Pobierz skondensowan─ů porcj─Ö warto┼Ťciowej wiedzy o inwestowaniu!­čÖé

Inwestowanie kojarzy si─Ö wi─Ökszo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa z czym┼Ť bardzo skomplikowanym. Tak bardzo, ┼╝e ludzie rezygnuj─ů z inwestowania w┼éasnych pieni─Ödzy ca┼ékowicie albo kupuj─ů gotowe produkty inwestycyjne, na przyk┼éad w postaci absurdalnie drogich funduszy inwestycyjnych. Inni za┼Ť staraj─ůc si─Ö bra─ç sprawy we w┼éasne r─Öce w naturalny spos├│b zaczynaj─ů wszystko komplikowa─ç.

W tym materiale przedstawiam dwa banalne portfele w zupe┼éno┼Ťci wystarczaj─ůce do tego, aby nasz kapita┼é zosta┼é rozs─ůdnie zainwestowany. Przy tym s─ů to rozwi─ůzania ta┼äsze, w niekt├│rych przypadkach nawet 10-cio krotnie, od wszystkiego co mo┼╝na znale┼║─ç po┼Ťr├│d gotowych produkt├│w. Ale to nie wszystko: w pakiecie otrzymujecie gwarancj─Ö pobicia wi─Ökszo┼Ťci funduszy inwestycyjnych na ┼Ťwiecie. Gdyby i tego by┼éo ma┼éo, to dodam, ┼╝e na zarz─ůdzanie tym portfelem wystarczy dos┼éownie kilka minut w roku.

Gdzie jest haczyk? Cytuj─ůc klasyka, prostota jest wielk─ů zalet─ů, ale wymaga ci─Ö┼╝kiej pracy, aby j─ů osi─ůgn─ů─ç i edukacji, aby j─ů doceni─ç. Co gorsza, z┼éo┼╝ono┼Ť─ç lepiej si─Ö sprzedaje. Dlatego cho─ç przedstawione portfele s─ů naprawd─Ö banalne w swej budowie, to materia┼é trwa kilkadziesi─ůt minut, aby odpowiednio nakre┼Ťli─ç temat.

Materia┼é dost─Öpny w formie podcastu­čÄž, wideo­čô║ oraz ­čôâtekstu. Full-wypas. ­čśÄ

W tym odcinku

  • Jakie musimy spe┼éni─ç warunki, aby m├│c inwestowa─ç na rynkach kapita┼éowych?
  • Dlaczego minimalny horyzont inwestycyjny na rynku akcji musi by─ç nie kr├│tszy ni┼╝ 5-lat?
  • Czy inwestowa─ç samodzielnie, czy korzystaj─ůc z gotowych produkt├│w?
  • Co to jest ETF?
  • Filozofia, strategia, dyscyplina — czyli od pomys┼éu do przemys┼éu
  • Czy inwestowanie jest trudne?
  • Z czego zbudowa─ç prosty portfel?
  • Dlaczego akcje powinny by─ç g┼é├│wnym koniem poci─ůgowym naszego portfela?
  • Dlaczego powinni┼Ťmy inwestowa─ç w zdywersyfikowany globalnie portfel?
  • Podzia┼é ┼Ťwiatowego rynku akcji
  • Indeksy firmy MSCI i FTSE
  • Przyk┼éadowe portfele inwestycyjne
  • Dlaczego inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe?
  • Gdzie otworzy─ç konto maklerskie?
  • Optymalizacja podatkowa
  • Jak radzi─ç sobie z ryzykiem walutowym?
  • Robodoradztwo, fundusze indeksowe — czyli alternatywy do samodzielnego inwestowania z wykorzystaniem ETF-├│w
  • Jak─ů minimaln─ů kwot─Ö mo┼╝na zainwestowa─ç w ETF-y?
  • Czy rynek mo┼╝na pobi─ç?

Pobierz aplikacj─Ö #ST i zbuduj w┼éasny plan inwestowania! ­čśÄ

­čĹë WI─śCEJ O OPROGRAMOWANIU…

  • Kilkadziesi─ůt gotowc├│w inwestycyjnych. S─ů w nich portfele pasywne oparte na ETF jak i strategia dla sp├│┼éek dobieranych indywidualnie. Do tego mo┼╝liwo┼Ť─ç budowania i testowania w┼éasnych portfeli inwestycyjnych.
  • Dane historyczne indeks├│w (akcje, obligacje, towary, nieruchomo┼Ťci) si─Ögaj─ůce do roku 1900 — ponad 120 lat! To absolutny unikat!
  • Dane z ponad 70 gie┼éd na ┼Ťwiecie. S─ů to notowania bie┼╝─ůce jak i historyczne (do 40 lat wstecz) dla rynku akcji, ETF, kontrakt├│w terminowych, walut, kryptowalut. Koszt samych danych to oko┼éo 4000 PLN rocznie!
  • Katalog funduszy ETF. Pe┼éna baza ponad 2600 ETF├│w po polsku z list─ů dost─Öpno┼Ťci u broker├│w w Polsce!
  • Monitoruj sw├│j portfel na bie┼╝─ůco! Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji!
Pobierz

Polecane materia┼éy uzupe┼éniaj─ůce

Koszty prowizji maklerskich

Co je┼Ťli mam ma┼éy kapita┼é?

W tym artykule nie analizuj─Ö oferty dom├│w maklerskich, poniewa┼╝ zale┼╝y mi przede wszystkim na uniwersalno┼Ťci i ponadczasowo┼Ťci przekazu jakim jest inwestowanie w globalny portfel akcji wykorzystuj─ůc do tego tanie fundusze ETF. Proponowane portfele oparte s─ů o najta┼äsze produkty jakie s─ů dost─Öpne ÔÇô to jest kluczowe dla d┼éugoterminowego portfela.

Pozostaje jeszcze kwestia, gdzie je kupi─ç, u jakiego brokera i jakie poniesiemy koszty transakcyjne. Nie ma si─Ö co jednak tutaj ÔÇ×zabija─çÔÇŁ o dziesi─Ötne cz─Ö┼Ťci procenta, poniewa┼╝ to portfel bardzo leniwy z┼éo┼╝ony z jednego ETF-a w kt├│rym cokolwiek kupuj─ůc trzymamy a┼╝ do momentu, gdy zechcemy korzysta─ç z kapita┼éu ÔÇô idealnie nawet po kilkudziesi─Öciu latach. To koszt jednorazowy teraz ÔÇô tymczasem koszty za zarz─ůdzanie ponosimy ci─ůgle, dlatego to one s─ů KLUCZOWE.

Problem w tym, ┼╝e brokerzy stosowa─ç mog─ů minimalny koszt transakcji, np. 7 EUR. Nawet je┼Ťli z tego powodu koszt transakcyjny przy zakupie ETF-a wyniesie dolne kilka procent, to po latach b─Ödzie on niezauwa┼╝alny. Oczywi┼Ťcie warto unika─ç takich sytuacji. Powinni┼Ťmy w szczeg├│lno┼Ťci unika─ç ekstremalnych przypadk├│w, gdzie koszt prowizji maklerskiej wynosi kilkana┼Ťcie/kilkadziesi─ůt procent warto┼Ťci transakcji. Bardzo ┼éatwo to jednak ÔÇ×obej┼Ť─çÔÇŁ robi─ůc zakupy odpowiednio rzadziej za wi─Öksz─ů kwot─Ö, aby nie przep┼éaca─ç prowizji maklerskich.

 

­čôľ TRANSKRYPT PODCASTU

Wst─Öp

Dzie┼ä dobry, dzie┼ä dobry, witam wszystkich serdecznie w 67. odcinku podcastu System Trader. Mamy ju┼╝ wakacje za pasem, gdy nagrywam ten odcinek, tote┼╝ tytu┼é tego odcinka b─Ödzie nieco leniwy. Temat, kt├│ry poruszam, jest istotny dla w┼éa┼Ťciwie ka┼╝dego ┼Ťwiadomego obywatela tego kraju i nie tylko tego kraju.

Dzi┼Ť porozmawiamy sobie bowiem o leniwym portfelu. Podam przepis na proste i skuteczne inwestowanie i nie b─Ödzie cienia przesady, je┼╝eli powiem, ┼╝e t─Ö wiedz─Ö naprawd─Ö powinno si─Ö wyk┼éada─ç w szko┼éach, tak by naprawd─Ö ka┼╝dy mia┼é przynajmniej szans─Ö dowiedzie─ç si─Ö tego, o czym dzi┼Ť tutaj powiem.

Jeszcze tylko taka ma┼éa techniczna uwaga: ten materia┼é jest dost─Öpny w formie wideo na YouTubie, w formie podcastu, je┼╝eli kto┼Ť woli s┼éucha─ç, i b─Ödzie te┼╝ dost─Öpny w formie zapisu tekstowego ÔÇô to dla tych, kt├│rzy preferuj─ů tre┼Ťci czytane.

No to co, jedziemy z koksem w takim razie. Dla kogo jest dzisiejszy materia┼é? Ot├│┼╝ jest, mo┼╝na powiedzie─ç ┼╝artobliwie, dla ÔÇ×leniwychÔÇŁ. Leniwych w takim pozytywnym znaczeniu: ┼╝e nie chcemy po┼Ťwi─Öca─ç rynkom bardzo du┼╝o czasu na inwestowanie swoich pieni─Ödzy. S─ů to za to osoby, kt├│re s─ů na tyle ┼Ťwiadome czy na tyle gotowe do wykonania pewnej pracy, ┼╝e chc─ů odrobi─ç to zadanie domowe raz i p├│┼║niej mie─ç ten przys┼éowiowy ┼Ťwi─Öty spok├│j.

Je┼Ťli kto┼Ť, kto dzisiaj s┼éucha tego odcinka, ogl─ůda czy te┼╝ czyta, nie ma wiedzy inwestycyjnej czy w og├│le finansowej, to nie jest to problem. Nie powinien to by─ç problem, poniewa┼╝ tak stara┼éem si─Ö przygotowa─ç dzisiejszy materia┼é, aby mog┼éo z niego skorzysta─ç jak najwi─Öcej os├│b. Tak┼╝e ┼╝artobliwie m├│wi─ůc, jest to odcinek ÔÇ×nie dla idiot├│wÔÇŁ, jak w tej znanej reklamie, bo wiem i doskonale rozumiem ten mechanizm, ┼╝e bardzo przyjemnie s┼éucha si─Ö prognoz o tym, jak np. b─Öd─ů nas okrada─ç, jak nadchodzi kolejny krach czy te┼╝ prognozy odno┼Ťnie tego, co jutro zrobi rynek.

Je┼╝eli b─Ödziemy chcie─ç na bazie takich ÔÇ×informacjiÔÇŁ inwestowa─ç, to niestety nie nale┼╝y tutaj oczekiwa─ç, ┼╝e b─Ödziemy odnosi─ç jakie┼Ť sukcesy inwestycyjne. Te wszystkie prognozy i tre┼Ťci podlewane emocjonalnym sosem mo┼╝na sobie po prostu w buty w┼éo┼╝y─ç, je┼╝eli chodzi o skuteczne inwestowanie.

Dla kogo jeszcze ten materia┼é nie jest? Nie jest na pewno dla os├│b, kt├│re bardzo pasjonuj─ů si─Ö rynkami i finansami generalnie. Je┼╝eli np. kto┼Ť szuka niuans├│w w budowie indeks├│w takich firm jak MSCI i FTSE, to w tym odcinku nie znajdzie specjalnie wielu smaczk├│w.

Pewnie wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│ra tego s┼éucha, nawet nie wie, o czym w tym momencie powiedzia┼éem. Je┼╝eli kto┼Ť szuka np. strategii stosuj─ůcych tzw. timing rynkowy, to r├│wnie┼╝ nie jest to ten odcinek. Je┼╝eli natomiast chcemy nadzorowa─ç portfel nie cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ raz w roku, to z pewno┼Ťci─ů takie osoby z tego odcinka wiele wynios─ů. Ale je┼╝eli jeste┼Ťmy przeciwie┼ästwem takich os├│b i chcemy ca┼éy czas co┼Ť w portfelu miesza─ç, no to r├│wnie┼╝ nie jest to odcinek dla nas. Tutaj nie znajdziecie nic o tym, jak np. analizowa─ç sp├│┼éki, jak dobiera─ç sp├│┼éki do portfela.

Nie jest to na pewno odcinek dla os├│b, kt├│re maj─ů nierealne oczekiwania. A realne warto mie─ç, a nawet jest potrzeba, ┼╝eby mie─ç takie oczekiwania, je┼╝eli chodzi o inwestowanie, ┼╝eby po prostu robi─ç to dobrze. Jak mog─ů wygl─ůda─ç realne oczekiwania, o tym sobie jeszcze powiemy.

Rick Ferri ÔÇô Dlaczego wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w powinna inwestowa─ç pasywnie?

Rick Ferri, go┼Ť─ç dzisiejszego odcinka, to osoba doskonale znana w bran┼╝y inwestycyjnej od lat. Jest emerytowanym oficerem ameryka┼äskiej piechoty morskiej i pilotem my┼Ťliwc├│w. Pracowa┼é r├│wnie┼╝ jako makler oraz zarz─ůdzaj─ůcy w firmie inwestycyjnej oraz zdoby┼é tytu┼é CFA, czyli mi─Ödzynarodowego doradcy inwestycyjnego. Obecnie zajmuje si─Ö g┼é├│wnie konsultingiem w obr─Öbie taniego inwestowania w indeksy. Rick jest te┼╝ autorem […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Czego się dowiesz z tego materiału?

Czego si─Ö dowiemy w tym odcinku? Ot├│┼╝ przedstawi─Ö konkretne przyk┼éady dw├│ch prostych, a przy tym naprawd─Ö znakomitych i w zupe┼éno┼Ťci wystarczaj─ůcych do tego, aby skutecznie inwestowa─ç, portfeli inwestycyjnych. Te portfele b─Öd─ů tak proste, ┼╝e pro┼Ťciej si─Ö ju┼╝ zwyczajnie nie da.

B─Ödzie to tak proste rozwi─ůzanie, ┼╝e niekt├│rzy z was mog─ů wr─Öcz mie─ç problem z tym, aby uwierzy─ç, ┼╝e mo┼╝e to by─ç tak proste. Jak to m├│wi┼é Warren Buffett i do tego te┼╝ jeszcze wr├│cimy: ÔÇ×Inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatweÔÇŁ. Prostota, o kt├│rej dzisiaj b─Öd─Ö m├│wi┼é, jest najwi─Öksz─ů zalet─ů zaproponowanych przeze mnie portfeli, a inwestowanie wed┼éug nich wymaga naprawd─Ö minimalnej uwagi z naszej strony. Je┼╝eli ju┼╝ wdro┼╝ycie te rozwi─ůzania w ┼╝ycie, to mo┼╝ecie na nie po┼Ťwi─Öci─ç raz w roku kilka minut.

I to wszystko. I jest to ÔÇô z absolutn─ů odpowiedzialno┼Ťci─ů za moje s┼éowa ÔÇô wystarczaj─ůce, aby nasze pieni─ůdze by┼éy sensownie zainwestowane.

Założenia wstępne

Po tym przyd┼éugawym wst─Öpie zaczynamy, ale zaczynamy od za┼éo┼╝e┼ä wst─Öpnych. ┼╗eby w og├│le m├│wi─ç o inwestowaniu, to musimy zda─ç sobie spraw─Ö, ┼╝e musimy mie─ç ogarni─Öte finanse osobiste, a wi─Öc mie─ç poduszk─Ö bezpiecze┼ästwa, czyli takie pieni─ůdze, kt├│re b─Öd─ů ÔÇ×najbli┼╝ej nasÔÇŁ, je┼╝eli b─Ödziemy zmuszeni wyda─ç na pralk─Ö, lod├│wk─Ö czy na tzw. czarn─ů godzin─Ö. Musimy mie─ç ogarni─Öty nasz bud┼╝et domowy, odpowiednio go kontrolowa─ç, mie─ç wydatki pod kontrol─ů.

Dopiero je┼╝eli b─Ödziemy w takiej sytuacji, gdzie mamy nadwy┼╝ki finansowe (dobrze by┼éoby mie─ç), to te nadwy┼╝ki musimy w jaki┼Ť spos├│b sensownie, z g┼éow─ů ulokowa─ç. M├│wimy tutaj o takich ┼Ťrodkach finansowych, kt├│rych nie potrzebujemy w najbli┼╝szych minimum 5-10 latach. Oczywi┼Ťcie mo┼╝e by─ç nawet wspaniale, gdyby by┼éo tak, ┼╝e mo┼╝emy ulokowa─ç te pieni─ůdze na jeszcze d┼éu┼╝ej ni┼╝ 5-10 lat.

Musimy sobie absolutnie zda─ç te┼╝ spraw─Ö z tego, ┼╝e inwestowanie nie jest drog─ů na skr├│ty w zarabianiu pieni─Ödzy, wi─Öc je┼╝eli kto┼Ť ma jaki┼Ť problem finansowy, to na pewno inwestowanie nie jest dobrym pomys┼éem na dora┼║ne podreperowanie naszego bud┼╝etu domowego. I trzeba mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, ┼╝e nawet je┼╝eli inwestujemy swoje pieni─ůdze wed┼éug najlepszej strategii, wed┼éug najlepszego planu, to wcale to nie oznacza, ┼╝e wyniki b─Öd─ů natychmiastowe, w sensie te po┼╝─ůdane pozytywne wyniki. Trzeba jeszcze by─ç mocno cierpliwym.

Inwestowanie nie jest drog─ů na skr├│ty w zarabianiu pieni─Ödzy. Je┼╝eli kto┼Ť ma jaki┼Ť problem finansowy, to na pewno inwestowanie nie jest dobrym pomys┼éem na dora┼║ne podreperowanie naszego bud┼╝etu domowego

Dlaczego należy założyć minimalnie 5-10 letni horyzont inwestycyjny?

A dlaczego musimy inwestowa─ç w horyzoncie minimum 5-10 lat? Gdyby┼Ťmy wzi─Öli na tapet portfel 80/20, czyli z┼éo┼╝ony w 80 procentach z globalnych akcji czy globalnego rynku akcji, a w 20 procentach z globalnego rynku obligacji, to za niemal ostatnie 100 lat zdarzy┼éo si─Ö konkretnie, je┼Ťli dobrze patrz─Ö ÔÇô sze┼Ť─ç razy, ┼╝e by┼éy okresy pi─Öcioletnie, gdzie po pi─Öciu latach, gdyby┼Ťmy rozpocz─Öli inwestowa─ç w taki portfel, byliby┼Ťmy po prostu na minusie. Widzimy wi─Öc, ┼╝e nawet pi─Ö─ç lat to jest ma┼éo.

5-letnie stopy zwrotu portfela złożonego w 80% z akcji i 20% obligacji (lata 1926-2021)

Co prawda nie przygotowa┼éem akurat takiego wykresu, kt├│ry pokazuje, jak to wygl─ůda dla 10 lat, ale w okresie 10-letnim w takim megadobrze zdywersyfikowanym portfelu, w kt├│rym mamy 80 proc. globalnych akcji czy globalnego rynku akcji oraz 20 proc. obligacji, to w niemal ostatnich stu latach nie by┼éo nigdy takiego okresu, w kt├│rym po dziesi─Öciu latach nasz portfel by┼éby na minusie.

Dlatego w┼éa┼Ťnie horyzont czasowy jest bardzo kluczowy, bo je┼╝eli kto┼Ť wrzuci pieni─ůdze na najbli┼╝sze kilka miesi─Öcy, rok, dwa i wydaje mu si─Ö, ┼╝e to jest d┼éugi okres, a potem b─Ödzie zawiedziony, ┼╝e jego portfel jest na minusie, no to w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e nie by┼é ┼Ťwiadomy, ┼╝e dla inwestowania trzeba przyj─ů─ç znacznie d┼éu┼╝szy horyzont czasowy. Ale jak m├│wi┼éem, to nie jest tak, ┼╝e inwestowanie, o kt├│rym dzi┼Ť b─Öd─Ö m├│wi┼é, to jest pomys┼é na dora┼║ne dorabianie pieni─Ödzy, tylko to jest pomys┼é, jak sensownie inwestowa─ç nasze pieni─ůdze w d┼éugim horyzoncie czasowym.

Czy inwestowa─ç (samodzielnie)?

I teraz takie pytanie. Je┼╝eli mamy m├│wi─ç o inwestowaniu, to czy to w og├│le nam jest potrzebne? Nawet je┼╝eli chcemy to robi─ç, czy po prostu po pierwsze trzeba inwestowa─ç, a po drugie, czy musimy robi─ç to samodzielnie?

Zaczniemy od tego, czy w og├│le trzeba inwestowa─ç. Uwa┼╝am, ┼╝e ka┼╝da odpowiedzialna osoba powinna w trakcie swojego ┼╝ycia budowa─ç kapita┼é, kt├│ry jest ulokowany gdzie┼Ť na rynkach finansowych. Po prostu inaczej si─Ö nie da.

