Warren Buffett, najwi─Öksza wsp├│┼éczesna ikona rynk├│w kapita┼éowych, powiedzia┼é podobno pewnego razu zdanie, kt├│re brzmi jak zadziwiaj─ůcy paradoks. Stwierdzi┼é on bowiem, ┼╝e ÔÇ×inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatweÔÇŁ. Ta niewinna z pozoru gra s┼éowna skrywa w sobie jednak ogrom rynkowej prawdy. Zrozumienie sensu tej wypowiedzi mo┼╝e okaza─ç si─Ö wr─Öcz punktem prze┼éomowym dla tych wszystkich, kt├│rzy wci─ů┼╝ usilnie uganiaj─ů si─Ö za idealn─ů strategi─ů rynkow─ů.

Skuteczne inwestowanie na rynkach kapita┼éowych pe┼éne jest wiele r├│┼╝nych mit├│w i przek┼éama┼ä. Nasze dotychczasowe ┼╝yciowe do┼Ťwiadczenia okazuj─ů si─Ö bezu┼╝yteczne w zderzeniu z rynkow─ů rzeczywisto┼Ťci─ů. To wszystko znakomicie odzwierciedlaj─ů statystyki, z kt├│rych wynika, ┼╝e regularne generowanie zysk├│w zarezerwowane jest dla ekskluzywnego grona uczestnik├│w. Wi─Ökszo┼Ť─ç opuszcza pole bitewne z podkulonym ogonem, poobijana, bez ch─Öci lub szans powrotu na rynek.

W tym odcinku postaram si─Ö rozwik┼éa─ç tajemniczy paradoks s┼é├│w Warrena Buffetta, pos┼éuguj─ůc si─Ö praktycznym przyk┼éadem. By─ç mo┼╝e niekt├│rzy doznaj─ů iluminacji, prze┼╝ywaj─ůc swoisty efekt ÔÇ×ahaÔÇŁ. ­čśë

W tym odcinku

  • Techniczne aspekty procesu inwestowania
  • Co to jest podej┼Ťcie KISS
  • Psychologiczne aspekty procesu inwestowania
  • Dlaczego posiadanie zyskownej strategii nie jest r├│wnoznaczne z zarabianiem przy jej u┼╝yciu?
  • Dlaczego ludzie odrzucaj─ů proste rozwi─ůzania na rzecz bardziej skomplikowanych?
  • Przyk┼éad prostej strategii d┼éugoterminowej i dlaczego ludzie w wi─Ökszo┼Ťci jej nie doceniaj─ů, pomimo ┼Ťwietnych wynik├│w i ma┼éego ryzyka inwestycyjnego?
    • Strategia ta zarabia przeci─Ötnie 15% w skali roku i opisz─Ö ja bardzo szczeg├│┼éowo w odr─Öbnym artykule
  • Grzechy g┼é├│wne inwestor├│w

Osoby wspomniane w tym odcinku

Polecane materia┼éy (ksi─ů┼╝ki, linki)

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci─Ö do komentowania i zadawania pyta┼ä, bezpo┼Ťrednio na tej stronie poni┼╝ej, lub na mojej stronie na FacebookÔÇÖu lub moim profilu TwitterÔÇÖowym.

Alternatywnie mo┼╝esz zada─ç pytanie g┼éosowe, nagrywaj─ůc si─Ö na SpeakPipe. Pami─Ötaj tylko, ┼╝e masz 90 sekund na nagranie ­čÖé

Bardzo zale┼╝y mi na Twoim g┼éosie, za kt├│ry ju┼╝ teraz z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö ­čÖé

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp


Witam Ci─Ö serdecznie w 31. odcinku podcastu System Trader. Na wst─Öpie mam kilka komunikat├│w do wyg┼éoszenia. Je┼Ťli nie jeste┼Ť specjalnie zainteresowany, to przewi┼ä ten odcinek o 5-6 minut. My┼Ťl─Ö, ┼╝e tam ju┼╝ powinienem m├│wi─ç w temacie tego odcinka.

Ogłoszenia organizacyjne

Przez kilka ostatnich tygodni by┼éem nieco mniej aktywny, przynajmniej w tej przestrzeni publicznej. Nie oznacza to, ┼╝e przez ten okres nic nie robi┼éem. Robi┼éem rzeczy, kt├│re s─ů mniej widoczne z twojej perspektywy. Pracowa┼éem nad swoj─ů stron─ů internetow─ů tak, aby by┼éa bardziej czytelna. Aby by┼éa szybsza w dzia┼éaniu i bezpieczniejsza. Chcia┼éem, aby lepiej wy┼Ťwietla┼éa si─Ö na urz─ůdzeniach mobilnych, poniewa┼╝ widz─Ö, ┼╝e wielu z was wchodzi na moj─ů stron─Ö z telefon├│w kom├│rkowych. Nie chcia┼éem tam dodawa─ç wodotrysk├│w (jestem beznadziejnym webmasterem :D), natomiast stara┼éem si─Ö mie─ç pewno┼Ť─ç, ┼╝e tre┼Ťci, kt├│re publikuj─Ö, nie s─ů tylko wysokiej jako┼Ťci, ale te┼╝, aby dobrze si─Ö indeksowa┼éy w Google. Do tego jest potrzebna szybko┼Ť─ç dzia┼éania strony internetowej.

Pracuj─ůc nad stron─ů internetow─ů, doda┼éem now─ů sekcj─Ö ÔÇô now─ů podstron─Ö, kt├│r─ů nazwa┼éem KRONIK─ä. Jest to moja prywatna, w┼éasna implementacja Twitter’a. Wychodz─Ö z za┼éo┼╝enia, ┼╝e nie ka┼╝dy z was ma konto na Twitterze czy Facebooku. Czasami niekt├│rzy z was chcieliby wiedzie─ç co u mnie s┼éycha─ç albo co robi─Ö, albo jaki przygotowuj─Ö kolejny artyku┼é czy podcast. W kronice b─Öd─Ö si─Ö stara┼é publikowa─ç kr├│tkie komunikaty, w kt├│rych b─Öd─Ö pisa┼é, co u mnie ciekawego si─Ö dzieje.

Przemy┼Ťla┼éem te┼╝ kwesti─Ö nagrywania super wywiad├│w, czyli rozm├│w, do kt├│rych zapraszam znamienitych go┼Ťci. S─ů oni gwarancj─ů super jako┼Ťci, je┼Ťli chodzi o tre┼Ť─ç. Doszed┼éem do wniosku, ┼╝e b─Öd─Ö nagrywa┼é od 5 do 6 takich wywiad├│w w skali roku. Chc─Ö, aby to by┼éy bardzo pog┼é─Öbione wywiady. Nie b─Öda to wywiady o d┼éugo┼Ťci 15 minut czy godzina, tylko b─Öd─ů to d┼éu┼╝sze odcinki. Przygotowanie si─Ö do takich wywiad├│w zajmuje du┼╝o czasu — nie jestem w stanie produkowa─ç ich seryjnie.

B─Öd─Ö te┼╝ stara┼é si─Ö t┼éumaczy─ç swoje wywiady w miar─Ö moich mo┼╝liwo┼Ťci. Nie przet┼éumacz─Ö ich wszystkich, natomiast b─Öd─Ö stara┼é si─Ö co kwarta┼é wrzuca─ç na stron─Ö t┼éumaczenie kolejnego wywiadu, kt├│ry by┼é przeprowadzony w j─Özyku angielskim. To nie oznacza, ┼╝e w skali roku b─Öde mia┼é 5 czy 6 odcink├│w podcastu. My┼Ťl─Ö, ┼╝e co najmniej raz w miesi─ůcu b─Öd─Ö si─Ö stara┼é nagrywa─ç odcinek solo. B─Öd─Ö siada┼é przed mikrofonem i b─Öd─Ö stara┼é si─Ö przekaza─ç wam tre┼Ťci edukacyjne, skierowane do mniej zaawansowanych lub pocz─ůtkuj─ůcych uczestnik├│w rynk├│w kapita┼éowych. Chc─Ö m├│c was konsekwentnie edukowa─ç w kwestiach inwestowania.

Na koniec mam informacj─Ö na temat pewnego oprogramowania, nad kt├│rym pracuj─Ö. W zesz┼éym roku narodzi┼é si─Ö pomys┼é w mojej g┼éowie, kt├│ry od kilku miesi─Öcy realizuj─Ö. Chc─Ö stworzy─ç oprogramowanie, kt├│re mog┼éoby wspiera─ç moje inwestowanie, je┼╝eli chodzi o podej┼Ťcie ┼Ťrednio- czy d┼éugoterminowe na rynku akcji czy ETF-├│w. Chcia┼ébym wzbogaci─ç sw├│j portfel o takie podej┼Ťcie d┼éugoterminowe.

Chcia┼ébym, aby to oprogramowanie mog┼éo te┼╝ by─ç ┼║r├│d┼éem do tworzenia tre┼Ťci edukacyjnych na mojego bloga i m├│j podcast. Tak, aby te tre┼Ťci nie by┼éy czysto teoretyczne, ale r├│wnie┼╝ aby mia┼éy praktyczny walor. M├│wi─Ö o tym, poniewa┼╝ bardzo bym chcia┼é, aby kiedy┼Ť powsta┼é z tego komercyjny produkt, kt├│ry b─Öd─Ö m├│g┼é zaoferowa─ç mi─Ödzy innymi w┼éa┼Ťnie tobie drogi s┼éuchaczu.

