Pobierz skondensowan─ů porcj─Ö warto┼Ťciowej wiedzy o inwestowaniu!­čÖé

Jestem zaszczycony, ┼╝e mog─Ö ponownie go┼Ťci─ç u siebie w podka┼Ťcie Toma Basso ÔÇô legendarnego inwestora stosuj─ůcego tzw. pod─ů┼╝anie za trendem. Tym razem w tle rozmowy towarzyszy─ç nam b─Ödzie ksi─ů┼╝ka ÔÇ×Trend Following MindsetÔÇŁ, w kt├│rej inny s┼éynny inwestor, Larry Hite napisa┼é w recenzji: ÔÇ×Ka┼╝dy mo┼╝e zarobi─ç du┼╝o pieni─Ödzy bez odpowiedniego sposobu my┼Ťlenia wed┼éug filozofii pod─ů┼╝ania za trendem, ale nigdy nie utrzyma tych wynik├│w. Ten spos├│b my┼Ťlenia to nie wszystko, ale jest ca┼ékiem bliskoÔÇŁ.

W tym odcinku rozmawiamy na wiele temat├│w zwi─ůzanych z inwestowaniem na rynku. Us┼éyszysz o inwestowaniu algorytmicznym, roli psychologii i pasywnym podej┼Ťciu do inwestowania w opozycji do aktywnego. Jest te┼╝ o tym, dlaczego inteligencja nie idzie w parze z wynikami inwestycyjnymi.

Materia┼é dost─Öpny w formie podcastu­čÄž i wideo­čô║ (j─Özyk angielski) oraz tekstu­čôâ(j─Özyk polski). Full-wypas. ­čśÄ

W tym odcinku

  • Jak Tom widzi szcz─Ö┼Ťliw─ů emerytur─Ö?
  • ÔÇ×Trend Following MindsetÔÇŁ ÔÇô najnowsza ksi─ů┼╝ka Michaela Covel
  • Czy psychologia jest istotn─ů cz─Ö┼Ťci─ů inwestowania, nawet je┼Ťli jest to podej┼Ťcie czysto systematyczne, oparte na algorytmach?
  • R├│┼╝nica mi─Ödzy momentum a pod─ů┼╝aniem za trendem
  • Sk─ůd wiedzie─ç, kiedy strategia wymaga naprawy?
  • Czy IQ jest skorelowane z wynikami inwestycyjnymi?
  • Inwestowanie pasywne vs. aktywne

Pobierz aplikacj─Ö #ST i zbuduj w┼éasny plan inwestowania! ­čśÄ

­čĹë WI─śCEJ O OPROGRAMOWANIU…

  • Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych. S─ů w nich portfele pasywne oparte na ETF jak i strategia dla sp├│┼éek dobieranych indywidualnie. Do tego mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania i testowania w┼éasnych portfeli inwestycyjnych.
  • Dane historyczne indeks├│w (akcje, obligacje, towary, nieruchomo┼Ťci) si─Ögaj─ůce do roku 1900 — ponad 120 lat! To absolutny unikat!
  • Dane z ponad 70 gie┼éd na ┼Ťwiecie. S─ů to notowania bie┼╝─ůce jak i historyczne (do 40 lat wstecz) dla rynku akcji, ETF, kontrakt├│w terminowych, walut, kryptowalut. Koszt samych danych to oko┼éo 4000 PLN rocznie!
  • Katalog funduszy ETF. Pe┼éna baza ponad 2600 ETF├│w po polsku z list─ů dost─Öpno┼Ťci u broker├│w w Polsce!
  • Monitoruj sw├│j portfel na bie┼╝─ůco! Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji!
Pobierz

Polecane materia┼éy uzupe┼éniaj─ůce

 

­čôľ TRANSKRYPT PODCASTU

Wst─Öp

Jacek Lempart: Witaj Tom, jak si─Ö masz?

Tom Basso: Świetnie. Mamy tu bardzo przyjemny poranek.

Jacek Lempart: Od razu zapytam, co dla Ciebie oznacza szcz─Ö┼Ťcie na emeryturze? Czyta┼éem w Twojej ksi─ů┼╝ce, w zasadzie to s┼éowa Twojej ┼╝ony, kt├│ra pisa┼éa, ┼╝e grasz w golfa, ta┼äczysz, gotujesz, malujesz. Mam tu ca┼é─ů list─Ö. W─Ödkujesz, pracujesz w ogrodzie, czytasz, nawet robisz wino.

Czy to Twoja recepta na szcz─Ö┼Ťliw─ů emerytur─Ö? Jak Ci si─Ö jeszcze udaje znale┼║─ç czas na inwestowanie?

Tom Basso: C├│┼╝, przedmowa mojej ┼╝ony do mojej nowej ksi─ů┼╝ki to chyba najbardziej popularny rozdzia┼é, w kt├│rym jest sporo odniesie┼ä do mojego prywatnego ┼╝ycia, daje mi tam w ko┼Ť─ç, ale nie przeszkadza mi to. 

Tak to wygl─ůda. Emerytura oczywi┼Ťcie mo┼╝e wygl─ůda─ç r├│┼╝nie. Dla mnie to okazja do robienia tych wszystkich rzeczy, kt├│rych nie mog┼éem robi─ç, kiedy by┼éem zaj─Öty prac─ů, a pracowa┼éem bardzo du┼╝o. W czasach Trendstat to by┼éy 16-godzinne dni pracy. Podr├│┼╝e dooko┼éa ┼Ťwiata. Moi klienci mieli siedziby w Europie, na bliskim wschodzie. To by┼éy godziny sp─Ödzone w samolotach, mo┼╝liwo┼Ť─ç czytania ksi─ů┼╝ek, pr├│by wyspania si─Ö kiedy si─Ö da przy tych wszystkich zmianach stref czasowych i tak dalej.

Jednak, kiedy idziesz na emerytur─Ö stajesz si─Ö w┼éa┼Ťcicielem swojego czasu. Wczoraj rano pracowa┼éem nad pomys┼éem zwi─ůzanym z inwestycjami. Sp─Ödzi┼éem nad tym trzy, mo┼╝e cztery godziny. A po po┼éudniu, gdzie┼Ť po siedemnastej, poszed┼éem pogra─ç w golfa i zaliczy┼éem dziewi─Ö─ç do┼ék├│w

Emerytura pozwala mi uk┼éada─ç dzie┼ä wok├│┼é czynno┼Ťci, kt├│re sprawiaj─ů mi przyjemno┼Ť─ç, rzeczy kt├│rych wcze┼Ťniej nie mog┼éem robi─ç. Je┼Ťli nie jeste┼Ť gdzie┼Ť na miejscu, w Scottsdale, albo w Payson w Arizonie, gdzie teraz jestem, nie mo┼╝esz na przyk┼éad p├│j┼Ť─ç na lekcj─Ö ta┼äca. A ja zawsze chcia┼éem si─Ö nauczy─ç ta┼äczy─ç.

Mam tu przyjaciela, kt├│ry kiedy┼Ť bra┼é udzia┼é w telewizyjnym programie American Bandstand. Dorasta┼é w Filadelfii i ta┼äczy┼é z dzie─çmi, z nastolatkami. Teraz jest starszy ni┼╝ ja, ale wtedy, dawno temu, to na mnie robi┼éo wra┼╝enie.

Zawsze to wygl─ůda┼éo tak, jakby ┼Ťwietnie si─Ö bawi┼é i pomy┼Ťla┼éem sobie kiedy┼Ť, ┼╝e przecie┼╝ to nie jest fizyka kwantowa, te┼╝ mog─Ö si─Ö tego nauczy─ç. Od s┼é├│w do czyn├│w, zapisa┼éem si─Ö na lekcje. Tam pozna┼éem Brend─Ö. Jedna z os├│b, kt├│rej udziela┼éem wywiadu, odnosz─ůc si─Ö do starego filmu, czy piosenki, zatytu┼éowa┼éa sw├│j wywiad ÔÇťTo wszystko wina Bossa NovyÔÇŁ. Robi─Ö wino, zawsze lubi┼éem ┼Ťpiewa─ç. ┼Üpiewam w ch├│rze. Mam basowy g┼éos. Baryton najbardziej mi odpowiada, ale mog─Ö zej┼Ť─ç do ni┼╝szych, basowych ton├│w. Basso, moje nazwisko, po w┼éosku oznacza bas.

Jacek Lempart: O! A tego nie wiedziałem.

Tom Basso: Tak, w ch├│rze jestem g┼éosem Basso. 

Jacek Lempart: OK

Tom Basso: A te wszystkie inne zaj─Öcia, uwielbiam gr─Ö w golfa. Uwielbiam aktywno┼Ť─ç fizyczn─ů. Du┼╝o ─çwicz─Ö mimo gor─ůcego lata w Arizonie.

─ćwiczymy aerobik w wodzie, wymy┼Ťlamy w┼éasne uk┼éady na podstawie ksi─ů┼╝ek, to niezwyk┼ée jak ─çwiczenia w wodzie maj─ů odmienny wp┼éyw na mi─Ö┼Ťnie, co sprawia, ┼╝e nast─Öpnego dnia czujesz si─Ö wzmocniony, nie obola┼éy. Jedna z rzeczy, kt├│ra mi najbardziej przeszkadza w miar─Ö jak si─Ö starzej─Ö, to to, ┼╝e po aktywno┼Ťci fizycznej nast─Öpnego dnia rano ci─Ö┼╝ko si─Ö zebra─ç z ┼é├│┼╝ka. W ko┼äcu mam 69 lat.

Po porz─ůdnej sesji z hantlami, lub 45 minutach na orbitreku na 10 biegu, wk┼éadam w to sporo si┼éy, poc─Ö si─Ö, czuj─Ö si─Ö dobrze, ale nast─Öpnego dnia czuj─Ö tylko b├│l. Dlatego lubi─Ö aerobic w wodzie, bo w gor─ůcy, letni dzie┼ä na pustyni w Arizonie, mo┼╝na wskoczy─ç do basenu i tam ─çwiczy─ç, jednocze┼Ťnie si─Ö ch┼éodzi─ç i nawet specjalnie nie spoci─ç. W mi─Ödzyczasie wdycham ┼Ťwie┼╝e powietrze, czasem takie ─çwiczenia te┼╝ prowadz─ů do utraty tchu. W ka┼╝dym razie, emerytura to mo┼╝liwo┼Ť─ç wype┼éniania czasu tym wszystkim, czego nie mia┼ée┼Ť okazji robi─ç wcze┼Ťniej, mimo tego, ┼╝e mia┼ée┼Ť na to ochot─Ö. To trzeba doceni─ç i trzeba z tego korzysta─ç.

To nie jest czas na siedzenie przed telewizorem, albo gapienie si─Ö w monitor. Nie patrz─Ö si─Ö w monitor ca┼éy dzie┼ä. To jest ostatnia rzecz, kt├│r─ů chcia┼ébym robi─ç. Robi┼éem to przez wi─Ökszo┼Ť─ç swojego ┼╝ycia. Teraz chc─Ö sp─Ödza─ç czas na powietrzu, pracowa─ç w ogrodzie. Poszed┼éem na lekcje ogrodnictwa, architektury krajobrazu, tylko po to, ┼╝eby zrozumie─ç jak pracowa─ç z ro┼Ťlinami w moim domu i ogrodzie. Interesuj─Ö si─Ö gotowaniem. Tego te┼╝ si─Ö ucz─Ö. Nic nie wiedzia┼éem o gotowaniu, ale zawsze jestem g┼éodny, zw┼éaszcza po wysi┼éku. Dlatego pomy┼Ťla┼éem sobie, ┼╝e fajnie by by┼éo nauczy─ç si─Ö jak przygotowa─ç kolacj─Ö. Teraz zdarza mi si─Ö gotowa─ç charytatywnie kolacje z winem, dla ludzi, kt├│rzy s─ů gotowi zap┼éaci─ç po tysi─ůc dolar├│w, ┼╝eby zje┼Ť─ç ze mn─ů kolacj─Ö, kt├│r─ů sam przygotuj─Ö w moim domu. Mi to sprawia przyjemno┼Ť─ç, fakt, ┼╝e zbieram pieni─ůdze na rzecz wa┼╝nej sprawy, jednocze┼Ťnie poznaj─Ö nowych ludzi i sprawdzam siebie w nowej dziedzinie. 

Robi─Ö wiele rzeczy, kt├│re nie wi─ů┼╝─ů si─Ö ze sob─ů. Ich wsp├│ln─ů cech─ů jest to, ┼╝e po┼Ťwi─Öcam na nie czas i s─ů dla mnie intelektualnym wyzwaniem i to sprawia, ┼╝e daj─ů mi sporo przyjemno┼Ťci. Tego nie da┼éo si─Ö robi─ç w samolocie do Japonii. Dlatego, tak, ciesz─Ö si─Ö emerytur─ů. Jestem plakatowym przyk┼éadem emeryta. Uwielbiam emerytur─Ö. 

Tom Basso, rynkowa legenda pod─ů┼╝ania za trendem

Kolejny bohater s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku, kt├│ry zgodzi┼é si─Ö udzieli─ç ekskluzywnego wywiadu dla Was w ramach mojego podcastu. ­čÖé

Czytaj dalej Ôćĺ

Jak dzi┼Ť inwestuje Tom?

Jacek Lempart: Poza tymi wszystkimi zaj─Öciami nadal aktywnie inwestujesz. Ile czasu musisz po┼Ťwi─Öci─ç na zarz─ůdzanie swoimi inwestycjami teraz, kiedy jeste┼Ť na emeryturze i zarz─ůdzasz ju┼╝ tylko w┼éasnymi ┼Ťrodkami, bo tak jest, prawda?

Tom Basso: Zgadza si─Ö. Mam konto emerytalne i osobiste i Brenda, moja ┼╝ona ma konto emerytalne i osobiste. Mam cztery konta, jej s─ů dosy─ç ┼éatwe w obs┼éudze, moje s─ů nieco bardziej skomplikowane. Moje IRA, jest proste. Troch─Ö ETF├│w i otwarta pozycja w funduszu, kt├│rego jestem prezesem w Standpoint Funds.