A w og├│le to zak┼éadamy, ┼╝e kto┼Ť ma nadwy┼╝ki. Je┼╝eli kto┼Ť nie ma nadwy┼╝ek i przez ca┼ée ┼╝ycie ┼╝yje od pierwszego do pierwszego, to w og├│le mo┼╝e by─ç problem, zw┼éaszcza je┼╝eli chodzi o to, jak b─Ödzie wygl─ůda┼éa nasza emerytura. A je┼╝eli kto┼Ť ma nadwy┼╝ki finansowe i ogarn─ů┼é bud┼╝et domowy na tyle, ┼╝e jest w stanie wypracowa─ç nadwy┼╝ki i zanosi je ca┼éy czas tylko do banku, na lokat─Ö, to w najlepszym przypadku przed nosem ucieka mu fortuna, by─ç mo┼╝e nawet fortuna ┼╝ycia. Ot├│┼╝ rynki finansowe s─ů ┼Ťwietnym mechanizmem czy ┼Ťwietn─ů maszyn─ů do tego, aby pomna┼╝a─ç d┼éugoterminowo nasz kapita┼é w spos├│b tak dobry, jakiego nigdy nie u┼Ťwiadczymy na ┼╝adnej lokacie w banku, ale do tego te┼╝ zaraz dojdziemy.

Tak ┼╝e je┼╝eli chodzi generalnie o to, czy w og├│le inwestowa─ç, no to musimy inwestowa─ç, je┼╝eli naprawd─Ö chcemy w ci─ůgu ┼╝ycia wypracowa─ç sobie kapita┼é, kt├│ry nam da p├│┼║niej ┼Ťwi─Öty spok├│j i b─Ödziemy po prostu wolni finansowo.

Czy powinni┼Ťmy robi─ç to samodzielnieÔÇŽ no c├│┼╝. Warto zrozumie─ç, ┼╝e nikt nie zaopiekuje si─Ö naszymi pieni─Ödzmi lepiej od nas samych. Nawet je┼╝eli stwierdzimy, ┼╝e my si─Ö na tym nie znamy i chcemy znale┼║─ç np. jak─ů┼Ť firm─Ö czy jakiego┼Ť doradc─Ö, kt├│ry za nas odrobi to zadanie domowe, no to to r├│wnie┼╝ wymaga wysi┼éku, nie m├│wi─ůc o tym, ┼╝e wymaga to r├│wnie┼╝ masy pieni─Ödzy.

Dlatego lepiej zrobi─ç to samodzielnie. Zw┼éaszcza ┼╝e rozwi─ůzania, o kt├│rych dzisiaj m├│wi─Ö, s─ů naprawd─Ö banalne. Ten odcinek, gdybym mia┼é go zredukowa─ç tylko do tego, ┼╝eby przedstawi─ç jak inwestowa─ç pieni─ůdze, m├│g┼éby trwa─ç dos┼éownie minut─Ö, dwie. Ja b─Öd─Ö tutaj pewnie m├│wi┼é co najmniej godzin─Ö, tylko dlatego, ┼╝eby dla tych os├│b, kt├│re s─ů naprawd─Ö zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůce, zrobi─ç odpowiednie wprowadzenie do tematu.

Musimy mie─ç jednak ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e je┼╝eli delegujemy inwestowanie do innych os├│b czy instytucji, to b─Ödziemy ponosi─ç koszty z tego tytu┼éu. Dla przyk┼éadu rozwi─ůzania, o kt├│rych dzi┼Ť m├│wi─Ö, s─ů nawet dziesi─Öciokrotnie ta┼äsze od tego, co mo┼╝emy znale┼║─ç np. w funduszach inwestycyjnych. W pewnym sensie r├│wnie┼╝ dzi─Öki temu, ┼╝e to jest ta┼äsze, b─Ödziemy mogli generowa─ç wy┼╝sze stopy zwrotu na naszym kapitale.

Tak ┼╝e po pierwsze warto inwestowa─ç, a po drugie r├│wnie┼╝ warto robi─ç to samodzielnie, chocia┼╝ rozumiem i akceptuj─Ö, ┼╝e kto┼Ť mo┼╝e jednak na ko┼äcu powiedzie─ç, ┼╝e i tak woli odnie┼Ť─ç te pieni─ůdze do np. jakiej┼Ť instytucji. Ale gdy tak b─Ödziemy robi─ç, to r├│wnie┼╝ warto si─Ö zastanowi─ç do jakiej instytucji i pod koniec postaram si─Ö o tym pokr├│tce te┼╝ opowiedzie─ç.

Paul Novell, czyli jak ┼╝y─ç wed┼éug w┼éasnych zasad, o niezale┼╝no┼Ťci finansowej i inwestowaniu na rynku kapita┼éowym

Cz─Östo zdarza si─Ö, ┼╝e wykonujemy jak─ů┼Ť prac─Ö tylko dlatego, ┼╝e nie widzimy ┼╝adnych alternatyw. Praca mo┼╝e nas kompletnie nu┼╝y─ç, mo┼╝emy wr─Öcz jej nienawidzi─ç, ale z drugiej strony przygniata nas proza ┼╝ycia: a to kredyt do sp┼éacenia, a to rodzina na utrzymaniu, a to brak kwalifikacji by zaj─ů─ç si─Ö czym┼Ť innym. Nierzadko brakuje nam odwagi. Jeste┼Ťmy […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Filozofia, strategia i dyscyplina

A jak powinni┼Ťmy samodzielnie inwestowa─ç nasze pieni─ůdze? ┼╗eby inwestowa─ç, ┼╝eby w og├│le podej┼Ť─ç do tematu inwestowania, nie powinni┼Ťmy robi─ç tego niczym w Las Vegas, ┼╝e dobrze si─Ö zabawimy, bo sobie po prostu ÔÇ×na emocjachÔÇŁ, po przeczytaniu jakiego┼Ť fajnego artyku┼éu na blogu, kupimy co┼Ť, co ma by─ç np. gor─ůc─ů sp├│┼ék─ů, kt├│ra na pewno b─Ödzie dawa┼éa superwyniki w najbli┼╝szych miesi─ůcach itd., itd.

Musimy mie─ç pewn─ů filozofi─Ö inwestowania i musimy okre┼Ťli─ç, jaka ta filozofia jest. W tym konkretnym przypadku w og├│le nie b─Ödziemy m├│wi─ç o typowaniu ┼╝adnych sp├│┼éek, o prognozowaniu czegokolwiek, poniewa┼╝ to b─Ödzie odnosi┼éo si─Ö do inwestowania pasywnego, a inwestowanie pasywne z natury rzeczy nie pr├│buje niczego przewidywa─ç, prognozowa─ç. Portfel jest prosty jak konstrukcja cepa ÔÇô dos┼éownie.

Przyjmujemy tutaj postaw─Ö filozoficzn─ů inwestowania pasywnego i jest to zarazem podej┼Ťcie do inwestowania czy filozofia inwestowania, kt├│r─ů zalecaj─ů naprawd─Ö najwybitniejsi inwestorzy aktywni, w tym Warren Buffett. Buffett, najwybitniejszy inwestor na ┼Ťwiecie, aktywnie zarz─ůdzaj─ůcy swoim portfelem, wprost m├│wi, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi powinna inwestowa─ç pasywnie. Bynajmniej nie oznacza to, ┼╝e jest to gorsze inwestowanie.

Nie jest to gorsze inwestowanie, natomiast wr─Öcz bym powiedzia┼é, ┼╝e jest to inwestowanie w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w lepsze od aktywnych pr├│b pobijania rynku, je┼╝eli nie jeste┼Ťmy do tego przygotowani.

Jak ju┼╝ mamy filozofi─Ö i powiedzieli┼Ťmy sobie, ┼╝e b─Ödziemy inwestowa─ç pasywnie, to musimy na bazie tej filozofii zbudowa─ç konkretn─ů strategi─Ö i mo┼╝emy sobie np. powiedzie─ç, ┼╝e nasz portfel w 80 proc. b─Ödzie zbudowany z rynku akcji, a w 20 proc. z obligacji. Jeszcze do tego przejdziemy, co to znaczy w praktyce i jak dobra─ç te poziomy tak, aby┼Ťmy si─Ö z tym dobrze czuli.

Jak ju┼╝ mamy dobran─ů strategi─Ö, to musimy si─Ö wykaza─ç dyscyplin─ů w realizacji tego planu. Wbrew pozorom jest to najtrudniejszy element ca┼éej uk┼éadanki. Filozofia i strategia s─ů bardzo wa┼╝ne i to s─ů podwaliny tego, aby cokolwiek na tym budowa─ç.

Je┼╝eli natomiast zbudujemy najlepsz─ů strategi─Ö, ale p├│┼║niej nie b─Ödziemy mie─ç odpowiedniej dyscypliny, ┼╝eby za ni─ů pod─ů┼╝a─ç, to i tak z tego wszystkiego nic nie wyjdzie.

Jak ju┼╝ mamy dobran─ů strategi─Ö, to musimy si─Ö wykaza─ç dyscyplin─ů w realizacji tego planu. Wbrew pozorom jest to najtrudniejszy element ca┼éej uk┼éadanki

Czy inwestowanie jest trudne?

No w┼éa┼Ťnie, a czy inwestowanie jest trudne? W sensie takim czysto technicznym bran┼╝a finansowa chce, stara si─Ö i robi wszystko, aby to wszystko wygl─ůda┼éo jako co┼Ť megaskomplikowanego. I pewnie wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi, kt├│ra nie jest zwi─ůzana z rynkami finansowymi, tak w┼éa┼Ťnie to postrzega.

Gdyby┼Ťmy w┼é─ůczyli sobie jak─ů┼Ť telewizj─Ö czy ogl─ůdali jakie┼Ť strony internetowe, kt├│re komentuj─ů rynki finansowe, to wydaje si─Ö to megaskomplikowane. Wydaje nam si─Ö, ┼╝e to zupe┼énie nie moja tematyka, a ja tam na co dzie┼ä jestem nauczycielem, kierowc─ůÔÇŽ

Gdzie mi tam, ┼╝ebym ogarn─ů┼é temat inwestowania swoich pieni─Ödzy na rynkach finansowych, jak sami eksperci g┼éowi─ů si─Ö, jak to ugry┼║─ç.

Tymczasem prawda jest taka, ┼╝e im pro┼Ťciej podejdziemy do tego zagadnienia, tym lepiej dla nas i dla naszych pieni─Ödzy. Dobitnie dowi├│d┼é tego w po┼éowie lat 70. ubieg┼éego wieku niejaki John ÔÇ×JackÔÇŁ Bogle. Niestety ju┼╝ ┼Ťwi─Ötej pami─Öci cz┼éowiek prawie 50 lat temu stworzy┼é w USA pierwszy indeksowy fundusz, czyli fundusz, kt├│ry nie stara┼é si─Ö dobiera─ç sp├│┼éki na podstawie analizy w ten spos├│b, aby pobija─ç rynek, co w wi─Ökszo┼Ťci przypadk├│w i tak tym funduszom i tym ÔÇ×profesjonalnymÔÇŁ inwestorom nie wychodzi┼éo.

Po prostu zbudowa┼é fundusz na indeks S&P500, czyli 500 ameryka┼äskich sp├│┼éek. Zamiast dobiera─ç rodzynki z tych pi─Öciuset sp├│┼éek, powiedzia┼é: ÔÇ×A ja zainwestuj─Ö we wszystkie, oczywi┼Ťcie z takim podzia┼éem, jak to wygl─ůda w indeksie, czyli jest to indeks wa┼╝ony kapitalizacj─ů.ÔÇŁ

Wi─Öksze sp├│┼éki maj─ů wi─Ökszy udzia┼é w portfelu, mniejsze sp├│┼éki ÔÇô mniejszy udzia┼é. Zarazem mamy te┼╝ mechanizm samooczyszczaj─ůcy si─Ö, czyli pewne sp├│┼éki wchodz─ů do indeksu, je┼╝eli lepiej ÔÇ×performuj─ůÔÇŁ, jak si─Ö to ┼éadnie m├│wi. Je┼╝eli naprawd─Ö s─ů ┼Ťwietne, to maj─ů coraz wi─Ökszy udzia┼é w portfelu, natomiast s┼éabsze sp├│┼éki spadaj─ů w rankingu, maj─ů coraz mniejszy udzia┼é w tym indeksie, a┼╝ w pewnym momencie mog─ů nawet z tego indeksu po prostu wylecie─ç ÔÇô dos┼éownie. Dlatego te┼╝ to, co zaproponowa┼é Jack Bogle w latach 70. w USA, by┼éo prze┼éomowe.

Wielu nie dowierza┼éo, wr─Öcz niekt├│rzy si─Ö z tego ┼Ťmiali, ale jak to si─Ö m├│wi, ten si─Ö ┼Ťmieje, kto si─Ö ┼Ťmieje ostatni. Dzisiaj ju┼╝ nikt sobie nie robi z tego ┼╝arcik├│w i jest to temat na tyle istotny, ┼╝e wr─Öcz na bazie tego powsta┼éy fundusze ETF. ETF-y, czyli nie takie fundusze indeksowe, kt├│re gdzie┼Ť trzeba kupi─ç w banku czy u jakiego┼Ť dystrybutora, tylko tymi funduszami indeksowymi mo┼╝na wprost handlowa─ç na gie┼édzie, co te┼╝ znacz─ůco u┼éatwia dost─Öp do nich.

Dlatego te┼╝ w tym odcinku b─Ödziemy m├│wi─ç o tym, jak zbudowa─ç nasz portfel na bazie prostych funduszy ETF. Niestety proste rzeczy wymagaj─ů pracy i po┼Ťwi─Öcenia, ┼╝eby je zrozumie─ç i doceni─ç. A jak to m├│wi klasyk: co gorsza, bardziej skomplikowane rzeczy lepiej si─Ö sprzedaj─ů. Mamy naturaln─ů tendencj─Ö do tego, ┼╝e jak widzimy dwa rozwi─ůzania, proste i trudne, to to bardziej skomplikowane, nawet je┼╝eli pozwala osi─ůgn─ů─ç dok┼éadnie to samo, co prostsze rozwi─ůzanie, to nam si─Ö w taki pod┼Ťwiadomy spos├│b wydaje, ┼╝e to bardziej skomplikowane rozwi─ůzanie mo┼╝e by─ç po prostu zwyczajnie lepsze.

Tymczasem zwykle jest dokładnie odwrotnie.

Co jest niezbędne, aby inwestowanie miało sens?

A co jest niezb─Ödne, by nasze inwestowanie mia┼éo sens? To jeszcze tytu┼éem wprowadzenia do tematyki budowania w┼éasnych portfeli: ot├│┼╝ musimy unika─ç, jak tylko to jest mo┼╝liwe, robienia g┼éupich rzeczy. M├│wi┼éem kilka tygodni temu o tzw. piramidzie inwestycyjnej, gdzie od najwa┼╝niejszych do mniej wa┼╝nych posegregowa┼éem, u┼éo┼╝y┼éem istotne zagadnienia, kt├│re s─ů wa┼╝ne z punktu widzenia inwestowania. I tam w┼éa┼Ťnie na jednym z pierwszych miejsc, fundamentem dobrego inwestowania jest unikanie robienia g┼éupich rzeczy.

Je┼╝eli kto┼Ť chce chodzi─ç na skr├│ty i sobie pomy┼Ťli: a mo┼╝e zainwestuj─Ö wszystko, co mam, w bitcoina? Je┼╝eli bitcoin pomno┼╝y si─Ö razy sto albo tysi─ůc, no to b─Ödzie wspaniale. Tak, na pewno wtedy b─Ödzie fajnie, ale co, je┼╝eli si─Ö tak nie stanie? Pytanie jest, czy chcemy tak zero-jedynkowo do tego podchodzi─ç, ┼╝e b─Ödziemy milionerami, nawet miliarderami albo b─Ödziemy zupe┼énie goli i weseli. Chodzenie na skr├│ty zwykle nie pop┼éaca. Szukanie szybkich i ┼éatwych zysk├│w te┼╝ nie, wi─Öc tutaj nie b─Ödziemy o tym w og├│le m├│wi─ç.

Generalnie przestrzegam, aby tego nie robi─ç, przynajmniej je┼╝eli chodzi o budowanie d┼éugoterminowego portfela. Musimy te┼╝ wystrzega─ç si─Ö wszelkiej ma┼Ťci szarlatan├│w. Robi─Ö wszystko, ┼╝eby kto┼Ť mnie nie postrzega┼é jako szarlatana i staram si─Ö naprawd─Ö bardzo rzetelnie i uczciwie podchodzi─ç do swojej roboty. Nie jest to wcale proste zadanie, poniewa┼╝ pewnie brzmi─Ö tu jak nudziarz. A gdybym w tym momencie m├│wi┼é o geopolityce, o tym, co nas czeka by─ç mo┼╝e w przysz┼éo┼Ťci, ┼╝e Chiny b─Öd─ů kolejnym hegemonem, ┼╝e Stany Zjednoczone w┼éa┼Ťnie si─Ö ko┼äcz─ů, ┼╝e drukuj─ů na pot─Ög─Ö pieni─ůdze, ┼╝e b─Öd─ů nas okrada─ç itd. itd., no to pewnie brzmia┼ébym bardziej emocjonuj─ůco i pewnie ch─Ötniej by┼ébym ogl─ůdany i s┼éuchany przez liczne grono os├│b. Natomiast problem w tym, ┼╝e w ten spos├│b tracimy nie tylko czas.

Wyniki inwestycyjne, je┼╝eli b─Ödziemy inwestowa─ç na bazie takich ÔÇ×analizÔÇŁ, na pewno nie b─Öd─ů nas satysfakcjonowa─ç w d┼éugim terminie, z wyj─ůtkiem naprawd─Ö jakich┼Ť wybitnych inwestor├│w. Ale to, co ja dzisiaj tutaj przedstawiam, to jest co┼Ť, co mo┼╝e zreprodukowa─ç czy odtworzy─ç praktycznie ka┼╝dy. Natomiast by─ç wybitnym inwestorem na miar─Ö np. George’a Sorosa, no to to s─ů absolutnie jednostki, to pewnie ┼éatwiej by┼éoby nam wygra─ç w totolotka. Dlatego te┼╝ dla swojego dobra musimy wystrzega─ç si─Ö szarlatan├│w.

Powinni┼Ťmy dywersyfikowa─ç sw├│j portfel i to najlepiej globalnie. Je┼╝eli chodzi o rynek akcji z obligacjami, to temat mo┼╝e by─ç bardziej zniuansowany. Mo┼╝emy przyj─ů─ç dla u┼éatwienia, ┼╝e (je┼╝eli w og├│le b─Ödziemy chcieli mie─ç obligacje w portfelu, o czym te┼╝ sobie powiemy) je┼╝eli inwestowanie ma mie─ç sens, trzeba posiada─ç plan dzia┼éania. Plan jest absolutnie podstawowy. I w┼éa┼Ťnie w tym odcinku dowiecie si─Ö o planie, jak wygl─ůda w szczeg├│┼éach ÔÇô jest naprawd─Ö banalny.

Musimy te┼╝ kontrolowa─ç na ka┼╝dym etapie koszty i podatki, o ile nie mo┼╝emy kontrolowa─ç rynk├│w. Nie mo┼╝emy przewidzie─ç, co si─Ö stanie na rynkach, ale mo┼╝emy w du┼╝ej mierze mie─ç wp┼éyw na to, jakie koszty b─Ödziemy ponosi─ç w trakcie naszego inwestowania oraz te┼╝ mo┼╝emy mie─ç wp┼éyw na to, jakie b─Ödziemy p┼éaci─ç podatki. My w tym przypadku b─Ödziemy korzysta─ç z funduszy ETF, kt├│re rozwi─ůzuj─ů po cz─Ö┼Ťci obie kwestie, je┼╝eli chodzi o koszty i podatki, ale te┼╝ o tym powiemy sobie jeszcze nieco wi─Öcej.

Dobre inwestowanie jest nudne

Zacytuj─Ö tutaj wcze┼Ťniej wspomnianego George’a Sorosa: ÔÇ×Good investing is boringÔÇŁ (Dobre inwestowanie jest nudne) i to jest w totalnym kontra┼Ťcie do tego, co cz─Östo mo┼╝emy zobaczy─ç w Internecie, gdzie to inwestowanie ma wyzwala─ç ogrom emocji itd. Je┼╝eli szukamy emocji, to lepiej pojecha─ç do Las Vegas i tam wyda─ç te pieni─ůdze na rozrywk─Ö. Ale je┼╝eli chcemy z szacunkiem i rozs─ůdkiem podej┼Ť─ç do naszych pieni─Ödzy, do budowania naszego kapita┼éu ┼╝ycia, to dobrze, ┼╝eby┼Ťmy te s┼éowa George’a Sorosa wzi─Öli sobie do serca i zrozumieli, ┼╝e dobre inwestowanie jest nudne.

Je┼╝eli szukamy emocji, to lepiej pojecha─ç do Las Vegas i tam wyda─ç te pieni─ůdze na rozrywk─Ö. Ale je┼╝eli chcemy z szacunkiem i rozs─ůdkiem podej┼Ť─ç do naszych pieni─Ödzy, do budowania naszego kapita┼éu ┼╝ycia, to dobrze, ┼╝eby┼Ťmy zrozumieli, ┼╝e dobre inwestowanie jest nudne.