Gdybym mia┼é do zaoferowania taki produkt, to by oznacza┼éo, ┼╝e jest to ┼Ťwietny produkt. Tylko wtedy b─Öd─Ö planowa┼é konkretne dzia┼éania na jego komercjalizacj─Ö. Nie planuj─Ö wsp├│┼épracy komercyjnej na ┼éamach mojego bloga czy podcastu. Nie mam w planie sprzeda┼╝y cudzych produkt├│w.

Jako przedsi─Öbiorca staram si─Ö docelowo zbudowa─ç sw├│j biznes w oparciu o swoje produkty. Tak, aby nie musie─ç realizowa─ç innych projekt├│w informatycznych. M├│wi─ůc wprost ÔÇô po to, aby zarabia─ç na ┼╝ycie. Chc─Ö, aby to by┼éa sytuacja win-win. Wy otrzymujecie wiarygodne, rzetelne ┼║r├│d┼éo wiedzy i produkt o najwy┼╝szej jako┼Ťci, a ja mam mo┼╝liwo┼Ť─ç dostarczania ich do zainteresowanych. Zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e w finansach bardzo wa┼╝ne jest zaufanie. B─Öd─Ö stara┼é si─Ö z ca┼éej si┼éy przez wiarygodn─ů edukacj─Ö i swoj─ů postaw─Ö unikn─ů─ç wra┼╝enia, ┼╝e chc─Ö komukolwiek wcisn─ů─ç cudownych ale podejrzany produkt.

M├│wi─Ö o tym teraz, chocia┼╝ odnosi si─Ö to do sytuacji czysto hipotetycznej, niepewnej. Chc─Ö by─ç szczery. Chc─Ö gra─ç w otwarte karty — nie chc─Ö, aby za rok czy dwa lata powsta┼éo wra┼╝enie, ┼╝e wszystko z mojej strony by┼éo ukartowane. ┼╗e od pocz─ůtku nagrywa┼éem podcast maj─ůc sw├│j ukryty cel, kt├│ry ujawniam jak mam produkt w kieszeni. Nie chc─Ö by─ç takim magikiem, kt├│ry wyci─ůga z kapelusza kr├│lika i chce go opchn─ů─ç.

To tyle, je┼Ťli chodzi o kwesti─Ö og┼éosze┼ä, wi─Öc my┼Ťl─Ö, ┼╝e mo┼╝emy przej┼Ť─ç do tematu tego odcinka.

Linda Bradford Raschke - wywiad

Bardzo pouczaj─ůcy wywiad z kobiet─ů, kt├│ra z wielkimi sukcesami handluje na rynkach ju┼╝ 40 lat!

Czytaj dalej Ôćĺ

Dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe?

Odpowiedzmy sobie na pytanie: ÔÇ×Dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe?ÔÇŁ. U┼╝y┼éem s┼éowa ÔÇ×inwestowanieÔÇŁ. Natomiast to mo┼╝e si─Ö odnosi─ç do tradingu, do spekulacji czy jakkolwiek nazwiesz to, co robisz na rynku kapita┼éowym. Jest wiele definicji, natomiast w wi─Ökszo┼Ťci jest to kruszenie kopii. Jest to wojna na s┼éowa. Chc─Ö jej unikn─ů─ç, poniewa┼╝ bez wzgl─Ödu na proces decyzyjny, strategie, to w danym momencie na rynku kapita┼éowym mo┼╝emy co┼Ť kupi─ç, co┼Ť sprzeda─ç albo mo┼╝emy nie robi─ç nic. NIe warto bi─ç si─Ö na s┼éowa i wyrzuca─ç komu┼Ť, ┼╝e m├│wi o inwestowaniu, a tak naprawd─Ö mia┼é na my┼Ťli spekulacje. Autorem s┼é├│w o tym, ┼╝e inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe, podobno jest Warren Buffet. To stwierdzenie brzmi jakby by┼éo wewn─Ötrznie sprzeczne. Jest to proste? Jest to nieproste? Pozwoli┼éem sobie rozbi─ç t─Ö wypowied┼║ Warrena Buffeta na dwa aspekty.

Dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe?

Aspekt techniczny procesu inwestowania

Pierwszy aspekty jest czysto techniczny, czyli proces decyzyjny na poziomie strategii. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e inwestowanie jest ┼éatwe. Inwestowanie jest proste, a przynajmniej powinno takie by─ç bez wzgl─Ödu na to czy stosujemy analiz─Ö techniczn─ů, analiz─Ö fundamentaln─ů, czy podej┼Ťcie kr├│tko- lub d┼éugoterminowe. Komplikowanie procesu decyzyjnego powoduje fa┼észywe poczucie wi─Ökszej kontroli nad rynkiem. Powinni┼Ťmy unika─ç starania si─Ö kontrolowania rynku. To jest niemo┼╝liwe. Zawsze w naszym procesie decyzyjnym, w naszej strategii powinna nam przy┼Ťwieca─ç zasada KISS, czyli Keep It Simple Stupid.

Bez wzgl─Ödu czy nasze podej┼Ťcie jest w 100% oparte na algorytmie, skwantyfikowane, czyli to co osobi┼Ťcie robi─Ö, czy to jest podej┼Ťcie, kt├│re ma du┼╝o czynnika uznaniowo┼Ťci, podej┼Ťcie dyskrecjonalne. W jednym i w drugim podej┼Ťciu musimy by─ç mocno umocowani w statystyce i prawdopodobie┼ästwie. Nie ma co zarzuca─ç komukolwiek, ┼╝e nie ma mo┼╝liwo┼Ťci stworzenia algorytmu czy modelu, kt├│ry by┼éby w stanie zarabia─ç na rynku (na tej stronie daje wiele dowod├│w, ┼╝e algorytmy jak najbardziej mog─ů by─ç zyskowne, problem le┼╝y w innym miejscu), ┼╝e rynek jest zbyt skomplikowany.

Nie chodzi o stworzenie idealnej strategii. To jest utopia. Chodzi o to, aby mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç posiadania w┼éasnej przewagi rynkowej. Do budowania w┼éasnej przewagi rynkowej, bez wzgl─Ödu czy robimy to w oparciu o algorytm, czy w┼éasne do┼Ťwiadczenie, to zawsze ten proces decyzyjny b─Ödzie powstawa┼é na bazie zdarze┼ä z przesz┼éo┼Ťci. To jest oczywiste. Nawet je┼╝eli nie lubimy algorytm├│w i chcemy dzia┼éa─ç w spos├│b uznaniowy na rynku, to wci─ů┼╝ b─Ödziemy uczy─ç si─Ö tego rynku na bazie tego, co si─Ö wydarzy┼éo czy co si─Ö dzieje teraz. B─Ödziemy stara─ç si─Ö aplikowa─ç t─Ö wiedz─Ö w przysz┼éo┼Ťci, na bazie wiedzy budowanej o przesz┼éo┼Ť─ç.

W aspekcie czysto technicznym, proces decyzyjny ÔÇô czy co┼Ť kupi─ç, czy co┼Ť sprzeda─ç, czy nic nie robi─ç ÔÇô powinien by─ç mo┼╝liwie najprostszy. Powinien by─ç te┼╝ logiczny. To powinno by─ç po prostu ┼éatwe i zrozumia┼ée.

Aspekt mentalny procesu inwestowania

Druga cz─Ö┼Ť─ç wypowiedzi Warrena Buffeta, kt├│ra m├│wi, ┼╝e inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe, odnosi si─Ö do drugiego aspektu. Jest to aspekty psychologiczny, mentalny, czyli aspekt pod─ů┼╝ania za konkretn─ů strategi─ů (pomjam przypadek, gdy kto┼Ť nie ma strategii — ci─Ö┼╝ko wtedy m├│wi─ç o inwestowaniu :)). Tu faktycznie jest spora trudno┼Ť─ç dla ludzi — inwestowanie jest trudne. Cholernie trudne.

Posiadanie nawet najlepszej, skutecznej strategii w swoim arsenale nie jest to┼╝same z osi─ůganiem jeszcze dzi─Öki niej  sukcesu finansowego. Je┼Ťli kto┼Ť nam da super strategi─Ö do r─Öki i ta strategia w przeci─ůgu kolejnych 10 lat wygeneruje du┼╝y zysk, to nie znaczy, ┼╝e my  te┼╝ by┼Ťmy wygenerowali zysk przy u┼╝yciu tej strategii. Bardzo ci─Ö┼╝ko jest pod─ů┼╝a─ç za strategi─ů inwestycyjn─ů.