Cz─Ö┼Ť─ç inwestycji realizuj─Ö w ramach mojego konta emerytalnego IRA i to jest dobra metoda na r├│wnowa┼╝enie ryzyka zwi─ůzanego z ekspozycj─ů na kontrakty terminowe w ramach IRA, bez konieczno┼Ťci zarz─ůdzania inwestycj─ů w┼éasnor─Öcznie. Moje indywidualne inwestycje, to to gdzie skupiam wi─Ökszo┼Ť─ç swojego wysi┼éku, z tego ┼╝yjemy i p┼éacimy rachunki. Dlatego staram si─Ö o to dba─ç. Kiedy badam r├│┼╝ne mo┼╝liwo┼Ťci, albo mam jaki┼Ť pomys┼é, tak jak powiedzia┼éem wcze┼Ťniej, wczoraj pracowa┼éem nad jednym pomys┼éem i zaj─Ö┼éo mi to trzy do czterech godzin jednorazowo, ┼╝eby wyj┼Ť─ç z niekt├│rych inwestycji, gdzie mia┼éem mo┼╝liwo┼Ť─ç kupienia pojedynczego kontraktu, bo rachunek tylko na tyle pozwala┼é. Jednocze┼Ťnie takie rzeczy jak drewno, zmieniaj─ů cen─Ö tak dynamicznie, ┼╝e liczba mo┼╝liwych do wykupienia kontrakt├│w spada do zera, a na wielu rynkach pojawiaj─ů si─Ö mikro kontrakty. Jest chyba taki rodzaj kontraktu na rop─Ö naftow─ů, kt├│ry jest wielko┼Ťci po┼éowy tego wi─Ökszego. Czyli kiedy w ramach jednego lub dw├│ch kontrakt├│w normalnie, mog─Ö obraca─ç czterema i to mi daje przewag─Ö. Je┼Ťli kiedykolwiek czyta┼ée┼Ť moj─ů ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇťZarz─ůdzanie wielko┼Ťci─ů pozycjiÔÇŁ, tam jest ca┼éa matematyka. W takiej sytuacji, je┼Ťli wykonasz ruch ┼Ťladem za trendem, zwrot z inwestycji wzgl─Ödem ryzyka w tym momencie jest najwy┼╝szy. Nigdy nie b─Ödzie wy┼╝szy. Mo┼╝e si─Ö tak zdarzy─ç, ┼╝e w indywidualnym przypadku wzro┼Ťnie, ale przeci─Ötnie, bior─ůc pod uwag─Ö tysi─ůce transakcji, najlepszy stosunek zwrotu do ryzyka ma miejsce w momencie uruchomienia modelu ┼Ťledzenia trendu (trend following). W przypadku handlu drewnem, znacz─ůcego ruchu na ropie, czy jakich┼Ť akcjach, musisz za┼éo┼╝y─ç stop loss.

Rynek szybko ro┼Ťnie, Ty si─Ö wkupujesz w trend w miar─Ö jak przyspiesza, je┼Ťli nie mo┼╝esz odpowiednio dostosowywa─ç warto┼Ťci stop loss ryzyko ro┼Ťnie i ro┼Ťnie i w ostateczno┼Ťci mo┼╝e w okre┼Ťlonej sytuacji uderzy─ç w Twoj─ů inwestycj─Ö. Rynek nie b─Ödzie r├│s┼é w niesko┼äczono┼Ť─ç, pr─Ödzej czy p├│┼║niej stop loss zadzia┼éa. Ju┼╝ dawno temu zda┼éem sobie spraw─Ö z tego, kiedy wszyscy w bran┼╝y przygl─ůdali si─Ö mojemu stosunkowi zwrotu do ryzyka, ┼╝e spadki zaczynaj─ů si─Ö od szczytowej warto┼Ťci, kiedy ryzyko jest bardzo wysokie.

Je┼Ťli nie utniesz tej inwestycji w kt├│rym┼Ť momencie i nie zredukujesz liczby pozycji wejdziesz w trend spadkowy z pe┼én─ů szuflad─ů akcji lub kontrakt├│w i dostaniesz po kieszeni. ┼╗eby unikn─ů─ç strat uzna┼éem, ┼╝e mog─Ö ustawi─ç limity ryzyka na jakim┼Ť sensownym poziomie, zar├│wno w portfolio, jak i w poszczeg├│lnych pozycjach, kt├│re mog─Ö potem redukowa─ç. Je┼Ťli zaczynam z czterema czy pi─Öcioma jednostkami, mog─Ö jedn─ů zamkn─ů─ç i nadal pozostan─ů mi trzy lub cztery i je┼Ťli nadal widz─Ö wzrost, mog─Ö zredukowa─ç kolejn─ů do dw├│ch. Je┼Ťli zaczn─Ö z jedn─ů, nie mog─Ö nic zamkn─ů─ç. Nie ma z czego redukowa─ç, je┼Ťli zejd─Ö do zera przestaj─Ö bra─ç udzia┼é w grze. Dlatego, ┼╝eby nieco usprawni─ç moje metody przygl─ůdam si─Ö mikrokontraktom i temu czy wi─ů┼╝─ů si─Ö z nimi jakie┼Ť dodatkowe k┼éopoty i czy s─ů warte mojego czasu. Dlatego zrobi┼éem kilka symulacji, chwil─Ö pomy┼Ťla┼éem, poczyta┼éem specyfikacje mikro futures├│w. 

Inna sprawa, ┼╝e dostaj─Ö mn├│stwo pyta┼ä od inwestor├│w, kt├│rzy zaczynaj─ů inwestycje z 25.000 dolar├│w w kieszeni, lub nawet mniejsz─ů kwot─ů. Pytaj─ů mnie jak budowa─ç portfolio na kontraktach. A ja czuj─Ö si─Ö zobowi─ůzany, ┼╝eby im powiedzie─ç, ┼╝e w Trendstat minimum, na kt├│re si─Ö zgadzali┼Ťmy wynosi┼éo milion dolar├│w. 

Przy tej zmienno┼Ťci cen trudno sobie wyobrazi─ç mniejsze portfolio. Taka inwestycja b─Ödzie bardzo mocno przelewarowana. Natomiast z mikrokontraktami, mo┼╝na na przyk┼éad kupi─ç 1/10 normalnego kontraktu na z┼éoto. Na srebrze mo┼╝na inwestowa─ç w 1000 uncji, zamiast standardowe 5000. Gie┼édy zaczynaj─ů si─Ö otwiera─ç na potrzeby ma┼éych inwestor├│w. Mi si─Ö to bardzo podoba. Chc─Ö si─Ö w to wgry┼║─ç i zobaczy─ç kto oferuje mikrokontrakty i na jakich warunkach, ┼╝eby  w przysz┼éo┼Ťci, kiedy nowi traderzy b─Öd─ů mi zadawa─ç takie pytania, b─Öd─Ö m├│g┼é im wskaza─ç w┼éa┼Ťciwy kierunek i powiedzie─ç, na przyk┼éad, zobaczcie co oferuje Grupa CME, maj─ů w ofercie sporo mikrokontrakt├│w, kt├│re wygl─ůdaj─ů atrakcyjne i pomog─ů Wam mitygowa─ç ryzyko. W┼éa┼Ťnie tym si─Ö zajmowa┼éem wczoraj rano. Poza tym, w normalny dzie┼ä, p├│┼é godziny do czterdziestu minut maksymalnie.

Mentalna strona inwestowania

Jacek Lempart: By┼ée┼Ť ju┼╝ moim go┼Ťciem blisko trzy lata temu. Ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e zn├│w mo┼╝emy porozmawia─ç. Pojawia si─Ö ku temu dobra okazja. Wysz┼éa w┼éa┼Ťnie nowa ksi─ů┼╝ka Michaela Covel’a ÔÇťTrend following mindsetÔÇŁ. Czy mo┼╝esz nam powiedzie─ç wi─Öcej na temat samej ksi─ů┼╝ki i o tym co oznacza trend following i takie podej┼Ťcie do inwestowania.

Tom Basso: Tak, zacznijmy od ksi─ů┼╝ki. Michael ┼Ťwietnie prowadzi wywiady, tak jak Ty. Tak jak wcze┼Ťniej wspomnia┼éem, zawsze jest ┼Ťwietnie przygotowany, ale nie m├│wi mi o czym b─Ödziemy rozmawia─ç, dlatego dobrze si─Ö przy tym bawimy. Mamy podobne podej┼Ťcie do wielu rzeczy. On mnie nakr─Öca tymi pytaniami z r─Ökawa, a ja je bardzo lubi─Ö. 

Rozmawiali┼Ťmy tak ju┼╝ chyba czterokrotnie. On tam wspomina o czterech podcastach, ale jeden z nich to jest co┼Ť, co on nazywa ÔÇťSuper Basso EpisodeÔÇŁ, czyli taki ponad czterogodzinny odcinek nagrywany na raz. Mamy tak─ů relacj─Ö, ┼╝e mo┼╝e do mnie zadzwoni─ç z dowolnego miejsca na ┼Ťwiecie i zacz─ů─ç tak─ů rozmow─Ö, kt├│ra ko┼äczy si─Ö po godzinie. Doszli┼Ťmy w pewnym momencie do wniosku, ┼╝e niewiele os├│b jest zainteresowanych podcastami. Ludzie chc─ů czyta─ç tekst. Wielu z jego s┼éuchaczy m├│wi mu, ┼╝e chcieliby dosta─ç zapis rozmowy, przeczyta─ç jej tre┼Ť─ç, ale nie mo┼╝e po┼Ťwi─Öci─ç tyle czasu na s┼éuchanie. Nie mo┼╝e, nie lubi s┼éucha─ç w samochodzie, nie s┼éucha w czasie ─çwicze┼ä, potrzebuj─Ö zapisu rozmowy. Michael zwykle odpowiada ÔÇťmusisz sobie znale┼║─ç kogo┼Ť, kto to spisze, bo ja nie mam zamiaru tego robi─çÔÇŁ. On po prostu lubi swoje nagrania. Nie nagrywa video. Bardzo rzadko mu si─Ö zdarza robi─ç wywiady na zoomie, chyba, ┼╝e na ┼╝ywo w czasie jakiego┼Ť wydarzenia. Ma tak─ů swoj─ů nisz─Ö, w kt├│rej ┼Ťwietnie sobie radzi. Ma tam miliony, miliony ods┼éucha┼ä.

Dlatego podj─Öli┼Ťmy decyzj─Ö, ┼╝e skoro mamy tyle ciekawego materia┼éu, mo┼╝e to jest dobry punkt wyj┼Ťciowy, kt├│ry mo┼╝na powi─ůza─ç z innymi wywiadami, przedmow─ů autorstwa mojej ┼╝ony troch─Ö bada┼ä, kt├│re publikowa┼éem na swojej stronie, zebra─ç porz─ůdna dawk─Ö materia┼éu dla inwestor├│w w jednym miejscu, da─ç im punkt odniesienia, gdzie b─Öd─ů mogli sobie zakre┼Ťli─ç fragmenty, nie b─Öd─ů musieli pami─Öta─ç, ┼╝e co┼Ť pad┼éo w 23 minucie 21 sekundzie podcastu. B─Öd─ů wiedzieli, ┼╝e to czego szukaj─ů jest na setnej stronie, b─Öd─ů mogli sobie t─ů stron─Ö zaznaczy─ç zak┼éadk─ů. I tak te wszystkie rzeczy, o kt├│rych m├│wi┼éem na przestrzeni lat o wielko┼Ťci pozycji, o mentalnej stronie inwestowania, znajd─ů si─Ö w jednym miejscu.

Dali┼Ťmy ksi─ů┼╝ce tytu┼é Trend Following Mindset, bo wiele z tych wywiad├│w dotyczy┼éo mentalnego aspektu inwestowania. Zawsze powtarzam, ┼╝e mo┼╝na wyr├│┼╝ni─ç trzy wa┼╝ne aspekty tradingu. Takie, kt├│re stanowi─ů podstaw─Ö tej dziedziny. Pierwszy, ten, na kt├│rym wszyscy si─Ö skupiaj─ů, to motywacja do zakupu i sprzeda┼╝y, czyli to, ┼╝e kto┼Ť kupuje, kiedy kurs przejdzie punkt ┼Ťredniej krocz─ůcej, kiedy przekroczy lini─Ö Keltnera, kiedy dochodzi do wyprzeda┼╝y, kiedy RSI si─Ögnie 20, czy cokolwiek innego. Ka┼╝dy ma sw├│j buy-sell engine, jego rola polega na ustaleniu kiedy kupujesz i kiedy sprzedajesz. Wszyscy na to po┼Ťwi─Öcaj─ů czas, na poszukiwania idealnej kombinacji. Moim zdaniem to jest najmniej istotna strona inwestowania.

Drugi obszar, na kt├│ry moim zdaniem wielu nowych inwestor├│w nie zwraca uwagi przez to jakim dysponuj─ů kapita┼éem, albo jak─ů wiedz─ů, jest rozmiar pozycji. Dlatego napisa┼éem o tym ksi─ů┼╝k─Ö i wyceni┼éem j─ů na $10, ┼╝eby ka┼╝dy m├│g┼é j─ů kupi─ç. Jest tam ca┼éa matematyka i wiedza, kt├│r─ů budowali┼Ťmy w Trendstat w rzeczywistym ┼Ťwiecie. To jest ┼Ťwietna ksi─ů┼╝ka, kt├│ra pomo┼╝e zrozumie─ç to na czym polega zarz─ůdzanie wielko┼Ťci─ů pozycji. Nie jest to jedyna metoda, ale dla mnie, jest jedn─ů z najprostszych dost─Öpnych dla ka┼╝dego inwestora.