Z czego zbudowa─ç prosty portfel?

Z czego b─Ödziemy budowa─ç prosty portfel, o kt├│rym b─Öd─Ö dzisiaj m├│wi┼é? B─Ödzie to ETF, czyli Exchange Traded Fund ÔÇô fundusz, kt├│ry jest notowany na gie┼édzie. Mo┼╝emy jednostki takiego funduszu kupi─ç, tak jak np. akcje jakiej┼Ť sp├│┼éki notowanej na gie┼édzie.

Interesuj─ů nas takie ETF-y, kt├│re replikuj─ů indeksy akcji, obligacji czy te┼╝ towar├│w, dla prostoty b─Ödziemy m├│wi─ç g┼é├│wnie o rynku akcji. Nie interesuj─ů nas ┼╝adne fiku┼Ťne ETF-y, kt├│re robi─ů jakie┼Ť niezrozumia┼ée rzeczy. W┼éa┼Ťciwie nawet je┼╝eli by przyj─ů─ç, ┼╝e tych ETF-├│w s─ů tysi─ůce na ┼Ťwiecie, to nam dos┼éownie wystarczy jeden ETF, ┼╝eby temat ogarn─ů─ç. A gdyby┼Ťmy zaw─Özili pole wyboru tylko do tych ETF-├│w, kt├│re spe┼éniaj─ů oczekiwania, jakie stawiam w tym odcinku, to w┼éa┼Ťciwie mamy wyb├│r ograniczony do kilku.

Potrzebujemy oczywi┼Ťcie konta maklerskiego, je┼╝eli chcemy zbudowa─ç taki prosty portfel, bo to jest miejsce, w kt├│rym mo┼╝emy kupi─ç takie fundusze ETF. Nie powinno nas to przera┼╝a─ç. To jest naprawd─Ö prosta rzecz, prosta operacja. To by─ç mo┼╝e brzmi jako co┼Ť, co jest zarezerwowane dla zaawansowanych inwestor├│w. Absolutnie tak by─ç nie musi. Mo┼╝emy to traktowa─ç tylko i wy┼é─ůcznie jako narz─Ödzie do realizacji naszego celu.

Musimy za to unika─ç na naszej drodze nie tylko tych szarlatan├│w, o kt├│rych wspomnia┼éem, ale r├│wnie┼╝ funduszy inwestycyjnych aktywnie zarz─ůdzanych. Ich op┼éaty s─ů horrendalnie wysokie i to nawet 10 razy wy┼╝sze ni┼╝ to, o czym dzisiaj b─Öd─Ö m├│wi┼é.

Dlaczego akcje (i by─ç mo┼╝e obligacje/got├│wka)?

Dlaczego chcemy nasz portfel zbudowa─ç w oparciu o rynek akcji i obligacji? Postaram si─Ö tylko tak pokr├│tce opowiedzie─ç. Ot├│┼╝ historycznie rynek akcji czy generalnie akcje jako klasa aktyw├│w, to jest ta klasa, kt├│ra generuje najwy┼╝sz─ů stop─Ö zwrotu powy┼╝ej inflacji.

Je┼╝eli dzisiaj m├│wimy du┼╝o o inflacji i jak zabezpieczy─ç przed ni─ů nasze ci─Ö┼╝ko zarobione pieni─ůdze, to najlepszym sposobem na to jest w┼éa┼Ťnie zainwestowanie na rynku akcji.

Dla przyk┼éadu, od 1926 roku S&P 500 (wraz z dywidendami) generowa┼éo ┼Ťredni─ů stop─Ö zwrotu powy┼╝ej dziesi─Öciu procent, a po inflacji niemal┼╝e 7 procent, rok do roku. Oczywi┼Ťcie to nie oznacza, ┼╝e to jest rok do roku jak od linijki, to jest u┼Ťredniony wynik dla tego d┼éugiego niemal┼╝e stuletniego okresu.

Gdyby┼Ťmy wzi─Öli ca┼éy globalny koszyk rynku akcji z ca┼éego ┼Ťwiata to mamy niemal┼╝e 9 proc. ┼Ťredniej stopy zwrotu rocznie. Powy┼╝ej inflacji jest to niemal 6 proc. A gdyby┼Ťmy sobie wzi─Öli obligacje, to one oczywi┼Ťcie zarabiaj─ů mniej ni┼╝ rynek akcji i tutaj mo┼╝emy liczy─ç na oko┼éo 2 proc. powy┼╝ej inflacji, a przynajmniej mogli┼Ťmy, poniewa┼╝ teraz czasy dla obligacji s─ů trudne. W naszym przypadku obligacje w portfelu b─Öd─ů s┼éu┼╝y┼éy przede wszystkim do tego, aby tylko i wy┼é─ůcznie wprowadzi─ç nieco spokoju w tym portfelu, je┼╝eli tego potrzebujemy, ┼╝eby┼Ťmy po prostu mogli spokojnie spa─ç.

Źródło: oprogramowanie #ST.

Je┼╝eli chcemy wi─Ökszej stopy zwrotu, to jedynym s┼éusznym kierunkiem jest rynek akcji. O z┼éocie ju┼╝ tutaj nie b─Öd─Ö wspomina┼é, ono si─Ö pojawia na przebitce. Swoj─ů drog─ů wynik podany w tej tablicy jest zaburzony, poniewa┼╝ tak naprawd─Ö na z┼éoto jest sens spogl─ůda─ç od lat 70. ubieg┼éego wieku, kiedy zosta┼éo ÔÇ×od┼é─ůczoneÔÇŁ od dolara. Przed latami 70. XX wieku z┼éoto bardziej przypomina┼éo bony skarbowe ÔÇô taka dygresja na boku.

Dlaczego nie tylko Polska?

Dlaczego m├│wi─Ö, ┼╝e powinni┼Ťmy inwestowa─ç globalnie, dlaczego nie mo┼╝emy np. ograniczy─ç tego swojego portfela inwestycyjnego tylko do Polski? Z prostego powodu: jak sobie spojrzymy na rynek akcji tak globalnie, to Polska tam zajmuje oko┼éo 0,1 proc. Tak, to nie jest przej─Özyczenie. Gdyby polska Gie┼éda Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie nagle z jakiego┼Ť powodu wyparowa┼éa, to zosta┼éoby to wr─Öcz niezauwa┼╝one przez rynki kapita┼éowe na ┼Ťwiecie, bo waga tego rynku jest po prostu znikoma ÔÇô 0,1 proc. Dla por├│wnania Stany Zjednoczone w tym momencie wa┼╝─ů w tym globalnym koszyku rynku akcji ponad 50 proc., Japonia to jest oko┼éo 7 proc., Chiny oko┼éo 5 proc. Chocia┼╝by z tego powodu warto inwestowa─ç szerzej ni┼╝ tylko na naszym lokalnym rynku.

Globalny podział rynku akcji wg. państw (źródło: MSCI)

Gdyby polska Gie┼éda Papier├│w Warto┼Ťciowych w Warszawie nagle z jakiego┼Ť powodu wyparowa┼éa, to zosta┼éoby to wr─Öcz niezauwa┼╝one przez rynki kapita┼éowe na ┼Ťwiecie, bo waga tego rynku jest po prostu znikoma ÔÇô 0,1 proc.

S─ů te┼╝ jeszcze inne powody. Sytuacja, jak─ů mieli┼Ťmy np. w Japonii, w Niemczech w latach 20. ubieg┼éego wieku czy te┼╝ w Chinach w ubieg┼éym wieku, czy w Rosji ÔÇô kiedy gie┼édy wr─Öcz zmasakrowa┼éy swoich inwestor├│w, kt├│rzy stracili wi─Ökszo┼Ť─ç swojego kapita┼éu albo stracili wr─Öcz wszystko. Dlatego te┼╝ lepiej zdywersyfikowa─ç sw├│j kapita┼é i inwestowa─ç globalnie.

Historia rynk├│w finansowych, czyli dlaczego warto inwestowa─ç globalnie?

Przedstawiam argumenty, kt├│re powinny racjonalnych inwestor├│w sk┼éoni─ç do my┼Ťlenia o inwestowaniu w wymiarze globalnym.

Czytaj dalej Ôćĺ

Zerknijmy teraz, jak wygl─ůda podzia┼é rynku akcji tak globalnie ÔÇô to dla os├│b, kt├│re p├│┼║niej b─Öd─ů kupowa┼éy te instrumenty do portfela, ┼╝eby lepiej si─Ö mog┼éy rozezna─ç w nazewnictwie, jakie jest stosowane.

Ot├│┼╝ s─ů firmy, kt├│re buduj─ů, tworz─ů indeksy, czyli takie benchmarki, kt├│re ┼Ťledz─ů kondycj─Ö rynku akcji. I s─ů indeksy, kt├│re pokazuj─ů, jak wygl─ůda rynek akcji w Polsce, w Europie, po┼Ťr├│d kraj├│w rozwini─Ötych, no i r├│wnie┼╝ globalnie.

Gdyby┼Ťmy szli od najwy┼╝szego punktu, to firma MSCI (to taka firma, kt├│ra m.in. bardzo cz─Östo jest wykorzystywana w┼éa┼Ťnie przez dostawc├│w ETF-├│w do replikowania, czyli na┼Ťladowania tych indeks├│w) na szczycie stworzy┼éa indeks, kt├│ry si─Ö All Country World Index (ACWI), czyli mamy tu globalny rynek akcji. Je┼╝eli widzimy ETF-a, kt├│ry na┼Ťladuje taki indeks, to oznacza, ┼╝e to jest fundusz, kt├│ry ma w sobie globalny koszyk akcji.

Podział indeksów akcji wg. MSCI. Źródło: MSCI

Gdyby┼Ťmy zagl─ůdn─Öli do ┼Ťrodka takiego indeksu, to mo┼╝emy tam rozr├│┼╝ni─ç kilka mniejszych indeks├│w. To jest tak jak z t─ů rosyjsk─ů babeczk─ů, matrioszk─ů, z kt├│rej si─Ö wyjmuje jedn─ů za drug─ů, a ka┼╝da kolejna jest coraz mniejsza. Globalny indeks rynku akcji mo┼╝emy podzieli─ç na dwie g┼é├│wne cz─Ö┼Ťci: na kraje z gospodarkami rozwini─Ötymi i kraje z gospodarkami wschodz─ůcymi.

Mo┼╝emy wej┼Ť─ç jeszcze g┼é─Öbiej i podzieli─ç to np. geograficznie na Ameryk─Ö, na Europ─Ö, na Pacyfik, w odniesieniu zarazem do tych gospodarek rozwini─Ötych i wschodz─ůcych. Nas to specjalnie nie interesuje. To, co nas interesuje, to to, ┼╝e chcemy inwestowa─ç najszerzej, jak si─Ö da. Nas interesuje szczyt tej piramidy indeksowej ÔÇô MSCI All Country World Index, czyli globalny rynek akcji.

Jest te┼╝ druga firma, kt├│ra specjalizuje si─Ö w takich indeksach ÔÇô FTSE, czyli Financial Times Stock Exchange. Dla porz─ůdku MSCI to jest Morgan Stanley Capital International. Te dwie firmy robi─ů podobn─ů robot─Ö, tylko nieco inaczej to nazywaj─ů. To jest te┼╝ biznes, tworzenie takich indeks├│w, poniewa┼╝ p├│┼║niej takie indeksy mog─ů by─ç licencjonowane, ┼╝eby kto┼Ť z nich m├│g┼é korzysta─ç, chocia┼╝by do tego, ┼╝eby stworzy─ç fundusz, kt├│ry b─Ödzie na┼Ťladowa┼é taki indeks. Nie b─Öd─Ö tu wchodzi┼é w szczeg├│┼éy.

Por├│wnanie indeks├│w firmy MSCI i FTSE

Jedna uwaga: nazwa MSCI World wskazywa┼éaby, ┼╝e jest to indeks globalny ┼Ťwiatowy, tymczasem to jest taka podpucha. Z jakich┼Ť prawdopodobnie historycznych powod├│w powsta┼éo co┼Ť takiego jak MSCI World i jest to ┼Ťwiatowy indeks, ale odnosz─ůcy si─Ö tylko do gospodarek kraj├│w rozwini─Ötych. Owszem, jest to niemal┼╝e 90 proc. ┼Ťwiatowego rynku akcji, natomiast nie jest to ca┼éy rynek, nie ma tam gospodarek wschodz─ůcych. Dlatego te┼╝ MSCI All Country World Index, czyli ACWI, to jest tak naprawd─Ö taki prawdziwy ┼Ťwiatowy globalny indeks. OK, to taka dygresja.

Portfel #1

Przechodzimy do meritum tego odcinka i przedstawi─Ö przyk┼éadowe portfele. Pierwszy portfel jest oparty o jeden ETF. Zreszt─ů obydwa s─ů oparte o jeden ETF, ale w tym pierwszym przypadku mamy ETF, tzw. Multi-Asset, czyli ETF, kt├│ry zawiera w sobie nie tylko globalny rynek akcji, ale zawiera r├│wnie┼╝ domieszk─Ö obligacji. I mam tutaj na my┼Ťli ETF-y Vanguard LifeStrategy. Bardzo dok┼éadnie takie ETF-y opisywa┼éem u siebie na blogu i r├│wnie┼╝ nagra┼éem kr├│tkie wideo na ten temat, jak to wygl─ůda. Tutaj pokr├│tce opowiem.

Mamy cztery odmiany takiego funduszu ETF i one si─Ö mi─Ödzy sob─ů r├│┼╝ni─ů tylko tym, ile mamy w nich akcji, a ile obligacji. Taki najbardziej zachowawczy ETF to jest Vanguard LifeStrategy, kt├│ry ma w sobie tylko 20 proc. akcji, a 80 proc. to s─ů obligacje. Kolejny, bardziej ju┼╝ agresywny, to jest taki, kt├│ry ma 40 proc. akcji, a 60 proc. obligacji, czyli wci─ů┼╝ obligacje przewa┼╝aj─ů. Kolejny, jeszcze bardziej agresywny, to jest 60 proc. akcji, a 40 proc. to obligacje.

Rodzina ETF-├│w Vanguard LifeStrategy

Najbardziej agresywny ETF z tej rodziny to jest taki, w kt├│rym 80 proc. stanowi─ů akcje, a 20 proc. stanowi─ů obligacje. Dla jasno┼Ťci, to s─ů akcje i obligacje globalne, czyli to nie jest tak, ┼╝e inwestujemy w akcje jakiej┼Ť pojedynczej sp├│┼éki, tylko pod spodem s─ů tak naprawd─Ö globalne koszyki zar├│wno akcji, jak i obligacji. I je┼╝eli kto┼Ť chce dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej na ten temat, to zapraszam do materia┼é├│w, kt├│re wchodz─ů w szczeg├│┼éy, natomiast tu jeszcze jeden komentarz.

Ka┼╝dy z tych ETF-├│w wyst─Öpuje w dw├│ch wersjach: akumuluj─ůcej dywidendy i dystrybuuj─ůcej. Zwykle tutaj doradza┼ébym, ┼╝eby┼Ťmy wybierali te, kt├│re akumuluj─ů dywidend─Ö, dlatego ┼╝e dzi─Öki temu te sp├│┼éki, kt├│re wchodz─ů w sk┼éad takiego ETF-a, automatycznie reinwestuj─ů wyp┼éacane dywidendy, podnosz─ůc te┼╝ wycen─Ö tego ETF-a. Ponadto nie mamy ÔÇ×problemuÔÇŁ, ┼╝e got├│wka nam sp┼éywa na konto, ale te┼╝ nie mamy przede wszystkim obowi─ůzku podatkowego, a co mo┼╝e by─ç czasami jeszcze bardziej k┼éopotliwe ÔÇô obowi─ůzku rozliczenia takiej dywidendy. Generalnie polecam ETF-y, kt├│re akumuluj─ů dywidendy.

Generalnie polecam ETF-y, kt├│re akumuluj─ů dywidendy

I co takie ETF-y mog─ů nam wsk├│ra─ç, je┼╝eli sobie kupimy takiego ETF-a do portfela? W ramach swojego ÔÇ×researchuÔÇŁ stworzy┼éem symulacje, jak takie portfele zarabia┼éy historycznie. M├│wi─Ö, jak zarabia┼éy historycznie, dlatego ┼╝e to s─ů nowe ETF-y, kt├│re powsta┼éy w grudniu 2020 roku, wi─Öc tak naprawd─Ö ich historia w momencie tego nagrania ma niewiele ponad p├│┼é roku.

Najbardziej agresywny ETF, kt├│ry ma najwi─Öcej akcji w sobie, zarabia┼é od 1988 roku do ko┼äca 2020 roku ok. 8,7 procenta, trac─ůc przy tym ok. 46 proc., czyli w pewnym momencie nasz portfel m├│g┼é stopnie─ç niemal┼╝e o po┼éow─Ö, je┼╝eli chodzi o jego warto┼Ť─ç. Nie b─Öd─Ö tutaj przedziera┼é si─Ö przez ca┼é─ů tabelk─Ö, jak wygl─ůdaj─ů wszystkie wyniki dla wszystkich ETF-├│w, ale dla przyk┼éadu najbardziej konserwatywny portfel (20 proc. akcji ÔÇô 80 proc. obligacji) zarabia┼é 7 proc., ale przy tym mia┼é o wiele mniejsze maksymalne obsuni─Öcie kapita┼éu, bo zamiast o po┼éow─Ö nasz kapita┼é stopnia┼é tutaj o niespe┼éna 15 proc.

I teraz komu┼Ť mo┼╝e si─Ö wydawa─ç, ┼╝e r├│┼╝nica mi─Ödzy 7 a 8,7 proc. w skali roku jest niewielka. Warto sobie rzuci─ç tak─ů symulacj─Ö chocia┼╝by do Excela i zobaczy─ç jak stopa zwrotu 1,7 proc. (8,7 versus 7 proc.) wp┼éywa na warto┼Ť─ç naszego portfela, np. po 20-30 latach. Jest to ogromna r├│┼╝nica.

To, co jest istotne tutaj, to to, ┼╝eby┼Ťmy nie starali si─Ö maksymalizowa─ç za wszelk─ů cen─Ö tylko i wy┼é─ůcznie zysku. Jasne, ┼╝e czysto matematycznie portfel 80/20, czyli tam, gdzie mamy wi─Öcej akcji ni┼╝ obligacji, generuje wi─Öksz─ů stop─Ö zwrotu, ale te┼╝ musimy mie─ç silniejszy ┼╝o┼é─ůdek, jak to si─Ö m├│wi. I je┼╝eli kto┼Ť b─Ödzie mia┼é problem z tym, ┼╝eby przechodzi─ç przez obsuni─Öcia, przez to, ┼╝e jego portfel po prostu traci niemal┼╝e po┼éow─Ö swojej warto┼Ťci, to warto sobie dokupi─ç troch─Ö ┼Ťwi─Ötego spokoju kosztem potencjalnych zysk├│w w przysz┼éo┼Ťci i jednak zdecydowa─ç si─Ö na wi─Ökszy udzia┼é obligacji w portfelu.

To mo┼╝e brzmie─ç ma┼éo ambitnie, bo powinni┼Ťmy by─ç ze stali niczym Chuck Norris i oczywi┼Ťcie inwestowa─ç w akcje pod korek. Fajnie by by┼éo, gdyby┼Ťmy mogli to zrobi─ç, ale tak naprawd─Ö inwestowanie jest w sensie emocjonalnym trudniejsze, ni┼╝ nam si─Ö wydaje i nadmierna pewno┼Ť─ç siebie to jest grzech numer jeden. Dlatego te┼╝ nie oszukujmy samych siebie, lepiej jest inwestowa─ç w portfel nawet nieco bardziej konserwatywny, ale robi─ç to z dyscyplin─ů, ni┼╝ postara─ç si─Ö wrzuci─ç do naszego portfela akcji pod korek, bo chcemy maksymalizowa─ç sw├│j zysk, a p├│┼║niej panikowa─ç w najgorszym mo┼╝liwym momencie, czyli wtedy, kiedy b─Öd─ů spadki na rynku.

To, co jest jeszcze fajne w takim ETF-ie Vanguard LifeStrategy, to to, ┼╝e tam w┼éa┼Ťciwie wszystko dzieje si─Ö z automatu, tzn. kupujemy sobie takiego ETF-a i on po prostu sobie dzia┼éa. Nic nie musimy robi─ç, nic nie musimy kombinowa─ç, kupujemy i trzymamy nawet 30 lat w portfelu, co najwy┼╝ej dokupujemy kolejne jednostki i to wszystko. Ca┼éy przepis na portfel, ca┼éy ÔÇ×sekretÔÇŁ inwestycyjny.