Jako ludzie mamy naturaln─ů sk┼éonno┼Ť─ç do przeceniania swoich umiej─Ötno┼Ťci. Wydaje nam si─Ö, ┼╝e potrafimy znie┼Ť─ç znacznie wi─Öcej b├│lu emocjonalnego na wskutek obsuni─Öcia na linii kapita┼éu. Wydaje nam si─Ö, ┼╝e maj─ůc 100 tysi─Öcy z┼éotych w portfelu i zarobimy w przeci─ůgu kilku lat kolejne 100 tysi─Öcy, to nie b─Ödzie to dla nas problemem, je┼Ťli w mi─Ödzyczasie 50% portfela wyparuje. Jeste┼Ťmy skupieni na tym, ┼╝e na ko┼äcu zarobimy 200 tysi─Öcy z┼éotych, wi─Öc jaki jest problem z chwilowym obsuni─Öciem kapita┼éu? Mamy sk┼éonno┼Ť─ç do przeceniania swoich umiej─Ötno┼Ťci, do swojego progu b├│lu w kontek┼Ťcie strat finansowych. Powinni┼Ťmy by─ç ┼Ťwiadomi, ┼╝e b─Ödziemy mie─ç zawsze spory k┼éopot na tym polu i nale┼╝y ci─Ö┼╝ko pracowa─ç w tym obszarze, ┼╝eby nie sabotowa─ç w┼éasnej strategii.

My jako ludzie mamy naturaln─ů sk┼éonno┼Ť─ç do przeceniania swoich umiej─Ötno┼Ťci

Pozwol─Ö sobie zacytowa─ç bardzo m─ůdre s┼éowa mojego go┼Ťcia w odcinku 29. Garego Antoniacciego, kt├│ry powiedzia┼é: ÔÇ×Aby by─ç zwyci─Özc─ů w d┼éugim okresie musisz, musisz umie─ç przegrywa─ç w kr├│tkim okresie czasu. Mo┼╝esz to zrobi─ç, je┼Ťli masz wiarygodn─ů przewag─Ö rynkow─ů, proste podej┼Ťcie do rynku i realistyczne oczekiwaniaÔÇŁ. Jest to pi─Ökne powiedzenie, poniewa┼╝ pokazuje jednoznacznie, ┼╝e inwestowanie nie jest proste. Nawet je┼╝eli jest proste w wymiarze czysto technicznym, to ono nie jest ┼éatwe na poziomie tego, co dzieje si─Ö w naszej g┼éowie. My po drodze musimy umie─ç przegrywa─ç, a to jak by przyzna─ç si─Ö do pora┼╝ki. Musimy odstawi─ç naszego ego za pr├│g.

Wracaj─ůc do kwestii prostoty strategii. Chc─Ö si─Ö odwo┼éa─ç do innej osoby, konkretnie do profesora Edsgera Dijkstry. Jest to cz┼éowiek, kt├│ry nie mia┼é nic wsp├│lnego z rynkami finansowymi. Niestety jest to nie┼╝yj─ůcy ju┼╝ profesor informatyki. By┼é pionierem informatyki, tw├│rc─ů wielu algorytm├│w, autorem wielu znamienitych prac naukowych. Jest to absolutna ikona w ┼Ťwiecie informatyki, bez kt├│rej dzisiejszy ┼Ťwiat wygl─ůda┼éby prawdopodobnie inaczej.

Dlaczego m├│wi─Ö o nim? On zwr├│ci┼é uwag─Ö na to, ┼╝e powinni┼Ťmy szuka─ç prostych, ale efektywnych rozwi─ůza┼ä w naszym ┼╝yciu, czy te┼╝ w kontek┼Ťcie algorytm├│w bo profesor zajmowa┼é si─Ö w┼éa┼Ťnie nimi. Powiedzia┼é te┼╝ bardzo pi─Ökne s┼éowa. Cytuj─Ö: ÔÇ×Prostota jest wielk─ů zalet─ů, ale wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy, aby j─ů osi─ůgn─ů─ç i edukacji, by j─ů doceni─ç. Co gorsza, z┼éo┼╝ono┼Ť─ç lepiej si─Ö sprzedajeÔÇŁ. Te s┼éowa mo┼╝na w pi─Ökny spos├│b przenie┼Ť─ç na grunt finansowy. Rozbijmy je na czynniki pierwsze.

Prostota jest wielk─ů zalet─ů

ÔÇ×Prostota jest wielk─ů zalet─ůÔÇŁ ÔÇô to prawda. Proste rozwi─ůzania maj─ů wi─Öksze szanse zadzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci. Mamy mniejsze prawdopodobie┼ästwo tego, ┼╝e zbyt nie dopasowali┼Ťmy swojego rozwi─ůzania czy modelu do zdarze┼ä, kt├│re mia┼éy miejsce w przysz┼éo┼Ťci. Tam to zadzia┼éa, ale w przysz┼éo┼Ťci, kt├│ra nigdy nie jest identyczna jak przesz┼éo┼Ť─ç, taki model nie zadzia┼éa, albo zadzia┼éa znacznie gorzej.

Prostota wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy, aby j─ů osi─ůgn─ů─ç

ÔÇ×Prostota wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy, aby j─ů osi─ůgn─ů─çÔÇŁ. Du┼╝o ┼éatwiej jest zrobi─ç rozwi─ůzanie, kt├│re na danych testowych zadzia┼éa tylko dlatego, ┼╝e jest skomplikowane, obs┼éuguje wiele r├│┼╝nych sytuacji z przesz┼éo┼Ťci. Niestety bardzo ci─Ö┼╝ko jest stworzy─ç takie rozwi─ůzanie, kt├│re jest proste, ale wci─ů┼╝ jest efektywne i daje dobre wyniki na danych testowych.

Prostota wymaga edukacji, aby j─ů doceni─ç

ÔÇ×Prostota wymaga edukacji, aby j─ů doceni─çÔÇŁ. Niestety. Aby doceni─ç proste rozwi─ůzanie, to musimy zada─ç sobie trud intelektualny, ┼╝eby zrozumie─ç przes┼éanki tw├│rcy do prostego rozwi─ůzania i rezygnacji z pewnych skomplikowanych element├│w, kt├│re dawa┼éyby fa┼észywe poczucie lepszego dzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci.

Z┼éo┼╝ono┼Ť─ç lepiej si─Ö sprzedaje

ÔÇ×Z┼éo┼╝ono┼Ť─ç lepiej si─Ö sprzedaje ni┼╝ prostotaÔÇŁ. Wolimy bardziej skomplikowane rozwi─ůzania, poniewa┼╝ daje nam to wra┼╝enie lepszej kontroli nad realizacj─ů zada┼ä przy pomocy narz─Ödzi opartych o takie rozwi─ůzania. Je┼╝eli na rynkach finansowych b─Ödziemy mie─ç bardziej skomplikowany model, to b─Ödziemy mie─ç tendencj─Ö do my┼Ťlenia, ┼╝e lepiej kontrolujemy rynek, ┼╝e jeste┼Ťmy przygotowani na ka┼╝da okoliczno┼Ť─ç. My tak naprawd─Ö nie powinni┼Ťmy pr├│bowa─ç kontrolowa─ç rynku. Tego nie da si─Ö zrobi─ç.

To, co jest pozytywne, to ┼╝e my jako potencjalni inwestorzy wcale nie musimy by─ç geniuszami, kt├│rzy b─Öd─ů odkrywa─ç ko┼éo na nowo. Nie musimy by─ç noblistami. Nie musimy by─ç kolejnym Edsgerem Dijkstr─ů. Nie musimy by─ç kolejnym Garrym Antonaccim. Nie musimy by─ç geniuszem, aby m├│c z sukcesem inwestowa─ç na rynkach kapita┼éowych. Musimy odrobi─ç zadania domowe tak, aby m─ůdrze skorzysta─ç z wiedzy, kt├│ra jest dost─Öpna w przestrzeni publicznej. Musimy pracowa─ç nad sob─ů przede wszystkim. Na rynku mo┼╝na kupi─ç, sprzeda─ç lub nie robi─ç nic. A nasz m├│zg mo┼╝e generowa─ç niesko┼äczon─ů ilo┼Ť─ç scenariuszy. ­čÖé

Musimy odrobi─ç zadanie domowe tak, aby m─ůdrze skorzysta─ç z wiedzy, kt├│ra jest dost─Öpna w przestrzeni publicznej

Praktyczne dowody

Aby ten odcinek nie był czysto teoretyczny, to postaram się opowiedzieć teraz w wymiarze praktycznym, o tym dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest łatwe.

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Tom Basso to kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

Po pierwsze na dzie┼ä dobry chcia┼éem postawi─ç disclaimer. Nie naganiam na ┼╝adne strategie. Nie doradzam w co i jak inwestowa─ç. Dziel─Ö si─Ö tylko swoj─ů wiedz─ů. To ty jeste┼Ť zawsze odpowiedzialny za swoje decyzje. Zach─Öcam do tego, aby przed inwestowaniem czegokolwiek i jakkolwiek wszystko sprawdzi─ç samemu. Nale┼╝y odrobi─ç zadanie domowe.

W tym odcinku będę chciał posłużyć się praktycznym przykładem długoterminowej strategii inwestycyjnej.

Na stronie do tego odcinka systemtrader.pl/031 b─Ödzie odno┼Ťnik do miejsca, gdzie znajdziesz informacje, jak wygl─ůda praktyczne zastosowanie strategii kr├│tkoterminowej i dlaczego z punktu widzenia kr├│tkoterminowej strategii, inwestowanie jest r├│wnie┼╝ proste, ale nie jest ┼éatwe. Da┼éem tam bardzo szeroki opis prostej strategii Larrego Connorsa z jego ksi─ů┼╝ki Buy the fear, Sell the Greed, czyli kupuj strach i sprzedawaj chciwo┼Ť─ç. Rozmawia┼éem z nim o niej podczas wywiadu.