Mo┼╝na stosowa─ç bardzo skomplikowane podej┼Ťcia, ale moim zdaniem to jest ponad mo┼╝liwo┼Ťci przeci─Ötnego inwestora. W ka┼╝dym razie to jest wa┼╝niejsze ni┼╝ schematy decyzyjne dotycz─ůce zakupu i sprzeda┼╝y. Okazuje si─Ö, ┼╝e nawet rzucaj─ůc monet─ů, je┼Ťli przeprowadzimy symulacje Monte Carlo, tak jak my kiedy┼Ť, przy odpowiednim doborze rozmiaru pozycji, stosuj─ůc metod─Ö trail stop i prost─ů krocz─ůc─ů ┼Ťredni─ů i podnosz─ůc stop loss je┼Ťli trafisz na wzrost, zamykaj─ůc pozycj─Ö nast─Öpnego dnia rano na 20 pozycjach wyka┼╝esz w sumie niewielki zysk. Nie b─Ödzie to bardzo rentowne dzia┼éanie. Nie sprzeda┼ébym tego jako strategii inwestycyjnej, ale mo┼╝na u┼╝y─ç takiego eksperymentu jako dowodu na to, ┼╝e wielko┼Ť─ç pozycji ma wi─Öksze znaczenie ni┼╝ decyzja o zakupie, czy sprzeda┼╝y, dlatego, ┼╝e je┼Ťli trafisz na trend i np. z┼éoto wzro┼Ťnie z 500 do tysi─ůca, czy 1500, albo nawet 3000, czy jakiegokolwiek poziomu, zarobisz du┼╝o pieni─Ödzy. Niewa┼╝ne, czy zainwestujesz dzisiaj, wczoraj, czy jutro. To niewiele zmieni.

Trzeci aspekt, moim zdaniem najwa┼╝niejszy, ten o kt├│rym jest wi─Ökszo┼Ť─ç ksi─ů┼╝ki, to mentalna strona inwestowania. Dlaczego tak uwa┼╝am? Jestem inwestorem systemowym. Tak jak wspomnia┼éem, po┼Ťwi─Öcam na to 20, mo┼╝e 40 minut dziennie, opieraj─ůc si─Ö na 8 strategiach na oko┼éo 20 rynkach kontrakt├│w terminowych, indeks├│w akcji i akcji. Jedna z nich dotyczy kontrakt├│w terminowych na kryptowaluty, uruchomi┼éem j─ů kilka dni temu. Nawet jeszcze nie wykona┼éem pierwszej transakcji. Zarz─ůdzam dwoma portfolio ETF, jednym w oparciu o momentum, drugim trend following. Jedno jest sektorowe, drugie skupia si─Ö wy┼é─ůcznie na czynniku momentum. Wszystko to robi─Ö w 20 do 40 minut. Jestem bardzo systematyczny. Dlaczego zwracam uwag─Ö na rozmiar pozycji?

C├│┼╝, dlatego, ┼╝e Tom jest tylko cz┼éowiekiem i mo┼╝e na wiele sposob├│w wszystko zepsu─ç. Mo┼╝e sobie pomy┼Ťle─ç, ┼╝e dzi┼Ť nie czuje ch─Öci do pracy. To by┼é dobry dzie┼ä, pozycje nie s─ů bliskie stopu, nic z┼éego si─Ö nie dzieje, wi─Öc mo┼╝e sobie zagra─ç w golfa. Nie musi si─Ö przejmowa─ç.

Oczywi┼Ťcie w┼éa┼Ťnie tego dnia to by by┼éo najwi─Ökszym b┼é─Ödem, bo chwil─Ö p├│┼║niej rynki by si─Ö odwr├│ci┼éy, stop lossy okaza┼éyby si─Ö by─ç w niew┼éa┼Ťciwym miejscu i ca┼éy plan by si─Ö wywr├│ci┼é. Tak samo kto┼Ť mo┼╝e sobie pomy┼Ťle─ç, ┼╝e drewno od pi─Öciu dni idzie w g├│r─Ö i ma przeczucie, ┼╝e zaraz spadnie. Zosta┼é mu jeden kontrakt, nie ma sensu go trzyma─ç, trzeba zamkn─ů─ç pozycj─Ö. Co to jest? To jest w┼éa┼Ťnie mentalna strona inwestowania, chciwo┼Ť─ç, nadinterpretacja. Je┼Ťli kto┼Ť nie potrafi si─Ö trzyma─ç systemu, przegrywa.

Dok┼éadnie takie same pokusy dzia┼éaj─ů na mnie. Dzia┼éaj─ů na ka┼╝dego. Chciwo┼Ť─ç, frustracja, niepewno┼Ť─ç, strach. Ca┼éy czas uczysz si─Ö jak sobie z tym radzi─ç. Trend Following Mindset to pr├│ba wyja┼Ťnienia, ┼╝e przy inwestycji trzeba kontrolowa─ç wielko┼Ť─ç pozycji i motywacj─Ö do zakupu i sprzeda┼╝y w taki spos├│b, jaki jest dla danej osoby, sytuacji, wysoko┼Ťci kapita┼éu i poziomu umiej─Ötno┼Ťci najbardziej odpowiedni.

Znasz si─Ö na matematyce? A na komputerach? Inwestujesz w uj─Öciu dziennym, czy miesi─Öcznym? Jest tyle r├│┼╝nych czynnik├│w, kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e r├│┼╝nimy si─Ö od siebie. Dlatego nie ma szans, ┼╝e nasze decyzje powinny by─ç takie same. 

Jeden z nas b─Ödzie si─Ö czu┼é bardzo niekomfortowo, je┼Ťli b─Öd─Ö inwestowa┼é dok┼éadnie tak jak Ty. Prawdopodobnie b─Öd─Ö to ja. Ja si─Ö czuj─Ö bezpiecznie stosuj─ůc w┼éasne metody, bo sam je dla siebie stworzy┼éem, ka┼╝dy ich element. Kosztowa┼éo mnie to wiele czasu i wysi┼éku. Kiedy pracowa┼éem zawodowo, planowa┼éem inwestycje swoich klient├│w, nie w┼éasne. 

Dzisiaj inwestuj─Ö inaczej ni┼╝ to robi┼éem w imieniu klient├│w. Je┼Ťli kto┼Ť mnie kiedy┼Ť zmusi do inwestowania pieni─Ödzy klient├│w zn├│w b─Öd─Ö to robi┼é inaczej. Wycofam si─Ö z ryzykownych inwestycji, tych najbardziej nacechowanych zmienno┼Ťci─ů, poszerz─Ö zakres rynk├│w, zainwestuj─Ö w d┼éu┼╝szej perspektywie czasu. Wiele czynnik├│w b─Öd─Ö musia┼é dostosowa─ç indywidualnie do ka┼╝dego klienta.

Tego ludzie nie widz─ů, je┼Ťli chodzi o mentaln─ů stron─Ö inwestycji. To wa┼╝ne, bo je┼Ťli nie czujesz si─Ö komfortowo, pr─Ödzej czy p├│┼║niej podejmiesz z┼é─ů decyzj─Ö i zmodyfikujesz nieodpowiednio swoje systematyczne podej┼Ťcie. You’ve just, you’re no longer a systematic. Przestaniesz dzia┼éa─ç systematycznie. 

Jacek Lempart: Widzia┼éem te┼╝ s┼éowa Larrego Hite’a na ok┼éadce, kt├│ry pisze, ┼╝e ka┼╝dy mo┼╝e zarobi─ç du┼╝o pieni─Ödzy nie posiadaj─ůc „Trend Following Mindset”, ale nikomu nie uda si─Ö ich utrzyma─ç. Wi─ÖcÔÇŽ

Tom Basso: Tak, Larry to dobry cz┼éowiek [┼Ťmiech]. Larry jest wspania┼éy.

By┼é inspiracj─ů do pierwszej pracy nad kontrol─ů ryzyka, o kt├│rej pisz─Ö w ksi─ů┼╝ce. Nie dlatego, ┼╝e si─Ö tym ze mn─ů podzieli┼é. Kiedy czyta┼éem Market Wizards, jako matematyk i in┼╝ynier, zwr├│ci┼éem uwag─Ö na to, ┼╝e pisa┼é o tym, ┼╝eby za ka┼╝dym razem rozmiar pojedynczej inwestycji by┼é dok┼éadnie taki sam. Zobaczy┼éem wtedy w g┼éowie matematyczne uzasadnienie mojej teorii, wg kt├│rej mo┼╝na podzieli─ç ryzyko ka┼╝dej inwestycji przez warto┼Ť─ç kapita┼éu, co pozwoli wyliczy─ç kwot─Ö na rachunku. Mog─Ö za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e inwestycja obejmie konkretn─ů kwot─Ö i obliczy─ç ile kontrakt├│w powinienem wykupi─ç, ┼╝eby utrzyma─ç sta┼éy poziom indywidualnej inwestycji wzgl─Ödem kapita┼éu.

Nieco p├│┼║niej po s┼éynnej transakcji na srebrze, kt├│r─ů r├│wnie┼╝ opisuje ksi─ů┼╝ka i Market Wizards w rozdziale ÔÇťMr. SerenityÔÇŁ z Jackiem Schwagerem, zrozumia┼éem, ┼╝e na tej transakcji zmienno┼Ť─ç by┼éa znacznie za wysoka, wi─Öc korzystaj─ůc z tej samej koncepcji, pomy┼Ťla┼éem, ┼╝e je┼Ťli dzia┼éa w uj─Öciu ryzyka, to mo┼╝e dzia┼éa─ç r├│wnie dobrze w przypadku zmienno┼Ťci. Kiedy jeszcze p├│┼║niej zajmowa┼éem si─Ö inwestycjami walutowymi na parze Euro-Dolar w Trendstat, je┼Ťli zmienno┼Ť─ç jest niska i ryzyko jest niskie mo┼╝e si─Ö okaza─ç, ┼╝e zainwestuj─Ö olbrzymi─ů kwot─Ö w EUR-USD i wystarczy zmiana st├│p procentowych, albo podobne wydarzenie i le┼╝─Ö. Powinienem ustawi─ç warto┼Ť─ç graniczn─ů i w tym miejscu. Tak jak wcze┼Ťniej z volatility to equity i risk to equity, tym razem wykorzysta┼éem margin to equity. To mi pozwoli┼éo spa─ç spokojnie.

Inwestowanie kr├│tkoterminowe

Jacek Lempart: Czy inwestujesz wy┼é─ůcznie w oparciu o strategi─Ö trend following, czy mo┼╝e korzystasz te┼╝ z jakich┼Ť metod bardziej kr├│tkoterminowych, jak mean reversion. Wspomina┼ée┼Ť ju┼╝ o momentum, do tego za chwil─Ö wr├│cimy, ale czy korzystasz z jakich┼Ť innych kr├│tkoterminowych strategii?

Tom Basso: Tak, przyznam, ┼╝e tak. U┼╝ywam r├│┼╝nych strategii. Lawrence Benstdorp, m├│j przyjaciel z Brazylii, prowadzi szko┼é─Ö inwestowania i czasem prowadzimy wsp├│lne seminaria. Ju┼╝ samo przebywanie na takim seminarium jest inspiruj─ůce, bo uczestnicz─ů w nich m─ůdrzy ludzie, 12 wspania┼éych umys┼é├│w w jednym pomieszczeniu. Cz─Östo to nie s─ů nowi inwestorzy. Maj─ů sporo do┼Ťwiadczenia i staraj─ů si─Ö osi─ůgn─ů─ç wy┼╝sze poziomy, a Lawrence i ja zmieniamy si─Ö co p├│┼étorej godziny, ┼╝eby da─ç sobie nawzajem odpocz─ů─ç. To dosy─ç m─Öcz─ůce gada─ç do ludzi w jednym pomieszczeniu przez kilka dni, ale kiedy mo┼╝na pos┼éucha─ç, mo┼╝na si─Ö sporo nauczy─ç. Lawrence napisa┼é doskona┼é─ů ksi─ů┼╝k─Ö na temat automatyzacji portfolio akcji i opowiada w niej o wykorzystaniu r├│┼╝nych system├│w. Proponuje tam d┼éugoterminowe ┼Ťledzenie trend├│w, ale te┼╝ mieszanie r├│┼╝nych strategii, w tym mean reversion. Uwa┼╝am, ┼╝e to jest ┼Ťwietna ksi─ů┼╝ka, ┼éatwa do zrozumienia. Polecam j─ů wielu osobom. Zainspirowa┼é mnie do przemy┼Ťle┼ä na temat tego jak wpisuj─Ö si─Ö w moje strefy komfortu i o dywersyfikacji z wykorzystaniem r├│┼╝nych strategii.

Pierwsz─ů i naj┼éatwiejsz─ů metod─ů, ┼╝eby to osi─ůgn─ů─ç jest przej┼Ťcie od d┼éugoterminowej strategii pod─ů┼╝ania za trendem na rynku kontrakt├│w terminowych w kierunku inwestycji kr├│tkoterminowych, znacznie kr├│tszych. Taki by┼é pierwszy pomys┼é na dywersyfikacj─Ö, zmiana horyzontu czasowego. To by┼éo dosy─ç proste, bo pozwala┼éo na wykorzystanie podobnych trigger├│w co w przypadku pod─ů┼╝ania za trendem, ale w kr├│tszej perspektywie. 

W ten spos├│b osi─ůgasz zwroty z bardzo r├│┼╝nych ┼║r├│de┼é. Czasem to pozwala odbi─ç si─Ö ze spadku na pozycji d┼éugoterminowej, bo pozycja kr├│tkoterminowa si─Ö odwr├│ci i wyr├│wna strat─Ö. Jedna zyskuje, druga traci, a kiedy obydwie zaskocz─ů, wtedy razem daj─ů ┼Ťwietne wyniki. To by┼éa jedna z prostszych rzeczy. 

Drug─ů by┼éa decyzja, kt├│r─ů podj─ů┼éem od razuÔÇŽ w przeciwie┼ästwie do Lawrenca, dla mnie czyste mean reversion oznacza, ┼╝e dos┼éownie wiesz, za┼é├│┼╝my, ┼╝e bazujesz na strategii RSI/Stochastic, od zera do stu. Rynek spada, chcesz otworzy─ç pozycj─Ö poni┼╝ej 20. Rynek nadal spada, a Ty musisz ustawi─ç transakcj─Ö z limitem, ┼╝eby kupi─ç poni┼╝ej rynku. Liczysz na to, ┼╝e Ci si─Ö uda i ┼╝e potem trend si─Ö odwr├│ci. 

Ja tak nie dzia┼éam. Taka metoda mi nie odpowiada. Raczej podejd─Ö do tego na zasadzie, okej, widz─Ö, ┼╝e spada do 20 i wiem, ┼╝e musz─Ö dokona─ç zakupu. Podejm─Ö decyzj─Ö w oparciu o warto┼Ť─ç graniczn─ů z poprzedniego dnia, albo trzydniow─ů, dwudniow─ů ┼Ťredni─ů, punkt prze┼éamania z ostatnich dw├│ch dni, co┼Ť takiego, co dla kogo┼Ť kto patrzy z boku mo┼╝e wygl─ůda─ç  jak wyr├│wnanie do ┼Ťredniej, a dla mnie to jest bardzo, bardzo kr├│tkoterminowy trend following.