Portfel #2

No dobrze, ale jest te┼╝ drugi portfel, jaki przygotowa┼éem i on jest oparty na ETF-ie, kt├│ry r├│wnie┼╝ ma ekspozycj─Ö na globalny indeks akcji. Jak zauwa┼╝yli┼Ťcie, LifeStrategy w tej najbardziej agresywnej formie mia┼é 80 proc. akcji, a 20 proc. obligacji. Nie ma tam takiej wersji ETF-a LifeStrategy (przynajmniej na Europ─Ö), kt├│ry by nam da┼é 100 proc. ekspozycji na akcje. Za┼é├│┼╝my jednak, ┼╝e kto┼Ť naprawd─Ö chce inwestowa─ç 100 proc. swojej got├│wki w akcje, to tam takiego LifeStrategy nie ma. Nie ma, je┼╝eli chodzi o marketingowe nazewnictwo, ale tak naprawd─Ö nawet Vanguard ma taki wariant ETF-a, ale r├│wnie┼╝ wiele innych firm, bo s─ů po prostu ETF-y, kt├│re, jak ju┼╝ m├│wi┼éem wcze┼Ťniej, na┼Ťladuj─ů globalny indeks akcji. Interesuj─ů nas tutaj ETF-y, kt├│re replikuj─ů dwa indeksy: jeden z dw├│ch indeks├│w MSCI All Country World Index, czyli ACWI lub jego odpowiednik FTSE All-World.

Oczywi┼Ťcie s─ů pewne niuanse mi─Ödzy tymi indeksami, np. w FTSE All-World Polska jest uznawana jako kraj rozwini─Öty, a w MSCI jako kraj o gospodarce wschodz─ůcej. Uwierzcie mi, ┼╝e w d┼éugim terminie r├│┼╝nice mi─Ödzy tymi indeksami s─ů absolutnie pomijalne, wi─Öc szkoda., je┼╝eli nie chcemy si─Ö doktoryzowa─ç, robi─ç tutaj jakiej┼Ť wielkiej analizy, czym te indeksy si─Ö r├│┼╝ni─ů mi─Ödzy sob─ů. O wiele wa┼╝niejsze jest to, ┼╝e jak ju┼╝ zainwestujemy w konkretny ETF replikuj─ůcy taki indeks, ┼╝eby┼Ťmy mieli ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, co robimy, dlaczego to robimy i ┼╝eby┼Ťmy to po prostu robili. Takie dyskusje akademickie s─ů mo┼╝e fajne, ale powiedzmy jako dodatek dla pasjonat├│w, a za┼é├│┼╝my, ┼╝e ten odcinek nie jest dla pasjonat├│w.

Przyk┼éadowo taki ETF na globalny koszyk akcji Vanguarda, kt├│ry replikuje indeks FTSE All-World ma w sobie ponad cztery tysi─ůce sp├│┼éek, czyli kupuj─ůc jednostk─Ö jednego ETF-a mamy od razu koszyk czterech tysi─Öcy globalnych sp├│┼éek z ca┼éego ┼Ťwiata.

Gdyby┼Ťmy chcieli sami robi─ç to na piechot─Ö, to w og├│le nie ma opcji, ┼╝eby┼Ťmy to zrobili oszcz─Ödzaj─ůc jakie┼Ť tam wr─Öcz drobniaki, maj─ůc w portfelu kilkana┼Ťcie, mo┼╝e kilkadziesi─ůt tysi─Öcy z┼éotych. Nawet gdyby┼Ťmy mieli kilka milion├│w, to ci─Ö┼╝ko by┼éoby nam zbudowa─ç portfel, kt├│ry by┼éby oparty o cztery tysi─ůce sp├│┼éek z ca┼éego ┼Ťwiata i to jeszcze w odpowiednich proporcjach, i jeszcze do tego odpowiednio tym zarz─ůdza─ç. To nie jest wyryte w kamieniu, ┼╝e te cztery tysi─ůce sp├│┼éek, kt├│re wesz┼éy do indeksu sto lat temu, s─ů na kolejne 100 lat do przodu.

Ca┼éy czas ten indeks, jak powiedzia┼éem, sam si─Ö oczyszcza. S┼éabe sp├│┼éki wypadaj─ů, a mocniejsze wchodz─ů. M├│wi─ůc kr├│tko, zawsze mamy te zwyci─Öskie sp├│┼éki czy zwyci─Öskie kraje w portfelu. Je┼╝eli kto┼Ť pr├│buje przewidywa─ç, czy Stany Zjednoczone ju┼╝ si─Ö ko┼äcz─ů, a mo┼╝e Chiny b─Öd─ů kolejnym hegemonem, no to nie musi si─Ö tutaj obawia─ç. Inwestuj─ůc w taki indeks zawsze b─Ödzie mia┼é zwyci─Özc├│w w portfelu. Je┼╝eli Chiny b─Öd─ů mie─ç coraz wi─Ökszy udzia┼é na ┼Ťwiecie, to r├│wnie┼╝ w tym indeksie Chiny b─Öd─ů mie─ç coraz wi─Ökszy udzia┼é.

Inwestuj─ůc w taki indeks zawsze b─Ödziemy mieli zwyci─Özc├│w w portfelu. Je┼╝eli Chiny b─Öd─ů mie─ç coraz wi─Ökszy udzia┼é na ┼Ťwiecie, to r├│wnie┼╝ w tym indeksie Chiny b─Öd─ů mie─ç coraz wi─Ökszy udzia┼é

Mamy tutaj do wyboru tak naprawd─Ö kilkana┼Ťcie r├│┼╝nych ETF-├│w, kt├│re replikuj─ů takie indeksy. Jakby┼Ťmy sobie weszli czy to do mojego oprogramowania System Trader, gdzie jest baza ponad 2,6 tys, ETF-├│w, czy te┼╝ weszliby┼Ťmy na portal www.justetf.com, to zauwa┼╝ymy, ┼╝e ETF-├│w, kt├│re replikuj─ů FTSE All-World i MSCI All Country World Index, jest co najmniej kilkana┼Ťcie. Ja wybra┼éem tutaj kilka takich, kt├│re wydaj─ů mi si─Ö najbardziej sensowne, co nie znaczy, ┼╝e tylko i wy┼é─ůcznie ja mam racj─Ö.

Wyja┼Ťni─Ö: osobi┼Ťcie w jednym ze swoich rachunk├│w emerytalnych kupuj─Ö taki ETF. Firma Vanguard buduje ETF-a, kt├│ry replikuje indeks FTSE All-World. To jest ETF, kt├│ry ma op┼éat─Ö 0,22 proc., a tak naprawd─Ö, gdyby┼Ťmy si─Ö przyjrzeli temu bli┼╝ej i zbadali tzw. tracking difference, czyli to, ile zarabia ETF, a ile zarabia ten syntetyczny indeks, kt├│ry ETF ma replikowa─ç, to si─Ö okazuje ┼╝e tak naprawd─Ö ten ETF jest praktycznie za darmo, dos┼éownie za darmo. Takie rzeczy si─Ö zdarzaj─ů.

I zn├│w nie chc─Ö si─Ö tutaj rozwodzi─ç, dlaczego tak si─Ö dzieje, dlaczego to jest mo┼╝liwe. Jest to mo┼╝liwe chocia┼╝by z tego powodu, ┼╝e mog─ů oni po┼╝ycza─ç akcje do kr├│tkiej sprzeda┼╝y, mog─ů robi─ç dodatkowy zysk. W og├│le Vanguard to jest firma, kt├│ra naprawd─Ö na pierwszym miejscu stawia interesy inwestor├│w, ale jej model dzia┼éania to jest temat na inn─ů histori─Ö. Jest to po prostu megatani ETF. Praktycznie mo┼╝na powiedzie─ç za darmo, bo nawet te 0,22 proc. de facto oni w du┼╝ej mierze odrabiaj─ů poprzez to, jak prowadz─ů tego ETF-a.

Przyk┼éadowe ETF-y na globalny indeks akcji. W nawiasie koszty za zarz─ůdzanie.

Ale s─ů te┼╝ jeszcze inne ETF-y, godne przynajmniej zainteresowania np. Xtrackers MSCI ACWI czy SPDR na ten sam indeks czy iShares. Wyb├│r zale┼╝y tu przede wszystkim od tego, do kt├│rych mamy dost─Öp u naszego brokera lub te┼╝ kt├│ry jest najta┼äszy. Tak jak powiedzia┼éem, korzystam z FTSE All-World, bo jest to Vanguard, generalnie lubi─Ö t─Ö firm─Ö, natomiast tak naprawd─Ö zn├│w to s─ů niuanse.

Nawet je┼╝eli we┼║miemy tego, kt├│ry by wydawa┼é si─Ö teoretycznie najgorszy, to nie b─Öd─ů game changery, ┼╝e nagle kto┼Ť b─Ödzie dwa razy bogatszy po 30 latach, tylko dlatego ┼╝e zamiast indeksu globalnego firmy Vanguard wybra┼é np. iShares. No tak si─Ö nie stanie. Natomiast s─ů tutaj pewne niuanse, je┼╝eli kto┼Ť chce si─Ö w to zag┼é─Öbia─ç, to bardzo prosz─Ö. A je┼╝eli nie, to mo┼╝e te┼╝ kupi─ç sobie Vanguarda FTSE All-World i na pewno „b─Ödzie pan zadowolony„, jak to si─Ö m├│wi.

Jeszcze raz podkre┼Ťl─Ö: preferowane s─ů wersje akumuluj─ůce dywidend─Ö, czyli nie te ETF-y, kt├│re wyp┼éacaj─ů dywidend─Ö, tylko te, kt├│re j─ů akumuluj─ů.

Ile takie ETF-y na globalny rynek akcji mog┼éy zarobi─ç? Wrzuci┼éem to do swojego oprogramowania od 1926 roku do ko┼äca 2021 roku. Ju┼╝ to pokazywa┼éem czy m├│wi┼éem o tym wcze┼Ťniej, tutaj mam to tylko zbadane dla d┼éu┼╝szego okresu. ┼Ürednia roczna stopa zwrotu wynosi┼éa tu 9,3 procenta, a maksymalne obsuni─Öcie 65 procent, czyli ca┼ékiem mocno. Wyobra┼║cie sobie, ┼╝e wasz portfel traci 65 procent i co gorsza wychodzenie z tego obsuni─Öcia na powierzchni─Ö wody trwa niemal sze┼Ť─ç i p├│┼é roku, ponad 2300 dni. Natomiast gdyby wzi─ů─ç te wszystkie lata zbiorczo, to mamy 74 lata zyskowne, a 22 lata stratne.

Globalny rynek akcji (lata 1926-2021)

Ci, kt├│rzy ogl─ůdaj─ů odcinek w formie wideo, maj─ů tutaj pi─Ökn─ů, imponuj─ůc─ů lini─Ö kapita┼éu, kt├│ra si─Ö w g├│r─Ö. Oczywi┼Ťcie to jest horyzont czasowy, kt├│ry nie jest horyzontem czasowym przeci─Ötnego inwestora, bo si─Ögamy 1926 roku. Ale to obrazuje, ┼╝e inwestowanie w globalny rynek akcji ma sens. I tak jak te┼╝ powiedzia┼éem, taki ETF na globalny rynek akcji mo┼╝emy traktowa─ç jako form─Ö Vanguard LifeStrategy 100 proc., czyli takiego, w kt├│rym mamy 100 proc. akcji. Jak m├│wi┼éem, LifeStrategy w tej najbardziej agresywnej formule ma tylko 80 proc. akcji. Tylko albo a┼╝.

Mo┼╝emy te┼╝ zrobi─ç co┼Ť takiego, ┼╝e ┼Ťwiadomie zrezygnujemy z LifeStrategy, dlatego ┼╝e tam s─ů obligacje, kt├│re nie s─ů obligacjami polskimi. Ponadto, jak kiedy┼Ť w przysz┼éo┼Ťci b─Ödziemy chcieli wyp┼éaca─ç pieni─ůdze z naszego rachunku, to musieliby┼Ťmy sprzedawa─ç jednostki, kt├│re zarazem zawieraj─ů akcje i obligacje, a z jakich┼Ť powod├│w mo┼╝e nam to wcale nie by─ç na r─Ök─Ö.

Dlatego ca┼ékiem sensownym pomys┼éem jest zrobienie czego┼Ť takiego, ┼╝e kupujemy sobie ETF-a na globalny rynek akcji, np. FTSE All-World, czyli mamy 100 proc. akcji w ETF-ie. W portfelu mamy te┼╝ cz─Ö┼Ť─ç naszego kapita┼éu, zupe┼énie by─ç mo┼╝e nawet poza rachunkiem maklerskim w formie got├│wki, mo┼╝e nawet na lokacie, mo┼╝e w postaci obligacji skarbowych, bo po prostu chcemy mie─ç pieni─ůdze, kt├│re s─ů w naszej lokalnej walucie. Do tego jeszcze te┼╝ przejdziemy.

Komentarz do przykładowych portfeli

Bez wzgl─Ödu na to, w kt├│r─ů stron─Ö p├│jdziemy, czy wybierzemy LifeStrategy, czy wybierzemy np. FTSE All-World czy MSCI All Country World Index ETF, to w ka┼╝dym przypadku mamy portfele bezobs┼éugowe, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie jedyne, co naprawd─Ö robimy, to dop┼éacamy lub wyp┼éacamy kapita┼é z rachunku, je┼╝eli potrzebujemy, to wszystko.

Wyniki takich portfeli, gdyby┼Ťmy wzi─Öli sobie na tapet okres 15-30 lat, pobijaj─ů niemal 100 proc. wynik├│w wszystkich funduszy inwestycyjnych. Naprawd─Ö to nie jest ┼Ťciema. Je┼╝eli kto┼Ť chce zg┼é─Öbi─ç ten temat, to jest co┼Ť takiego jak SPIVA ÔÇô S&P Indices Versus Active ÔÇô strona firmy, kt├│ra tworzy z kolei indeksy S&P, np. S&P500. Oni pokazuj─ů zestawienia, jakie wyniki maj─ů fundusze inwestycyjne versus pasywne indeksy. I tutaj si─Ö okazuje, ┼╝e te pasywne indeksy czy pasywne fundusze pobijaj─ů aktywnych graczy. A im wi─Öcej czasu up┼éynie, tym ta przewaga jest wi─Öksza.

Po 15 latach mniej wi─Öcej 90-95 proc. aktywnie zarz─ůdzanych funduszy inwestycyjnych przegrywa. Gdyby┼Ťmy przesun─Öli ten horyzont jeszcze dalej, na 30 lat, to de facto tylko jakie┼Ť wyj─ůtki mog─ů pobi─ç indeks.

Pasywne fundusze pobijaj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç aktywnych graczy. A im wi─Öcej czasu up┼éynie, tym ta przewaga jest wi─Öksza. Po 15 latach mniej wi─Öcej 90-95 proc. aktywnie zarz─ůdzanych funduszy inwestycyjnych przegrywa

St─ůd pytanie, czy jeste┼Ťmy w stanie ustrzeli─ç teraz taki fundusz, kt├│ry po 30 latach pobije indeks, je┼╝eli wiemy, ┼╝e i tak 99,9 proc. tych funduszy przegrywa? Jest to cholernie ci─Ö┼╝kie, to jest bardzo trudny temat. Je┼╝eli kto┼Ť by chcia┼é to robi─ç, po prostu nie ma to sensu, to si─Ö nie spina matematycznie.

Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e je┼╝eli nasz portfel po dodaniu obligacji czy got├│wki zarabia rocznie 3-4 proc. powy┼╝ej inflacji, to nawet je┼╝eli to brzmi jak nudziarstwo, uwierzcie mi, ┼╝e to mo┼╝e zapewni─ç nam wolno┼Ť─ç finansow─ů, je┼╝eli tylko nasze nadwy┼╝ki finansowe s─ů na odpowiednio wysokim poziomie. Przyk┼éadowo, je┼╝eli odk┼éadamy co najmniej po┼éow─Ö swoich dochod├│w, to by─ç mo┼╝e zamiast to robi─ç 40 lat, mo┼╝emy to robi─ç 10-20 lat i mie─ç taki kapita┼é, kt├│ry od┼éo┼╝ony i pomno┼╝ony w mi─Ödzyczasie pozwoli nam do ko┼äca ┼╝ycia spokojnie ┼╝y─ç. Wystarczy dos┼éownie portfel z┼éo┼╝ony z jednego ETF-a plus ewentualnie mie─ç jeszcze gdzie┼Ť tam na uboczu obligacje, got├│wk─Ö, aby mie─ç znakomity portfel na ca┼ée ┼╝ycie, aby mie─ç w og├│le inwestowanie za┼éatwione po wsze czasy i nie musimy ju┼╝ szuka─ç niczego wi─Öcej. Serio.

(Wasze) pytania i moje odpowiedzi

To w┼éa┼Ťciwie tyle, je┼╝eli chodzi o meritum tego odcinka, natomiast postanowi┼éem odpowiedzie─ç na cz─Östo pojawiaj─ůce si─Ö pytania. Pytania, kt├│re si─Ö przewijaj─ů, czy to np. u mnie na grupie facebookowej, czy pytania, kt├│re si─Ö pojawiaj─ů gdzie┼Ť tam w mailu do mnie, czy te┼╝ po prostu pytania, kt├│re by─ç mo┼╝e po tym materiale wam si─Ö b─Öd─ů nasuwa┼éy. Na kilka takich pyta┼ä postaram si─Ö teraz odpowiedzie─ç.

Czy to wszystko nie jest zbyt pi─Ökne?

Pierwsze pytanie: ÔÇ×Czy to wszystko nie brzmi zbyt pi─Öknie, aby to mog┼éo by─ç prawdziwe, bo jest co┼Ť takiego, ┼╝e jak co┼Ť brzmi zbyt pi─Öknie, to pewnie nie jest prawd─ů?ÔÇŁ

Generalnie: tak, powinni┼Ťmy tak─ů zasad─Ö stosowa─ç. Technicznie inwestowanie mo┼╝e wygl─ůda─ç prosto i tutaj nie ma ┼╝adnego haczyka. I to jest absolutnie wszystko, co nam b─Ödzie potrzebne, je┼╝eli nie chcemy po prostu czego┼Ť wi─Öcej. Ale je┼╝eli nie chcemy, mo┼╝emy na tym poprzesta─ç, jest wszystko jak najbardziej OK.

Musimy natomiast pami─Öta─ç, ┼╝e inwestowanie jest proste, ale nie jest ┼éatwe. Gdy s─ů spadki na rynku, gdy rynek ogarnia panika, to ci─Ö┼╝ko jest nam wyzby─ç si─Ö emocji w og├│le. Nawet gdyby┼Ťmy byli na to przygotowani, ci─Ö┼╝ko jest psychicznie znosi─ç to, jak media m├│wi─ů: ÔÇ×Tak, s─ů spadki, ale tym razem te spadki s─ů inne. No by┼éy wcze┼Ťniej spadki, lata temu, ale to by┼éo wszystko jasne, oczywiste. By┼éy spadki, jest OK, ale tym razem to s─ů takie spadki, bo tyle nadrukowali albo po prostu Marsjanie nas najechali.ÔÇŁ W og├│le, ┼╝e ÔÇ×tym razem jest inaczejÔÇŁ i to ÔÇ×tym razem jest inaczejÔÇŁ pojawia si─Ö zawsze, zawsze jest ÔÇ×inaczejÔÇŁ.

Tylko zawsze jest to samo na ko┼äcu, czyli s─ů spadki, a p├│┼║niej odbicie. Czy to brzmi zbyt pi─Öknie? Musicie mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, ┼╝e je┼Ťli co┼Ť jest proste, to nie znaczy, ┼╝e to jest ┼éatwe, dlatego musicie dobra─ç odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç ryzyka w postaci zmienno┼Ťci w portfelu, aby z tym sobie poradzi─ç. Krachy zdarza┼éy si─Ö, b─Öd─ů si─Ö zdarza─ç, s─ů one wr─Öcz niezb─Ödne, po┼╝─ůdane, bo oczyszczaj─ů atmosfer─Ö, mo┼╝na tak powiedzie─ç w skr├│cie. I za ka┼╝dym razem ta narracja b─Ödzie inna, i za ka┼╝dym razem b─Öd─ů nam wmawia─ç r├│┼╝ni eksperci i guru, ┼╝e ÔÇ×tym razem jest inaczejÔÇŁ, i ┼╝e oni to wszystko przewidzieli, i w og├│le jest bardzo ┼║le, no chyba ┼╝e chcecie np. kopiowa─ç ich ruchy inwestycyjne albo np. kupi─ç cudowny fundusz inwestycyjny, albo co┼Ť jeszcze, albo co┼Ť jeszcze. Generalnie musicie mie─ç sw├│j plan dzia┼éania i za nim pod─ů┼╝a─ç, i po prostu znieczuli─ç si─Ö na te komentarze.

Czy koniecznie nale┼╝y inwestowa─ç w globalny rynek akcji?

ÔÇ×A czy koniecznie musi by─ç globalny indeks akcji w portfelu?ÔÇŁ No c├│┼╝, je┼Ťli to mo┼╝liwe, to ja bym szed┼é w globalny portfel akcji, bo generalnie daje to nam wi─Öksze rozproszenie ryzyka. Tutaj nie chodzi o maksymalizacj─Ö zysku, dla jasno┼Ťci. Jasne, ┼╝e gdyby┼Ťmy w ostatnich dziesi─Öciu latach mieli S&P 500 w portfelu, to zarobiliby┼Ťmy wi─Öcej ni┼╝ maj─ůc globalny portfel akcji. Ale wiedz, ┼╝e by┼éa pierwsza dekada XX wieku, kiedy S&P 500 naprawd─Ö sobie s┼éabo radzi┼é i wtedy ┼Ťwiatowy rynek akcji radzi┼é sobie lepiej. Natomiast jak inwestujemy globalnie, to mamy tam i Stany Zjednoczone, i Chiny, i Polsk─Ö r├│wnie┼╝. To prawda, w bardzo niewielkiej wielko┼Ťci, ale jednak i generalnie ja bym si─Ö sk┼éania┼é ku temu.