Larry Connors, czyli osoba o bardzo uznanej reputacji w bran┼╝y finansowej. Niemal 40 lat jest na rynku. Zrobi┼é co┼Ť ciekawego. Skwantyfikowa┼é, zapisa┼é algorytmem ludzkie zachowania, a nast─Öpnie stara┼é si─Ö wykorzysta─ç ludzkie zachowania do zbudowania przewagi na rynku.

Stara┼é si─Ö skwantyfikowa─ç czy zapisa─ç algorytmem proste rozwi─ůzania, kupuj─ůce ten przys┼éowiowy strach, a sprzedaj─ůce chciwo┼Ť─ç. Okazuje si─Ö, ┼╝e my jako ludzie, mamy pewne wsp├│lne zachowania, np. pod─ů┼╝amy za t┼éumem. Po angielsku nazywa si─Ö to herding.

Dzia┼éanie wbrew t┼éumowi na rynkach finansowych jest bardzo trudne. Dzia┼éamy wbrew sobie. W takich dzia┼éaniach mo┼╝na odszuka─ç swoj─ů przewag─Ö na rynku kapita┼éowym.

Długoterminowa strategia na rynek akcji

Om├│wi─Ö teraz prost─ů strategi─Ö d┼éugoterminow─ů, kt├│r─ů omawia┼éem podczas wywiadu z Garrym Antonaccim. B─Ödziemy wykorzystywa─ç koncepcje anomalii rynkowej, kt├│ra nazywa si─Ö momentum. W j─Özyku polskim m├│wi si─Ö na ni─ů r├│wnie┼╝ impet.

Działanie wbrew tłumowi na rynkach finansowych jest bardzo trudne

Rynki maj─ů tendencj─Ö do odbicia przy kr├│tkoterminowych spadkach podczas hossy. Je┼╝eli mamy hoss─Ö, to rynek jest og├│lnie wzrostowy. Je┼╝eli notowania jakiej┼Ť akcji spadaj─ů, to tutaj kr├│tkoterminowo jest du┼╝a tendencja, aby te spadki wyhamowa┼éy i ceny powr├│ci┼éy do wzrostu. Jest to tak zwany powr├│t do ┼Ťredniej, po angielsku okre┼Ťlany jako mean-reversion.

Badania r├│wnie┼╝ wykazuj─ů, ┼╝e jest bardzo silna tendencja do kontynuowania ruchu w zgodzie z d┼éugoterminowym trendem. Je┼╝eli rynek akcyjny wzrasta jako szeroki rynek przez minimum 3 miesi─ůce (taki okres empirycznie daje najlepsze rezultaty), to naukowcy zauwa┼╝yli, ┼╝e jest du┼╝e wi─Öksze prawdopodobie┼ästwo, aby taki ruch by┼é kontynuowany, ni┼╝ aby ten ruch w g├│r─Ö zosta┼é nagle trwale wyhamowany. To jest tak zwane momentum, zwane te┼╝ impetem.

Mo┼╝na sobie wyobrazi─ç, ┼╝e je┼Ťli rynek jest rozp─Ödzony i jest to ruch, kt├│ry trwa przez co najmniej 3 miesi─ůce, to wtedy ten rynek ma pewn─ů energi─Ö. Trudno j─ů nagle wyhamowa─ç, wi─Öc impetem ten rynek ma tendencj─Ö do dalszych wzrost├│w.

Mo┼╝na w r├│┼╝ny spos├│b uzasadnia─ç t─Ö anomali─Ö. Nie ma tutaj jednoznacznych czy niepodwa┼╝alnych dowod├│w. Chodzi g┼é├│wnie o konstrukcj─Ö psychiczn─ů cz┼éowieka. Mamy za to bardzo mocne przes┼éanki statystyczne za okres wielu setek lat.

Anomalia pod tytu┼éem momentum faktycznie wyst─Öpuje i to jest fakt, a nie domys┼éy.  Koncepcja ta jest powszechnie akceptowana przez ┼Ťwiat akademicki. W szczeg├│lno┼Ťci przez nobliste, profesora Eugene Fama , czyli profesora, kt├│ry w latach 70 uku┼é hipotez─Ö rynk├│w efektywnych.

Hipoteza, kt├│ra m├│wi, ┼╝e rynki wyceniaj─ů aktywa poprawnie. Ci─Ö┼╝ko jest na tych rynkach zarobi─ç poprzez spekulowanie, aktywne handlowanie. Eugene Fama przyzna┼é jednak, ┼╝e taka anomalia, jak─ů jest momentum faktycznie wyst─Öpuje na rynkach. Je┼╝eli my t─Ö anomali─Ö jeste┼Ťmy w stanie zidentyfikowa─ç, a nast─Öpnie wykorzysta─ç, to mo┼╝emy dzi─Öki niej zarobi─ç. To b─Öd─Ö teraz chcia┼é w kr├│tkim przyk┼éadzie zaprezentowa─ç w nieco uproszczony spos├│b.

Garry Antonacci, kt├│ry wykorzysta┼é anomali─Ö momentum i nazwa┼é swoj─ů strategi─Ö jako Global Equity Momentum (GEM), czyli momentum aplikowane do globalnego rynku akcji. Logika takiej strategii jest banalna. Nie jest potrzebne ┼╝adne specjalistyczne narz─Ödzie, ┼╝adne oprogramowanie, kt├│re by nagle musia┼éo implementowa─ç czy testowa─ç co┼Ť takiego, a p├│┼║niej sprzedawa─ç jako cudowne rozwi─ůzanie. Mo┼╝emy t─Ö strategi─Ö realizowa─ç na kartce papieru wr─Öcz.

Co miesi─ůc sprawdzamy dos┼éownie 3 rynki za okres ostatnich 12 miesi─Öcy. Bierzemy na wykres S&P 500, czyli 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich, kt├│re stanowi─ů wi─Ökszo┼Ť─ç kapitalizacji rynku gie┼édy ameryka┼äskiej, a tym samym stanowi─ů oko┼éo po┼éow─Ö kapitalizacji ┼Ťwiatowego rynku akcji. Mamy na wykresie S&P 500 za ostatnie 12 miesi─Öcy. Mamy na wykresie r├│wnie┼╝ reszt─Ö ┼Ťwiata, czyli rynek akcyjny drugiej po┼éowy ┼Ťwiata bez Stan├│w Zjednoczonych. Mo┼╝na to realizowa─ç przy pomocy All Country World Index, ACWI, z wy┼é─ůczeniem Stan├│w Zjednoczonych (ACWI ex-US). Nast─Öpnie na wykres nak┼éadamy jeszcze trzeci rynek ÔÇô rynek stopy wolnej od ryzyka, czyli np. bon├│w skarbowych Stan├│w Zjednoczonych.

Jak ju┼╝ mamy 3 rynki na wykresie, to kupujemy do naszego portfela ten rynek, kt├│ry mia┼é przez ostatnie 12 miesi─Öcy najwi─Ökszy wzrost (tu stosuj─Ö na potrzeby tego materia┼éu pewne uproszczenie). Kupujemy ten rynek, kt├│ry jest najmocniejszy. To wszystko. Po┼Ťwi─Öcamy na nasz─ů inwestycj─Ö dos┼éownie minut─Ö w skali miesi─ůca. Robimy to raz w miesi─ůcu, na przyk┼éad na pocz─ůtku miesi─ůca.

Mo┼╝emy t─Ö inwestycj─Ö zrealizowa─ç poprzez wykorzystanie ETF-├│w. Je┼╝eli nie wiesz co to jest ETF, to zach─Öcam do wys┼éuchania mojego odcinka po┼Ťwi─Öconego funduszom ETF.

Tak prosta strategia za ostatnie 70 lat wygenerowa┼éa ┼Ťrednio rocznie stop─Ö zwrotu ponad 15%. To nie jest jednak najistotniejsze. Kto┼Ť za chwil─Ö powie, ┼╝e wystarczy kupi─ç S&P 500, czyli ten szeroki rynek ameryka┼äski. Zach─Öca do tego Warren Buffet. I b─Ödziemy mie─ç przeci─Ötnie mi─Ödzy 10 a 12% rocznie. Taka stopa zwrotu ┼Ťrednio rocznie by┼éa wypracowana przez ten indeks.

Problem z kupowaniem tylko i wy┼é─ůcznie ca┼éego rynku akcyjnego i przetrzymaniem go w portfelu jest taki, ┼╝e co jaki┼Ť czas na rynek wchodz─ů wielkie spadki. Przychodzi bessa i wtedy S&P 500 potrafi┼éo historycznie spada─ç nawet wi─Öcej ni┼╝ 50%. Wtedy musieliby┼Ťmy, chc─ůc zarabia─ç 10-12% w skali roku, godzi─ç si─Ö na to, ┼╝e b─Ödziemy mogli, co jaki┼Ť czas, mie─ç dziur─Ö w postaci 50%!

To, co zaproponowa┼é Garry Antonacci, to jest prosta strategia, kt├│ra ma nie tyle co podbija─ç rynek, co ma ograniczy─ç poziom ryzyka. Ma ograniczy─ç wielkie spadki w okresach bessy. Kiedy bessa nadchodzi, to wed┼éug strategii Garrego Antonacciego, nasz portfel, zamiast trzyma─ç akcj─Ö, alokuje kapita┼é w bezpieczne papiery, na przyk┼éad w obligacj─Ö czy bony rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych. Dzi─Öki temu, nie tylko zarabiamy wi─Öcej ni┼╝ 10-12% (eliminujemy wi─Ökszo┼Ť─ç spadk├│w podczas bessy), to jeszcze potrafimy mie─ç spadki nie wi─Öksze ni┼╝ 17-18% historycznie w naszym portfelu. Jest to wielk─ů zalet─ů.

