywnych powod贸w. Ale co nas nie zabije, to nas wzmocni. 馃檪

            Co do backtest贸w. Uwa偶am, 偶e absolutnie warto dywersyfikowa膰 portfel o r贸偶ne strategie, ale te偶 nale偶y to jak wspomina艂e艣 robi膰 z ostro偶no艣ci膮. Ot贸偶 mo偶na tak dobra膰 strategie, 偶e akurat dla tego, b膮d藕 co b膮d藕 nie najd艂u偶szego okresu, razem dadz膮 艣wietny wynik. B臋dzie to jednak obarczone ryzykiem b艂臋du wyboru (selection bias). Tyle, 偶e na innym poziomie 鈥 nie konkretnej strategii (przy doborze np. parametr贸w, rynk贸w, etc.), ale zbioru strategii. Je艣li ka偶da strategia jest sensowna 鈥 p贸艂 biedy 鈥 wynik w realu b臋dzie gorszy, ni偶 w backte艣cie, ale na przestrzeni lat pewnie dodatni.

            Nale偶y wi臋c ka偶d膮 strategi臋 z osobna dobrze pozna膰 i mie膰 pewno艣膰 co do 藕r贸d艂a jej przewagi. W przypadku Dual Momentum i GEM 鈥 Antonacci zrobi艂 chyba najwi臋kszy research nad momentum ni偶 ktokolwiek na 艣wiecie. Przez kilka lat zajmowa艂 si臋 tylko tym, przeanalizowa艂 dos艂ownie ka偶d膮 prac臋 naukow膮 jaka w temacie si臋 pojawi艂a. Wierz臋, co potwierdzaj膮 wyniki, 偶e to nie jest zbi贸r przypadkowych regu艂.

            Jak wspomnia艂e艣: warto uwzgl臋dni膰 fakt, 偶e od niemal 40 lat mamy spadaj膮ce stopy procentowe 鈥 super otoczenie dla obligacji. Pola do spadk贸w wiele nie ma, co nie znaczy, 偶e jeszcze kolejne lata b臋d膮 dobre, albo nie b臋dzie wzrostu st贸p procentowych.

            Przyznam, 偶e mnie kr臋ci idea w kt贸rej do portfela dodaje co艣 zupe艂nie z innej parafii 鈥 np. sp贸艂k臋 BRK. Albo wr臋cz portfel statyczny. Teraz inwestowanie w warto艣膰 mia艂o trudny czas, ale tak jest w tym 艣wiecie 鈥 raz co艣 dzia艂a lepiej, a p贸藕niej gorzej 鈥 mo偶e to trwa膰 latami. W backte艣cie za okres 10-20 lat niekoniecznie musi to poprawi膰 wynik 鈥 mo偶e nawet pogorszy膰. Ale chodzi o dywersyfikacj臋 filozofii inwestowania.

            Sorry, to tak nieco chaotycznie z doskoku. 馃檪

            Pozdrawiam,
            Jacek

      • allocatesmartly odpowiedzieli, 偶e nie s膮 enginem do backtest贸w i nie dodadz膮 mo偶liwo艣ci modyfikowania strategii.

        Za to portfoliovisualizer pracuje nad dodaniem kolejnych modeli 馃檪

    • Artur, dzi臋ki za szczeg贸艂ow膮 analiz臋. Ode mnie kilka prywatnych opinii:

      1/ Kluczem podej艣cia jest filozofia quant — nie m臋drkowanie o tym, co rynek mo偶e, b膮d藕 nie zrobi. 艢wietnie to wida膰 dzi艣, gdy rynek od 3 dni si臋 wali, a ludzie przerzucaj膮 si臋 teoriami, co b臋dzie dalej. Maj膮c konkretn膮 strategi臋 w zanadrzu powinni艣my ze spokojem robi膰 swoje, a nie analizowa膰 co zrobi korona wirus.

      2/ Modyfikowanie strategii dla mnie te偶 jest kluczowe. Tu tylko jest niebezpiecze艅stwo, 偶e kto艣 mniej do艣wiadczony b臋dzie stara艂 si臋 usilnie optymalizowa膰 ustawienia, celem poprawy wynik贸w. Niebawem odnios臋 si臋 do artyku艂u podes艂anego przez Marcina, w kt贸rym Adam Butler pod lup臋 wzi膮艂 GEM.