To jest z mojego punktu widzenia bardziej komfortowe podej┼Ťcie. Wiem, gdzie ustawi─ç stop, to pasuje do mojej mentalno┼Ťci, wi─Öc nadal tak robi─Ö. Lawrence uwielbia mean reversion i to mu ┼Ťwietnie idzie. Obydwaj mieli┼Ťmy dobry rok w ubieg┼éym roku, przy dw├│ch r├│┼╝ni─ůcych si─Ö podej┼Ťciach. 

O inwestowaniu i najlepszym inwestorze wszechczas├│w, Warrenie Buffecie, opowiada Tomasz Jaroszek

Piguła wiedzy o inwestowaniu na rynkach kapitałowych oraz o tym, czego nauczyć może nas najlepszy inwestor w historii - Warren Buffett

Czytaj dalej Ôćĺ

Jacek Lempart: Tak jak powiedzia┼ée┼Ť, to bardzo wa┼╝ne, ┼╝eby Twoja strategia odpowiada┼éa Twojej naturze, ┼╝eby┼Ť m├│g┼é si─Ö czu─ç komfortowo podejmuj─ůc decyzje.

Tom Basso: Tak, to dobrze podsumowuje to co powiedzia┼éem. Tym si─Ö teraz zajmuj─Ö. Staram si─Ö szuka─ç nowych rynk├│w, wykupionych, wyprzedanych, bardzo kr├│tkoterminowych pozycji, mean reversion, czego┼Ť, co mog─Ö wple┼Ť─ç w swoj─ů strategi─Ö. Doda┼éem program ETF, troch─Ö pozycji opartych na indeksach, kt├│re mo┼╝na traktowa─ç jak przeciwne trendom wzgl─Ödem wykupionych i wyprzedanych pozycji, zawsze staram si─Ö zmierza─ç w przeciwnym kierunku.

W┼é─ůczy┼éem jeden kontrakt bitcoinowy, ┼╝eby spr├│bowa─ç jak to wyjdzie, zobaczy─ç, czy jest wystarczaj─ůco p┼éynny. Nie wiem jak trend following w bardzo kr├│tkiej perspektywie tu zadzia┼éa, ale wygl─ůda na to, ┼╝e jest jaki┼Ť potencja┼é. Zobaczymy.

Nie zaboli mnie to za bardzo ani mocno mi nie pomo┼╝e na pocz─ůtku, ale daje kolejne ┼║r├│d┼éo zwrot├│w. To czego szukam, to niezwi─ůzane ze sob─ů ┼║r├│d┼éa zwrot├│w z inwestycji. Lawrence, uwa┼╝am, ┼╝e ma doskona┼éy spos├│b na okre┼Ťlenie tego jak to wygl─ůda. Je┼Ťli spojrzysz na wykres warto┼Ťci swojego portfela, to nigdy nie jest tak, ze warto┼Ť─ç inwestycji idzie r├│wno w g├│r─Ö. Zawsze troch─Ö wzrasta, troch─Ö spada, wzrasta troch─Ö bardziej, troch─Ö bardziej spada. Troch─Ö w g├│r─Ö, troch─Ö w d├│┼é. Je┼Ťli b─Ödziesz wierny swojej strategii i zostawisz swoje pozycje nieruszone, pr─Ödzej czy p├│┼║niej pewnie wejd─ů na wy┼╝szy poziom. Musisz by─ç cierpliwy, a to jest najtrudniejsze mentalnie w ┼Ťledzeniu trend├│w. Lawrence nazywa to zasypywaniem do┼ék├│w. Spadki, to do┼éki. Tak samo zasypuje si─Ö dziury w drodze szufl─ů. 

Jak przebadasz to w okre┼Ťlonym czasie, kiedy Twoje strategie zadzia┼éa┼éy, w kt├│rych momentach dzia┼éa┼éy gorzej, na jakich rynkach je wykorzysta┼ée┼Ť, jakie to by┼éy strategie, jak d┼éugo si─Ö ich trzyma┼ée┼Ť, maj─ůc idealny wgl─ůd w przesz┼éo┼Ť─ç swoich inwestycji mo┼╝esz matematycznie zaplanowa─ç dzia┼éania, kt├│re pozwol─ů Ci zarabia─ç w czasie tych do┼ék├│w. Taki rodzaj strategii nie musi przynosi─ç zysk├│w w d┼éu┼╝szej perspektywie, tak jak wielkie modele pod─ů┼╝aj─ůce za trendem, czy Twoje kluczowe pozycje – cokolwiek, co sprawia, ┼╝e warto┼Ť─ç Twojego portfela d┼éugofalowo ro┼Ťnie. To podej┼Ťcie ma na celu zasypanie do┼ék├│w. Je┼Ťli przemy┼Ťlisz sobie to dok┼éadnie, zaplanujesz tak, ┼╝eby wype┼éni─ç te luki, a oka┼╝e si─Ö, ┼╝e raz i drugi si─Ö nie uda┼éo, ucinasz to od razu, skoro nie przynios┼éo rezultatu.

Mo┼╝esz matematycznie zaplanowa─ç dzia┼éania, kt├│re r├│wnowa┼╝─ů wczesne straty wynikaj─ůce z pod─ů┼╝ania za trendem zyskami z mean reversion. Je┼Ťli z takim mechanizmem znajdziesz si─Ö w sytuacji gdzie dojdzie do panicznych spadk├│w, ta metoda b─Ödzie powodowa┼éa otwieranie pozycji z za┼éo┼╝eniem, ┼╝e dojdzie do odwr├│cenia trendu i stracisz na tym d─ů┼╝eniu do ┼Ťredniej.

Musisz by─ç bardzo ostro┼╝ny ┼╝eby nie wywo┼éa─ç dalszych spadk├│w zak┼éadaj─ůc skuteczno┼Ť─ç d─ů┼╝enia do ┼Ťredniej, kt├│rym r├│wnowa┼╝ysz spadki wywo┼éane pod─ů┼╝aniem za trendem. To ju┼╝ kwestia odpowiedniego rozmiaru otwieranych pozycji i tak dalej. Ja zda┼éem sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e to jest obszar warty zbadania i doszed┼éem do rozwi─ůza┼ä, kt├│re pozwalaj─ů mi zasypywa─ç te do┼éki, poszerzy─ç wachlarz strategii i nie po┼Ťwi─Öca─ç na to o wiele wi─Öcej czasu ni┼╝ zwykle.

Je┼Ťli inwestuj─Ö w indeks akcji i otwieram tak─ů pozycj─Ö bo moje inwestycje w ETFy s─ů bardziej d┼éugofalowe, je┼Ťli inwestuj─Ö w indeksy w kr├│tszej perspektywie, mog─Ö np. szortowa─ç NASDAQ kiedy moje strategie momentum nadal wracaj─ů do poziomu stop loss. Jedne i drugie si─Ö w pewnym sensie r├│wnowa┼╝─ů.

Czyli ca┼éy czas staram si─Ö obserwowa─ç, czy kt├│ra┼Ť z moich strategii ma s┼éaby punkt, achillesow─ů pi─Öt─Ö, kt├│ra mo┼╝e spowodowa─ç spadki i je┼Ťli tak, to jaka inna strategia mo┼╝e w tym samym czasie przynie┼Ť─ç zyski, ale nie b─Ödzie obni┼╝a─ç zysk├│w w innych momentach. To jest przedmiotem moich bada┼ä w ostatnim czasie.

Momentum vs. pod─ů┼╝anie za trendem

Jacek Lempart: Wspomnia┼ée┼Ť o momentum. Chcia┼éem Ci─Ö tu zada─ç dodatkowe pytanie o to jaka jest r├│┼╝nica mi─Ödzy strategi─ů momentum a trend following? Podstawa obydwu strategii zdaje si─Ö by─ç podobna, zgadza si─Ö? Szukamy jakiego┼Ť momentum na rynku, jednak o pod─ů┼╝aniu za trendem m├│wi si─Ö g┼é├│wnie w kontek┼Ťcie kontrakt├│w terminowych, natomiast momentum jest u┼╝ywane w kontek┼Ťcie ETF├│w. 

W dzisiejszych czasach dosy─ç ┼éatwo mo┼╝na inwestowa─ç w indeksy przez ETFy. Tak jak wspomnia┼ée┼Ť, z mniejszym kapita┼éem inwestor mo┼╝e mie─ç problem z inwestycj─ů w kontrakty, ale z ETFami b─Ödzie ┼éatwiej. Jaka jest r├│┼╝nica mi─Ödzy tymi dwoma podej┼Ťciami?

Tom Basso: Ja bym to kwalifikowa┼é nieco inaczej. Powiedzia┼ébym, ┼╝e momentum i trend following to dwie r├│┼╝ne formy pod─ů┼╝ania za trendem. Nazwa┼ébym trend following ojcem chrzestnym r├│┼╝nych matematycznych dzia┼éa┼ä, kt├│re zaliczaj─ů si─Ö do wi─Ökszej kategorii.

Momentum moim zdaniem oznacza, ┼╝e szukasz np. ETF├│w, czy akcji, kt├│rych warto┼Ť─ç zmienia si─Ö znacznie korzystniej ni┼╝ wszystkiego wok├│┼é. Kupujesz wtedy, kiedy obserwujesz takie zjawisko i zauwa┼╝asz, ┼╝e jego momentum jest dodatnie. Kiedy przychodz─ů gorsze czasy porzucasz je i szukasz kolejnych. Wybierasz te, kt├│re dynamicznie rosn─ů. C├│┼╝, czy to nie jest pod─ů┼╝anie za silnym wzrostem i redukowanie strat kiedy pojawi si─Ö s┼éabszy moment? To pod─ů┼╝anie za trendem.

Trend following to dla mnie nazwa, kt├│r─ů mo┼╝na przypisa─ç do wielu r├│┼╝nych dzia┼éa┼ä. Mo┼╝na tak okre┼Ťla─ç dzia┼éania oparte na kana┼éach Keltnera, ruchomych ┼Ťrednich, wysokich czy niskich zakresach cen. Jest ich mn├│stwo. Je┼Ťli zajrzysz na investopedia.com znajdziesz ich oko┼éo setki, s─ů to r├│┼╝ne wska┼║niki, na kt├│rych mo┼╝na si─Ö opiera─ç podejmuj─ůc decyzje o zakupie czy sprzeda┼╝y. Dla mnie pod─ů┼╝anie za trendem jest jak ┼éatka, kt├│ra mo┼╝na przypi─ů─ç do wszystkich tych wska┼║nik├│w. Momentum to ich konkretny podzbi├│r. 

W przypadku moich dw├│ch r├│┼╝nych podej┼Ť─ç do ETF├│w, w jednym z nich wybra┼éem po jednym funduszu sektorowym z bardzo nisk─ů struktur─ů kosztow─ů i du┼╝─ů p┼éynno┼Ťci─ů w oko┼éo 20, chyba dok┼éadnie 23 r├│┼╝nych sektorach, je┼Ťli dobrze pami─Ötam. Co┼Ť ko┼éo tego. Znalaz┼éem ETF dla sektora metali, ETF dla wschodz─ůcych rynk├│w, ETF technologiczny, ETF kosmiczny, et cetera. Tu korzystam z prostych wska┼║nik├│w zakupowych, trend following w okresie 21 dni na wej┼Ťcie i 50 dni na wyj┼Ťcie, bo my┼Ťl─Ö, ┼╝e b─Öd─ů ros┼éy. Ustawiam to tak, ┼╝eby trudniej by┼éo wyj┼Ť─ç ni┼╝ z powrotem wej┼Ť─ç na konkretn─ů pozycj─Ö i to ┼Ťwietnie zadzia┼éa┼éo w czasach COVID, bo zgodnie ze strategi─ů zamkn─ů┼éem pozycje przy spadkach a potem natychmiast otworzy┼éem je na wzrosty i to mi pomog┼éo osi─ůgn─ů─ç bardzo dobre wyniki w ubieg┼éym roku.

To nazywam pod─ů┼╝aniem za trendem. Wybieram wska┼║niki do zakupu i sprzeda┼╝y, wielko┼Ť─ç pozycji, zdywersyfikowane portfolio i do dzie┼éa. Wiem, ┼╝e mam 23 r├│┼╝ne sektory w kt├│re inwestuj─Ö, wi─Öc si─Ögam szeroko. Natomiast po stronie momentum, zdecydowa┼éem si─Ö przeznaczy─ç kolejn─ů kwot─Ö i uzbroi─ç skanery mierz─ůce wyniki, z kt├│rych korzysta m├│j broker w taki spos├│b, ┼╝eby sprawdzi─ç wzgl─Ödn─ů si┼é─Ö r├│┼╝nych aktyw├│w w okresie ostatnich 30 dni. W ten spos├│b dostaj─Ö list─Ö np. 50 najlepiej rokuj─ůcych ETF├│w wed┼éug okre┼Ťlonych kryteri├│w. Nagle pojawia si─Ö tam jaki┼Ť rosyjski ETF, albo jaka┼Ť firma od cyberbezpiecze┼ästwa w ramach ETF skupiaj─ůcego si─Ö na tej bran┼╝y, albo co┼Ť innego, np. jaka┼Ť wysoko-kapita┼éowa sp├│┼éka, wida─ç tam pewne schematy, co bywa fascynuj─ůce, bo po kilku miesi─ůcach zauwa┼╝y┼éem jak to si─Ö zmienia.

Nagle okazuje si─Ö, ┼╝e screenery wy┼éaniaj─ů firmy od cyber security, a potem pojawiaj─ů si─Ö firmy o warto┼Ťci znacznie przewa┼╝aj─ůcej inne gie┼édowe pozycje, albo firmy technologiczne, albo aktywa z rynk├│w wschodz─ůcych, z jakiego┼Ť konkretnego kraju, cokolwiek. To jest fascynuj─ůce i ja wtedy inwestuj─Ö w te nowe pozycje. Kupuj─Ö niewielk─ů pozycj─Ö i ustawiam pod─ů┼╝aj─ůcy za ni─ů stop. Jesli ich si┼éa maleje, powiedzmy poni┼╝ej 60 na skali relative strenght, trac─ů swoje mojo, wtedy je wycinam. Maksymalnie mia┼éem 25 takich pozycji, teraz, po wczorajszych spadkach mam ich 10. Wczoraj mieli┼Ťmy spore spadki i stopy na kilku pozycjach zadzia┼éa┼éy.