W tym momencie mamy wi─Öc inwestycj─Ö, kt├│ra zarabia nam ponad 15% ┼Ťrednio rocznie, ale w mi─Ödzyczasie musimy si─Ö godzi─ç na spadki nie wi─Öksze ni┼╝ 17-18%. To s─ů wyniki bardzo zacne. Zw┼éaszcza, je┼Ťli we┼║miemy pod uwag─Ö jak prosta jest ta strategia.

Czy z inwestowania na rynkach kapitałowych można się utrzymać?

Czy inwestuj─ůc pieni─ůdze na rynkach finansowych mo┼╝na zarobi─ç godziwe pieni─ůdze?

Czytaj dalej Ôćĺ

Pi─Ökne w tej strategii jest to, ┼╝e zamiast wybiera─ç do portfela poszczeg├│lne akcje, poszczeg├│lnych sp├│┼éek, to inwestujemy w bardzo szeroki rynek. Jest du┼╝o mniejsze prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e nagle indeks S&P 500 ÔÇ×zbankrutuje i spadnie do zeraÔÇŁ.

Prawdopodobie┼ästwo bankructwa nawet najlepszej sp├│┼éki jest du┼╝o, du┼╝o wi─Öksze, ni┼╝ bankructwa Stan├│w Zjednoczonych czy ┼Ťwiata. Gdyby dosz┼éo do zbankrutowania Stan├│w Zjednoczonych czy nas jako ┼Ťwiata, w odniesieniu do rynku akcyjnego, to obawiam si─Ö, ┼╝e mieliby┼Ťmy znacznie wi─Öksze problemy ni┼╝ to, ┼╝e nasz portfel ma wi─Öksz─ů czy mniejsz─ů strat─Ö. Je┼Ťli ta strategia jest taka pi─Ökna i taka fajna, to spr├│bujmy sobie odpowiedzie─ç, dlaczego nie jest w powszechnym u┼╝yciu?

Strategia Garrego Antonacciego jest zbyt prosta. Na tym polega jej paradoks.

Dlaczego tak prosta i sprawdzona strategia nie jest w powszechnym u┼╝yciu?

Pierwszy pow├│d jest taki, ┼╝e ona jest zbyt prosta. Paradoks polega na tym, ┼╝e model oparty na prostej logice, ma wi─Öksze szanse dzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci, ni┼╝ skomplikowany model. Ludzie t─Ö prostot─Ö postrzegaj─ů jako wad─Ö.

Strategia ta wymaga po┼Ťwi─Öcenia rynkom dos┼éownie raz w miesi─ůcu kilku minut. Paradoks kolejny polega na tym, ┼╝e ludzie to postrzegaj─ů jako… wad─Ö.

Udowodniono, ┼╝e wzrost aktywno┼Ťci na rachunku brokerskim absolutnie nie idzie w parze ze wzrostem zyskowno┼Ťci. Im wi─Öcej handlujemy, to wcale niekoniecznie musi to oznacza─ç, ┼╝e b─Ödziemy wi─Öcej zarabia─ç. Jest takie powiedzenie na Wall Street, nie pami─Ötam dok┼éadnego brzmienia, ale chodzi o sens wypowiedzi, ┼╝e pieni─ůdze na Wall Street zarabia si─Ö g┼é├│wnie na siedzeniu, a nie z bardzo aktywnego inwestowania.

Ta strategia jest tak prosta, ┼╝e nie wymaga ┼╝adnego zaawansowanego oprogramowania. Mo┼╝na to zrobi─ç samemu. Prostota tej strategii powinna by─ç zalet─ů i jest zalet─ů. Jednak ludzie widz─ů to odwrotnie. Dlatego t─ů strategi─ů nie interesuj─ů si─Ö za bardzo, poniewa┼╝ wydaje im si─Ö niemo┼╝liwe, aby mog┼éo co┼Ť takiego dzia┼éa─ç.

Nast─Öpn─ů wad─ů w oczach ludzi tej strategii jest jej skwantyfikowanie. Ci─Ö┼╝ko ubra─ç j─ů w sexy story. Mamy liczby, mamy statystyki, twarde dane. Ci─Ö┼╝ko ekscytowa─ç si─Ö tym tak jak np. wtedy gdy inwestujemy w metale ziem rzadkich, albo, gdy inwestujemy „pod” wojn─Ö handlow─ů pomi─Ödzy ┼Ťwiatowymi mocarstwami. W przypadku strategii GEM zasady gry s─ů banalne, proste, skwantyfikowane. Proste liczby, fakty, zero domys┼é├│w i teorii spiskowych.

Jest wielu zwolennik├│w analizy fundamentalnej. Value investing, czyli inwestowanie w warto┼Ť─ç jest bardziej atrakcyjne dla ludzi ni┼╝ to o czym tu m├│wi─Ö. Ludzie lubi─ů mie─ç poczucie wyszukania taniej okazji rynkowej. Pomimo ┼╝e jest to bardzo ci─Ö┼╝kie zadanie. Ludzie chc─ů mie─ç poczucie, ┼╝e kupuj─ů co┼Ť tanio.

Tutaj, w przypadku GEM niestety robimy co┼Ť odwrotnego. Mamy odwrotno┼Ť─ç inwestowania w warto┼Ť─ç, bo kupujemy co┼Ť, co ju┼╝ uros┼éo! Co┼Ť, co wielu postrzega jako drogie, za drogie. Literatura nazywa takie skrzywienie efektem dyspozycji.

My jako ludzie ch─Ötniej sprzedajemy co┼Ť, co uros┼éo, po to, aby m├│c zrealizowa─ç zyski. Aby m├│c schowa─ç te pieni─ůdze do kieszeni i cieszy─ç si─Ö podj─Öciem dobrej decyzji. Bardzo niech─Ötnie ucinamy straty. Niech─Ötnie sprzedajemy co┼Ť, co generuje strat─Ö. Po cichu liczymy, ┼╝e to co┼Ť jeszcze si─Ö odbije i mo┼╝e wyjdziemy na zero.

Efekt dyspozycji ma bardzo du┼╝y wp┼éyw na to, w jaki spos├│b postrzegamy inne strategie czy w jaki spos├│b poruszamy si─Ö na rynku. Je┼╝eli kto┼Ť jest zainteresowany, to efekt dyspozycji zosta┼é dobrze opisany przez Shefrina i Statmana jeszcze w 1985 roku. Przez ostatnie 2-3 dekady efekt dyspozycji by┼é na warsztacie wielu naukowc├│w, by┼é obiektem wielu bada┼ä i by┼é on wielokrotnie potwierdzony, udowodniony. Niestety ludzie padaj─ů ofiar─ů tego efektu dyspozycji raz za razem, bo taka jest nasza ludzka natura. ­čÖé

Wracaj─ůc do value investing. Nie chc─Ö, aby wysz┼éo, ┼╝e jestem przeciwnikiem inwestowania w warto┼Ť─ç albo przeciwnikiem analizy fundamentalnej. Nie. Uwa┼╝am, ┼╝e mo┼╝na tutaj by─ç ┼Ťwietnym ekspertem i tacy eksperci istniej─ů. Mo┼╝na robi─ç ┼Ťwietn─ů robot─Ö i zarabia─ç na tym pieni─ůdze. Najlepszym przyk┼éadem jest Warren Buffet, przynajmniej w pewnym zakresie.

Chcia┼éem zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e inwestor indywidualny cz─Östo ┼║le my┼Ťli o value investing. Bardzo atrakcyjna jest wizja poczucia kupowania biznesu, ca┼éej tej otoczki bycia inwestorem. To mo┼╝e by─ç OK, o ile faktycznie wiemy co robimy. To, ┼╝e my sami nazwiemy si─Ö inwestorami, nie uczyni nas zyskownymi na rynku. Nie uczyni nas r├│wnie┼╝ zyskownymi na rynku, to ┼╝e powiemy komu┼Ť, ┼╝e jest spekulantem. W ostatnim odcinku, mam nadziej─Ö, uda┼éo mi si─Ö wykaza─ç, ┼╝e nawet kto┼Ť, kto jest hazardzist─ů, ale jest profesjonalist─ů, to mo┼╝e by─ç zawodowym pokerzyst─ů i zarabia─ç regularnie. Kto┼Ť, kto jest inwestorem, mo┼╝e regularnie traci─ç pieni─ůdze.

Inwestowanie w warto┼Ť─ç jest bardziej atrakcyjne dla ludzi

Je┼╝eli chodzi o problem ze strategi─ů Garrego Antonacciego, to polega on na tym, ┼╝e ludzie nawet jak widz─ů, ┼╝e ta strategia dzia┼éa i dzia┼éa┼éa przez ostatnie 70 lat (test dost─Öpny jest za taki okres), to temu nie ufaj─ů.

Za ten okres udało się Garremu zdobyć dane wiarygodne dane historyczne, na których mógł ten model uruchomić i potwierdzić jego działanie. Od kilku lat ten model działa na danych out of sample, czyli na danych, na których ten model podczas budowy nie był uruchamiany.