Je┼╝eli kto┼Ť z jakiego┼Ť powodu chce si─Ö ograniczy─ç np. tylko do MSCI World, czyli do kraj├│w rozwini─Ötych, kt├│re stanowi─ů de facto oko┼éo 90 proc. tego ┼Ťwiatowego tortu rynku akcji albo tylko do S&P 500, to najpewniej w d┼éugim terminie r├│wnie┼╝ b─Ödzie zadowolony. Mo┼╝e by─ç okres, gdzie te turbulencje b─Öd─ů bardziej dotkliwe, natomiast to te┼╝ da rad─Ö. Ale je┼╝eli jest to mo┼╝liwe, to jednak szed┼ébym w indeks globalny.

Gdzie otworzy─ç konto?

ÔÇ×A gdzie otworzy─ç konto?ÔÇŁ Praktyczne pytanie i praktyczna uwaga: warto na pocz─ůtek, kiedy inwestujemy swoje pieni─ůdze, wykorzysta─ç darmowe obiady, czyli wykorzysta─ç np. to ┼╝e mo┼╝emy by─ç zwolnieni z podatk├│w albo mie─ç preferencyjne podatki. Mam na my┼Ťli np. konta emerytalne ÔÇô indywidualne konto emerytalne (IKE) czy indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). To nie jest odcinek na ten temat, ale je┼╝eli takich kont nie macie, to warto swoje nadwy┼╝ki najpierw skierowa─ç w┼éa┼Ťnie tam, bo dzi─Öki temu mo┼╝emy po prostu minimalizowa─ç obci─ů┼╝enie podatkowe.

Je┼╝eli chcemy otworzy─ç takie konto w formie w┼éa┼Ťnie konta maklerskiego, to p├│ki co mo┼╝emy zrobi─ç to tylko i wy┼é─ůcznie przy pomocy polskich dom├│w maklerskich. Ja np. mam w BO┼Ü, ale mo┼╝ecie sobie np. w mBanku otworzy─ç czy mo┼╝e inne domy maklerskie w Polsce to oferuj─ů, bo szczerze m├│wi─ůc tego nie ┼Ťledz─Ö.

Jak ju┼╝ wykorzystamy limity IKE i IKZE, a nadal mamy nadwy┼╝ki finansowe, to wtedy mo┼╝emy, a w┼éa┼Ťciwie musimy inwestowa─ç na koncie opodatkowanym, bo innej alternatywy nie ma. Te limity na IKE/ IKZE s─ů ca┼ékiem spore, dla przyk┼éadu w 2021 roku na IKE to jest ponad 15 tys. z┼éotych, na IKZE to jest ponad 6 tys., a jak jeste┼Ťmy przedsi─Öbiorcami to ponad 9 tys.

M├│wi─ůc kr├│tko, od osoby, jakby┼Ťmy sobie po┼é─ůczyli IKE i IKZE, mo┼╝emy mie─ç limit wp┼éat rocznych mi─Ödzy 22 a 25 tys. z┼éotych. Je┼╝eli dotyczy to pary, to nawet mo┼╝e to by─ç 50 tys. Je┼╝eli jest m─ů┼╝ i ┼╝ona, to mog─ů razem z tych limit├│w korzysta─ç i maj─ů nawet do 44-50 tys. w skali roku; w zale┼╝no┼Ťci od tego, jakie w IKZE b─Öd─ů nam przys┼éugiwa┼éy limity ÔÇô je┼╝eli mamy firm─Ö czy jeste┼Ťmy na etacie, no to b─Ödzie ten limit mniejszy.

Natomiast warto z tego korzysta─ç, dlatego ┼╝e takie konta daj─ů nam z automatu pewn─ů przewag─Ö, tak─ů ┼╝e nie musimy zap┼éaci─ç tego co normalnie musieliby┼Ťmy zap┼éaci─ç, je┼╝eli chodzi o fiskusa.

Jak ju┼╝ dzia┼éamy na opodatkowanych kontach (za┼é├│┼╝my, ┼╝e od┼éo┼╝yli┼Ťmy sobie na IKE/ IKZE, ale wci─ů┼╝ jeszcze mamy nadwy┼╝ki) to tam z kolei warto odracza─ç podatki. W jaki spos├│b? W przypadku takiego prostego portfela (to jest te┼╝ kolejna jego zaleta, jak i tych portfeli, o kt├│rych m├│wi─Ö w tym odcinku) mo┼╝emy sobie kupi─ç te ETF-y i trzyma─ç je tak d┼éugo, jak to tylko mo┼╝liwe, nie sprzedaj─ůc niczego.

Nawet je┼╝eli ten ETF zarobi nam 1000 proc., to nie zap┼éacimy z┼éamanego grosza polskiemu fiskusowi tytu┼éem podatku, bo nie realizujemy zysku i p├│ki co tutaj podatku nie ma. Mo┼╝emy odracza─ç ten podatek niemal┼╝e w niesko┼äczono┼Ť─ç, czyli jest to taka forma darmowej po┼╝yczki od pa┼ästwa, bo normalnie to by┼Ťmy musieli zap┼éaci─ç ten podatek ka┼╝dego roku, ale tu pomimo ┼╝e mamy zysk i mo┼╝e on by─ç bardzo imponuj─ůcy, to mo┼╝emy latami nie p┼éaci─ç tego podatku do momentu, kiedy nie sprzedamy jednostki ETF-a z zyskiem.

Mo┼╝emy sobie kupi─ç ETF i trzyma─ç tak d┼éugo, jak to tylko mo┼╝liwe, nie sprzedaj─ůc niczego. Nawet je┼╝eli ETF zarobi nam 1000 proc., to nie zap┼éacimy z┼éamanego grosza polskiemu fiskusowi tytu┼éem podatku

Dla jasno┼Ťci: to nie jest tak, ┼╝e zupe┼énie podatk├│w nie ma, nawet je┼╝eli dzia┼éamy na koncie IKE/ IKZE, bo w sp├│┼ékach, kt├│re wyp┼éacaj─ů do ETF-a dywidendy, mo┼╝e si─Ö pojawi─ç tzw. podatek u ┼║r├│d┼éa. Z punktu widzenia inwestora mo┼╝e by─ç to zupe┼énie niewidoczne, nie chc─Ö ju┼╝ komplikowa─ç. I tak b─Ödziemy tutaj optymalni podatkowo.

Co z ryzykiem walutowym?

ÔÇ×A co z ryzykiem walutowym?ÔÇŁ Inwestujemy w globalny rynek akcji, no to mamy oczywi┼Ťcie r├│┼╝ne waluty w portfelu. Mamy na dzie┼ä dobry ponad 50 proc. dolara, bo mamy tam ponad 50 proc. Stan├│w Zjednoczonych. Ten dolar pojawi si─Ö jeszcze w innych krajach, mamy te┼╝ inne waluty ÔÇô jena, walut─Ö chi┼äsk─ů, brytyjsk─ů i euro. Mamy ca┼éy koszyk. Im d┼éu┼╝szy okres (jak wcze┼Ťniej powiedzia┼éem, minimum 5-10 lat, musimy za┼éo┼╝y─ç tutaj horyzont czasowy), tym to ryzyko walutowe jest mniejszym ryzykiem, jest wr─Öcz naszym sprzymierze┼äcem, bo dodatkowo zdywersyfikujemy sobie waluty.

Je┼╝eli chodzi o rynek akcji, to nie ma sensu si─Ö zabezpiecza─ç walutowo w d┼éugoterminowym portfelu. Natomiast je┼╝eli chodzi o cz─Ö┼Ť─ç obligacyjn─ů, no to tutaj je┼╝eli np. nie korzystamy z Vanguard LifeStrategy, kt├│ry ma w sobie obligacje i by─ç mo┼╝e to jest w┼éa┼Ťnie pow├│d, dla kt├│rego nie chcemy tego LifeStrategy kupi─ç, bo ma te obligacje zagraniczne, to mo┼╝emy sobie kupi─ç obligacje, kt├│re s─ů w polskim z┼éotym.

Np. mo┼╝emy sobie wej┼Ť─ç na stron─Ö www.obligacjeskarbowe.pl kupi─ç sobie tam tzw. obligacje detaliczne i mie─ç problem za┼éatwiony (dla jasno┼Ťci — nie inwestuje w takie obligacje). Albo mo┼╝emy mie─ç pieni─ůdze na lokacie w banku, gdzie b─Öd─ů zjadane przez inflacj─Ö. Oczywi┼Ťcie, ┼╝e dzisiaj te obligacje nie p┼éac─ů tak, jak by┼Ťmy chcieli, ┼╝eby p┼éaci┼éy, nawet te obligacje, kt├│re maj─ů chroni─ç przed inflacj─ů, nie do ko┼äca chroni─ů, jak jeszcze do tego do┼é─ůczymy podatki. Tutaj nie chodzi o to, ┼╝eby maksymalizowa─ç stop─Ö zwrotu, ale ┼╝eby maksymalizowa─ç prawdopodobie┼ästwo tego, ┼╝e z dyscyplin─ů b─Ödziemy realizowa─ç sw├│j plan inwestycyjny.

To tyle. Tak jak mówiłem, jeżeli chodzi o akcje, to nie ma sensu się zabezpieczać, bo traktujemy to jako dywersyfikację.

Jako taki przyk┼éad poka┼╝─Ö jeszcze Turcj─Ö. Lira turecka 10 lat temu kosztowa┼éa niemal p├│┼é euro, no 45 cent├│w. Dzi┼Ť lira kosztuje mniej ni┼╝ 10 cent├│w. Wyobra┼║cie sobie, przenosz─ůc to na nasz polski grunt, ┼╝e euro, kt├│re dzisiaj kosztuje 4,5 z┼éotego, kosztuje nagle np. 20 albo 25 z┼éotych. To jest ten poziom dewaluacji waluty. To jest masakra, dos┼éownie.

Osłabienie liry tureckiej w ostatnich dziesięciu latach. Źródło: Stooq

Dzi─Öki temu, ┼╝e inwestujemy w globalny rynek akcji, jeste┼Ťmy odporni na takie scenariusze. Dla jasno┼Ťci: nie m├│wi─Ö, ┼╝e tak si─Ö stanie z polskim z┼éotym, jak si─Ö sta┼éo z lir─ů tureck─ů, ale chc─Ö powiedzie─ç tylko tyle, ┼╝e maj─ůc globalny rynek akcji przede wszystkim mamy praktycznie gwarancj─Ö, ┼╝e nasz kapita┼é b─Ödzie chroniony, je┼╝eli chodzi o warto┼Ť─ç, wzgl─Ödem g┼é├│wnych walut ┼Ťwiatowych. A do┼Ť─ç ci─Ö┼╝ko mi sobie wyobrazi─ç, ┼╝e nagle polski z┼éoty b─Ödzie walut─ů numer jeden na ┼Ťwiecie, ┼╝e wszyscy na ┼Ťwiecie b─Öd─ů stosowa─ç polskiego z┼éotego.

Co zamiast ETF-├│w?

A je┼╝eli kto┼Ť nie chce kupowa─ç ETF-├│w, to mo┼╝e robo-doradca, bo pojawiaj─ů si─Ö takie us┼éugi w Polsce. Portfel oparty o jeden fundusz ETF tak naprawd─Ö nie wymaga ┼╝adnego wysi┼éku z naszej strony i mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e to jest taka forma rob- doradcy. Je┼╝eli kupimy sobie LifeStrategy ETF-a albo ETF-a na globalny rynek akcji, to mamy de facto podobn─ů sytuacj─Ö, jak w przypadku robo-doradcy. Wci─ů┼╝ zyskujemy to, ┼╝e inwestowanie w takiego ETF-a mo┼╝e by─ç ta┼äsze, w tym przypadku 2-5 razy ta┼äsze nawet, ni┼╝ gdyby┼Ťmy korzystali z us┼éug robo-doradc├│w, kt├│re w Polsce s─ů wci─ů┼╝ jeszcze do┼Ť─ç drogie.

Jak dzia┼éa robodoradca? ÔÇô zagl─ůdamy pod mask─Ö us┼éug Finax + mega test strategii za ostatnie niemal 100 lat!

Tak zwane robodoradztwo to termin, z kt├│rym warto si─Ö zaznajomi─ç, bo coraz cz─Ö┼Ťciej b─Ödzie on obecny w naszym codziennym ┼╝yciu, podobnie jak fundusze ETF. Na naszych oczach, r├│wnie┼╝ w Polsce, dokonuje si─Ö powoli rewolucja, kt├│ra mocno przemodeluje ofert─Ö produkt├│w inwestycyjnych. Owszem, rynek nad Wis┼é─ů nadal jest mocno w tyle za wieloma krajami, ale proces ruszy┼é […]

Czytaj dalej Ôćĺ

Gdyby┼Ťmy naprawd─Ö z jakich┼Ť powod├│w nie chcieli inwestowa─ç samodzielnie w ETF-y, to prawdopodobnie ja sam bym wtedy r├│wnie┼╝ korzysta┼é z robo-doradcy, jako alternatywy zdecydowanie lepszej ni┼╝ inwestowanie w aktywnie zarz─ůdzane fundusze inwestycyjne. Zalet─ů robo-doradcy jest na pewno to, ┼╝e mo┼╝emy regularnie wp┼éaca─ç niewielkie kwoty.

S─ů te┼╝ tzw. fundusze indeksowe, bardzo podobne do ETF-├│w, tylko ┼╝e nienotowane na gie┼édzie. W Polsce ich wyb├│r jest niewielki, jest inPZU i jeszcze chyba jedna firma. OK, jest tam wi─Öcej, ale jakby┼Ťmy odnie┼Ťli si─Ö do rynku globalnych akcji, to praktycznie wyb├│r jest bardzo niewielki.

Niestety te fundusze bywaj─ů bardzo drogie lub megadrogie i je┼Ťli mia┼ébym rezygnowa─ç z ETF-a, to pewnie poszed┼ébym i tak w robo-doradztwo ni┼╝ w takie fundusze indeksowe, kt├│re s─ů dost─Öpne w Polsce. Jedyn─ů zalet─ů funduszy indeksowych zn├│w mo┼╝e by─ç to, ┼╝e korzystaj─ůc np. z takiego inPZU mo┼╝emy tam wp┼éaca─ç niewielkie kwoty. Ale to te┼╝ nie powinno by─ç problemem, bo nawet je┼╝eli wp┼éacam niewielkie kwoty, to mo┼╝na ten temat ugry┼║─ç z innej strony.

Jak─ů minimaln─ů kwot─Ö mo┼╝na zainwestowa─ç w ETF-y (i kiedy ma to sens)?

Przyk┼éadowo: ETF LifeStrategy kosztuj─ů za jednostk─Ö oko┼éo 25-30 euro, czyli powiedzmy jedna jednostka ETF-a ÔÇô 120-140 z┼éotych. Taki najdro┼╝szy ETF, jaki tutaj znalaz┼éem, ale te┼╝ nie przeszukiwa┼éem jako┼Ť dog┼é─Öbnie, to by┼é SPDR na MSCI All Country World Index. Jedna jednostka takiego ETF-a kosztuje 161 euro, czyli 700 z┼éotych, co┼Ť w tych okolicach. Mog┼éoby si─Ö wydawa─ç, ┼╝e to jest du┼╝o, w tym znaczeniu, ┼╝e musimy zainwestowa─ç co najmniej 700 z┼éotych. Tak naprawd─Ö to jest troszk─Ö gorzej, bo musimy jeszcze tutaj uwzgl─Ödni─ç koszty przewalutowania, ale nawet to nie jest najgorsze co prowizje maklerskie.


Przyk┼éadowo w Domu Maklerskim BO┼Ü prowizja od zakupu wynosi 0,29 proc., ale nie mniej ni┼╝ 7 euro, czyli ┼╝eby faktycznie to by┼éo 0,29 proc., to musimy kupi─ç ETF-├│w za kwot─Ö oko┼éo 2400 euro, czyli za co najmniej 10 tys. z┼éotych. W przypadku konta IKZE to w og├│le mo┼╝e by─ç problem, bo np. limit wynosi 6 tysi─Öcy. Wtedy mo┼╝na to rozwi─ůza─ç na kilka sposob├│w, mo┼╝na np. zrobi─ç co┼Ť takiego, ┼╝e w og├│le b─Ödziemy kupowa─ç co dwa lata i wp┼éacamy sobie pieni─ůdze na koniec grudnia i na pocz─ůtek stycznia, ┼é─ůczymy te dwie wp┼éaty i je┼╝eli wtedy mamy nawet 2×6 tys., to mamy ju┼╝ 12 tys. i wtedy za 12 tys. kupujemy ETF-y, ┼╝eby mie─ç t─Ö minimaln─ů prowizj─Ö.

Je┼╝eli mamy np. IKE, gdzie te limity s─ů wi─Öksze i wp┼éacamy 15 tys., to te┼╝ nie ma sensu robi─ç tych zakup├│w co miesi─ůc, co tydzie┼ä. To nie spowoduje, ┼╝e nasz portfel b─Ödzie lepiej zarabia┼é. Naprawd─Ö mo┼╝na to maksymalnie upro┼Ťci─ç. Wp┼éacamy raz w roku np. pe┼ény limit, 15 tys. z┼éotych i kupujemy wtedy za ca┼éo┼Ť─ç. Albo generalnie r├│bmy tak, ┼╝e wp┼éacamy wi─Öksze ┼Ťrodki, kt├│re pozwol─ů nam nie przep┼éaca─ç na tych prowizjach. To, ┼╝e potrzymamy ten limit rocznej wp┼éaty przez rok na naszej lokacie itd. nie jest mo┼╝e mi┼ée, ale z kolei po co bardzo przep┼éaca─ç na prowizjach.

Oczywi┼Ťcie to mo┼╝e si─Ö r├│┼╝ni─ç mi─Ödzy r├│┼╝nymi domami maklerskimi, wi─Öc trzeba to sobie policzy─ç, uwzgl─Ödni─ç. Generalnie nie ma nic z┼éego w tym, ┼╝eby┼Ťmy, je┼╝eli jeste┼Ťmy w fazie akumulacji, budowania naszego kapita┼éu, dop┼éacali do tego portfela raz w roku czy nawet raz na dwa lata, je┼╝eli robimy to w ramach kont emerytalnych, ┼╝eby m├│c po┼é─ůczy─ç te limity z dw├│ch lat. Nie musimy tego robi─ç raz na miesi─ůc, to nie jest problem.

Je┼╝eli chcemy automatyzowa─ç proces oszcz─Ödzania, odk┼éadania kapita┼éu, mo┼╝emy raz na miesi─ůc mie─ç dedykowane konto, rachunek w naszym banku, gdzie b─Ödzie po prostu sobie to dzia┼éa┼éo na jakim┼Ť tam ┼Ťmiesznym procencie na lokacie. A jak si─Ö uzbiera odpowiednia kwota, np. 10 tys. z┼éotych, nieco wi─Öcej, to wtedy wp┼éacamy to sobie na rachunek maklerski i kupujemy ETF-y. To nie jest ┼╝aden problem, to jest jak najbardziej akceptowalne rozwi─ůzanie.

Natomiast nie ma sensu kupowanie jednej jednostki LifeStrategy za 25 euro, kt├│ra b─Ödzie kosztowa┼éa oko┼éo 100 z┼éotych i zap┼éacenie 7 euro prowizji. To by┼éby absurd, ┼╝e p┼éacimy 30 proc. czy co┼Ť w tych rejonach warto┼Ťci zakupu w postaci prowizji. Tego musimy absolutnie unika─ç.

I oczywi┼Ťcie tutaj panowie z funduszy inwestycyjnych powiedz─ů: ÔÇ×O, widzicie to jednak z tymi ETF-ami nie jest tak ┼éatwoÔÇŁ. Ot├│┼╝ jest ┼éatwo, je┼╝eli si─Ö do tego podejdzie z g┼éow─ů. Zdecydowanie lepiej jest pokisi─ç kapita┼é przez rok, a nawet dwa i kupi─ç ETF-a z my┼Ťl─ů o emeryturze za 10, 20, 30 lat, ni┼╝ wpa┼Ť─ç w sid┼éa tych szarlatan├│w i p┼éaci─ç im 2,5 proc. co roku i p├│┼║niej zamiast mie─ç na ko┼äcu kapita┼é rz─Ödu np. miliona z┼éotych mie─ç 500 tysi─Öcy z┼éotych. Tylko dlatego, ┼╝e te op┼éaty nam tak mocno da┼éy si─Ö tutaj we znaki.