Jacek Lempart: Rygorystycznie trzymasz się sygnałów, czy zostawiasz sobie przestrzeń do interpretacji

Tom Basso: Stopy s─ů ustawione wcze┼Ťniej i nawet nie wiem kiedy si─Ö uruchamiaj─ů p├│ki nie sprawdz─Ö wynik├│w na koniec dnia. Dowiaduj─Ö si─Ö o tym kiedy to si─Ö ju┼╝ zadzieje. Przewa┼╝nie robi─Ö wtedy co┼Ť innego, udzielam wywiadu. Nie mog─Ö tu z Tob─ů siedzie─ç i jednocze┼Ťnie aktywnie zarz─ůdza─ç swoim portfelem.

Jacek Lempart: Chodzi mi o to, ┼╝e jeste┼Ť inwestorem systemowym, ale jest z tym jeden problem. Je┼Ťli rynek si─Ö zmienia, inwestor mo┼╝e zacz─ů─ç zadawa─ç sobie pytanie kiedy nale┼╝y adaptowa─ç model inwestycyjny to zachodz─ůcych zmian. Jak Ty to widzisz? Kiedy wiesz, ┼╝e model nale┼╝y zmieni─ç? Pami─Ötaj─ůc, ┼╝e zbyt cz─Öste zmiany po prostu prowadz─ů do tego, ┼╝e przestajesz si─Ö trzyma─ç strategii i ci─ůgle j─ů modyfikujesz, jednak czasem trzeba takie zmiany wprowadzi─ç. Jak do tego podchodzisz?

Tom Basso: Moja odpowied┼║ na to jest taka, ┼╝e tw├│j model musi robi─ç co┼Ť, czego nie b─Ödziesz si─Ö spodziewa┼é. Jeden z powod├│w, dla kt├│rych jestem stanowczy w rozmowach z traderami, nowi inwestorzy zawsze pytaj─ů ÔÇťa jak Ty to robiszÔÇŁ? Jakich wska┼║nik├│w sam u┼╝ywasz? Na jakich rynkach handlujesz? Wszyscy chc─ů mnie sklonowa─ç, a ja im ci─ůgle powtarzam, ┼╝e nie s─ů mn─ů. Nie klonujcie mnie, projektujcie strategie na w┼éasne potrzeby. Kolejnym powodem dla kt├│rego strategie powinny by─ç szyte na miar─Ö od podstaw jest to, ┼╝e powiniene┼Ť bardzo dobrze rozumie─ç co robisz dobrze, ┼╝eby wiedzie─ç kiedy rynek wymaga od Ciebie dzia┼éania i daje Ci sygna┼éy, a Ty je widzisz, bo hej, co┼Ť jest nie tak, powiniene┼Ť zarabia─ç pieni─ůdze, a nie zarabiasz. Co┼Ť tu nie gra, wi─Öc zaczynasz si─Ö doszukiwa─ç zmian i zdajesz sobie spraw─Ö, ┼╝e gdzie┼Ť pope┼éni┼ée┼Ť jaki┼Ť b┼é─ůd, kt├│ry teraz Ci─Ö dotyka. Strategia i matematyka nie radzi sobie z jakim┼Ť nowym zjawiskiem. 

Np. mem stocks, wiesz, kiedy kto┼Ť na jakim┼Ť forum m├│wi ┼╝e AMC p├│jdzie w g├│r─Ö. To jest zjawisko, kt├│re wykracza poza schemat. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e grasz na momentum i widzisz taki AMC jak idzie w g├│r─Ö 600%, potem 6000%, albo ile tam wysz┼éo. Musisz spr├│bowa─ç to zrozumie─ç, zauwa┼╝y─ç, ┼╝e to jest co┼Ť nowego, ┼╝e nigdy wcze┼Ťniej nie by┼éo for├│w, kt├│re mog┼éy mie─ç taki wp┼éyw na rynki kapita┼éowe.

Jak to wple┼Ť─ç w strategi─Ö inwestycyjn─ů? To jest moment na zmiany. Poza tym obserwuj momenty kiedy tracisz pieni─ůdze i co m├│g┼éby┼Ť zrobi─ç inaczej, ┼╝eby nie by┼éo straty przy spadku. To jest dobry moment na zastanowienie si─Ö czy nie warto czego┼Ť zmieni─ç. Poza tym, je┼Ťli tracisz pieni─ůdze, zawsze b─Ödzie Ci─Ö korci─ç zmiana strategii. Pomy┼Ťlisz sobie, ┼╝e je┼Ťli zrobi┼éby┼Ť co┼Ť inaczej, to w czasie tego spadku by┼Ť nie straci┼é, wi─Öc dokonujesz zmiany. Nie zdajesz sobie przy tym sprawy, ┼╝e strategia zbudowana na symulacjach opartych na danych z dziesi─Öcioleci, ulega zmianie na podstawie jakiego┼Ť jednego wydarzenia i je┼Ťli to zrobisz, to b─Ödziesz potem takie modyfikacje robi─ç ca┼éy czas. Potem si─Ö oka┼╝e, ┼╝e modyfikujesz strategi─Ö, kt├│ra na innych rynkach nadal mog┼éa dzia┼éa─ç.

I tu si─Ö pojawia frustracja, zaczniesz si─Ö miota─ç i wini─ç za b┼é─Ödy, bo nie powiniene┼Ť wprowadza─ç ┼╝adnych zmian. Wchodzisz w taki tryb, gdzie ustawiasz si─Ö na pora┼╝k─Ö, mentalne za┼éamanie wiary. Jak co┼Ť nie jest zepsute, to tego nie naprawiaj, a je┼Ťli jest, bo pojawi┼éo si─Ö na rynku jakie┼Ť nowe zjawisko, wtedy postaraj si─Ö je zidentyfikowa─ç i odpowiednio dostosowa─ç. Istnieje przestrze┼ä do tego, ┼╝eby logicznie podej┼Ť─ç do takiego procesu, zacz─ů─ç od podstaw, zajrze─ç w dane historyczne, przeprowadzi─ç symulacje, wprowadzi─ç zmiany, kt├│re pozwol─ů wdro┼╝y─ç now─ů metod─Ö zasypywania do┼ék├│w i wtedy mo┼╝esz dzia┼éa─ç dalej. S─ů odpowiednie momenty, kiedy warto przemy┼Ťle─ç zmian─Ö. Nie ka┼╝da z moich strategii pozosta┼éa niezmieniona, ale powiem Ci tyle, ┼╝e m├│j buy/sell engine, kt├│rego u┼╝ywam do podejmowania decyzji zakupowych na rynku konktrakt├│w terminowych jest dok┼éadnie identyczny jak jedna ze strategii, kt├│rej u┼╝ywali┼Ťmy w Trendstad w latach 80-tych.

Jacek Lempart: No tak, ale z drugiej strony…

Tom Basso: To jest ju┼╝ ponad 40 lat korzystania z tej samej strategii. Czasem dzia┼éa lepiej, czasem gorzej. W czasie seminarium pokazuj─Ö taki wykres, kt├│ry jest ciekawy dlatego, ┼╝e mam tam pi─Ö─ç r├│┼╝nych wska┼║nik├│w buy/sell, kt├│re potrafi─ů dok┼éadnie pokaza─ç kiedy na rynku takim jak np. rynek ropy, co┼Ť si─Ö zadzieje.

Wiedzia┼éem o tym, ┼╝e tak b─Ödzie i zrobi┼éem zrzut ekranu w sytuacji, kiedy pi─Ö─ç r├│┼╝nych wska┼║nik├│w zadzia┼éa┼éo jednocze┼Ťnie, w odleg┼éo┼Ťci dos┼éownie jednego czy dw├│ch dni. Na wykresie to jest tylko jego niewielki fragment, tymczasem chwil─Ö potem rynek ropy wystrzeliwuje w kosmos i czym tu si─Ö przejmowa─ç, czy kupi┼ée┼Ť dzisiaj, wczoraj, czy jutro, skoro i tak uda┼éo Ci si─Ö zyska─ç? Tylko to si─Ö liczy. Ludzie nie zdaj─ů sobie z tego sprawy, zw┼éaszcza, je┼Ťli ca┼éy dzie┼ä siedz─ů, jak nowi inwestorzy, kt├│rzy nie maj─ů lepszych rzeczy do roboty i chc─ů szlifowa─ç swoje umiej─Ötno┼Ťci.

Siedz─ů przyklejeni do swoich ekran├│w i daj─ů si─Ö przyt┼éacza─ç informacyjnemu ha┼éasowi. Nie potrafi─ů zrobi─ç kroku wstecz i pomy┼Ťle─ç strategicznie, bo ca┼éy czas co┼Ť naciska ich emocjonalne prze┼é─ůczniki. Je┼Ťli mog─Ö takim osobom co┼Ť doradzi─ç, m├│wi─Ö im, ┼╝eby w ci─ůgu dnia skupili si─Ö na handlu. Mam na my┼Ťli handel systematyczny, „bezmy┼Ťlny”, przemy┼Ťlany, cokolwiek, byle w zgodzie z jak─ů┼Ť strategi─ů. Je┼Ťli handlujesz aktywnie, ustal sobie jakie┼Ť zasady, skup si─Ö, nie wymy┼Ťlaj nowych metod w ci─ůgu dnia. Zamknij dzie┼ä, usi─ůd┼║ wygodnie, przejrzyj dane z rynku i wtedy si─Ö zastan├│w.

Popatrz na notatki i zacznij wymy┼Ťla─ç strategie wtedy, kiedy rynki s─ů zamkni─Öte a emocje nie graj─ů roli, kiedy nic ci─Ö nie motywuje do podejmowania decyzji wy┼é─ůcznie w oparciu o ha┼éas. To nie prowadzi do niczego dobrego.

Inteligencja w wyniki inwestycyjne

Jacek Lempart: Przy okazji, w Twojej ksi─ů┼╝ce trafi┼éem na artyku┼é w kt├│rym piszesz, kt├│rego tytu┼é brzmi ÔÇťskoro jeste┼Ťmy tacy m─ůdrzy, czemu nie jeste┼Ťmy bogaci?ÔÇŁ, gdzie piszesz o ludziach z bardzo wysokim IQ, kt├│re nie potrafi┼éy wypracowa─ç dobrego zwrotu z inwestycji. Wygl─ůda na to, ┼╝e IQ nie ma zwi─ůzku z zyskiem w tej sytuacji…

Tom Basso: Mam na ten temat bardzo ciekaw─ů anegdot─Ö. Kiedy┼Ť na konferencji spotka┼éem doktora matematyki, kt├│ry przys┼éuchiwa┼é si─Ö mojej prezentacji na temat strategii inwestycyjnych. Po prezentacji podszed┼é do mnie, przedstawi┼é si─Ö jako programista i doktor matematyki, powiedzia┼é, ┼╝e ma problem. Zastanawia si─Ö co zrobi─ç. Poprosi┼éem, ┼╝eby mi opowiedzia┼é swoj─ů histori─Ö, a on powiedzia┼é jak u┼éo┼╝y┼é podstawow─ů strategi─Ö i potem dodawa┼é do niej kolejne elementy. Co┼Ť o wielko┼Ťci pozycji, co┼Ť o kolejnych rynkach i dodatkowych strategiach. 

Powiedzia┼é mi o tym, jak sp─Ödzi┼é dwa lata na samych symulacjach, wi─Öc zapyta┼éem czemu nigdy nie wypr├│bowa─ç swojego modelu? Odpowiedzia┼é, ┼╝e nie czuje, ┼╝eby by┼é gotowy. Odpowiedzia┼éem mu, ┼╝e w ten spos├│b nigdy nie sko┼äczy. Nigdy nie wykona pierwszej transakcji. Musisz wyj┼Ť─ç na rynek i zobaczy─ç jak to dzia┼éa w prawdziwym ┼Ťwiecie, jak zachowa si─Ö Tw├│j model. 

Potem go dostosuj, wr├│─ç i spr├│buj jeszcze raz, b─Ödzie dzia┼éa─ç coraz lepiej. On o tym nie mia┼é poj─Öcia. By┼é genialny, o wiele lepszy z matematyki ni┼╝ ja. Ja sobie z matematyk─ů radz─Ö, ale nigdy nie by┼éem olimpijczykiem. Potrafi─Ö robi─ç dosy─ç skomplikowane obliczenia, ale to nie jest moje ulubione zaj─Öcie.

Powiedzmy, ┼╝e wiem jak to dzia┼éa. Zawsze mog─Ö si─Ö odnie┼Ť─ç do jakiej┼Ť literatury i znale┼║─ç informacj─Ö, kt├│rej nie pami─Ötam ze studi├│w uko┼äczonych 45 czy 50 lat temu. A ten go┼Ť─ç by┼é geniuszem i nawet nie wykona┼é jednej transakcji. To doskona┼éy przyk┼éad tego czego nie nale┼╝y robi─ç. Na pocz─ůtek wymy┼Ťl co┼Ť prostego, co┼Ť co ┼éatwo odtworzy─ç i naprawd─Ö zrozumie─ç.

Mam kolejny przyk┼éad. M├│j dawny wsp├│lnik inwestowa┼é w fundusze i zapisywa┼é sobie przy tym r├│┼╝ne zasady w swoim zeszycie. Kt├│rego┼Ť dnia wr├│ci┼éem z podr├│┼╝y, a on przez ten czas wykona┼é jakie┼Ť transakcje. Niekt├│re ze strat─ů, ale powtarza┼é sobie, ┼╝e gdyby co┼Ť tam zrobi┼é inaczej, tej ujemnej transakcji by nie by┼éo. 

W ten spos├│b zapisywa┼é kolejn─ů zasad─Ö. Mia┼é nieko┼äcz─ůc─ů si─Ö list─Ö zasad. Je┼Ťli co┼Ť, to musisz co┼Ť i musi by─ç co┼Ť, a warto┼Ť─ç powinna by─ç jaka┼Ť tam. Musi by─ç na nowym rekordowym poziomie, musi zadzia┼éa─ç jaki┼Ť wska┼║nik. Jego zasady stawa┼éy si─Ö coraz bardziej skomplikowane. Wr├│ci┼éem z podr├│┼╝y, wszed┼éem do jego biura i zapyta┼éem jak mu tam posz┼éo z funduszem Mitchella, czy przeprowadzi┼é transakcje.