      3/ Jak to okre艣li艂 Gary Antonacci — ten „biznes” jest „data hungry”. Osobi艣cie zgadzam si臋 z nim. Badam histori臋 rynku akcji od 1960 do teraz — widz臋 jak mo偶na manipulowa膰 wynikami, wybieraj膮c umiej臋tnie okres symulacji tej samej strategii.

      4/ Metastrategie — dla mnie sens dywersyfikacji portfela jest wtedy, gdy poszczeg贸lne strategie maj膮 nisk膮 korelacj臋 ze sob膮. Stosowanie strategii momentum oraz mean reversion r贸wnocze艣nie 鈥 pewnie OK. Stosowanie momentum i np. value r贸wnocze艣nie te偶 pewnie OK. Stosowanie strategii momentum i momentum — tu bym si臋 zastanawia艂, bo wchodzimy wed艂ug mnie w obszar, gdzie 艂atwo „przedobrzy膰”. Mo偶e tak: wierz臋, 偶e kto艣 kto z dyscyplin膮 latami pod膮偶a膰 b臋dzie za banalnym GEM wyjdzie na tym lepiej, ni偶 kto艣 kto bardzo skomplikuje proces, tak, 偶e nie b臋dzie rozumia艂 w pewnym momencie dlaczego w danej chwili ma tak膮, a nie inn膮 ekspozycj臋 na rynku.

      Mo偶e przy pomocy os贸b jak Wy uda si臋 zrealizowa膰 produkt idealny. 馃槈

      • 1) Mi zale偶y na meta strategii bo chc臋 mie膰 ekspozycj臋 na r贸偶ne aktywa. Chc臋 mi臋膰 te偶 przynajmniej dwie strategie nieskorelowane.

        Dodatkowo mam pewne preferencje co do aktyw贸w i pewne aktywa chce mie膰 w portfelu nawet je偶eli racjonalnie nie s膮 optymalne.

        2) Przygl膮da艂e艣 si臋 Accelerating Dual Momentum?

        https://engineeredportfolio.com/2018/05/02/accelerating-dual-momentum-investing/

        https://imgur.com/6wnnFac
        https://imgur.com/Cg2qG4D

        3) Jak widzisz jak momentum nurkuje potrafisz zachowa膰 zimn膮 krew?
        https://imgur.com/obP2U2L

        Artur

        p.s. Jacku, fajnie by by艂o gdyby艣 da艂 mo偶liwo艣膰 wklejania zdj臋膰 do komentarzy oraz w艂膮czy艂 opcje powiadamiania o odpowiedzi.

        • ad 1
          Dywersyfikacja z pewno艣cia pomoga, o ile jak piszesz odnosi si臋 do ma艂o skorelowanych ze sob膮 strategii.

          ad 2
          Czyta艂em ju偶 do艣膰 dawno o Accelerating Dual Momentum. Osobi艣cie jestem sceptyczny:
          – kr贸tka historia test贸w (warto by艂oby zweryfikowa膰 wcze艣niejsz膮 histori臋)
          – lookback period 1 miesi膮c to obszar mean-reversion; okres 12 miesi臋cy dla rynku akcji ma najd艂u偶szy okres out-of-sample i dlatego uwa偶am go za najbardziej wiarygodny statystycznie
          – mam obawy co do trwa艂o艣ci tego podej艣cia — wiem jak Gary metodycznie i profesjonalnie do tego podchodzi, mo偶e dlatego.

          ad 3
          Nie mam z tym problemu, ale te偶 m贸j portfel nie jest w 100% na rynku akcji obecnie.

          Co do komentarzy — tag < img > powinien Ci pozwoli膰 na wklejanie zdj臋膰. Opcja o powiadamianiu o odpowiedziach — mam to ju偶 na li艣cie rzeczy do zrobienia. 馃檪

          • Dywersyfikacja pomaga zawsze. Je艣li strategie s膮 nisko skorelowane, to pomaga bardziej. Je艣li s膮 bardziej skorelowane, to pomaga mniej. Newfound Research pisa艂 ostatnio, 偶e nawet dywersyfikacja w ramach jednej strategii („ensemble portfolio”) daje lepsze rezultaty.

            „lookback period 1 miesi膮c to obszar mean-reversion”鈥 co to w艂a艣ciwie znaczy? 呕e ta strategia nie powinna dzia艂a膰? No a jednak chyba dzia艂a (nie ma powodu, 偶eby jej backtestom nie wierzy膰 jako艣 bardziej ni偶 innym).

          • Temat jest nieco g艂臋bszy, ale postaram si臋 odnie艣膰 do tego wszystiego (ensemble, mean-reversion) niebawem. Nie chc臋 wchodzi膰 tu w „polityk臋”, ale Corey i Adam maj膮 powiedzmy „pod g贸rk臋” z Garym. 馃檪

      • Value i mean reversion z tego co wiem maj膮 gorsze CAGR i drawdown od momentum, wi臋c nie wiem jak mog膮 poprawi膰 wyniki. Mo偶e chodzi ci o drawdown duration.

        • Wyr贸偶nia si臋 dwa podtypy mean-reversion w opracowaniach naukowych: kr贸tkoterminowe (zwykle liczone w dniach), oraz d艂ugoterminowe, powy偶ej 3 lat — to jest… value. 馃檪

          Momenutum wst臋puje najsilniej w zakresie 3-12 miesi臋cy.

          A wi臋c ka偶da anomalia ma swoje okre艣lone, odmienne 艣rodowisko. Gdybym mia艂 wybra膰 do portfela 3 strategie, wola艂bym, aby ka偶da opiera艂a si臋 na innej filozofii (a wi臋c np. value, momentum i mean-reversion), ni偶, przyk艂adowo, wszystkie na momentum. Nawet, gdyby finalnie taka metastrategia mia艂a gorszy wynik w backte艣cie.

          A tu podsy艂am przyk艂adowy link m贸wi膮cy o tym jak mean-reversion mo偶e pom贸c strategiom opartym na momentum. 馃檪

          • Znam podstawy factor investing. Im wi臋cej wiem w tym temacie to coraz bardziej dochodz臋 do wniosku, 偶e to wszystko jest niewiele warte. Mo偶e na takich wska藕nikach da si臋 zarobi膰 1 p.p. wi臋cej ze wzgl臋du na koszty i ryzyko strategii.

            Natura spekulacji jest taka, 偶e aby kto艣 m贸g艂 pobi膰 benchmark kto艣 inny musi straci膰. Kto mia艂by sponsorowa膰 zyski inwestor贸w stosuj膮cych takie proste strategie? W przesz艂o艣ci CTA wykorzystywali du偶y udzia艂 amator贸w, hedgers贸w i banki centralne. Teraz nawet traderzy detaliczni stosuj膮 metody ilo艣ciowe. Raczej nie kupuj臋 historii o tym, 偶e wi臋kszo艣膰 inwestor贸w to na艂ogowi hazardzi艣ci, kt贸rzy dzia艂aj膮 w amoku.

            Plusem time series momentum jest obni偶enie ryzyka obsuni臋cia kapita艂u bez znacznego spadku zysku.

          • Value, czy momentum trudno zaprzeczy膰, nawet sam Eugene Fama, kt贸remu „nie na r臋k臋” to mog艂oby by膰, akceptuje dowody ich istnienia. 馃檪

            To, czy, albo ile na tym mo偶na zarobi膰 to inna sprawa, zale偶na od tego jak strategia wykorzystuje okre艣lony faktor. Pytanie jak kto艣 rozumie zwrot „pobi膰” rynek. Na przestrzeni 120 lat 艣wiatowy rynek akcji, po inflacji, da艂 zarobi膰 5% rocznie. Tyle, 偶e w mi臋dzyczasie przychodzi艂o prze偶ywa膰 spadki mocno przekraczaj膮ce 50%, albo wr臋cz bankructwa pa艅stw. Z tego wynika dla mnie lekcja, 偶e (1) trzeba mocno dywersyfikowa膰 inwestycje na rynku akcji i (2) b臋d臋 szcz臋艣liwy, je艣li wycisn臋 z inwestycji nie wi臋cej ni偶 te 5% ponad inflacj臋, o ile moje obsuni臋cia obetn臋 minimum 2x od tego, co by艂o na szerokim rynku. To tu jest game changer 鈥 ludzie goni膮 za zyskiem, a zapominaj膮 o drugiej stronie ryzyka. W tym tygodniu wielu zmieni swoje pogl膮dy co do kwestii inwestowania po tym bujni臋ciu co ju偶 mamy, a mo偶e to dopiero przygrywka. 馃槈

            Fakt wykorzystywania metod ilo艣ciowych nie za艂atwia sprawy zawsze i wsz臋dzie, bo tak jak wi臋kszo艣膰 w inwestowaniu traci, tak wi臋kszo艣膰 z tych co korzystaj膮 z podej艣cia ilo艣ciowego, robi to 藕le.

            Id膮c tym tropem dalej — co nam pozosta艂o? — inwestowanie pasywne. Cho膰 i ono nigdy do ko艅ca pasywne nie b臋dzie, chocia偶by z uwagi na konstrukcj臋 indeks贸w gie艂dowych.

            Jak to m贸wi klasyk — nie ma „mi臋tkiej” gry na rynku. 馃檪 Maszynka do produkcji pieni臋dzy to jest wtedy, gdy robisz na tym biznes cudzym kapita艂em. S膮 przypadki szybkich fortun inwestor贸w indywidualnych, ale to bardziej na zasadzie toto-lotka.

            Ale to tylko moja opinia.

            Pozdrawiam,
            Jacek

  21. Wi臋kszo艣膰 os贸b chyba u偶ywa P/BV, kt贸ry jest najs艂abszym wska藕nikiem warto艣ci, a przy momentum stosuj膮 comiesi臋czny rebalancing, co zjada du偶膮 cz臋艣膰 zysku, wi臋c pewnie masz racj臋.

    Czy zgodzisz si臋, 偶e rynki staj膮 si臋 coraz bardziej efektywne i trudniej stworzy膰 lepsze strategie?

    • Za kr贸tko jestem na rynku, by stanowczo to stwierdzi膰. Ale gdy rozmawiam z osobami, kt贸re inwestuj膮 od 30, 40, czy nawet ponad 50 lat, zgodnie twierdz膮, 偶e jest tak jak m贸wisz.

      Z drugiej strony rynek tworz膮 ludzie. Nawet je艣li kto艣 pos艂uguje si臋 strategia ilo艣ciow膮, wci膮偶 cz艂owiek mo偶e j膮 wy艂膮czy膰 鈥 o tym wspomina艂 Robert Carver. Profesjonali艣ci, miliardy na rynku i spotkanie kryzysowe 鈥 czy ucieka膰 z rynku, bo wali si臋 艣wiat. W tym czasie strategia zarabia miliard dolar贸w.

      Pisz臋 o tym, bo s膮 anomalie, jak chocia偶by momentum, kt贸re 藕r贸d艂o maj膮 w b艂臋dach poznawczych. I mnie ci臋偶ko sobie wyobrazi膰, by w przeci膮gu nawet kilku stuleci, czy tysi膮cleci ewolucja mog艂a to zmieni膰, tylko dlatego, 偶e zamiast goni膰 z dzidami za mamutem, siedzimy za komputerem i inwestujemy. 馃檪

  22. Cze艣膰 Jacku,
    艣wietny artyku艂, creme de la creme, polskoj臋zycznego internetu dotycz膮cego inwestowania 馃檪
    Co do moich do艣wiadcze艅, to zaczyna艂em swoj膮 przygod臋 z inwestycjami w 2010 roku, na GPW i mia艂em szcz臋艣cie (nieszcz臋艣cie?) kupi膰 „od czapy” KGHM. Uda艂o si臋 to sprzeda膰 w 2011 na g贸rce i nabawi膰 si臋 przekl臋tego prze艣wiadczenia o swoim nieomylnym „wyczuciu” rynku. Jak si臋 to sko艅czy艂o w d艂u偶szej perspektywie, raczej nie trzeba nikomu t艂umaczy膰, by艂a to cenna i bolesna lekcja. Skracaj膮c d艂ug膮 histori臋 – w pewnym momencie wpad艂em na to, 偶e bez strategii, kt贸r膮 da si臋 w prosty spos贸b opisa膰 regu艂ami, na rynku ani rusz. Sp臋dzi艂em d艂ugie wieczory szukaj膮c strategii dla GPW, momentum, momentum logarytmiczne, momentum Clenowa, mean reversion, swingi, wska藕niki AT i generalnie doszed艂em do wniosku, 偶e GPW trzeba porzuci膰. Na tym rynku raczej modele b艂膮dzenia losowego i teorii chaosu si臋 sprawdz膮, ni偶 anomalie uznane na 艣wiecie. Od tamtej pory sukcesywnie buduj臋 portfel pasywny oparty o banalne regu艂y sk艂adaj膮cy si臋 z ETF贸w na indeksy, papiery skarbowe, metale i musz臋 przyzna膰, 偶e jest to raz – prostsze, dwa – zyskowniejsze, trzy – ma艂o czasoch艂onne. Szkoda, 偶e doj艣cie do tego by艂o do艣膰 kosztowne. St膮d, mam szczer膮 nadziej臋, 偶e na Twojego bloga trafi膮 te偶 jacy艣 pocz膮tkuj膮cy inwestorzy i przeczytaj膮 to co tu piszesz ze zrozumieniem 馃檪
    Z GPW, poza malutkim portfelem IKZE w kt贸rym nie wykonuj臋 偶adnych ruch贸w od lat, si臋 rozsta艂em. Tak jak napisa艂em – GPW jest dla mnie nieodgadniona. Przy okazji zapytam – przy art. o GEM pisa艂e艣, 偶e planujesz wpis o realizacji GEM w ramach polskich reali贸w IKE/IKZE – plan wci膮偶 aktualny czy porzuci艂e艣 pomys艂?

    • Cze艣膰 Pioter,

      Dzi臋kuj臋 serdecznie za dobre s艂owo i podzielenie si臋 swoj膮 histori膮. Widz臋, 偶e w dojrza艂y spos贸b do艣膰 szybko mimo wszystko doszed艂e艣 do sensownych wniosk贸w.

      Testuj臋 strategi臋 momentum podobn膮 do tego co Clenow w ksi膮偶ce opisywa艂 (nieco bardziej zaawansowan膮) 鈥 dzia艂a na GPW, ale jest troch臋 z tym zachodu. To znaczy 鈥 艂atwiej mie膰 w portfelu 5 p艂ynnych ETF, do tego z r贸偶nymi klasami aktyw贸w (lepsza dywersyfikacja), ni偶 15 sp贸艂ek z GPW. 馃檪

      Co do GEM na IKE/IKZE. Postaram si臋 temat poruszy膰, chocia偶 wiele tego raczej nie b臋dzie 鈥 sprowadzi si臋 to do wykorzystania ETF, kt贸re s膮 dost臋pne w ramach brokera w Polsce.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Mo偶esz poda膰 podstawowe statystyki strategii GPW? Trzeba mocno uwa偶a膰 na koszty transakcyjne.

        Je偶eli chodzi o GEM na IKE to czy 0,29% prowizji to nie za du偶o?

        • Przyk艂adowy wynik:

          • Okres: 2001/01 – 2020/02
          • Rynek: WIG20, WIG40, WIG80 (艂膮cznie 140 sp贸艂ek)
          • Maksymalna liczba sp贸艂ek w portfelu: 15
          • Rebalancing: obliczany po cenach zamkni臋cia 1-go dnia sesyjnego danego miesi膮ca
          • Wykonanie transakcji: dzie艅 po obliczeniu wag rebalancingu, po cenach zamkni臋cia
          • CAGR: 11.34%
          • maxDD: 19.48%
          • standardowe odchylenie: 18%
          • Sharpe: 0.67
          • Koszt transakcji: 0.5% (0.5% warto艣ci otwieranej pozycji, 0.5% warto艣ci zamykanej pozycji)

          Koszty transakcyjne mocno wp艂ywaj膮 na wyniki. Dla przyk艂adu, powy偶sza symulacja bez uwzgl臋dnienia koszt贸w transakcyjnych daje: CAGR=14.81%, maxDD=17.24%, Sharpe=0.82.