Zdecydowanie lepiej jest pokisi─ç kapita┼é przez rok, a nawet dwa i kupi─ç ETF-a z my┼Ťl─ů o emeryturze za 10, 20, 30 lat, ni┼╝ wpa┼Ť─ç w sid┼éa tych szarlatan├│w i p┼éaci─ç im 2,5 proc. co roku

Czy korzystam z podobnych rozwi─ůza┼ä jak w tym materiale?

Czy to nie jest tak, ┼╝e tylko tutaj teoretyzuj─Ö, namawiam do czego┼Ť, a sam tego nie robi─Ö? Ot├│┼╝ ja ÔÇ×w rodzinieÔÇŁ mam pod opiek─ů dwa konta IKE i dwa konta IKZE. I na jednym z kont IKE, a by─ç mo┼╝e docelowo r├│wnie┼╝ na drugim koncie IKZE, stosuj─Ö ETF-y FTSE All-World Vanguard, no i mam te┼╝ ETF-y na WIG20, WIG40. Powiedzmy, ┼╝e ja nieco si─Ö wy┼éamuj─Ö z takiego kanonu cz┼éowieka, kt├│ry chce maksymalnie sobie upro┼Ťci─ç portfel, czasem troch─Ö to utrudniam, chocia┼╝ generalnie jestem z natury leniwy, je┼╝eli chodzi o inwestowanie. Natomiast nie ukrywam, ┼╝e lubi─Ö inwestowa─ç aktywnie, co wynika z tego, ┼╝e jest to zarazem moja pasja. Wi─Ökszo┼Ť─ç mojego portfela jest tak zarz─ůdzana.

Z ciekawo┼Ťci zrobi─Ö mo┼╝e sobie taki eksperyment, gdzie jedna cz─Ö┼Ť─ç kont emerytalnych b─Ödzie zupe┼énie pasywna, chocia┼╝by ten FTSE All-World, by─ç mo┼╝e jeszcze domieszka polskiej gie┼édy, ale r├│wnie┼╝ w formie ETF-├│w i konto zarz─ůdzane aktywnie. Zobaczymy np. za 20-30 lat, co da┼éo lepszy wynik. Generalnie polskie akcje, kt├│re gdzie┼Ť tam kupuj─Ö, to jest taki ÔÇ×lukierÔÇŁ, kt├│ry by─ç mo┼╝e podkr─Öci wyniki, a by─ç mo┼╝e nie.

Gdybym jednak szukał maksymalnej prostoty, najpewniej wszystko miałbym w ETF na FTSE All-World + zapasy gotówki/obligacji w lokalnej walucie.

Czy nie wierz─Ö w mo┼╝liwo┼Ť─ç pobijania rynku?

Kto chce by─ç przeci─Ötnym inwestorem? ­čÖé To jest takie wr─Öcz ÔÇ×nieameryka┼äskieÔÇŁ, jak m├│wili Amerykanie. Gdy Jack Bogle proponowa┼é pasywny fundusz w latach 70., to m├│wiono: ÔÇ×Nie, to si─Ö nie ma szans przyj─ů─ç.ÔÇŁ Kto chce inwestowa─ç w szeroki rynek i mie─ç taki wynik jak szeroki rynek? Po to si─Ö inwestuje, ┼╝eby mie─ç wi─Öcej…

Uwa┼╝am, ┼╝e rynki mo┼╝na pobija─ç, wbrew temu, co m├│wi─ů niekt├│rzy dogmatycy, cho─ç wi─Ökszo┼Ť─ç nie powinna tego pr├│bowa─ç, bo wi─Ökszo┼Ť─ç robi to bez ┼╝adnego planu albo wydaje im si─Ö tylko, ┼╝e maj─ů plan. Na pewno pr├│ba aktywnego zarz─ůdzania portfelem wymaga mimo wszystko wi─Ökszego zrozumienia, wi─Ökszego zaanga┼╝owania, bo mo┼╝e doj┼Ť─ç do takich moment├│w, gdzie faktycznie b─Ödziemy przez d┼éugi okres pobijani przez szeroki rynek. Dobrym przyk┼éadem jest chocia┼╝by Warren Buffett od roku 2009, kt├│ry nie pobija szerokiego rynku, jakim jest S&P500 w Stanach Zjednoczonych, i dalej robi swoje.

Natomiast zarazem inwestor pasywny, jak i aktywny, podlega tym samym emocjom i tak samo mo┼╝e pope┼éni─ç b┼é─Ödy. Inwestowanie pasywne jest tylko z pozoru proste, natomiast w chwilach paniki na rynku nikt nie lubi obserwowa─ç jak jego portfel topnieje o by─ç mo┼╝e nawet dziesi─ůtki procent. Pokusa wy┼éamania si─Ö z pod─ů┼╝ania za obranym planem mo┼╝e by─ç w├│wczas OGROMNA.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo┼╝e by─ç nie tylko proste, ale nie musi zabiera─ç te┼╝ masy czasu. Przedstawiam prost─ů strategi─Ö, kt├│ra za ostatnie 70 lat zarabia┼éa przeci─Ötnie 15% rocznie.

Czytaj dalej Ôćĺ

W ka┼╝dym przypadku, czy to w portfelu aktywnym, czy pasywnym, musimy mie─ç policzaln─ů i weryfikowaln─ů strategi─Ö. Opisywa┼éem np. szeroko u siebie na blogu, bardzo lubi─Ö i stosuj─Ö strategi─Ö GEM ÔÇô Global Equity Momentum. Obecnie wi─Ökszo┼Ť─ç mojego portfela jest de facto zarz─ůdzana aktywnie, natomiast docelowo planuj─Ö u siebie (zobaczymy, jak to b─Ödzie w praktyce) oko┼éo 50-procentowego udzia┼éu takiego portfela pasywnego. Pewnie jeszcze mi to zajmie, by─ç mo┼╝e nawet kilka lat, ┼╝eby doj┼Ť─ç do takiego poziomu. ­čÖé

Zakończenie

To tyle na dzi┼Ť. Je┼╝eli kto┼Ť chcia┼éby jeszcze wi─Öcej w tym temacie, to polecam dwa podcasty, kt├│re sobie wynotowa┼éem ÔÇô odcinek 57. z Rickiem Ferri ÔÇ×Dlaczego wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w powinna inwestowa─ç pasywnie?ÔÇŁ. Rick Ferri to jest facet, kt├│rego mia┼éem zaszczyt i honor go┼Ťci─ç u siebie w podca┼Ťcie. Jako dla polskiego podcastera by┼é to dla mnie naprawd─Ö wyczyn. Wywiad jest po angielsku, ale na stronie jest t┼éumaczenie na j─Özyk polski. To jest cz┼éowiek, kt├│ry raz, ┼╝e by┼é w kr─Ögu Jacka BogleÔÇÖa, wi─Öc zna ten temat od podszewki. Sam jest od ponad 30 lat inwestorem i doradc─ů r├│wnie┼╝, w┼éa┼Ťnie w takie pasywne rozwi─ůzania. Jest mocno rozpoznawalnym cz┼éowiekiem o uznanej reputacji, je┼╝eli chodzi o ┼Ťrodowisko Bogleheads. Cz┼éowiek z naprawd─Ö wysokiej p├│┼éki, kt├│rego warto s┼éucha─ç, bo to co m├│wi, to naprawd─Ö s─ů m─ůdre rzeczy.

Kolejny odcinek, kt├│ry polecam, to jest odcinek numer 50, m├│j solowy odcinek, ÔÇ×Jak inwestowa─ç ÔÇô pasywnie czy aktywnie?ÔÇŁ

Polecam jeszcze trzy artyku┼éy. Pierwszy to jest ÔÇ×Inwestowanie pasywne, czyli praktyczny przewodnik budowy w┼éasnego portfela opartego na funduszach ETFÔÇŁ. Kolejny artyku┼é to ÔÇ×Praktyczne aspekty budowania pasywnych portfeli opartych na funduszach ETF ÔÇô na co uwa┼╝a─ç i jak je testowa─ç przed zainwestowaniem swojego kapita┼éu.ÔÇŁ I ostatni artyku┼é, kt├│ry ju┼╝ poleca┼éem w trakcie tego odcinka ÔÇ×Jak inwestowa─ç przez ETF prosto i tanio ÔÇô prze┼Ťwietlam Vanguard LifeStrategyÔÇŁ. Te wszystkie materia┼éy b─Öd─ů podlinkowane u mnie na stronie tego odcinka, jak r├│wnie┼╝ pod filmem wideo.

Na zako┼äczenie chc─Ö jeszcze raz przypomnie─ç, ┼╝e ten materia┼é jest dost─Öpny w kilku formatach: na www.systemtrader.pl/067 jak numer tego odcinka podcastu znajdziecie zapis tekstowy plus wszystkie dodatkowe ┼║r├│d┼éa, materia┼éy uzupe┼éniaj─ůce; wideo na moim kanale na YouTube; no i oczywi┼Ťcie podcast.

­čöą B─Öd─Ö megawdzi─Öczny za komentarze i uwagi pod artyku┼éem na Youtube i iTunes, bo to jest co┼Ť, co po prostu pozwala mi si─Ö rozwija─ç i widzie─ç sens w tym, ┼╝ebym robi┼é to, co robi─Ö. ­čöą

Je┼╝eli chcesz mi w jaki┼Ť spos├│b podzi─Ökowa─ç, to to b─Ödzie dla mnie chyba najbardziej mi┼éa forma, tak ┼╝e z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö. Dzi─Ökuj─Ö r├│wnie┼╝ za to, ┼╝e wytrwali┼Ťcie ze mn─ů do ko┼äca, mam nadziej─Ö, ┼╝e si─Ö podoba┼éo.

Je┼╝eli s─ů pytania, to zapraszam do kontaktu, najlepiej w formie komentarzy pod artyku┼éem czy pod filmem wideo, bo wtedy z tych komentarzy mog─ů skorzysta─ç te┼╝ inni.

Wszystkiego dobrego, a je┼╝eli jeste┼Ťcie na wakacjach, to mi┼éego wypoczynku i do us┼éyszenia niebawem. Bye-bye! ­čÖé

JACEK

  1. Super artyku┼é ­čśë a jak si─Ö ma Twoje IKE inwestowane z trendem? Ile % na plus p├│ki co?

    • Hej, dzi─Öki za komentarz. Portfel ma si─Ö p├│ki co OK, co┼Ť ponad 22%, ale to bez wi─Ökszego znaczenia, bo to zaledwie kilka miesi─Öcy.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • To masz Jacku podobny wynik jak ja na swoim IKZE kt├│re przenios┼éem z banku do DM w po┼éowie marca. Wiem, ┼╝e w tak kr├│tkim czasie wynik zawsze b─Ödzie mocno przypadkowy, ale mimo wszystko mi┼éo, ┼╝e na razie m├│j portfel daje rad─Ö ­čśâ
        Swoj─ů drog─ů to ciekawe, ┼╝e handluj─Ö na IKZE ca┼ékowicie algorytmicznie, ┼╝adnej uznaniowo┼Ťci, i chocia┼╝ moje emocje nie maj─ů ┼╝adnego wp┼éywu na to co robi─Ö na rachunku, to jednak ci─ůgle s─ů obecne w mojej g┼éowie (np. ciesz─Ö si─Ö z dobrego wyniku, mimo, ┼╝e wiem, i┼╝ w tak kr├│tkim terminie to nic nie znaczy).

        • Piotrku, inwestowanie systemowe/algorytmiczne niestety nie uwalnia nas od prze┼╝ywania emocji. Natomiast powinno pom├│c w tym, aby nie podejmowa─ç pod ich wp┼éywem decyzji ad hoc. ­čÖé

          A na IKZE jak─ů stosujesz strategi─Ö?

          Zasze lepiej od strony psychologicznej wpada─ç w obsuni─Öcie na zarobionym kapitale, ni┼╝ od razu na dzie┼ä dobry by─ç pod wod─ů z wniesionym kapita┼éem. ­čÖé

          • Gram na sp500 (dok┼éadnie cz─Ö┼Ť─ç na sp500 a cze┼Ť─ç na msci USA, to podobne indeksy, chodzi mi glownie o dywersyfikacje dostawcy lewarowanych etf, tak na wszelki wypadek) i tlt, przy czym tlt bez d┼║wigni a sp500 z d┼║wigni─ů 2x. Ca┼éy kapita┼é jest ulokowany albo w lewarowane etfy na akcje, albo w nielewarowany etf na obligacje, w zale┼╝no┼Ťci od tego, jaki sygna┼é generuje system transakcyjny. Sygna┼é jest generowany codziennie i trzeba ew. dokona─ç transakcji (od 10 marca system nie da┼é sygna┼éu do przej┼Ťcia do tlt, wi─Öc nie robi┼éem ┼╝adnych transakcji poza zakupem). Sygna┼é generowany jest w oparciu o kilka wska┼║nik├│w analizy technicznej, z tym, ┼╝e wska┼║niki nie s─ů stosowane na samym sp500, tylko na VIX).
            To prawda, na IKE mam DD od wielu miesi─Öcy, ale og├│lnie jestem na plusie i znosz─Ö to lepiej, ni┼╝ w marcu ub. roku, gdy wp┼éacony kapita┼é stopnia┼é o 40 % (na IKE obecnie tylko 50 % kapita┼éu to ten sam algorytm, druga po┼éowa to 3 ma┼ée polskie sp├│┼éki, poprzednio by┼éo to jeszcze inaczej, st─ůd inne – na dzi┼Ť sporo gorsze – wyniki, ni┼╝ na IKZE; zastanawiam si─Ö, co dalej robi─ç, czy nie inwestowa─ç ca┼éo┼Ťci algorytmicznie, bo lepiej mi to wychodzi, a jak sobie poradz─ů w dlugim terminie 3 wybrane ma┼ée sp├│┼éki to prawie loteria).

          • Piotrku, chodzi┼éo mi w┼éa┼Ťnie o Twoje IKZE. Bo te TLT i lewar to na pewno nie do tego odnosi┼ée┼Ť.

            Co do algorytmicznego podej┼Ťcia — zak┼éadaj─ůc, ┼╝e jest ono sensowne, to kluczowe jest na ile jest ona dopasowana do Ciebie. Tak to widz─Ö. ­čÖé

          • Dzi─Öki! Ale obiektywnie m├│wi─ůc, rynek sprzyja┼é. Natomiast w sytuacji mocnego odwrotu konfiguracja portfela jest na tyle agresywna, ┼╝e obsuni─Öcie na poziozmie 50-60% jest mo┼╝liwe. ­čÖé Dobrze wi─Öc „obrosn─ů─ç w t┼éuszcz” przed zjazdem. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Dzi─Öki serdeczne! ­čÖé Cho─ç na szampana to o wiele za wcze┼Ťnie. ­čÖé

            pozdrawiam,
            Jacek

          • Jak najbardziej na IKZE w┼éa┼Ťnie stosuje wy┼é─ůcznie t─ů strategi─Ö, przez konto w DM BO┼Ü. A na IKE po 50 % strategia (ta sama, nie mam zbyt du┼╝ego kapita┼éu, wi─Öc nie stosuje jeszcze multistrategii, w przysz┼éo┼Ťci na pewno tak) i te trzy ma┼ée polskie sp├│┼éki.

          • Piotrku, ale si─Ö nieco pogubi┼éem. ­čÖé To jak─ů strategi─Ö stosujesz na IKE, a jak─ů na IKZE? ­čÖé

          • Na IKZE tylko ta strategia, a na IKE jakby dwa portfele: strategia ok. 50 % kapita┼éu i te trzy sp├│┼éki te┼╝ ok. 50 % kapita┼éu.

  2. Jacku, bardzo ceni─Ö to co robisz, ale twierdzenie, ┼╝e kupuj─ůc ETF na 100 % albo 80 % akcji ma si─Ö „naprawd─Ö ┼Ťwietny portfel” jest po prostu… No nie chce by─ç niemi┼éy. ┼╗aden normalny, szanuj─ůcy swoje pieni─ůdze inwestor nie b─Ödzie si─Ö godzi┼é z maxDD rz─Ödu 50 i wi─Öcej procent tylko po to, ┼╝eby w dlugim terminie mie─ç jednocyfrowy CAGR. Nie rozumiem czemu polecasz ludziom, aby tracili pieni─ůdze. Je┼Ťli od dw├│ch lat m├│j portfel jest pod wod─ů i trac─Ö kilkadziesi─ůt procent, to jestem jako inwestor mega, mega wprost wku… i ma┼éo mnie obchodzi, co b─Ödzie w dlugim terminie (pewnym jest wy┼é─ůcznie, ┼╝e b─Öd─Ö martwy). Zdecydowanie lepiej trzyma─ç wszystko w obligacjach indeksowanych inflacj─ů, madDD 0% i si─Ö ┼Ťpi spokojnie. A jak si─Ö chce: 1. mie─ç portfel pasywny, 2. zarabia─ç od 3 – 5 % powy┼╝ej inflacji ┼Ťredniorocznie, to wystarczy skonstruowa─ç portfel z┼éo┼╝ony np. z: 38 % akcji, 38 % obligacji, 24 % z┼éota, rebalansowanie roczne. Szybkie sprawdzenie w portfolio visualiserze, co prawda dla samego rynku ameryka┼äskiego, od 1972 r. (akcje i obligacje tylko US, przy czym obligacje 10 letnie): CAGR 9,66 % (5,57 % powy┼╝ej inflacji), maxDD… 16,49 %. Dla por├│wnania w tym samym okresie portfel z┼éo┼╝ony z samych akcji ameryka┼äskich: CAGR 10,85 % (6,72 % powy┼╝ej inflacji), maxDD 50,89 %.
    I po co inwestorowi portfel z┼éo┼╝ony wy┼é─ůcznie z akcji? Dla tego jednego procencika powy┼╝ej inflacji wi─Öcej godzi─ç si─Ö na zwi─Ökszenie maxDD z 16 do 50%?! Dlatego Finax jest dla mnie osobi┼Ťcie skre┼Ťlony, bez z┼éota to mo┼╝na sobie aktywnie gra─ç i korzysta─ç z timingu, ale w portfelu pasywnym z┼éoto musi si─Ö koniecznie znale┼║─ç, ┼╝eby portfel by┼é stabilny i dobrze sobie radzi┼é w ka┼╝dych czasach (np. w latach 70. XX w.)

    • Piotrze, dzi─Ökuj─Ö za komentarz. ­čÖé

      Niestety Twoje wnioski s─ů b┼é─Ödne i pochopne, albo zwyczajnie nie zapozna┼ée┼Ť si─Ö z ca┼éym materia┼éem: NIGDZIE nie zalecam nikomu 80-100% akcji w ciemno. Podkre┼Ťlam wielokrotnie — dopasuj portfel do swoich mo┼╝liwo┼Ťci. To powiedziawszy prawdopodobnie wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w nie mo┼╝e mie─ç wi─Öcej ni┼╝ 50% akcji w portfelu. Artur Wi┼Ťniewski z bloga stockbroker.pl m├│wi, ┼╝e pracuj─ůc z klientami jako makler to dla wi─Ökszo┼Ťci ten pr├│g jest nawet w okolicy 30%. Lepiej mie─ç mniej akcji w portfelu i zachowa─ç dyscyplin─Ö, ni┼╝ wi─Öcej i spanikowa─ç w podbramkowej sytuacji. Przy okazji, Warren Buffett zaleci┼é swojej ┼╝onie prosty portfel 90/10 (S&P 500 + T-Bills). Oczywi┼Ťcie, wi─Ökszo┼Ť─ç takiej zmienno┼Ťci nie mo┼╝e wzi─ů─ç na klat─Ö.

      Podkre┼Ťlam te┼╝, ┼╝e nadmierna pewno┼Ť─ç siebie to grzech numer jeden w inwestowaniu.

      Wczoraj wrzuciłem na TT taki wpis:

      Ka┼╝dy jest inny — to co sprawdza si─Ö u jednego super, niekoniecznie b─Ödzie tak dzia┼éa─ç u innej osoby.

      Celem tego artyku┼éu by┼éa MAKSYMALNA prostota, co podkre┼Ťlam od pocz─ůtku. Tak by nie trzeba by┼éo nawet robi─ç rebalancingu. Jasne, ┼╝e mo┼╝na doda─ç z┼éoto, czy co┼Ť jeszcze innego. Mo┼╝na te┼╝ zoptymalizowa─ç rebalancing, bo roczny i bezwarunkowy jest jednym z mniej optymalnych. Powiem wi─Öcej: osobi┼Ťcie wol─Ö aktywn─ů strategi─Ö w stylu GEM i pobi─ç wszystkie portfele pasywne, ┼é─ůcznie ten Tw├│j ze z┼éotem o dwie d┼éugo┼Ťci. ­čÖé Tylko to wymaga wi─Ökszego zrozumienia ni┼╝ to co proponuj─Ö. Super, ┼╝e jeste┼Ť bardziej zaawansowany, ale s─ů osoby, kt├│re dopiero zaczynaj─ů. Przy okazji — za oko┼éo 2 tygodnie opublikuje wywiad z facetem maj─ůcym niemal 50 lat do┼Ťwiadczenia inwestycyjnego, kt├│ry jest przeciwnikiem inwestowania pasywnego. Tyle, ┼╝e to co robi on to margines marginesu — wi─Ökszo┼Ť─ç nie mo┼╝e tego robi─ç z wielu przer├│┼╝nych powod├│w.