Us┼éysza┼éem w odpowiedzi, ┼╝e nie. Ja mu na to odpowiadam, ┼╝e powinni┼Ťmy byli dosta─ç sygna┼é do inwestycji, a on mi na to, ┼╝e nie i ┼╝e mi poka┼╝e. Wyci─ůga swoj─ů ksi─ů┼╝eczk─Ö i zaczyna wymienia─ç regu┼éy, czyta mi je na g┼éos. OK, to jest na tak, to jest na tak, to te┼╝ jest na tak. Potem na koniec m├│wi, ┼╝e to te┼╝ i to oznacza, ┼╝e powinni┼Ťmy byli otworzy─ç d┼éug─ů pozycj─Ö. Po czym ┼éapie si─Ö za g┼éow─Ö i m├│wi, o m├│j Bo┼╝e, przegapi┼éem okazj─Ö. Tak bardzo sobie skomplikowa┼é ┼╝ycie, ┼╝e sam ju┼╝ nie wiedzia┼é co robi. Pokr─Öci┼éem g┼éow─ů i wyszed┼éem z pokoju. Wiesz, po prostu wprowadzanie zb─Ödnych komplikacji nie ma sensu.

To w ┼╝aden spos├│b nie dodaje warto┼Ťci w d┼éu┼╝szej perspektywie. Jack Schwager u┼╝ywa takiego sformu┼éowania jak stopie┼ä ograniczenia (degree of restriction), kt├│re bardzo mi si─Ö podoba. Im wi─Öcej parametr├│w zawrzesz w swojej strategii, tym bardziej ograniczasz sobie mo┼╝liwo┼Ť─ç reakcji na r├│┼╝ne czynniki, nawet w przypadku, kiedy pojawia si─Ö atrakcyjna okazja.

Musisz to, musisz tamto, musisz spe┼éni─ç 10 r├│┼╝nych warunk├│w. Nigdy nic nie kupisz, bo ┼╝adna transakcja nie spe┼éni tylu kryteri├│w. Kupisz co┼Ť raz albo dwa razy w roku. To w ┼╝aden spos├│b nie pomo┼╝e w wypracowaniu zysk├│w. Dlatego uwa┼╝am, ┼╝e strategia musi by─ç prosta, spr├│buj ustawi─ç parametry tak nisko jak to mo┼╝liwe, ┼╝eby na koniec osi─ůgn─ů─ç wynik.

Dlatego lubi─Ö to okre┼Ťlenie, kt├│re wymy┼Ťli┼é Jack, stopie┼ä ograniczenia. Dok┼éadnie tak to wygl─ůda.

Wpływ banków centralnych na rynek

Jacek Lempart: To prawda. Ludzie wybieraj─ů bardziej skomplikowane rozwi─ůzania. Jest takie powiedzenie, ┼╝e skomplikowane rzeczy ┼éatwiej sprzeda─ç, a ludzie uwa┼╝aj─ů, ┼╝e skomplikowane rozwi─ůzania s─ů lepsze, gdzie przewa┼╝nie jest odwrotnie.

Proste rozwi─ůzania s─ů lepsze, nie trzeba ich specjalnie weryfikowa─ç, czasem wystarczy policzy─ç w pami─Öci. Dzi─Öki temu rozumiesz dlaczego otwierasz pozycj─Ö, nie tylko przez to ┼╝e tak wynika z jakiej┼Ť zabawnej formu┼éki, ale w tym przypadku jest inaczej.

Widzisz, za┼é├│┼╝my ┼╝e mam jak─ů┼Ť strategi─Ö, kt├│ra w przesz┼éo┼Ťci by┼éa skuteczna, ale przy tej ilo┼Ťci pieni─Ödzy, kt├│re s─ů teraz drukowane, wszystko si─Ö zmieni. Zdarza si─Ö, ┼╝e na decyzje inwestycyjne wp┼éywaj─ů decyzje polityczne. Po pierwsze, czy to jest dobry czas na to, ┼╝eby uwzgl─Ödni─ç dzia┼éania bank├│w centralnych i czy uwa┼╝asz, ┼╝e mog─ů one faktycznie wp┼éyn─ů─ç, albo ju┼╝ maj─ů wp┼éyw na rynki i dzia┼éanie modeli inwestycyjnych?

Tom Basso: Z moich obserwacji na przestrzeni 50 lat i do┼Ťwiadcze┼ä z r├│┼╝nymi formami inwestowania, s┼éysza┼éem to sformu┼éowanie wiele, wiele razy, ┼╝e czasy si─Ö zmieniaj─ů. Zapa┼Ť─ç rynku w 1987 roku, 23% procent w jeden dzie┼ä, sam tego do┼Ťwiadczy┼éem. Dwie wojny w Iraku, kiedy ropa z 32 dolar├│w wskoczy┼éa na 40 a nast─Öpnego dnia rano by┼éa na 22. Wiele by┼éo takich sytuacji, kt├│re ludzie uwa┼╝ali za wa┼╝ne.

A co si─Ö w tym czasie dzia┼éo z rynkami? Na rynkach ca┼éy czas panuje ruch. Ceny id─ů w g├│r─Ö, id─ů w d├│┼é, czasem co┼Ť si─Ö wywr├│ci.

Taka ilo┼Ť─ç pieni─Ödzy jaka jest wpompowywana na rynek powoduje tendencje inflacyjne i zaburza warto┼Ť─ç inwestycji, bo je┼Ťli PE wynosi 10, czyli na ka┼╝d─ů akcj─Ö o warto┼Ťci 10 dolar├│w przypada zysk w wysoko┼Ťci 1 dolara, a inflacja powoduje, ┼╝e ten jeden dolar ma warto┼Ť─ç 50 cent├│w, to si─Ö b─Ödzie r├│wna┼éo 20 dolarom za akcj─Ö i 2 dolarom zysku.

Je┼Ťli warto┼Ť─ç PE ma by─ç zachowana, cena akcji wzro┼Ťnie do 20 dolar├│w, czyli zarobisz 100%, a te dodatkowo zarobione pieni─ůdze w ┼╝aden spos├│b nie wp┼éyn─ů na Twoje ┼╝ycie. Tw├│j maj─ůtek pozostaje niezmieniony, bo si┼éa nabywcza tych 20 dolar├│w jest taka jak wcze┼Ťniej 10, mimo tego, ┼╝e zyska┼ée┼Ť na transakcji.

Jako inwestor jestem nieco bardziej uprzedzony. To jak dzia┼éaj─ů rz─ůdy na ┼Ťwiecie, nie tylko w USA, ale w ECB, Europejski Bank Centralny i inne w┼éadze, to co pr├│buj─ů osi─ůgn─ů─ç, nap─Ödzi─ç gospodark─Ö, to co robi─ů ma raczej odwrotny efekt, je┼Ťli pr├│buj─ů j─ů nap─Ödza─ç pompuj─ůc w ni─ů wi─Öcej got├│wki.

To nie jest dobre podej┼Ťcie. Pozw├│lmy gospodarkom robi─ç to co gospodarki robi─ů najlepiej, bez pompowania w nie olbrzymich pieni─Ödzy. Tylko tak mo┼╝e doj┼Ť─ç do prawdziwego wzrostu. To jest odpowiednie i korzystne dzia┼éanie z punktu widzenia obywateli. Jednak ja nie kieruj─Ö ECB czy FED. Jako inwestor siedz─Ö tu i m├│wi─Ö sobie, ┼╝e je┼Ťli taka sytuacja doprowadzi do wzrost├│w na rynkach przez kolejne 5 lat, ja otwieram d┼éugie pozycje.

Poniewa┼╝ ┼Ťledz─Ö trendy niespecjalnie si─Ö przejm─Ö je┼Ťli to wszystko si─Ö zawali a sp├│┼éki z S&P 500 spadn─ů o 80%. Wtedy b─Öd─Ö inwestowa┼é w szorty.

Jacek Lempart: W┼éa┼Ťnie

Tom Basso: Tak b─Ödzie. I mo┼╝e mi si─Ö to nie podoba─ç jako cz┼éowiekowi, bo podejrzewam, ┼╝e krach na rynku ameryka┼äskim na poziomie 80% w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci sprawi, ┼╝e ┼╝ycie przeci─Ötnej osoby nie b─Ödzie nale┼╝a┼éo do najprzyjemniejszych.

W takiej sytuacji czeka nas przynajmniej recesja, je┼Ťli nie depresja, kt├│ra mo┼╝e si─Ö ci─ůgn─ů─ç latami. Firmy b─Öd─ů si─Ö zamyka─ç, a miejsca pracy znika─ç. Ludzie strac─ů domy. To nie b─Ödzie ┼éadny obrazek, ale z punktu widzenia inwestora, o kt├│rym tu rozmawiamy, nie ma powodu, dla kt├│rego nie uda┼éoby si─Ö wykorzysta─ç tendencji spadkowych, tak samo jak tendencji wzrostowych. Dlatego dla ochrony w┼éasnego portfolio i swojego ┼╝ycia musisz my┼Ťle─ç w obydwu kierunkach i zachowa─ç ambiwalentny stosunek. Musisz by─ç w stanie powiedzie─ç sobie, ┼╝e je┼Ťli rynek idzie w d├│┼é, ja id─Ö za nim w d├│┼é, a je┼Ťli idzie w g├│r─Ö, ja te┼╝ id─Ö w g├│r─Ö.

Przesta┼ä przewidywa─ç przysz┼éo┼Ť─ç ze swoimi uprzedzeniami politycznymi i ekonomicznymi przekonaniami, tym jakie b─Öd─ů zmiany st├│p procentowych, czy wszystkie te inne elementy rynkowej gry. Przesta┼ä zgadywa─ç i zacznij handlowa─ç. Rynek dzisiaj bije rekordy. Przez kilka dni zwolni┼é, a dzi┼Ť od rana zn├│w ro┼Ťnie, w czasie kiedy tu sobie rozmawiamy.

C├│┼╝, wygl─ůda na to, ┼╝e nie pozostaje nam nic innego jak czerpa─ç rado┼Ť─ç z tej przeja┼╝d┼╝ki. ­čÖé

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo┼╝e by─ç nie tylko proste, ale nie musi zabiera─ç te┼╝ masy czasu. Przedstawiam prost─ů strategi─Ö, kt├│ra za ostatnie 70 lat zarabia┼éa przeci─Ötnie 15% rocznie.

Czytaj dalej Ôćĺ

Jacek Lempart: To prawda, tak jak powiedzia┼ée┼Ť, rynek zrobi to, co robi─ů rynki.

Tom Basso: Nawet moja żona tak mówi, kiedy rano opowiadam jej o tym co się dzieje na rynku, to jest jej riposta. Używa moich własnych słów i wbija mi je do głowy jeszcze bardziej.

Pasywne i aktywne inwestowanie

Jacek Lempart: U┼╝y┼éem tej formu┼éy, bo chcia┼éem z Tob─ů porozmawia─ç aktywnym i pasywnym podej┼Ťciu do inwestowania. Ludzie, kt├│rzy inwestuj─ů pasywnie r├│wnie┼╝ m├│wi─ů, ┼╝e rynek zrobi to co zwykle robi rynek, dlatego kupuj─ů i trzymaj─ů otwarte pozycje na zawsze. Albo przynajmniej tak im si─Ö wydaje.

Tom Basso: Kup i m├│dl si─Ö, ┼╝eby nie spad┼éo. ­čÖé

Jacek Lempart: Dok┼éadnie. Jakie jest Twoje spojrzenie na takie inwestowanie. To co zrobi┼é Jack Bogle z inwestowaniem w indeksy, staje si─Ö bardzo popularn─ů metod─ů inwestycji.

Jak to si─Ö ma do aktywnego inwestowania Twoim zdaniem?

Tom Basso: C├│┼╝, je┼Ťli o tym rozmawiamy, to trzeba poruszy─ç kilka temat├│w. Po pierwsze uwa┼╝am, ┼╝e powodem dla kt├│rego taki rodzaj inwestowania jest popularny jest wzrost warto┼Ťci rynk├│w kapita┼éowych w ostatnich latach, czy nawet dekadach. Je┼Ťli jeste┼Ť ci─Ö┼╝ko pracuj─ůcym lekarzem, prawnikiem, ksi─Ögowym czy pracujesz w innym zawodzie, gdzie nie masz czasu ca┼éy czas siedzie─ç przed komputerem, nie rozumiesz rynk├│w, ledwo wiesz czym jest udzia┼é w firmie. W takiej sytuacji kupujesz sobie udzia┼é w Vanguard Index Fund i zapominasz, a Bogle dostaje na konto swoich funduszy kolejne pieni─ůdze. I wiesz o tym, ┼╝e do ┼Ťwietnie dzia┼éa, kiedy rynek ro┼Ťnie i je┼Ťli jeste┼Ť w stanie znie┼Ť─ç okazjonalne spadki. Niedawno COVID spowodowa┼é spadki S&P rz─Ödu 32% i to w bardzo kr├│tkim czasie i tu zn├│w zaczyna dzia┼éa─ç mentalna strona inwestowania.

Wielu inwestor├│w w tym momencie zapewne dosz┼éo do wniosku, ┼╝e rynki kapita┼éowe nie s─ů dla nich. W┼éa┼Ťnie straci┼éem 30% swoich oszcz─Ödno┼Ťci, nie mog─Ö sobie pozwoli─ç na dalsze straty. Wychodz─Ö. I potem oczywi┼Ťcie przegapili pi─Ökne wzrosty. Na tym polega problem ze strategi─ů, psychologiczny problem, tzn. fakt, ┼╝e to co si─Ö mo┼╝e wydarzy─ç na rynku nie odpowiada ┼╝yczeniom wi─Ökszo┼Ťci ludzi.