Ludzie, nawet jak widz─ů mocne przes┼éanki statystyczne, widz─ů twarde liczby, to nie maj─ů w sobie wiary w to, ┼╝e strategia mo┼╝e dzia┼éa─ç w przysz┼éo┼Ťci. Nie chc─ů podj─ů─ç si─Ö tego trudu intelektualnego, aby zrozumie─ç t─Ö strategi─Ö, by zrozumie─ç co stoi u podstaw jej przewagi.

Podsumowanie

Podsumowuj─ůc i pr├│buj─ůc wyci─ůgn─ů─ç wnioski z tego odcinka ÔÇô w inwestowaniu bardzo ci─Ö┼╝ko jest o dyscyplin─Ö w pod─ů┼╝aniu za obran─ů strategi─ů. Jak m├│wi─ů amerykanie ÔÇô stick to your plan. To jest bardzo trudne.

Wydaje nam si─Ö, ┼╝e w ko┼äcu, kiedy znajdziemy t─Ö super idealn─ů strategi─Ö, tego swojego ┼Ťwi─Ötego Graala, to p├│┼║niej b─Ödziemy tylko zarabia─ç pieni─ůdze. Nie. Strategie le┼╝─ů dos┼éownie na ulicy. Sztuk─ů jest zrozumienie takiej strategii, docenienie jej, a p├│┼║niej konsekwentnie z dyscyplin─ů zastosowanie. Strategia musi by─ç w zgodzie z nasz─ů osobowo┼Ťci─ů. Musimy wyzby─ç si─Ö pokusy przeskakiwania z kwiatka na kwiatek pod wp┼éywem chwili.

Ka┼╝da strategia b─Ödzie mia┼éa gorsze chwile. B─Ödzie traci┼éa pieni─ůdze w pewnym okresie dzia┼éania. Musimy a priori wiedzie─ç jak si─Ö zachowa─ç w takiej sytuacji. Musimy wiedzie─ç czy te straty s─ů naturalne, czy s─ů wpisane w t─Ö strategi─Ö. Musimy zda─ç sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e w inwestowaniu najwi─Öksz─ů trudno┼Ťci─ů nie jest zrozumienie skomplikowanych teorii rynkowych, tylko najwi─Ökszym problemem w inwestowaniu jeste┼Ťmy my sami.

Sztuk─ů jest zrozumienie strategii, docenienie jest, a p├│┼║niej konsekwentne zastosowanie

Wracaj─ůc do idealnych strategii, to chcia┼éem zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e Warren Buffet w swojej historii mia┼é spadki powy┼╝ej 40-50% w swoim portfelu. Gdyby Warren Buffet nie mia┼é wiary w to co robi, wiary wynikaj─ůcej z wykonania swojego zadania domowego, gdzie wiedzia┼é, na czym polega jego przewaga, to najprawdopodobniej te┼╝ by j─ů porzuci┼é i nie kontynuowa┼é dzia┼éania w swojej strategii. Pomimo tak du┼╝ych spadk├│w w swoim portfelu by┼é w stanie si─Ö odbi─ç, by┼é w stanie odrobi─ç te straty i generowa─ç ponownie zyski. Wielu dziennikarzy i pseudo ekspert├│w pisa┼éo, ┼╝e ten z┼éoty dotyk wyroczni z Omaha ju┼╝ nie dzia┼éa. Warren Buffet spokojnie, z dyscyplin─ů pod─ů┼╝a┼é, jak zwykle, za swoj─ů strategi─ů.

Grzechy główne inwestorów

Jako ludzie, jako inwestorzy, pope┼éniamy wiele grzech├│w g┼é├│wnych. Jeste┼Ťmy przede wszystkim emocjonalni. Na rynku niestety mamy tendencj─Ö do zbyt emocjonalnych reakcji na rynkow─ů zmienno┼Ť─ç.

Mamy te┼╝ tendencj─Ö do loteryjnego stylu poszukiwania papier├│w warto┼Ťciowych o du┼╝ej zmienno┼Ťci. Nie mamy przy tym ┼╝adnego zarz─ůdzania pozycj─ů. Nie mamy ┼╝adnej kontroli ryzyka na poziomie portfela.

Strategia GEM inwestuje w bardzo szeroki rynek. Nie wybiera poszczeg├│lnych sp├│┼éek do portfela. My wolimy wybra─ç sobie jak─ů┼Ť sp├│┼ék─Ö bo widzimy co zrobi┼éo si─Ö przez ostatnie lata z na przyk┼éad kursem sp├│┼éki CD Projekt. Liczymy, ┼╝e mo┼╝e kiedy┼Ť zn├│w trafimy tak─ů sam─ů sp├│┼ék─Ö i zn├│w zarobimy te setki procent w kr├│tkim czasie. Mo┼╝e si─Ö to uda─ç. Mo┼╝e si─Ö to nie uda─ç. Najprawdopodobniej nam si─Ö to nie uda, poniewa┼╝ to jest loteria. Nikt tego nie wie. Ale nawet jak „trafimy” tak─ů sp├│┼ék─Ö, to w─ůtpliwe, aby┼Ťmy utrzymali j─ů w portfelu przez ca┼éy okres wzrost├│w.

Jako ludzie mamy te┼╝ zbyt du┼╝─ů pewno┼Ť─ç siebie. Wydaje nam si─Ö, ┼╝e wiemy o rynku wi─Öcej ni┼╝ faktycznie wiemy, ┼╝e mo┼╝emy znie┼Ť─ç na tym rynku wi─Öcej b├│lu emocjonalnego, ni┼╝ faktycznie jeste┼Ťmy w stanie. Przeceniamy swoje si┼éy. W wyniku tego prowadzi nas to do nadmiernej aktywno┼Ťci na rynku. Handlujemy wi─Öcej, cz─Ö┼Ťciej, bo wydaje nam si─Ö, ┼╝e w ten spos├│b zarobimy wi─Öcej. To jest b┼é─ůd.

Ostatnim grzechem inwestor├│w jest zwyczajnie brak wiedzy czy brak edukowania siebie. To, ┼╝e mamy prost─ů strategi─Ö, to nie znaczy, ┼╝e b─Ödziemy z niej korzysta─ç, bo jeste┼Ťmy leniwi i nie chcemy p├│j┼Ť─ç w co┼Ť, co mog┼éoby nam da─ç wi─Öksze pieni─ůdze i pozwoli─ç zarobi─ç wi─Öcej pieni─Ödzy. Wi─ůza┼éoby si─Ö to ze stosowaniem bardziej skomplikowanego modelu. Ot├│┼╝ nie. Zrozumienie prostego modelu, kt├│ry przed chwil─ů wymieni┼éem, wymaga ca┼ékiem sporego wysi┼éku intelektualnego, aby nie tylko to zrozumie─ç, ale te┼╝ doceni─ç.

Je┼╝eli chodzi o anomali─Ö momentum, to ona w tym momencie ma w bazie SSRN ponad 300 opracowa┼ä naukowych. Wielu niezale┼╝nych badaczy bada┼éo w┼éa┼Ťnie t─Ö anomali─Ö rynkow─ů. Warto by┼éoby zaznajomi─ç si─Ö z tym, aby m├│c zrozumie─ç i doceni─ç, dlaczego taka strategia ma bardzo du┼╝e szanse dzia┼éania w przysz┼éo┼Ťci.

Rynki finansowe według Krzysztofa Łucjana, zawodowego tradera

Go┼Ťciem wywiadu jest Krzysztof ┼üucjan, zawodowy trader, specjalizuj─ůcy si─Ö w handlu kontraktami terminowymi, wsp├│┼étw├│rca Stooq

Czytaj dalej Ôćĺ

Prosta konkluzja na koniec

Konkluduj─ůc ten odcinek, pozwol─Ö sobie jeszcze raz zacytowa─ç s┼éowa profesora Edsgara Dijkstry: ÔÇ×Prostota jest wielk─ů zalet─ů, ale wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy, aby j─ů osi─ůgn─ů─ç i edukacji, aby j─ů doceni─ç. Co gorsza, z┼éo┼╝ono┼Ť─ç lepiej si─Ö sprzedajeÔÇŁ. Ci─Ö┼╝ko jest cokolwiek wi─Öcej od siebie doda─ç.

Zapraszam tymczasem do odwiedzenia strony systemtrader.pl/031. Jest to adres tego odcinka, gdzie znajdziesz dodatkowe linki i materia┼éy uzupe┼éniaj─ůce. Mam pro┼Ťb─Ö o komentarze, pytania czy odwiedzanie mojego fanpage lub Twittera. Mo┼╝na te┼╝ ocenia─ç na iTunes odcinki mojego podcastu. Mo┼╝na wchodzi─ç na Youtube i tam te┼╝ warto komentowa─ç, lajkowa─ç, je┼╝eli uwa┼╝asz, ┼╝e to ma sens. Je┼╝eli uwa┼╝asz, ┼╝e to co prezentuj─Ö ma warto┼Ť─ç. Dzi─Öki temu ja nie tylko wk┼éadam ogrom serca w to, co robi─Ö, ale chc─Ö i b─Öd─Ö m├│g┼é robi─ç to jeszcze lepiej. To te┼╝ pozwoli mi si─Ö rozwija─ç.