          Sprawa kolejna: wyniki obarczone s膮 b艂臋dem prze偶ywalno艣ci, poniewa偶 nie uwzgl臋dniaj膮 zmiany indeks贸w w czasie. Niestety nie mam danych kompletnych — GPW krzycza艂a sobie za nie niemal 50 000 PLN! Jaki to mo偶e mie膰 wp艂yw na symulacj臋?

          W USA, dla symulacji za lata 1960-2020, indeks S&P 500, CAGR z i bez uwzgl臋dnienienia zmiany w indeksach wynosi odpowiednio: 9.67% vs. 14.35%

          Czyli b艂膮d prze偶ywalno艣ci zawy偶y艂 CAGR o niemal 5%!

        • Co do GEM na IKE/IKZE: nie jest to ma艂o niestety. Na szcz臋艣cie s膮 to przeci臋tnie 2 transakcje w roku. Ale przy mniejszym portfelu to pewnie wybra艂bym sta艂y portfel i tylko dokupowa艂 w czasie i/lub rebalancing raz w roku.

          • Cze艣膰 Jacku,
            dzi臋kuj臋 za odpowied藕. Twoja strategia wygl膮da bardzo ciekawie. Ale dodam 艂y偶k臋 dziegciu – z GPW pot臋偶nym problemem jest bardzo niska lub cz臋sto prawie zerowa p艂ynno艣膰 sp贸艂ek. By艂 to m贸j jeden z g艂贸wnych problem贸w jaki mia艂em chc膮c wprowadzi膰 w 偶ycie strategie, kt贸re na danych historycznych wygl膮da艂y ok, na forward testach w excelu te偶, ale jak przychodzi艂o do transakcji to by艂 klops. Co 艣mieszne i straszne, na niekt贸rych sp贸艂kach, maj膮c 1000 z艂 mo偶na doprowadzi膰 do wahni臋cia kursem. I wcale nie m贸wi臋 tu o maluchach z sWig, ale te偶 sp贸艂ki z mWig. Dodatkowo, mia艂em za艂o偶enie, 偶e odrzucam wszystkie sp贸艂ki gdzie akcjonariuszem jest Skarb Pa艅stwa. Jest to zbyt nieobliczalny akcjonariusz, co do kt贸rego mo偶na mie膰, delikatnie m贸wi膮c, w膮tpliwo艣ci czy zale偶y mu na wzro艣cie wyceny sp贸艂ek. Dotykanie tych sp贸艂ek, z horyzontem czasowym trzymania w portfelu >= 1 tydzie艅 by艂 dla mnie zbyt ryzykowne. Takie podej艣cie wyci臋艂o lwi膮 cz臋艣膰 Wig20 i sporo p艂ynnych sp贸艂ek. Koniec ko艅c贸w, z do艂u zbi贸r jest ograniczony p艂ynno艣ci膮, z g贸ry akcjonariatem i lista kandydat贸w do portfela robi si臋 do艣膰 skromna.

            Mierzy艂e艣 si臋 z t膮 kwesti膮 w swojej strategii?

          • Cze艣膰 Pioter,

            Masz racj臋, niestety. W testach bra艂臋m pod uwag臋 r贸偶ne warianty, np. tylko WIG20, albo WIG20+40, ale te偶 i WIG80. W ka偶dym wariancie mo偶na zarabia膰, ale cud贸w nie ma i bior膮c pod uwag臋 problemy p艂ynno艣ciowe, to pewnie 艂atwiej kupi膰 ETF na WIG20+40 i zapomnie膰 o temacie. 馃檪 Bra艂em pod uwag臋 koszty transakcyjne, zwykle na poziomie 0.5% od warto艣ci otwieranej/zamykajnej pozycji.

            Powiem tak: odrobi艂em zadanie domowe i osobi艣cie w to nie b臋d臋 raczej wchodzi艂. ETF s膮 du偶o prostsze, tak jak m贸wisz. 馃檪

            Pozdrawiam,
            Jacek

Napisz sw贸j komentarz

Zaprojektuj sw贸j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt贸re w prosty spos贸b pozwoli Ci dobra膰 strategi臋 inwestycyjn膮, spe艂niaj膮c膮 Twoje potrzeby i wymagania.