Wi─Ökszo┼Ť─ç drobnych inwestor├│w chcia┼éaby tak jak m├│j ojciec, kt├│ry kupowa┼é certyfikaty depozytowe w kasie oszcz─Ödno┼Ťciowo po┼╝yczkowej i my┼Ťla┼é, ┼╝e w ten spos├│b unika┼é wszelkiego ryzyka, nie zdaj─ůc sobie sprawy z tego, ┼╝e kasy mog─ů kiedy┼Ť wszystkie upa┼Ť─ç. Zwroty z takiej inwestycji by┼éy liniowe, nigdy nie by┼éy ujemne. Zawsze otrzymywa┼é swoje odsetki, a kiedy jeden certyfikat wygasa┼é, kupowa┼é kolejny.

Warto tu wspomnie─ç nieco na temat ryzyka. Wielu ludzi my┼Ťli, ┼╝e kupuj─ůc i trzymaj─ůc aktywa unika ryzyka tak jak m├│j ojciec kupuj─ůc swoje certyfikaty, tylko np. inwestuj─ůc w nieruchomo┼Ťci.

Robi─ůc tak, niezale┼╝nie od strategii, wydaje im si─Ö, ┼╝e unikaj─ů ryzyka. Inwestuj─ů w nieruchomo┼Ťci, kt├│re nigdy nie trac─ů na warto┼Ťci, prawda? Ryzyko jest wsz─Ödzie. Po prostu nie ma na Wall Street tickera, kt├│ry pokazuje cen─Ö Twojego domu z minuty na minut─Ö.

Je┼Ťli chcesz sprzeda─ç nieruchomo┼Ť─ç, jej warto┼Ť─ç mo┼╝e si─Ö zmieni─ç z tygodnia na tydzie┼ä, z miesi─ůca na miesi─ůc. R├│┼╝nica mi─Ödzy nieruchomo┼Ťciami a akcjami jest taka, ┼╝e cena akcji jest notowana codziennie i przez to ryzyko jest bardziej widoczne. Dla mnie to powoduje, ┼╝e inwestowanie w papiery warto┼Ťciowe jest psychologicznie ┼éatwiejsze, bo nie ignoruj─Ö ryzyka. 

M├│wi─Ö sobie tak, ryzyko jest wsz─Ödzie. Lewar, ryzyko bankructwa, ryzyka korporacyjne, ryzyka rynkowe, jest mn├│stwo r├│┼╝nych rodzaj├│w ryzyka i co ja z tym robi─Ö? Wychodz─Ö naprzeciw ryzyka. Atakuje je. Planuj─Ö strategie, kt├│re pozwalaj─ů mi reagowa─ç je┼Ťli rynek spadnie o 80 cent├│w na dolarze.

Gdybym kupowa┼é i trzyma┼é aktywa zostanie mi 20 dolar├│w z ka┼╝dej setki, kt├│r─ů zainwestuj─Ö. Ale ja handluj─Ö na bie┼╝─ůco i tworz─Ö model pod─ů┼╝aj─ůcy za trendami, kt├│ry mierzy spadki. Je┼Ťli dojdzie do odpowiedniego momentu inwestuj─Ö w kontrakty terminowe, kt├│re pozwalaj─ů mi zr├│wnowa┼╝y─ç ryzyko i zarabia─ç na spadkach, ┼╝eby wyr├│wna─ç straty, kt├│re ponosz─Ö w innych miejscach.

Atakuj─Ö ryzyko wiedz─ůc, ┼╝e mog─Ö sobie na to pozwoli─ç i robi─Ö to dlatego, ┼╝e jestem zdyscyplinowany i wykorzystuj─Ö systemy i stop lossy. Wiem, ┼╝e je┼Ťli dzisiaj wszystko si─Ö zapadnie, ja b─Öd─Ö bezpieczny. Mog─Ö by─ç jak Mr. Serenity. ┼Üpi─Ö spokojnie. Wiem, ┼╝e zidentyfikowa┼éem tyle ryzyk ile si─Ö da┼éo i wszystkie je zr├│wnowa┼╝y┼éem. To ma sporo wi─Öcej sensu z mojego punktu widzenia ni┼╝ ignorowanie ich i trzymanie inwestycji mimo wiedzy, ┼╝e rynek mo┼╝e si─Ö zapa┼Ť─ç w ka┼╝dej chwili, a kiedy ju┼╝ si─Ö zapadnie to nic na to nie poradzisz. 

Albo chcesz o tym zapomnieć, albo to ignorujesz, albo masz nadzieję, że Tobie to się nie przydarzy. To jest bardzo zła metoda inwestowania.

Jacek Lempart: W Twojej ksi─ů┼╝ce znalaz┼é si─Ö rozdzia┼é o zatytu┼éowany Timing the Market Revisited, gdzie wspominasz, ┼╝e nie tylko sam zysk jest istotny, ale r├│wnie┼╝ to jak g┼é─Öbokie s─ů spadki w mi─Ödzyczasie.

Na przyk┼éad, je┼Ťli osi─ůgasz w skali roku 10% zysku, ale w mi─Ödzyczasie pojawi─ů si─Ö spadki rz─Ödu 20 lub 50% procent, to r├│┼╝nica mi─Ödzy jednym a drugim jest ogromna. Z drugiej strony, ludzie sk┼éaniaj─ůcy si─Ö ku inwestycjom w indeksy m├│wi─ů, ┼╝e je┼Ťli por├│wnasz wyniki indeks├│w z wynikami wi─Ökszo┼Ťci funduszy powierniczych w perspektywie 15 czy 30 lat, to wynik funduszu zawsze b─Ödzie s┼éabszy.

U┼╝ywaj─ů tego jako dowodu, ┼╝e w praktyce aktywne inwestowanie nie dzia┼éa. Wiem, ┼╝e pod─ů┼╝anie za trendem to g┼é├│wnie kwestia kontrakt├│w terminowych, ale je┼Ťli we┼║miemy pod uwag─Ö fundusze powiernicze, dlaczego jest tak, ┼╝e fundusze trac─ů wzgl─Ödem indeks├│w? To jest fakt, nie m├│wi─Ö, ┼╝e tak jest ze wszystkimi, ale wi─Ökszo┼Ť─ç z nich wypada gorzej ni┼╝ ┼Ťrednia z indeksu.

Tom Basso: Przyczyna jest taka, i Bogle zda┼é sobie z tego spraw─Ö dawno temu, kiedy Vanguard by┼é najwi─Ökszym or─Ödownikiem takiej teorii, ┼╝e najwi─Öksze fundusze zarz─ůdzaj─ů miliardowymi kwotami. Ja nigdy nie zarz─ůdza┼éem miliardowym kapita┼éem, wi─Öc nie mia┼éem takiego problemu, ale mia┼ébym go, gdybym dor├│s┼é do takiego poziomu. Kiedy inwestujesz miliardy jeste┼Ť zmuszony inwestowa─ç w wielkie marki, kt├│re daj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç inwestycji w taki wolumen i przy odpowiedniej kapitalizacji, kt├│ra pozwoli Ci ulokowa─ç tam ┼Ťrodki. Inwestujesz w nie dlatego, ┼╝e nie masz innego wyboru i musisz wydatkowa─ç ca┼éy kapita┼é.

Istniej─ů przy tym liczne uwarunkowania prawne, a jak im si─Ö przyjrzysz, czego wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi nie robi, ale zarz─ůdzaj─ůc funduszami musia┼éem rozmawia─ç z SEC, NFA i zna─ç te przepisy, czasem zmuszaj─ů zarz─ůdy funduszy do podejmowania konkretnych dzia┼éa┼ä.

Dlatego je┼Ťli przyjrzysz si─Ö portfolio bardzo du┼╝ych funduszy powierniczych, s─ů one aktywnie zarz─ůdzane. Natomiast fundusze indeksowe wi─ů┼╝─ů si─Ö z bardzo niskimi kosztami dla inwestora, niskimi kosztami transakcji, bo ca┼éy czas siedz─ů na tych samych aktywach S&P 500. Zobaczysz, ┼╝e fundusz indeksowy ma przewag─Ö rz─Ödu 1, lub 1,25%. W d┼éu┼╝szej perspektywie to stanowi znaczne obci─ů┼╝enie dla managera funduszu powierniczego, kt├│ry mo┼╝e mie─ç te same inwestycje w portfolio. Ci─Ö┼╝ko mu wyj┼Ť─ç na prowadzenie, bo musi pokry─ç dodatkowy koszt w wysoko┼Ťci trzech czwartych do 1,25%.

Tymczasem fundusz indeksowy sobie siedzi na aktywach i robi swoje. Nie musi wykonywa─ç ┼╝adnych kosztownych ruch├│w, nie musi pobiera─ç wysokich op┼éat, bo nie wymaga dzia┼éania. Dlatego tak si─Ö dzieje. Je┼Ťli teraz we┼║miemy taki papier indeksowy i damy go mojemu ojcu, kt├│ry nie toleruje zmienno┼Ťci ceny i ka┼╝esz mu przetrwa─ç spadki rz─Ödu 50%, jak w kryzysie dotkom├│w w 2000 roku, czy kryzysie na rynku nieruchomo┼Ťci w 2008, albo 30-32% spadek w czasie COVIDu, ojej. Kto┼Ť taki jak m├│j tata nie przetrwa┼éby spadku warto┼Ťci inwestycji o po┼éow─Ö. Natychmiast by si─Ö wycofa┼é i nigdy, przenigdy nie da┼éby si─Ö nam├│wi─ç na ponown─ů inwestycj─Ö w ten sam indeks. Tymczasem je┼Ťli zredukujesz spadek i podzielisz si─Ö z nim zyskiem z zasypanego do┼éka, kt├│ry da mu wi─Öcej ni┼╝ jego certyfikat, b─Ödzie bardzo zadowolony.

I o tym zapomina wi─Ökszo┼Ť─ç manager├│w, wielkich go┼Ťci z Wall Street. S─ů przyzwyczajeni do hazardowego ryzyka. Pami─Ötam jak Van Tharp powiedzia┼é, ┼╝e 30-40% inwestor├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie mo┼╝e bra─ç udzia┼é w spotkaniach anonimowych hazardzist├│w. Po prostu uprawiaj─ů hazard na gie┼édzie.

Je┼Ťli zbierzesz tych wszystkich ludzi i zobaczysz jak uk┼éadaj─ů swoje portfolio, co robi─ů, wzgl─Ödem tego co chce przeci─Ötna osoba, to nie pasuje. W bardzo wielu przypadkach, kiedy planowa┼éem dzia┼éania Trendstat, my┼Ťla┼éem o klientach i o tym czego by chcieli, nie o tym, czego ja bym chcia┼é na ich miejscu.

Dzisiaj handluj─Ö inaczej ni┼╝ w czasach Trendstat,bo sam jestem swoim klientem, jestem inny ni┼╝ m├│j przeci─Ötny klient z przesz┼éo┼Ťci. Zbyt wiele wiem. Mam zbyt wysok─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç ryzyka. Wiem za du┼╝o o zarz─ůdzaniu ryzykiem. Wiem znacznie wi─Öcej o kontraktach terminowych i o rynkach. 

Wiem, ┼╝e nigdy nie przekonam swojego ojca do inwestycji w kontrakty. To by nie mia┼éo najmniejszego sensu. Nawet by tego nie rozwa┼╝y┼é, bo s┼éysza┼é jakie to jest niebezpieczne. On do dzisiaj nie wierzy, ┼╝e sam si─Ö w to zaanga┼╝owa┼éem, a robi─Ö to od 50 lat. Takie inwestowanie nie jest bardziej niebezpieczne ni┼╝ sam spowodujesz. Mo┼╝esz sprawi─ç, ┼╝e b─Ödzie gro┼║nie, albo ┼╝e ca┼ée to do┼Ťwiadczenie b─Ödzie r├│wnie nudne co obserwowanie schn─ůcej farby.

Ja teraz celuj─Ö z ryzykiem wed┼éug w┼éasnych preferencji, a kiedy┼Ť robi┼éem to wed┼éug preferencji klienta. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to jest co┼Ť, o czym wielu manager├│w funduszy my┼Ťli bardzo egoistycznie. Handluj─ů tak jak im pasuje, bo my┼Ťl─ů, ┼╝e tak powinien wygl─ůda─ç ┼Ťwiat, ale ich klienci tego nie widz─ů.

Pieni─ůdze przychodz─ů i odchodz─ů, przychodz─ů i odchodz─ů, a oni nie s─ů w stanie tego w pe┼éni zrozumie─ç.

Jacek Lempart: Czy widzisz sens pasywnego inwestowania dla tych wszystkich ludzi, lekarzy, albo takich os├│b, kt├│re po┼Ťwi─Öcaj─ů czas na inne aktywno┼Ťci i nie maj─ů czasu na sprawdzanie warto┼Ťci rachunku?

I je┼Ťli s─ů takie osoby, kt├│re faktycznie maj─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç ryzyka wyst─ůpienia 30, czy 50% spadk├│w i si─Ö na to godz─ů, czy w takim przypadku takie podej┼Ťcie ma sens?

Tom Basso: Jedyny przypadek, w kt├│rym jestem sobie w stanie to wyobrazi─ç inwestora innego ni┼╝ fundusz powierniczy, kt├│ry kupi co┼Ť i zostawi to w portfelu na d┼éu┼╝ej, nie m├│wi─Ö, ┼╝e tylko my to robimy, ale dwa lata temu zosta┼éem prezesem Standpoint, funduszu, kt├│ry inwestuje w 75 r├│┼╝nych rynk├│w kontrakt├│w terminowych i w 50% inwestuje w ETFy. Eric Crittenden, genialny cz┼éowiek, kt├│ry zarz─ůdza inwestycjami, powiedzia┼é, ┼╝e je┼Ťli wystawiam si─Ö na dzia┼éanie 75 rynk├│w, to mog─Ö je eksploatowa─ç w obydwu kierunkach. 

Mamy tam te┼╝ ETFy i prawda jest taka, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi w┼éa┼Ťnie tak podchodzi do kwestii dywersyfikacji. Problem polega na tym, ┼╝e niewiele funduszy im na to pozwala. Jest takich kilka, ale nie ma wielu, kt├│re daj─ů ta szeroki zasi─Ög i umo┼╝liwiaj─ů inwestorowi lokat─Ö kapita┼éu przy relatywnie niskim koszcie, a potem zwyczajnie przetrzymywanie takiej inwestycji, dzi─Öki temu, ┼╝e to my b─Ödziemy w ich imieniu atakowa─ç ryzyka. Dzi─Öki temu nie zobacz─ů spadk├│w i wzrost├│w jak na Vanguard S&P, mentalnie nie musz─ů temu sprosta─ç, mog─ů przyj─ů─ç rol─Ö inwestora strategicznego, lokowa─ç kapita┼é d┼éugofalowo i unikn─ů─ç szokuj─ůcych do┼Ťwiadcze┼ä po drodze.

Uda┼éo nam si─Ö to osi─ůgn─ů─ç w Standpoint olbrzymim kosztem. Ustanowienie funduszu kosztowa┼éo nas p├│┼é miliona dolar├│w. Prawnicy, kt├│rzy tworzyli dokumentacj─Ö s─ů dzisiaj niewiarygodnie bogaci, ale w ko┼äcu nam si─Ö uda┼éo i uruchomili┼Ťmy fundusz w styczniu 2020, w pierwszym roku osi─ůgn─Öli┼Ťmy spory sukces, w tym r├│wnie┼╝, poradzili┼Ťmy sobie z kryzysem COVIDowym z zaledwie 8% spadkiem. Bardzo niewielkim w por├│wnaniu do reszty rynku. Nie pami─Ötam dok┼éadnej liczby, ale by┼éa niepor├│wnywalna, nic co by wystraszy┼éo inwestor├│w, potem zrobili┼Ťmy sporo pieni─Ödzy na wzrostach. Takiego rodzaju fundusz to umo┼╝liwia. Jest jeszcze par─Ö innych podobnych.

Wiem, ┼╝e Milburn ma takie fundusze, kt├│re rosn─ů. Nie wiem jak sprawnie si─Ö poruszaj─ů po rynku. To s─ů dobrzy fachowcy. Znam ich z rynku kontrakt├│w terminowych, jest nas tam troch─Ö. Nie znam wszystkich nazwisk. Mo┼╝esz wyszuka─ç tego rodzaju sytuacje i znale┼║─ç fundusz na ka┼╝d─ů pogod─Ö, kt├│ry pozwoli zainwestowa─ç ┼Ťrodki i si─Ö nimi nie przejmowa─ç.

Wewn─ůtrz takiego funduszu sporo si─Ö dzieje. My┼Ťl─Ö, ┼╝e dla wi─Ökszo┼Ťci normalnych ludzi to jest dobre wyj┼Ťcie. S─Ök w tym, ┼╝e nie widz─Ö takiej mo┼╝liwo┼Ťci, ┼╝eby normalny cz┼éowiek wytrzyma┼é, cho─çby przysi─Öga┼é na bibli─Ö, ┼╝e sobie z tym poradzi, kiedy faktycznie przyjd─ů spadki rz─Ödu 50%.

Ju┼╝ przy 25% wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi si─Ö denerwuje.

Jacek Lempart: Widz─Ö zatem, ┼╝e inwestowanie w dywidendy te┼╝ nie jest Twoim ulubionym podej┼Ťciem.

Tom Basso: Je┼Ťli skupisz si─Ö na tym i niczym innym, nie ustawisz sobie limitu czasowego na tak─ů inwestycj─Ö, ┼Ťci─ůgasz na siebie ryzyko sporych spadk├│w, kt├│rych dywidendy nie b─Öd─ů w stanie pokry─ç. Im wy┼╝sze dywidendy, tym mniejsze wzrosty i spadki. Dywidendy dzia┼éaj─ů jak kotwica, kt├│ra opadaj─ůc uwi─ůzuje ceny akcji. Przy wyp┼éacie dywidend rz─Ödu 10%, bardzo trudno doprowadzi─ç do wzrostu ceny akcji.

Buforujesz spadki i oczywi┼Ťcie otrzymujesz dywidendy, co pomaga z przep┼éywem got├│wki i r├│wnowa┼╝y portfolio, ale je┼Ťli przyjdzie moment, ┼╝e rynek zanurkuje o 80%, aktywa wysoko-dywidendowe spadn─ů o 30-40%, dla normalnego inwestora to b─Ödzie zbyt ma┼éo. Taki inwestor uwa┼╝a, ┼╝e to mu pomaga buforowa─ç ryzyko w razie spadku i ma racj─Ö, ale nie na tyle ile mu si─Ö wydaje.

┼╗eby zabezpieczy─ç si─Ö na spadki w kolejnych dekadach warto poza tym zr├│wnowa┼╝y─ç ryzyko przez hedging, albo wykupuj─ůc opcj─Ö put.

Wes Gray ÔÇô W inwestowaniu nie staraj si─Ö za bardzo, b─ůd┼║ za to cierpliwy, przyjmij d┼éugi horyzont inwestycyjny i zaufaj procesowi decyzyjnemu

Rozmawia┼éem ju┼╝ z wieloma ekspertami ze ┼Ťwiata inwestowania, ale niecz─Östo zdarza si─Ö, aby go┼Ť─ç by┼é by┼éym agentem wywiadu i kapitanem w Korpusie Piechoty Morskiej Stan├│w Zjednoczonych. Po wielu miesi─ůcach przymiarek do tego wywiadu w ko┼äcu uda┼éo mi si─Ö go zrealizowa─ç ÔÇô moim interlokutorem jest Wes Gray. Po kilkuletniej s┼éu┼╝bie w Marines Wes wr├│ci┼é na najs┼éynniejszy […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Jacek Lempart: OK, dzi─Ökuj─Ö.Powoli zbli┼╝amy si─Ö do ko┼äca, ale jeszcze o jedn─ů rzecz chcia┼éem zapyta─ç. Mniej wi─Öcej rok temu na twitterze szuka┼ée┼Ť programisty, kt├│ry mia┼é Ci pom├│c wystartowa─ç projekt. Ciekaw jestem jak Ci idzie i o co dok┼éadnie chodzi┼éo, czy mia┼éo to mo┼╝e zwi─ůzek z inwestowaniem?

Tom Basso: Nie mog─Ö na razie powiedzie─ç jak to si─Ö b─Ödzie nazywa─ç. Testowa┼éem to wczoraj po po┼éudniu, ale jeszcze za wcze┼Ťnie na premier─Ö. Pracuj─Ö z programist─ů z Michigan, budujemy platform─Ö tradingow─ů w modelu subskrypcyjnym, kt├│ra b─Ödzie zawiera┼éa dane.

Dzi┼Ť rano zajrza┼éem na Twoj─ů platform─Ö (System Trader) i je┼Ťli chcesz mog─Ö si─Ö jej przyjrze─ç i troch─Ö si─Ö nad ni─ů pozn─Öca─ç, przekaza─ç niego krytycznych uwag je┼Ťli Ci si─Ö przydadz─ů. Robi┼éem to ju┼╝ wcze┼Ťniej, wi─Öc mam wpraw─Ö.

Na naszej platformie b─Ödzie mo┼╝na handlowa─ç kontraktami, ETFami i akcjami, ale nie w formie day tradingu. Platforma umo┼╝liwia zmian─Ö pozycji raz dziennie. B─Ödzie bardzo szybka. Serwery, w zale┼╝no┼Ťci od tego jak bardzo b─Ödziemy chcieli je zasili─ç, dzia┼éaj─ů b┼éyskawicznie. Symulacja z danym z 10 lat i 21 ETF├│w na trzech r├│┼╝nych wska┼║nikach, pozycji, rozmiarze, z wykorzystaniem algorytm├│w, zajmie mniej ni┼╝ 10 sekund. Wyniki b─Ödzie mo┼╝na debugowa─ç w formie tabeli.

B─Ödziesz m├│g┼é stworzy─ç wykres, przyjrze─ç si─Ö konkretnym rynkom, zyskom, stratom, analizowa─ç z czego wynikaj─ů straty i zyski. B─Ödziesz m├│g┼é si─Ö przyjrze─ç temu do┼ékowi do zasypania i temu co tam si─Ö wydarzy┼éo. Mo┼╝esz si─Ö nad tym zastanowi─ç i wyci─ůga─ç wnioski, kt├│re pozwol─ů zauwa┼╝y─ç ciekawe ryzyka, statystyki. Ca┼éo┼Ť─ç b─Ödzie zamkni─Öta w intuicyjnym dla wi─Ökszo┼Ťci u┼╝ytkownik├│w interfejsie.

Taki jest cel, a jak szybko uda si─Ö osi─ůgn─ů─ç, nie mam poj─Öcia. Da┼éem sobie spok├│j z planowaniem konkretnej daty, bo kolejny raz wymy┼Ťlamy usprawnienia, o kt├│rych nie pomy┼Ťla┼éem 6 miesi─Öcy wcze┼Ťniej. W pewnym momencie trzeba b─Ödzie zdecydowa─ç, ┼╝e to co mamy jest wystarczaj─ůco dobre.

Trzeba b─Ödzie pokaza─ç ┼Ťwiatu efekt naszej pracy i zobaczy─ç co si─Ö wydarzy.

Jacek Lempart: ┼╗ycz─Ö Ci powodzenia. Daj im zna─ç kiedy b─Ödziecie gotowi do startu. Jestem bardzo ciekaw efekt├│w. Czy jest cokolwiek, o co powinienem zapyta─ç w trakcie naszej rozmowy, co┼Ť czym chcia┼éby┼Ť si─Ö z nami podzieli─ç?

Tom Basso: Wow, tylko tym, ┼╝e ┼Ťwietnie si─Ö bawi─Ö. Niekt├│re z tych wywiad├│w daj─ů sporo przyjemno┼Ťci. Spotykam takich ludzi jak Ty, fascynuj─ůce osoby, poznaj─Ö nowych przyjaci├│┼é na ca┼éym ┼Ťwiecie. Kiedy pracowa┼éem w Trendstat nie by┼éo na to czasu. Teraz si─Ö znacznie cz─Ö┼Ťciej u┼Ťmiecham.

Kiedy przechodzi┼éem na emerytur─Ö postanowi┼éem, ┼╝e nie b─Öd─Ö si─Ö zajmowa┼é tradingiem przez rok. Przez rok i kwarta┼é zrobi┼éem sobie przerw─Ö i jedyne co spowodowa┼éo, ┼╝e wr├│ci┼éem do tego to moja ┼╝ona, kt├│ra przysz┼éa do mnie po naszych zar─Öczynach i powiedzia┼éa, ┼╝e wiesz, pewnie powiniene┼Ť zarz─ůdza─ç moim portfelem, skoro jeste┼Ť legendarnym traderem.

Spojrza┼éem, zrozumia┼éem i zacz─ů┼éem zn├│w zarz─ůdza─ç funduszami. Nie dla innych ludzi, tylko dla siebie i dla niej. Widz─Ö, ┼╝e du┼╝o przyjemno┼Ťci sprawiaj─ů mi rozmowy z lud┼║mi z ca┼éego ┼Ťwiata. To jest ciekawe zaj─Öcie na emeryturze. Wszystkie te wywiady.

Jak sko┼äczymy zamieszcz─Ö linki na mojej stronie, a je┼Ťli kto┼Ť zechce si─Ö podszkoli─ç z zakresu psychologii inwestowania, filozofii atakowania ryzyka, pasywnego ryzyka, r├│┼╝nic mi─Ödzy mean reversion a trend following czy innych rzeczy, tam jest mn├│stwo dobrych materia┼é├│w i wszystko jest za darmo.

Jak zamieszcz─Ö link do naszej rozmowy b─Ödzie tam na stronie Twoje logo mi─Ödzy innymi podcastami, z Covelem, z Aronem. 

Jest tyle os├│b, kt├│re ze mn─ů rozmawia┼éy i wszystkie te rozmowy s─ů dobre.

Jacek Lempart: OK, wrzuc─Ö to do notatek pod podcastem

Tom Basso: rekomendowane ksi─ů┼╝ki, tam jest tego mn├│stwo, r├│┼╝nych ┼║r├│de┼é wiedzy dla trader├│w, do kt├│rej my nigdy nie mieli┼Ťmy dost─Öpu, nie mieli┼Ťmy nawet internetu.

Kiedy ja zaczyna┼éem musia┼ée┼Ť dzwoni─ç do swojego brokera, goniec bieg┼é do niego z ticketem, dawa┼é go brokerowi, kt├│ry wykonywa┼é transakcj─Ö. Potem goniec zabiera┼é ticket i dzwonili do mnie.

Czasem to trwa┼éo 45 minut, a teraz, robisz to na ┼╝ywo i widzisz efekt po sekundzie. To jest szale┼ästwo. ┼Üwiat jest zupe┼énie innym miejscem, ale nadal opiera si─Ö na tym samym. Kupujesz i sprzedajesz. Nadal s─ů trendy, wzrosty, spadki i wywrotki.

Zmienia si─Ö ilo┼Ť─ç czasu jak─ů na to po┼Ťwi─Öcamy, komputery dzia┼éaj─ů coraz szybciej, kiedy┼Ť NYSE otwiera┼éo si─Ö szampana przy 10 milionach akcji obrotu, dzisiaj w obrocie s─ů miliardy akcji dziennie, ale ┼Ťwiat si─Ö nie zmieni┼é.

Jacek Lempart: OK, Tom, bardzo Ci dzi─Ökuj─Ö za Tw├│j czas.

To by┼éa bardzo przyjemna rozmowa i jestem pewien, ┼╝e s┼éuchacze znajd─ů w niej sporo warto┼Ťciowych informacji. Bardzo Ci dzi─Ökuj─Ö i, tak jak powiedzia┼ée┼Ť, ÔÇťenjoy the rideÔÇŁ!

Tom Basso: Tak, enjoy the ride!

Jacek Lempart: Dzi─Ökuj─Ö, do widzenia.

2 komentarzy

  1. ┼Üwietny wywiad i niesamowity cz┼éowiek. ┼Üwietnie opisuje jak czerpie rado┼Ť─ç z emerytury i przekazuje swoj─ů wiedz─Ö o inwestowaniu. Chcia┼éoby si─Ö trafi─ç na takie kilkudniowe seminarium gdzie jest jednym z prowadz─ůcych.
    Te┼╝ podkre┼Ťla wiele razy ┼╝e z strategia trzeba si─Ö czu─ç dobrze.
    Brawo Jacku za wywiad, chyba zaraz si─Ögnie po nast─Öpny ­čÖé
    Pozdrawiam
    Przemek

Napisz sw├│j komentarz

Gotowce inwestycyjne!