W tym roku planuj─Ö jeszcze mie─ç w podca┼Ťcie co najmniej dw├│ch naprawd─Ö niesamowitych go┼Ťci. To ma by─ç co┼Ť z rozmachem, tak by dotrze─ç do najlepszych trader├│w i inwestor├│w w skali ┼Üwiata! Je┼╝eli to si─Ö uda, to b─Ödzie to co┼Ť wspania┼éego, pi─Öknego i bardzo warto┼Ťciowego i edukacyjnego dla nas wszytkich — ja r├│wnie┼╝ si─Ö rozwijam dzi─Öki temu projektowi.

Tymczasem życzę wszystkiego dobrego, realizacji marzeń, spełnienia swoich celów inwestycyjnych. Trzymaj się ciepło.

Pozdrawiam.

Bye, bye.

Polecam r├│wnie┼╝...

Praktyczny poradnik dla pocz─ůtkuj─ůcych.

Od strony czysto technicznej, zawarcie transakcji przez inwestora indywidualnego na rynku kapita┼éowym jest bardzo proste. W dobie internetu mo┼╝na wr─Öcz powiedzie─ç, ┼╝e nigdy wcze┼Ťniej nie by┼éo to takie proste i powszechnie dost─Öpne.

Ale czy to wystarczy, aby skutecznie pomna┼╝a─ç pieni─ůdze na rynku i generowa─ç regularnie zyski? C├│┼╝, zapewne nawet je┼Ťli jeste┼Ť zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcy, to nie s─ůdzisz, ┼╝e to wszystko jest takie proste.

Otw├│rz

Czym jest Indywidualne Konto Emerytalne (IKE)

W poprzednim odcinku z serii ÔÇ×Umiesz liczy─ç, licz na siebie, czyli samodzielnie oszcz─Ödzamy na emerytur─ÖÔÇŁ, przybli┼╝y┼éem Ci jak wygl─ůda system emerytalny w Polsce. Nast─Öpnie skupi┼éem si─Ö na tzw. III filarze emerytalnym, czyli tej cz─Ö┼Ťci systemu, w ramach kt├│rej dobrowolnie mo┼╝emy odk┼éada─ç dla siebie dodatkowe pieni─ůdze na emerytur─Ö. Przybli┼╝y┼éem jedn─ů z mo┼╝liwo┼Ťci oszcz─Ödzania w ramach III filaru ÔÇô tzw. IKZE ÔÇô Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. W tym odcinku skupi─Ö si─Ö na starszym bracie IKZE, tzw. IKE ÔÇô Indywidualnym Koncie Emerytalnym.

Otw├│rz

Czy korzystanie z algorytm├│w do inwestowania skazane jest na pora┼╝k─Ö?

Algorytmy w finansach to po prostu narz─Ödzie, kt├│re mo┼╝na lepiej lub gorzej wykorzysta─ç w praktyce. Same w sobie nie s─ů celem, ale mog─ů by─ç ┼Ťrodkiem do osi─ůgni─Öcia okre┼Ťlonego celu.

Otw├│rz

dodaj własny

  1. Chc─Ö, aby to by┼éa sytuacja win-win. Wy otrzymujecie wiarygodne, rzetelne ┼║r├│d┼éo wiedzy i produkt o najwy┼╝szej jako┼Ťci, a ja mam mo┼╝liwo┼Ť─ç dostarczania ich do zainteresowanych.

    Jest zapotrzebowanie na wysokiej jakosci produkty.
    Ile czasu minie do gotowego finalnie produktu ?

    • Hej Tomas!

      Niestety nie umiem na to pytanie odpowiedzie─ç w tej chwili. Ale mo┼╝emy przyj─ů─ç, ┼╝e nie stanie si─Ö to szybciej ni┼╝ w przeci─ůgu roku.

      To nie jest tylko kwestia stworzenia oprogramowania, ale i upewnienia si─Ö, ┼╝e wszystko jest dopi─Öte na ostatni guzik ÔÇô inaczej bowiem wygl─ůda robienie narz─Ödzia do prywatnego u┼╝ytku, a zupe┼énie inaczej sprawy si─Ö maj─ů, gdy kto┼Ť obcy ma z tego korzysta─ç.

      Jest te┼╝ kwestia edukacji i odpowiedzialno┼Ťci ÔÇô to nie ma by─ç masowe rozwi─ůzanie naprawiaj─ůce ┼Ťwiat, tylko narz─Ödzie dla ┼Ťwiadomego u┼╝ytkownika ko┼äcowego. A to te┼╝ wymaga pracy.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  2. Jak dla mnie to jeste┼Ť Top 1 w Polsce, profesjonalizm pe┼éna g─Öb─ů ­čÖé
    Z niecierpliwo┼Ťci─ů czekam na ka┼╝dy Tw├│j kolejny podcast.
    Pozdrawiam

    • Dzi─Öki wielkie za komplement. Szczerze m├│wi─ůc, jak docieram do os├│b, kt├│re na rynkach s─ů d┼éu┼╝ej ni┼╝ chodz─Ö po tym ┼Ťwiecie, to takie prze┼╝ycia ucz─ů pokory i ┼éatwiej mi pami─Öta─ç, gdzie moje miejsce w tym szeregu. I nie jest to bynajmniej pierwszy rz─ůd. ­čÖé

  3. Cze┼Ť─ç,
    zainteresowa┼éa mnie strategia dual momentum. Z ciekawo┼Ťci wrzuci┼éem na wykres trzy ETF-y: SPY, ACWX (ACWI ex US) oraz TLT. Zgodnie z t─ů strategi─ů najwi─Ökszy wzrost za ostatnie 12 m-cy ma TLT (8,94%)… czyli jakbym chcia┼é dzisiaj kupi─ç ETF-a to TLT?
    A jak w tej strategi jest z timingiem, przecie┼╝ mog─Ö kupi─ç na totalnej g├│rce i w miesi─ůc do nast─Öpnego odczytu sporo straci─ç?

    Pozdrawiam
    Marcin

    • Hej Marcin,

      Dzi─Öki za komentarz i super pytania. Teraz odpowiem do┼Ť─ç zdawkowo — szeroko postaram si─Ö wszystko opisa─ç w artykule, za kilka/kilkana┼Ťcie tygodni.

      Proponuje skorzysta─ç ze strony StockCharts.com i narz─Ödzia, kt├│re tam nazywa si─Ö PerfCharts. Na wykres za ostatnie 252 dni (ok. rok) nanie┼Ť─ç proponuj─Ö ETF dla (1) S&P500 (np. IVV, VOO), dla (2) reszty ┼Ťwiata ACWI ex-US (np. VEU, VXUS) oraz dla (3) stopy wolnej od ryzyka ameryka┼äskie T-Bills (np. BIL). Czyli np. wrzucamy na wykres: IVV, VEU i BIL.

      Zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e S&P500 i ACWI ex-US nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö z dywidendami (wykres dochodowy — ETFy u nas spe┼éniaj─ů ten warunek).

      W zale┼╝no┼Ťci, kiedy dokonywa┼éby┼Ť zmian w portfelu, koniec maja/pocz─ůtek czerwca m├│g┼é „wyrzuci─ç” Ci─Ö na obligacje (zamiast BIL mo┼╝na kupi─ç inny ETF o wy┼╝szej stopie zwrotu, np. SCHZ). Gdyby┼Ť robi┼é teraz (dzi┼Ť) zmian─Ö, w portfelu mia┼éby┼Ť S&P500.

      Inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe, poniewa┼╝ to strategia d┼éugoterminowa, a my ulegamy czemu┼Ť, co nazywaj─ů amerykanie „myopia” — kr├│tkowzroczno┼Ť─ç. W okresach do miesi─ůca rynki maj─ů tendencj─Ö powrotu do ┼Ťredniej (czyli w hossie rynki po kr├│tkich spadkach maj─ů tendencje do wzrostu). W okresie mi─Ödzy 3-12 miesi─Öcy mamy momentum/impet — rynki maj─ů tendencje do pod─ů┼╝ania wg. kierunku wytyczanego przez d┼éugoterminowy trend.

      Nigdy (poza ┼Ťlepym trafem) nie b─Ödziesz mia┼é idealnego timingu i z tym nale┼╝y si─Ö pogodzi─ç. I to jest trudne do zaakceptowania przez nas, bo chcemy mie─ç racj─Ö. Ta strategia ma unikn─ů─ç grania przeciw rynkowi. Niestety kr├│tkoterminowo mog─ů zdarza─ç si─Ö tzw. whipsaw, czyli np. szybkie cofni─Öcie rynku wyrzuci nas z rynku akcji, a nast─Öpnie rynek zawraca, gdy my siedzimy na obligacjach.

      Dlatego trzeba korzysta─ç z tego, co statystycznie daje najwi─Öksz─ů przewag─Ö. Uwa┼╝a─ç nale┼╝y jednak na pochopne poprawianie wynik├│w w spos├│b dora┼║ny, ze wzgl─Ödu na ryzyko zbytniego dopasowania do danych.

      W 1987 roku by┼éo chyba ekstremum — w ci─ůgu miesi─ůca rynek ostro zanurkowa┼é i zawr├│ci┼é na p├│┼énoc. Ta strategia ca┼éy czas by┼éaby „bullish” pomimo wielkiej paniki na rynku, kt├│ra jak ju┼╝ wiemy szybko min─Ö┼éa.