      Co do Twoich opinii na temat z┼éota: to s─ů TYLKO opinie, niepoparte danymi niestety. Wcale nie musisz mie─ç z┼éota i te┼╝ b─Ödzie OK. ­čÖé Mo┼╝esz kocha─ç z┼éoto, super, ale historycznie akcje z nim wygrywaj─ů w d┼éugim terminie. Do tego z┼éoto jest bardziej zmienne od akcji. I raz jeszcze podkre┼Ťl─Ö: ten artyku┼é stawia na PROSTOT─ś. Zwyczajnie nie jest najwyra┼║niej skierowany do Ciebie. ­čÖé

      Pozdrawiam serdecznie ­čÖé
      Jacek

      • W takim razie bardzo przepraszam. Przyznaj─Ö si─Ö bez bicia, ┼╝e nie przeczyta┼éem ca┼éego artyku┼éu. Przegl─ůda┼éem szybko, stwierdza┼éem, ┼╝e nudy, nudy, o wszystkim ju┼╝ wcze┼Ťniej Jacku pisa┼ée┼Ť i przeszed┼éem do sedna czyli do konstrukcji portfeli ­čśä
        A co do złota, to się upieram, że dobrze dywersyfikuje pasywny portfel jako nieskorelowane z akcjami i obligacjami. Że większa zmiennosc od szerokiego rynku akcji? Dlatego zaproponowałem mniejszy udział w portfelu (24 % vs. 38 %).

        • Piotrku, tak mi si─Ö wydawa┼éo, bo nam Twoje komentarze i s─ů bardzo wywa┼╝one. ­čÖé

          Co do z┼éota — szanuj─Ö Tw├│j pogl─ůd, cho─ç nie ukrywam — nie jestem jego fanem. Historia jednak pokazuje, ┼╝e bez niego mo┼╝na sobie da─ç znakomicie rad─Ö.

          Wiesz, z tymi portfelami pasywnymi jest tak, ┼╝e mo┼╝na upichci─ç je w przer├│┼╝nych proporacjach. A w bardzo bardzo d┼éugim okresie daj─ů podobne wyniki. I to jest OK — je┼Ťli kto┼Ť lubi z┼éoto, to bardzo dobrze, bo mo┼╝e pom├│c w zachowaniu cho─çby lepszej dyscypliny.

          ­čÖé

          Pozdrawiam serdecznie,
          Jacek

    • Piotrku, jeszcze przy okazji portfela o kt├│rym wspominasz.

      10-letnie obligacje ameryka┼äskie w ostatnich 40-latach mia┼éy super warunki w otoczeniu spadaj─ůcych st├│p procentowych. Zobacz jak te same obligacje zachowywa┼éy si─Ö w latach 1940-1981. Niestety z┼éoto jest tu ograniczaj─ůce, bo nie ma sensu go sprawdza─ç przed latami 70.

      Pij─Ö do tego, ┼╝e obligacje 10-letnie USA w latach 1940-1981 wygenerowa┼éy realn─ů stop─Ö zwrotu na poziomie ok. -1.8% rocznie. Bli┼╝ej nam do tych poziom├│w, ni┼╝ to co odczyta┼ée┼Ť w PV.

      pozdrawiam ­čÖé
      Jacek

      • Dlatego w pasywnym portfelu tak wa┼╝ny jest spory udzia┼é z┼éota. Mo┼╝na sprawdzi─ç wyniki portfela z lat 70. – z┼éoto uratowa┼éo tu wynik. ┼╗aden pasywny portfel z┼éo┼╝ony tylko z akcji i obligacji nie poradzi┼éby sobie w tamtej dekadzie. A ┼╝e potem z┼éoto by┼éo 20 lat w plecy? Wtedy dobrze radzi┼éy sobie akcje i obligacje i portfel te┼╝ dawa┼é rad─Ö. Dlatego jak dla mnie dobry portfel pasywny musi si─Ö sk┼éada─ç z akcji, obligacji i z┼éota (gotowka niekoniecznie, to ju┼╝ zale┼╝y od preferencji inwestora, czy chce ograniczy─ç zmiennosc).

        • Ze z┼éotem mam kilka k┼éopot├│w:

          1/ Nie ma mo┼╝liwo┼Ťci weryfikacji jak sprawowa┼éo si─Ö w relacji do akcji przed latami 70. XX wieku.

          2/ Mia┼éo super dekad─Ö w latach 70. XX wieku po uwolnieniu go od kursu dolara. Ale jego stopa zwrotu od roku 1980 do dzi┼Ť, po uwzgl─Ödnieniu inflacji jest ujemna! M├│wi─ůc kr├│tko, od roku 1980 do dzi┼Ť inwestor traci┼é ┼Ťredniorocznie (realnie) ok. -0.6%. Niewielu jak obserwuj─Ö zdaje sobie z tego spraw─Ö. Nigdy globalny rynek akcji nie mia┼é tak d┼éugiego okresu pod wod─ů.

          Natomiast podkre┼Ťl─Ö na koniec: szanuj─Ö Twoj─ů sympati─Ö do z┼éota i nie widz─Ö k┼éopotu, je┼Ťli kto┼Ť chce mie─ç pewien jego udzia┼é w portfelu.

          Pozdrawiam ­čÖé
          Jacek

          • Trudno tu m├│wi─ç o sympatii, absolutnie nue zaleca┼ébym przewa┼╝ania z┼éota w pasywnym portfelu, po prostu jak widz─Ö wykres w portfolio visualiser, to linia kapita┼éu podoba mi si─Ö bardziej w portfelach ze z┼éotem, ni┼╝ w tych bez. Zakladam, ┼╝e inwestor pasywny, kt├│ry w latach 70. mia┼éby tylko akcje i obligacje m├│g┼éby si─Ö zrazi─ç do inwestowania. A ┼╝e p├│┼║niej wyniki by┼éyby gorsze? Portfel pasywny z natury zak┼éada, ┼╝e wyniki nie b─Öd─ů porywaj─ůce, najwa┼╝niejsze, aby linia kapita┼éu by┼éa do┼Ť─ç stabilna i ┼╝eby okresy DD nie trwa┼éy zbyt d┼éugo.
            Mam nadziej─Ö, ┼╝e si─Ö nie obrazi┼ée┼Ť za m├│j pierwszy komentarz, jeszcze raz przepraszam, ale po przeczytaniu sk┼éadu portfeli zrozumia┼éem to tak, ┼╝e polecasz pasywnemu inwestorowi bez do┼Ťwiadczenia portfel z┼éo┼╝ony w 80 czy 100 proc. w akcji.
            Jedna uwaga co do dopasowania portfela do indywidualnej sk┼éonno┼Ťci do ryzyka. Ot├│┼╝ problem jest taki, ┼╝e to wychodzi w praniu. To ┼╝e kto┼Ť zak┼éada, ┼╝e wytrzyma obsuni─Öcie o 50 % i b─Ödzie po prostu dalej konsekwentnie kupowa┼é rynek akcji, nie oznacza, ┼╝e naprawd─Ö zachowa zimn─ů krew, gdy to obsuni─Öcie si─Ö zmaterializuje. To jest, w moim przekonaniu, g┼é├│wne niebezpiecze┼ästwo portfeli pasywnych z du┼╝─ů przewag─ů akcji.

    • „┼╗aden normalny, szanuj─ůcy swoje pieni─ůdze inwestor nie b─Ödzie si─Ö godzi┼é z maxDD rz─Ödu 50 i wi─Öcej procent tylko po to, ┼╝eby w dlugim terminie mie─ç jednocyfrowy CAGR. ”

      Dobrze wiedzie─ç, ┼╝e nie jestem normalny. Gdybym inwestowa┼é jak wi─Ökszo┼Ť─ç, to, jak wi─Ökszo┼Ť─ç, osi─ůga┼ébym mierne wyniki, poni┼╝ej wynik├│w szerokich indeks├│w, co dobrze pokazuj─ů statystyki.

      „Je┼Ťli od dw├│ch lat m├│j portfel jest pod wod─ů i trac─Ö kilkadziesi─ůt procent, to jestem jako inwestor mega, mega wprost wkuÔÇŽ i ma┼éo mnie obchodzi, co b─Ödzie w dlugim terminie”

      Ca┼ée szcz─Ö┼Ťcie, ┼╝e napisa┼ée┼Ť, ┼╝e dotyczy to Ciebie. Inni mog─ů ze spokojem znosi─ç takie spadki pod warunkiem, ┼╝e rozumiej─ů, w co i dlaczego inwestuj─ů.

      • Ile lat potrzebowa┼é Dow Jones, ┼╝eby ustanowi─ç nowe szczyty po 1929 r.? Czy naprawd─Ö jeste┼Ť w stanie wytrzyma─ç takie obsuwy? ­čśő
        Mimo wszystko czuj─Ö si─Ö zobowi─ůzany przeprosi─ç za swoje s┼éowa, to by┼éo niepotrzebne i niegrzeczne z mojej strony. I zbyt kategoryczne. Raczej powinienem napisa─ç po prostu „zdacydowana wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w”. Wysz┼éo bardzo g┼éupio. Oczywi┼Ťcie szczerze ┼╝ycz─Ö powodzenia w inwestowaniu w szeroki rynek akcji, my┼Ťl─Ö zreszt─ů, ┼╝e szanse na unikni─Öcie scenariusza z 1929 r. s─ů bardzo du┼╝e, bo wtedy przecie┼╝ FED tak nie drukowa┼é dolar├│w ­čśâ Mimo wszystko, ja bym si─Ö bardzo ┼║le czu┼é z takim portfelem.

        • Te obsuwy by┼éyby mega straszne, gdybym zakupi┼é ETF jednorazowo na g├│rce i p├│┼║niej ju┼╝ go nie dokupywa┼é.

          Inwestowanie wygl─ůda u mnie jednak inaczej: kupuj─Ö regularnie, za w miar─Ö sta┼ée kwoty, czasem za wi─Öksze, je┼Ťli wpadnie nieoczekiwany doch├│d (inwestuj─Ö go wtedy od razu, nie na raty). Je┼Ťli na gie┼édzie jest „zwa┼éa”, to dalej robi─Ö zakupy, wi─Öc to nie jest tak, ┼╝e nagle wszystkie zakupione jednostki s─ů warte np. 80% mniej ni┼╝ w momencie zakupu.

          • Tu jeszcze warto doda─ç jedn─ů spraw─Ö: rynek ameryka┼äski faktycznie oberwa┼é mocno, ale gdyby w tym czasie (co nie by┼éo mo┼╝liwe technicznie) inwestowa┼é kto┼Ť globalnie, to obsuni─Öcia by┼éy w 1929 mniejsze (ok. 20% mniejsze), a wychodzenie z nich o wiele szybsze (ponad 2x). Dlatego m.in. mnie bardziej przekonuje globalny portfel zamiast 100% USA.

            Co oczywi┼Ťcie nie zmienia faktu, ┼╝e tak zdyscyplinowanych inwestor├│w jak Rafa┼é jest mniejszo┼Ť─ç. ­čÖé

          • OK, tylko ┼╝e po ilu┼Ť latach zgromadzony kapita┼é b─Ödzie tak du┼╝y, ┼╝e bie┼╝─ůce wp┼éaty b─Öd─ů mia┼éy ju┼╝ mniejsze znaczenie. Pod tym k─ůtem koncepcja life stategy ma chyba sens…

          • Osobi┼Ťcie mam taki problem, ┼╝e przy konsumowaniu ┼Ťrodk├│w z LS, wybieramy kapita┼é zar├│wno z cz─Ö┼Ťci akcyjnej jak i obligacyjnej. Je┼Ťli akurat rynek akcji jest mocno zdo┼éowany, to nie jest to najlepszy pomys┼é. Niemniej jednak LS w swojej bezobs┼éugiwo┼Ťci mo┼╝e by─ç tego wart z powod├│w czysto behawioralnych. ­čÖé

  3. A co s─ůdzi pan o nast─Öpuj─ůcej strategii: zamiast inwestowa─ç w jeden ETF na ca┼éy rynek akcji (MSCI), inwestowanie w 2 ETFy w umownej proporcji (np. 50%:50%) – MSCI World i MSCI Emerging Markets?

    Plusy wg mnie:
    -mniejsza, cho─ç wci─ů┼╝ dominuj─ůc─ů ekspozycja na rozgrzane do czerwono┼Ťci wyceny sp├│┼éek ameryka┼äskich, co mo┼╝e, ale nie musi, spowodowa─ç, ┼╝e w ci─ůgu najbli┼╝szych 10 lat nie zobaczymy ju┼╝ takich wzrost├│w jak historycznie tego indeksu
    -wi─Öksza ekspozycja na Chiny, Kore─Ö, Indie, Tajwan, kt├│re wed┼éug prognoz w ci─ůgu najbli┼╝szych kilkunastu lat powinny przeskoczy─ç wiele gospodarek z kraj├│w „rozwini─Ötych”
    -większa globalna dywersyfikacja (co też może okazać się minusem, nikt nie ma kryształowej kuli :p )

    Minusy:
    -gorszy wynik historycznie takiego portfela
    -wi─Öksze koszty prowizji (musimy kupowa─ç 2 etfy)
    -mo┼╝e zbyt du┼╝a ekspozycja na Azj─Ö? (Cho─ç ja tak nie uwa┼╝am)

    Ciekaw jestem Pana opinii. Mo┼╝e pan dorzuci obiektywnie jakie┼Ť inne plusy i minusy ­čÖé

    • Hej Sandor Marai ­čÖé

      To o czym piszesz, to ju┼╝ pr├│by timingu. Dla jasno┼Ťci: nie jestem dogmatykiem i nie mam z tym problemu, je┼Ťli jest to poparte konkretn─ů strategi─ů. Przyk┼éadowo Rob Arnott z Research Affiliates przewa┼╝a obecnie w┼éa┼Ťnie EM ÔÇô ale inwestuje aktywnie w oparciu o wyceny fundamentalne.

      Natomiast w przypadku tego materia┼éu portfel ma by─ç 100% pasywny ÔÇô dlatego nie ma miejsca na tzw. ÔÇ×selection biasÔÇŁ ÔÇô najlepiej mie─ç ekspozycj─Ö globaln─ů. Zawsze b─Ödziemy mie─ç zwyci─Özc─Ö w portfelu.

      50% EM to mocne przeważenie, bo normalnie w MSCI ACWI jego udział jest około 10%.

      Uwa┼╝am, ┼╝e lepiej nie miesza─ç pasywnego podej┼Ťcia z aktywnym.

      Zgadzam si─Ö z Twoimi argumentami na TAK i na NIE. Od siebie m├│g┼ébym doda─ç jeszcze, ┼╝e historycznie EM charakteryzowa┼éy si─Ö wi─Öksz─ů zmienno┼Ťci─ů.

      Podsumowuj─ůc: w portfelu pasywnym preferuj─Ö MSCI ACWI. W portfelu aktywnym pewnie sk┼éania┼ébym si─Ö w stron─Ö EM, co poniek─ůd robi─Ö na swoim IKE obecnie, maj─ůc spor─ů procentowo ekspozycj─Ö na Polsk─Ö.

      Tak to widz─Ö. ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Tyle, ┼╝e tak niski udzia┼é emergingsow w ACWI powoduje, ┼╝e indeks ten praktycznie pokrywa si─Ö z indeksem rynk├│w rozwini─Ötych, mo┼╝e pewne przewa┼╝enie emergingsow jest zasadne? ­čĄö

        • Nieco odwr├│c─Ö ponownie pytanie: je┼Ťli to ma by─ç portfel pasywny, to „najczystszy” jest ACWI, bo opiera si─Ö na kapitalizacji. Natomiast przewa┼╝enie EM teraz, z tego jak rozumiem, opieracie na wycenie fundamentalnej (z czym osobi┼Ťcie te┼╝ si─Ö zgadzam). Tyle, ┼╝e to ju┼╝ forma aktywnego zarz─ůdzania.

          Inna sprawa, ┼╝e nie ma czego┼Ť takiego jak 100% pasywny portfel. Ale przyjmuje si─Ö, ┼╝e ACWI jest temu najbli┼╝szy (w uj─Öciu globalnym). ­čÖé

          • Ja raczej my┼Ťla┼éem Jacku o przewa┼╝eniu emergingsow w og├│le, tzn. nue w oparciu o wycen─Ö fundamenta, tylko „na sta┼ée”, tak, ┼╝eby bardziej zdywersyfikiwac portfel. Wychodz─Ö z za┼éo┼╝enia, ┼╝e udzia┼é rynk├│w wschodz─ůcych w og├│lnej kapitalizacji jest tak ma┼éy, ┼╝e ekspozycja na ACWI to de facto ekspozycja tylko na rynki rozwini─Öte. Nikt nie powiedzia┼é, ┼╝e portfel pasywny musi odzwierciedla─ç kapitalizacj─Ö poszczeg├│lnych klas aktyw├│w, gdyby tak by┼éo, to przyk┼éadowo ani portfel Harrego Browna ani portfel akcje 40 %, obligacje 40 %, z┼éoto 20 % nie by┼éyby portfelami pasywnymi, a chyba jednak s─ů ­čśë
            Przy takim za┼éo┼╝eniu Jacku za pasywny nale┼╝a┼éoby chyba uzna─ç wy┼é─ůcznie Global Market Portfolio.

  4. W po┼éowie 2015 roku po raz pierwszy kupi┼éem maksymalnie zdywersyfikowanego ETFa, Vanguard Total World Stock ETF (notowanego w USA) przez zagranicznego brokera, u polskich z tego co pami─Ötam nie sz┼éo jeszcze kupi─ç niczego podobnego. Ciekawostka: ten ETF ┼Ťledzi FTSE Global All Cap Index, kt├│ry jest jeszcze szerzej zdywersyfikowany ni┼╝ MSCI ACWI czy FTSE All-World, bo posiada w portfelu tak┼╝e ma┼ée sp├│┼éki (small cap). Jego odpowiednik w przypadku ETF├│w notowanych w Europie to MSCI ACWI IMI Index, kt├│ry jest na┼Ťladowany przez SPDR MSCI ACWI IMI UCITS ETF, ale TER w wysoko┼Ťci 0.40% nie zach─Öca.

    Tak czy inaczej, od tamtego czasu wi─Ökszo┼Ť─ç (>90%) mojego portfela to wspomniany w artykule Vanguard FTSE All-World ETF.

    • Dzi─Öki Rafa┼é za komentarz. ­čÖé

      Jak si─Ö domy┼Ťlam chodzi Ci o ETF o symbolu VT. Co ciekawe, cho─ç ma on ponad 8000 sp├│┼éek, to kosztuje 0.08% w skali roku. Natomiast w┼éa┼Ťnie sprawdzi┼éem sobie wyniki za ostatnie 5 lat z konkurencj─ů (ETF z USA o symbolu ACWI) to wypada podobnie — id─ů ┼éeb w ┼éeb.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Dok┼éadnie, chodzi o VT.

        ETFy notowane w Europie maj─ů jeszcze wi─Öc pole do obni┼╝ania op┼éat za zarz─ůdzanie, mam nadziej─Ö, ┼╝e z czasem i te na┼Ťladuj─ůce MSCI ACWI czy FTSE All-World b─Ödzie mia┼é TER < 0.10% ­čÖé

        Z drugiej strony, p├│ki taki Vanguard FTSE All-World ETF osi─ůga wyniki nawet lepsze ni┼╝ indeks, to nie jest to niezb─Ödne.

        • No tak, szkoda, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç inwestor├│w nie ma do nich dost─Öpu. No i szkoda, ┼╝e zagraniczne biura maklerskie nie umo┼╝liwiaj─ů prowadzenia kont IKE/IKZE. Ale i tak jest mega poprawa wzgl─Ödem tego co by┼éo jeszcze cho─çby 10 lat temu. ­čÖé

          pozdrawiam,
          Jacek

          • Jacku, przy┼é─ůcz─Ö si─Ö do komentarza Rafa┼éa, ┼╝eby nie dublowa─ç w─ůtk├│w.

            Mam dost─Öp do mega niskokosztowych ETF├│w ameryka┼äskich (w tym do wspomnianego w tym w─ůtku VT) i por├│wna┼éem je sobie z opisywanym przez Ciebie ETFem Vanguarda:

            Teoretycznie:
            VWRL (TER = 0.22%) vs.VT (TER = 0.08%) – ameryka┼äski odpowiednik ma niemal trzykrotnie ni┼╝sz─ů op┼éat─Ö. Przy d┼éugim horyzoncie czasowym inwestowania powinno to zrobi─ç du┼╝─ů r├│┼╝nic─Ö.

            Praktycznie:
            https://stooq.pl/q/?s=vwrl.uk&d=20210719&c=10y&t=l&a=lg&b=1&r=vt.us

            „Drogi” europejski odpowiednik wypada lepiej, ni┼╝ „tani” ameryka┼äski! Jak to jest mo┼╝liwe? Czy mo┼╝e by─ç to spowodowane polityk─ů dywidendow─ů (VWRL = ACC vs VT = DIST)? Chocia┼╝ teoretycznie stooq „uznaje” w swoim wyniku por├│wnania r├│wnie┼╝ wyp┼éacane dywidendy. Mo┼╝e pomo┼╝esz rozwi─ůza─ç mi t─Ö zagadk─Ö ?:)

            PS. REWELACYJNY artyku┼é. Przywr├│ci┼ée┼Ť moj─ů wiar─Ö w sens PRAWDZIWIE pasywnego inwestowania. Dzi─Öki ­čÖé

          • Hej ┼üukasz ­čÖé

            Dzi─Öki za komentarz.

            Nie wiem z czego wynika ta r├│┼╝nica. Raczej nie z powodu podatk├│w, bo te b─Öd─ů podobne w obu przypadkach.

            ┼╗eby nie spekulowa─ç — zapytam u ┼║r├│d┼éa, czyli w Vanguardzie i dam zna─ç. ­čÖé

            Pozdrawiam serdecznie,
            Jacek

            PS> Z ciekawo┼Ťci — gdzie masz dost─Öp do ETF z USA?

          • Hej Jacku, te┼╝ si─Ö tu pod┼é─ůcz─Ö.
            Do VT ja mam dost─Öp przez Interactive Brokers. „Problem” z VT jest taki, ┼╝e dzieli si─Ö on z dywidend─ů, ale mo┼╝e jest jego akumuluj─ůcy odpowiednik?

          • Hej, ameryka┼äskie ETFy nie wyst─Öpuj─ů w wersji akumulacyjnej. Podatkowo nie b─Ödziesz tu jednak stratny, bo maj─ůc wype┼éniony w IB formularz W8-BEN zap┼éacisz tam 15% i w PL dop┼éacisz 4%. To jest inna sytuacja ni┼╝ ETFy dystrybuuj─ůce dwyidendy, ale zarejestrowane w Europie (w├│wczas te 15% p┼éaci wystawca ETF, a my i tak mamy 19% do zapp┼éacenia w PL).

            pozdrawiam,
            Jacek

        • Jacku,

          Dost─Öp do ameryka┼äskich ETFow mam przez DIFa. To plus wype┼éniony formularz W8-BEN daje TEORETYCZNIE dobre po┼é─ůczenie. Ale DIF w praktyce jest do┼Ť─ç drogi w po┼é─ůczeniu z jak wida─ç porownywalnymi wynikami „europejskich” ETF├│w stawia pod znakiem zapytania sensowno┼Ť─ç utrzymywania konta u tego brokera. Je┼Ťli tylko uda Ci si─Ö ustali─ç co┼Ť „u ┼║r├│d┼éa” daj prosz─Ö zna─ç:)

          Pozdrawiam,
          Łukasz

  5. Cze┼Ť─ç. Dzi─Öki za kolejny super podcast. Mam pytanie bo nigdzie tego nie znalaz┼éem. Czy te ┼Ťrednie roczne wzrosty, kt├│re zawsze podajesz np. 7 czy 9% to s─ů dla sytuacji gdzie – 100 lat temu kupi┼éem i zapomnia┼éem czy mo┼╝e 100 lat temu kupi┼éem i co miesi─ůc (rok) dokupuj─Ö za sta┼é─ů kwot─Ö.
    Pozdrawiam

    • Hej Mateusz,

      Dzi─Öki za komentarz!

      Tak, ze wzrosty s─ů bez dop┼éat. Tak zwykle si─Ö podaje, bo chodzi o czysty zwrot samej inwestycji. Oczywi┼Ťcie nikt nie ma horyzontu 100 lat, ale pozwala on na symulacj─Ö w r├│┼╝nych cyklach gospodarczych (np. rosn─ůcych st├│p procentowych w latach 1940-81). Dop┼éaty/wyp┼éaty s─ů indywidualne dla ka┼╝dego inwestora, natomiast mo┼╝na je uwzgl─Ödni─ç cho─çby w moim oprogramowaniu.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

  6. Czy w BOSSA mo┼╝na kupi─ç ETF z portfela nr 1 lub 2 ? Przejrza┼éem i wydaje mi si─Ö ,┼╝e nie – chyba ┼╝e maja one jakie┼Ť skr├│towe nazwy kt├│rych nie znam.

  7. Czy w Bossa idzie kupi─ç chocia┼╝ jedne ETF o kt├│rym piszesz w artykule ? Szuka┼éem i wydaje mi si─Ö ┼╝e poza SP500 nie ma tam ┼╝adnego ­čÖü

  8. Mam konto w xtb.de (jestem niemieckim rezydentem podatkowym) i znalaz┼éem ETF-a VWCE.DE IE00BK5BQT80 Vanguard FTSE All-World UCITS ETF (Acc EUR). Czy to m.in. tego ETF-a opisywa┼ée┼Ť? Mam te┼╝ pewne w─ůtpliwo┼Ťci… XTB podaje, ┼╝e walut─ů tego ETF-a jest EUR. Takiej informacji nie udaje mi si─Ö potwierdzi─ç w internecie. Zar├│wno na stronie justetf.com jak i w ka┼╝dym innym miejscu znajduj─Ö informacj─Ö, ┼╝e walut─ů tego ETF-a jest USD… Obawiam si─Ö czy nie zap┼éac─Ö prowizji za przewalutowanie… M├│g┼éby┼Ť rozwia─ç moje w─ůtpliwo┼Ťci?;)

    • Krzysztof, s─ů dwie kwestie co do walut:

      – to w jakiej walucie jest rozliczany wewn─Ötrznie ETF – dla nas bez znaczenia w tym przypadku, bo to globalny ETF, gdzie i tak jest wiele r├│┼╝nych walut pod spodem.
      – waluta w jakiej jest on kwotowany na danej gie┼édzie

      W przypadku gie┼édy niemieckiej (XETRA i Stuttgart), ten ETF jest kwotowany w EUR. Je┼Ťli wi─Öc masz ju┼╝ EUR na koncie, to przewalutowania nie ma na poziomie brokera.

      Natomiast wewn─Ötrznie zarz─ůdzaj─ůcy ETFem oczywi┼Ťcie ma koszyk akcji w r├│┼╝nych walutach, w tym ponad 50% w USD (bo taki udzia┼é ma rynek ameryka┼äski).

      Inny przykład: ETF na S&P 500, który kwotowany jest w EUR, bez zabezpieczenia walutowego. Pomimo, że kupujemy w EUR, to ryzyko i tak mamy w USD, bo ETF ma akcje 100% amerykańskie, notowane w USD.

      ­čÖé

      Tak — opisywa┼éem tego ETF’a.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Hej Jacku,

        Czyli wymieniony przez koleg─Ö wy┼╝ej Vanguard FTSE All-World UCITS ETF Accumulating pasuje do rozwi─ůzania ze 100% zaanga┼╝owaniem w akcje. Za┼éo┼╝y┼éem IKE w BOSSA i widz─Ö ze ten ETF jest dost─Öpny. Dodatkowo po nazwie widz─Ö ze b─Ödzie akumulowa┼é dywidendy.

        • Hej Rafa┼é,

          Osobi┼Ťcie korzystam tam z ETF o symbolu VWCE (ISIN: IE00BK5BQT80), notowany we Frankfurcie (XETRA). Wi─Öc pewnie o ten Ci chodzi. ­čÖé

          Tak — to jest bardzo dobry ETF, je┼Ťli szukamy globalnej ekspozycji na rynek akcji.

          Pozdrawiam,
          Jacek

  9. Hej, wys┼éucha┼éem podcastu jad─ůc z Chorwacji, kupi┼éem pierwszego etfa w┼éa┼Ťnie Vanguarda All world z konta IKE ok 2 miesi─ůce temu i nasuwa mi si─Ö pytanie odno┼Ťnie jak─ů walut─Ö rozliczenia wybra─ç przy zlecaniu zakupu? PLN/USD/EUR? czy co roku najlepiej inn─ů aby zdywersyfikowa─ç portfel walutowo? czy nie ma to znaczenia? Nie do ko┼äca to rozumiem. Pozdrawiam

    • Hej Damian,

      Nie ma znaczenia w jakiej walucie kupujesz FTSE All-Worlds, poniewa┼╝ licz─ů si─Ö waluty „pod spodem”. Czyli mamy ponad 50% USD (bo USA stanowi─ů ponad 50% ┼Ťwiatowego rynku akcji), i dalej inne waluty.

      To mia┼éoby znaczenia, gdyby ETF by┼é zabezpieczony do jakiej┼Ť waluty, co w przypadku Polski i tak nie ma sensu: po pierwsze nie ma ETF zabezpieczonego do PLN, po drugie jak uczy historia — d┼éugoterminowo zabezpieczenia walutowo portfela nie daje korzy┼Ťci.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  10. Cze┼Ť─ç Jacku,
    dzi─Öki za ciekawy i warto┼Ťciowy odcinek! Czyta┼éem ostatnio r├│wnie┼╝ artyku┼éy o GEM i o inwestowaniu z t─ů strategi─ů przy wykorzystaniu ETF. Posiadam IKE w BOSSA i IKZE w DM MBank i jak na razie do wykorzystania w pe┼éni limit├│w przy nich chc─Ö pozosta─ç. Inwestowanie strategi─ů GEM z pomoc─ů 4 ETF-├│w (US-ex) przy obecnych prowizjach wydaje mi si─Ö raczej zbyt kosztowne ale zastanawia┼éem si─Ö, czy mia┼éoby sens zmodyfikowanie GEM aby wykorzystywa─ç ETF MSCI World/FTSE Developed oraz MSCI Emerging Markets IMI/FTSE Emerging All Cap lub SP500 i dwa powy┼╝sze, tzn mamy w portfelu kraje rozwini─Öte z ca┼éego ┼Ťwiata albo kraje rozwijaj─ůce si─Ö z ca┼éego ┼Ťwiata lub (opcjonalnie) sp500 (lub oczywi┼Ťcie obligacje) ?

    Dodatkowo chciałem dopytać:

    – jak praktycznie oceni─ç wynik za ostatni rok? czy wyznaczenie okresu 1Y w justetf.com dla poszczeg├│lnych etf├│w da nam odpowied┼║ ?

    -w jaki sposób mogę przetestować swój pomysł (program ST niestety odpada bo obecnie mam tylko Linux)

    • Hej Marku,

      Tak, można stosować MSCI World / MSCI EM. Jak i pewnie inne pomysły, bo po prostu momentum jako takie działa.

      Domy┼Ťlnie stosowana jest stopa zwrotu za ostatnie 12-miesi─Öcy. Ale dla rynku akcji ten zakres mo┼╝e by─ç ustawiony pomi─Ödzy 3-12 miesi─Öcy. Co do testowania — niestety nie wiem. Tu kluczowe s─ů dane, bo na pewno testowanie tego tylko za kilka ostatnich lat na notowaniach ETF to zdecydowanie za ma┼éo.

      Co do Linuxa — mo┼╝e jaka┼Ť wirtualna maszyna? ­čÖé

      pozdrawiam serdecznie,
      Jacek

  11. Jacek, przy w scenariuszu jeden ETF akcji w jaki┼Ť spos├│b regulujesz okresy poza rynkiem, sprzeda┼╝ celem ochrony kapita┼éu etc. ? Czy nie – tylko dorzucamy, ew. Wi─Öcej gdy leje si─Ö krew? ­čÖé

    • Hej Piotrze,

      W proponowanym „leniwym portfelu” jest za┼éo┼╝enie, ┼╝e sprzedajemy ETF tylko w sytuacji, gdy potrzebujesz got├│wki. W przeciwnym razie trzymamy i ewentualnie dorzucamy nowy kapita┼é. ­čÖé

      To jest strategia pasywna. Je┼Ťli interesuje Ci─Ö co┼Ť aktywnego, to proponuj─Ö zerkn─ů─ç na t─Ö strategi─Ö.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  12. Jakie to ma zanczenie na której giełdzie zagranicznej kupimy etf ? Czy ten sam etf na róznych giełdach może mieć różne notowania i różne prowizje zakupu ? Tak przyokazji w DM BOŚ nie widzę etf odokładniej takiej samej nazwie jak piszesz w powyższym artykule.

    Mam ikze chcę kupować jedne z etf o których piszesz i trzymac do emerytury. Nic więcej. To cała moja strategia.

    • Hej ┼üukasz,

      Ten sam ETF na r├│┼╝nych gie┼édach mo┼╝e cho─çby by─ç kwotowany w innej walucie (ale niekoniecznie). Co do prowizji — mog─ů by─ç inne, cho─ç tu zale┼╝y sporo od brokera.

      Co do ETF FTSE All-World, chodzi o ten: VWCE (ISIN: IE00BK5BQT80).

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Kupie┼ém go na Xetra i to sporo za 3 roczne wp┼éaty IKZE i patrz─Ö od tygonia na wykres naBoerese Frankfur i on ro┼Ťnie a mi BOSSA pokazuje ci─ůg┼ée strat─Ö oko┼éo 1- 2%. ETF ro┼Ťnie a BOSSA mi wylicza strat─Ö. Czy to wynika z kursu EURO / PLN ? :(((

  13. Cze┼Ť─ç Jacek,

    Przes┼éucha┼éem wiele odcink├│w Twojego podcastu. Dzi─Öki za bardzo warto┼Ťciow─ů robot─Ö!

    Moje pytanie: co powinna zrobi─ç 30-letnia osoba z oszcz─Ödno┼Ťciami ca┼éego ┼╝ycia trzymanymi „w skarpecie”? Oszcz─Ödno┼Ťci to prawie 6 zer w PLN. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e chcemy u┼╝y─ç strategii inwestowania pasywnego, ale _jak_ wej┼Ť─ç z takim kapita┼éem obecnie (w po┼éowie 2021 roku), czy osoba:

    a) powinna wej┼Ť─ç ca┼éo┼Ťci─ů kapita┼éu od razu
    b) zrobi─ç┬á„dollar cost averaging” ÔÇô je┼Ťli tak, to w jakich proporcjach?
    c) poczeka─ç┬ácierpliwie na krach i dopiero wtedy wej┼Ť─ç?
    d) u┼╝y─ç jakiej┼Ť innej strategii wej┼Ťcia?

    Co by┼Ť┬ádoradzi┼é? Z g├│ry dzi─Ökuj─Ö┬áza odpowied┼║.

    Pozdrawiam,
    Paweł

    • Hej Pawe┼é,

      Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie, bo ka┼╝dy z nas jest inny. Czysto matematycznie/statystycznie — wej┼Ťcie ca┼éym kapita┼éem ma uzasadnienie. Szczeg├│lnie, ┼╝e nadal taka osoba ma d┼éug─ů perspektyw─Ö inwestowania przed sob─ů.

      Natomiast pewnie niewielu będzie czuło się z tym komfortowo.

      Dlatego warto bez po┼Ťpiechu dobra─ç portfel i strategi─Ö z kt├│r─ů b─Ödziemy si─Ö czuli „komfortowo”. Pisz─Ö w cudzys┼éowie, bo ci─Ö┼╝ko w inwestowaniu m├│wi─ç o komforcie (jest to wr─Öcz lampka ostrzegawcza je┼Ťli czego┼Ť jeste┼Ťmy zbyt pewni).

      Czekanie na krach to podej┼Ťcie aktywne — warto, aby taka osoba odpowiedzia┼éa sobie, czy ma wiedz─Ö i do┼Ťwiadczenie do tego by to robi─ç. Pewnym rozwi─ůzaniem jest strategia aktywna — wg. mnie to przewaga takiego podej┼Ťcia nad pasywnym w┼éa┼Ťnie. No ale to ju┼╝ temat na inn─ů histori─Ö. ­čÖé

      pozdrawiam,
      Jacek

  14. Cze┼Ť─ç Pawe┼é,

    Pozwol─Ö tr─ůci─ç trzy grosze. Po pierwsze na spadek bym nie czeka┼é. Ci co czekaj─ů w d┼éugim okresie prawie zawsze przegrywaj─ů z tymi co inwestuj─ů na g├│rce. Przyczyn jest wiele, ale najwa┼╝niejsza jest ta ┼╝e nie wiesz kiedy spadek nat─ůpi. Gdy S&P 500 jest 4400 czy 6000? Gdy spadek nast─ůpi warto jest mie─ç do dyspozycji pewn─ů rezerw─Ö, ale nie wi─Öcej ni┼╝ 10-15%.

    Po drugie Jacek ma racj─Ö, ┼╝e zanim zainwestujesz wpierw powiniene┼Ť ustali─ç d┼éugoterminow─ů strategi─Ö kt├│rej b─Ödziesz si─Ö trzyma─ç. Co, gdzie i kiedy to podstawowe pytania na kt├│re sam musisz znale┼║─ç odpowied┼║. Czy w danej sytuacji rzuci┼ébym od razu ca┼éy million na pastw─Ö rynku wiedz─ůc, ┼╝e s─ů to moje ca┼ée oszcz─Ödno┼Ťci? Raczej nie. Dlatego w podobnej sytuacji ja zainwestowa┼ébym przynajmniej 40% dzi┼Ť, a na reszt─Ö zrobi┼éym DCA (miesi─Öcznie lub kwartalnie) trzymaj─ůc nie wiecej ni┼╝ 15% w rezerwie.

    Po trzecie, chocia┼╝ podej┼Ťcie ca┼éo┼Ťciowe jest statystycznie lepsze, podej┼Ťcie cz─ůstkowe ma t─ů olbrzymi─ů zalet─Ö, ┼╝e daje komfort psychiczny i zapewnia wieksze poczucie bezpiecze┼ästwa.

    Pozdrawiam.

  15. Cze┼Ť─ç Jacku,

    Tw├│j blog oraz yt i spotify podczas biegania to jest to co ostatnio mi sporo czasu poch┼éania. Dzi─Öki za dzielenie si─Ö wiedz─ů.

    Ale jako pocz─ůtkuj─ůcy pope┼éni┼éem ostatnio ma┼é─ů gaf─Ö. Rozpocz─ů┼éem przygod─Ö z IKZE w eMaklerze i chcia┼éem wybra─ç proponowany przez Ciebie ETF w tym artykule ale s─ůdz─Ö, ┼╝e zbyt wiele artyku┼é├│w w wielu oknach (istny przeci─ůg ­čśë , spowodowa┼éy, ┼╝e wybra┼éem ISHARES Core MSCI EM IMI UCITS (IS3N GR ETF) (EIMI.L / IE00BKM4GZ66) i to jeszcze w GBP.

    No i mam dylemat. Wycofywa─ç si─Ö i przepina─ç na poprawny ETF czy pozostawi─ç? Je┼Ťli pozostawi─ç to czy przy nast─Öpnej transzy dokupowa─ç w tej samej walucie czy kupi─ç Euro? W sumie nie wiem kt├│ra waluta w d┼éugim czasie jest bezpieczniejsza.

    Z g├│ry dzi─Öki za sugesti─Ö.
    pozdrawiam

  16. Cze┼Ť─ç,
    Bardzo powierzchownie potraktowa┼ée┼Ť kwestie kurs├│w walut. Czy mo┼╝esz prze┼éo┼╝y─ç historyczne wyniki % portfeli na PLN?

    • Hej ┼üukasz,

      W┼éa┼Ťnie zaimplementowa┼éem w swoim oprogramowaniu mo┼╝liwo┼Ť─ç przeliczania portfela do r├│┼╝ncyh walut. Problem w tym, ┼╝e niestety historia w przypadku PLN mocno ogranicza zakres danych, ale i tak wida─ç jak np. akcje zagraniczne zachowuj─ů si─Ö w relacji do PLN.

      Prawdopodobnie po wakacjach opublikuję przykłady takich analiz.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  17. Dzień dobry,
    Rozumiem, ┼╝e najpowa┼╝niejszy zarzut do LifeStrategy 80/20 to fakt, ┼╝e nie mo┼╝na sprzeda─ç osobno danej klasy aktyw├│w: akcji lub obligacji. Widz─Ö poza tym, ┼╝e jest to ma┼éy fundusz w nomenklaturze justETF wi─Öc ┼Ťwieci si─Ö na czerwono co r├│wnie┼╝ w pewien spos├│b jest minusem.

    A jak Pan ocenia własnoręczne utworzenie podobnego portfela 80 akcji i 20 obligacji z dwóch funduszy ETF:
    Vanguard FTSE All-World UCITS ETF USD Acc IE00BK5BQT80
    iShares Core Gl Aggregate Bd UCITS ETF EUR Hgd Acc IE00BDBRDM35

    W Degiro obydwa s─ů bezprowizyjne, du┼╝e (na zielono w justETF), mo┼╝na kontrolowa─ç klas─Ö aktyw├│w, kt├│ra chcemy sprzeda─ç i jedyne co musimy zrobi─ç to dobra─ç liczb─Ö zakupowanych jednostek ┼╝eby zapewni─ç sobie zak┼éadane wagi. Dodatkowo przy wp┼éatach regularnych ewentualny rebalancing mo┼╝na ┼éatwo osi─ůgn─ů─ç przy ka┼╝dej wp┼éacie kupuj─ůc odpowiedni─ů liczb─Ö jednostek danego typu, tak ┼╝eby wagi by┼éy zachowane.

    Czy jest to sensowne podej┼Ťcie?

    Pozdrawiam
    Egon

Napisz sw├│j komentarz

Gotowce inwestycyjne!