      Kolejna sprawa: ta strategia dla wielu lat wzrost├│w na rynku akcji mo┼╝e da─ç wynik gorszy ni┼╝ rynek — to naturalne (wchodzimy/wychodzimy z rynku zawsze z pewnym op├│┼║nieniem, a nie w idealnym do┼éku/g├│rce). Jej zaleta ujawnia si─Ö wtedy, gdy zmiana cyklu nast─Öpuje z np. hossy na bess─Ö — wtedy w ko┼äcu do portfela wpadn─ů obligacje, a jak rynek wr├│ci do wzrost├│w, to zn├│w b─Öd─ů akcje. Maksymalne obsuni─Öcie na linii kapita┼éu od roku 1950 do dzi┼Ť to ok. -17%, przy ┼Ťredniej rocznej stopie zwrotu ponad 15%. I to jest jej przewaga.

      Raz jeszcze dzi─Öki za wnikliwe pytania i obiecuj─Ö, ┼╝e znacznie wi─Öcej napisz─Ö w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Jeszcze komentarz uzupe┼éniaj─ůcy do ETF-├│w (a o czym napisz─Ö wi─Öcej w przysz┼éo┼Ťci).

        Zamiast proponowane przez Ciebie TLT, kt├│re ma papiery z terminem zapadalno┼Ťci 20 i wi─Öcej lat, u┼╝y┼éem BIL, kt├│ry ma papiery z terminem zapadalno┼Ťci do maksymalnie 3 miesi─Öcy, jako najbezpieczniejsze. Ale to nie znaczy, ┼╝e je kupimy ÔÇô chodzi tylko o ustalenie trendu w odniesieniu do rynku akcji ÔÇô kupi─ç mo┼╝na jak wspomnia┼éem np. SCHZ.

        Jako proxy do S&P500 poda┼éem IVV i VOO, poniewa┼╝ przy trzymaniu ich w portfelu d┼éu┼╝ej (miesi─ůce, a mo┼╝e i lata) daj─ů delikatnie lepsz─ů stop─Ö zwrotu od SPY, kt├│ry jest najbardziej p┼éynny, ale ma mniej optymalny spos├│b reinwestowania dywidend.

        Ca┼éa dyskusja jest dla pewnie wi─Ökszo┼Ťci czytaj─ůcych w Polsce teoretyczna, bo ze wzgl─Ödu na regulacje dost─Öp do ameryka┼äskich ETF jest ograniczony o ile nie mamy konta ze statusem pro. Wtedy musimy szuka─ç europejskich zamiennik├│w.

        I ostatnia sprawa: je┼Ťli kto┼Ť ma dost─Öp do ETF w USA, to pod koniec 2019 roku (albo nieco p├│┼║niej) pojawi si─Ö prawdopodobnie ETF replikuj─ůcy strategi─Ö GEM.

  4. „Nie pami─Ötam dok┼éadnego brzmienia, ale chodzi o sens wypowiedzi. Pieni─ůdze na Wall Street zarabia si─Ö g┼é├│wnie z siedzenia, a nie z bardzo aktywnego inwestowania. ”

    Nie chodzi┼éo Ci o Livermore’a i jego stwierdzenie, ┼╝e „najwi─Öcej pieni─Ödzy zarobi┼éem (…) siedz─ůc na ty┼éku?

    • Hej,

      Dzi─Öki za przypomnienie — ca┼ékiem mo┼╝liwe, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie Jesse Livermoore pierwszy u┼╝y┼é tego powiedzenia (More money is made by sitting than by trading). ­čÖé

      Na Wall Street te słowa przyjęły się już na stałe.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  5. Policzylem za ostatnie 14 lat i wyszlo mi ze gdybym siedzial na obligacjach albo na akcjach to wyszedlbym na tym lepiej. Pozycja zmieniala sie co jakies 4-5 miesiacy a nie co roku i to bylby dodatkowy koszt. Czy ktos to sam policzyl?

    • Hej Grzegorz,

      Dzi─Öki za komentarz.

      Do dw├│ch tygodni planuj─Ö opublikowa─ç obszerny artyku┼é opisuj─ůcy t─Ö strategi─Ö. Przedstawi─Ö te┼╝ wywiad z profesjonalnymi zarz─ůdzaj─ůcymi w USA, kt├│rzy wed┼éug tej strategii inwestuj─ů grube miliony dolar├│w.

      Nie ma problemu, by ta strategia by┼éa „szybsza”, tyle, ┼╝e trzeba dobrze rozumie─ç co si─Ö robi, jakie s─ů konsekwencje zmian, itd.

      Zapraszam pod koniec miesi─ůca. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      PS. Je┼Ťli Ci nie przeszkadza j─Özyk angielski, zapraszam te┼╝ do wys┼éuchania wywiadu z Gary Antonacci’m, kt├│ry jest pomys┼éodawc─ů tej strategii.

      • Hej Jacek

        Dziekuje za odpowiedz, sluchalem wywiadu z Garym. Mozliwe ze popelnilem blad w wyliczeniach. Wiem ze ta strategia wyglada bardzo dobrze bo cale rynki nie zbankrutuja i sila relatywna dziala. Bardzo chcialbym widziec wyliczenia za ostatnie 15 lat bo nie wiem gdzie popelnilem blad. Koszt wejscia i wyjscia po 15 latach obniza znaczaco zysk. Dzieki

        • Hej Grzegorz,

          Na szcz─Ö┼Ťcie koszty transakcyjne w przypadku tej strategii nie s─ů k┼éopotem, bo to leniwa strategia. Jak pisa┼éem ÔÇô wi─Öcej opublikuj─Ö niebawem, ale teraz tylko tu na szybko dodam, ┼╝e g┼é├│wnym celem strategii nie jest tyle spektakularne pobijanie rynku, co ograniczanie ryzyka w postaci obsuni─Ö─ç i zmienno┼Ťci kapita┼éu. Wielu jednak tego nie docenia, albo inaczej: przecenia swoje mo┼╝liwo┼Ťci w obliczu obsuni─Ö─ç, widz─ůc tylko potencjalne zyski.

          Je┼Ťli po przeczytaniu artyku┼éu, kt├│ry opublikuj─Ö nadal co┼Ť b─Ödzie niejasne, to b─Ödziemy my┼Ťle─ç co dalej. ­čÖé

          Mog─Ö Ci─Ö uspokoi─ç, ┼╝e bardzo wiele ludzi i bardzo powa┼╝ny kapita┼é na tym ÔÇ×siedziÔÇŁ, o czym te┼╝ niebawem wi─Öcej u mnie w podca┼Ťcie.

          Mi┼éego weekendu! ­čÖé
          Jacek

  6. Bardzo ceni─Ö Twoje wpisy, poniewa┼╝ mnie inspiruj─ů. Ca┼éy czas przy tym, czytaj─ůc je utwierdzam si─Ö, i┼╝ przy ca┼éej „prostocie” inwestowania, ka┼╝dy musi znale┼║─ç swoj─ů, jedyn─ů i niepowtarzaln─ů drog─Ö. Charlie Munger, partner Buffetta , posta─ç nie mniej znamienita, ni┼╝ sam Warren B. stwierdzi┼é kiedy┼Ť, ┼╝e nikt nie kopiuje ich modelu dzia┼éania, poniewa┼╝ jest zbyt „prosty”. Doda┼é r├│wnie┼╝, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi postrzega „prostot─Ö”, jako rzecz niegodn─ů prawdziwego eksperta. Powodzenia w „upraszczaniu”

    • Cze┼Ť─ç Robert,

      Dzi─Öki za dobre s┼éowo. C├│┼╝, taka nasza ludzka natura ÔÇô lubimy komplikowa─ç i mamy trudno┼Ť─ç w docenieniu prostych rozwi─ůza┼ä. Ale w tym te┼╝ mo┼╝na upatrywa─ç szansy dla siebie. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  7. Super podcast. Zainteresowa┼ée┼Ť mnie strategi─ů Antonaciego. Poszuka┼éem troch─Ö i ot co znalaz┼éem https://investingforaliving.us/antonacci-based-portfolios/
    Czy m├│g┼éby┼Ť odnie┼Ť─ç si─Ö do tre┼Ťci w tym linku? Czy jest mo┼╝liwo┼Ť─ç stworzenia takiej strategii w polskich warunkach? Na jakich produktach nale┼╝a┼éoby oprze─ç tak─ů strategi─Ö?

    • Grze┼Ťku, dzi─Öki za komentarz i dobre s┼éowo.

      Jeste┼Ť chyba prorokiem, bo Paul Novell, autor tego bloga, jest ju┼╝ ze mn─ů um├│wiony na wywiad, kt├│ry pojawi si─Ö jeszcze pewnie w listopadzie. Wi─Öc porozmawiam z nim r├│wnie┼╝ i na temat o kt├│ry pytasz.

      Co do realizacji w polskich warunkach ÔÇô na pewno nie da si─Ö tego zrobi─ç na GPW. Natomiast u broker├│w daj─ůcych dost─Öp do gie┼éd zagranicznych jak najbardziej. W tym temacie r├│wnie┼╝ mo┼╝e jeszcze w listopadzie co┼Ť si─Ö pojawi.

      Stay tuned! ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz