Zapisz si臋 na m贸j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre艣ciach!

Historia jaka wi膮偶e si臋 z Dawidem mog艂aby pos艂u偶y膰 za scenariusz dla filmu akcji, z rynkami finansowymi w tle. W tym odcinku rozmawiamy jednak przede wszystkim o osobistych do艣wiadczeniach Dawida w inwestowaniu oraz jego filozofii postrzegania rynk贸w. Dawid otwarcie wspomina te偶 o swoich pocz膮tkach i potkni臋ciach oraz o tym jak du偶e pieni膮dze wymagaj膮 sporo pracy nad sob膮, by nie uderzy艂a nam do g艂owy przys艂owiowa woda sodowa.

S艂owo 鈥spekulant鈥 w nazwie bloga Dawida mo偶e niekt贸rym przywodzi膰 na my艣l z艂e, negatywne skojarzenia. Tymczasem podej艣cie Dawida do rynku jest bardzo mocno oparte na twardych liczbach, konkretnych i policzalnych strategiach, a nie my艣leniu 偶yczeniowym, storytellingu czy snuciu teorii spiskowych. Podkre艣la jak wa偶ne jest odr贸偶nienie beletrystyki finansowej i tre艣ci serwowanych przez pospolitych szarlatan贸w inwestowania od rzetelnych 藕r贸de艂 wiedzy.

Dawid bez mydlenia oczu przedstawia realia zarabiania pieni臋dzy na rynkach finansowych oraz utrzymywaniu si臋 wy艂膮cznie z inwestowania w艂asnego kapita艂u. I nie jest to co艣, co chcia艂oby us艂ysze膰 wielu pocz膮tkuj膮cych adept贸w inwestowania…

W tym odcinku

W膭TEK O DAWIDZIE

  • Kim jest Dawid i czym zajmuje si臋 na co dzie艅?
  • Jak ewoluowa艂o w czasie podej艣cie Dawida do rynk贸w finansowych?
  • Jak Dawid obecnie inwestuje na rynku?
  • Czy Dawid korzysta z Analizy Fundamentalnej?
  • Jak Dawid wykorzystuje zmienno艣膰 (np. VXX, VIX) w swoich strategiach?
  • Systemowe strategie inwestycyjne 鈥 budowanie, testowanie i stosowanie wed艂ug Dawida
  • Z jakich narz臋dzi Dawid korzysta na co dzie艅 (serwisy, oprogramowanie, j臋zyki programowania)

TEMATY R脫呕NE

  • Dlaczego wiele inteligentnych, wykszta艂conych i racjonalnych os贸b zachowuje si臋 nieracjonalnie na rynkach finansowych?
  • Powody tracenia pieni臋dzy na rynku
  • 艢wiat inwestor贸w indywidualnych vs. Profesjonalnych
  • Czy z inwestowania na w艂asny rachunek mo偶na si臋 utrzyma膰?
  • Jak uczy膰 si臋 inwestowania?
  • Najwi臋ksze mity i przek艂amania odno艣nie inwestowania na rynkach finansowych
  • R贸偶ne podej艣cia do inwestowania
    • Uznaniowe vs. Systemowe
    • Aktywne vs. Pasywne
    • D艂ugoterminowe vs. Kr贸tkoterminowe
    • R贸偶ne anomalia (np. momentum, powr贸t do 艣redniej, warto艣膰)
    • Rozk艂ad prawdopodobie艅stwa (pozytywna i negatywna sko艣no艣膰)
  • Przemy艣lenia odno艣nie sytuacji na rynkach finansowych w kontek艣cie COVID-19
  • Quo Vadis GPW?
  • Polecane 藕r贸d艂a do nauki inwestowania

Polecane linki

Osoby wspomniane w tym odcinku

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci臋 do komentowania i zadawania pyta艅, bezpo艣rednio na tej stronie poni偶ej, lub na mojej stronie na Facebook鈥檜 lub moim profilu Twitter鈥檕wym.

Alternatywnie mo偶esz zada膰 pytanie g艂osowe, nagrywaj膮c si臋 na SpeakPipe. Pami臋taj tylko, 偶e masz 90 sekund na nagranie 馃檪

Bardzo zale偶y mi na Twoim g艂osie, za kt贸ry ju偶 teraz z g贸ry bardzo dzi臋kuj臋 馃檪

 

鉁 TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst臋p

JACEK: Cze艣膰, Dawid. Co dobrego u ciebie s艂ycha膰?

DAWID: Cze艣膰, Jacku. Dzi臋kuj臋 ci za zaproszenie. Witam ciebie i witam wszystkich s艂uchaczy. Wcze艣niej by艂o troch臋 problem贸w ze zdrowiem i z czasem, ale w ko艅cu uda艂o nam si臋 zgada膰. Teraz ju偶 wszystko jest OK.

Mo偶e tak na pocz膮tek: przedstaw si臋 prosz臋 w kilku zdaniach i powiedz, czym zajmujesz si臋 zawodowo, tak 偶eby s艂uchacze mogli ci臋 pozna膰.

Na co dzie艅 dzia艂am w bran偶y informatycznej (IT) i tym zajmuj臋 si臋 od kilku lat. Staram si臋 to 艂膮czy膰 z inwestowaniem na rynkach. Od oko艂o 8 lat prowadz臋 r贸wnie偶 bloga, gdzie staram si臋 przedstawia膰 swoje podej艣cie do rynk贸w i podej艣cie do strategii i inwestycji. Nie zajmuj臋 si臋 wi臋c w 100 procentach inwestowaniem, tylko 艂膮cz臋 to z prac膮 zawodow膮 i z przyjemno艣ci膮.

Jak dosz艂o do tego, 偶e zacz膮艂e艣 si臋 interesowa膰 rynkami finansowymi? Wiem, 偶e twoja historia jest na tyle ciekawa, 偶e mog艂aby pos艂u偶y膰 za scenariusz do dobrego filmu finansowo-sensacyjnego. Przedstaw prosz臋 w skr贸cie, jak to si臋 sta艂o, 偶e w og贸le wszed艂e艣 na rynek finansowy.

My艣l臋, 偶e moje pocz膮tki wygl膮da艂y podobnie jak u wielu os贸b 鈥 potrzebowa艂em dodatkowego kapita艂u. W tamtym czasie, to jest oko艂o 20 lat temu, szed艂em na studia. Posiada艂em jakie艣 oszcz臋dno艣ci, ale nie by艂y one wystarczaj膮ce, 偶eby pokry膰 koszta, wi臋c zdecydowa艂em si臋 ulokowa膰 cz臋艣膰 tego kapita艂u na gie艂dzie. To by艂 do艣膰 dziwny okres, bo nie wiedzia艂em co ani jak robi膰, chodzi艂em do sali dogrywek, bo wtedy nie by艂o Internetu tak dobrze dzia艂aj膮cego jak teraz.
Ten epizod by艂 do艣膰 kr贸tki, bo wyniki nie by艂y spektakularne. Wydatki by艂y wi臋ksze ni偶 zyski, bo nikt mi nie powiedzia艂, 偶e musz臋 zap艂aci膰 podatek. Oczywi艣cie nikogo za to nie obwiniam, ale nie by艂em po prostu 艣wiadomy.

Profesora Marka Belk臋 mo偶na za to obwinia膰. 馃槈

Tak, Marka Belk臋. Tego podatku niestety nie zap艂aci艂em, w zwi膮zku z czym w kolejnym roku odezwa艂 si臋 do mnie poborca podatkowy, zaj臋cie skarbowe i same nieprzyjemno艣ci.

Zniech臋ci艂em si臋 przez to do gie艂dy i zrobi艂em sobie kilka lat przerwy, edukacja, jaka艣 praca itd.
Przed kryzysem finansowym w 2008 roku pozna艂em znajomego, kt贸ry osi膮gn膮艂 do艣膰 fajne wyniki na rynku Forem. Zach艂ysn膮艂em si臋 tym i postanowi艂em by膰 jak on, kompletnie nie maj膮c poj臋cia, co robi臋. Wszystko sko艅czy艂o si臋 tak, 偶e ca艂膮 kwot臋, kt贸r膮 wp艂aca艂em na rachunek brokerski, traci艂em. Wyp艂ata by艂a 1, 7 lub 10-tego i ju偶 nie mia艂em pieni臋dzy; wszystko traci艂em. To by艂a prawdziwa katastrofa finansowa. Du偶o nieprzyjemno艣ci mia艂em z tego powodu i dlatego stwierdzi艂em, 偶e to chyba nie jest jednak to, co chcia艂bym robi膰 w 偶yciu.

Wr贸ci艂em wi臋c do bran偶y IT i w pewnym momencie pozna艂em inwestora, osob臋, kt贸ra by艂a dosy膰 aktywna na rynku NewConnect w Polsce i nawi膮za艂em z nim wsp贸艂prac臋. Na pocz膮tku ta wsp贸艂praca polega艂a na dostarczaniu mu wsparcia technicznego w obszarze IT, ale p贸藕niej, z rozmowy na rozmow臋 o rynkach zauwa偶y艂 u mnie jakie艣 predyspozycje, zobaczy艂, 偶e my艣l臋 dosy膰 analitycznie. Zaoferowa艂 mi wsp贸艂prac臋 na takiej zasadzie, 偶e wci膮gn膮艂 mnie w struktury swojej firmy. Firma zajmowa艂a si臋 pozyskiwaniem kapita艂u dla sp贸艂ek gie艂dowych, przekszta艂caniem sp贸艂ek z o.o. w sp贸艂ki akcyjne i wprowadzaniem tych sp贸艂ek na gie艂d臋, pomoc膮 przy plasowaniu emisji prywatnych akcji czy obligacji. To wszystko by艂o w obszarze rynku NewConnect.

Ponad miliard dolar贸w w jeden dzie艅, czyli Robert Carver o profesjonalnym podej艣ciu do inwestowania oczami quanta

Robert Carver przez lata pracowa艂 w londy艅skim City jako quant trader w du偶ym funduszu hedge o nazwie Man AHL, zarz膮dzaj膮cym obecnie aktywami o warto艣ci ponad 30 miliard贸w USD.

Czytaj dalej 鈫

To by艂 dosy膰 fajny okres, bo uda艂o mi si臋 pozna膰 dzia艂anie rynk贸w od podszewki, t膮 ca艂膮 mikrostruktur臋, to jak dzia艂aj膮 poszczeg贸lne struktury 鈥 prezesi, cz艂onkowie zarz膮d贸w rad nadzorczych w firmach itd. Wtedy stali艣my si臋 te偶 autoryzowanym doradc膮, wi臋c legalnie mogli艣my wprowadza膰 sp贸艂ki na rynek NewConnect. W tamtym czasie byli艣my jednym z wi臋kszych uczestnik贸w tego rynku, je艣li chodzi w艂a艣nie o te czynno艣ci, kt贸re wymieni艂em.

Niestety w pewnym momencie zauwa偶y艂em, 偶e to wszystko nie jest takie kolorowe, jak mi si臋 wydawa艂o. Owszem, by艂y tam pieni膮dze, kt贸rymi mo偶na by艂o pohandlowa膰鈥 Nie wspomnia艂em tego, 偶e inwestowali艣my kapita艂em w firmy na rynkach, g艂贸wnie by艂 to rynek akcyjny w Polsce i kontrakt贸w terminowych, tak 偶e mieli艣my mo偶liwo艣膰 podejrzenia, jak to robi膮 przys艂owiowe 鈥瀏rubasy鈥 czy 鈥瀝ekiny鈥 gie艂d.

To mnie troch臋 podkr臋ci艂o 鈥 m艂ody ch艂opak, kasa konkretna. Kolejny raz si臋 tym zach艂ysn膮艂em, ale by艂em pod okiem innej osoby, wi臋c osobi艣cie 偶adnych strat finansowych nie ponosi艂em, bardziej polecia艂em mentalnie.

Zacz膮艂em bardziej zag艂臋bia膰 si臋 w tematyk臋 rynk贸w, emitent贸w, autoryzowanych doradc贸w, KNF i dzia艂ania GPW i zauwa偶y艂em, 偶e to jest jedna wielka manipulacja. Co innego jest przekazywane w mediach, a co innego dzieje si臋 w rzeczywisto艣ci pod ca艂膮 t膮 podszewk膮.

A o co konkretnie tu chodzi?

Chodzi np. o wsp贸艂prac臋 emitent贸w z autoryzowanymi doradcami. Emitenci wymy艣laj膮 przer贸偶ne historie, je偶eli chodzi o plasowanie emisji, o cele emisyjne, podpisuj膮 listy intencyjne. S艂owem przedstawiaj膮 co艣 publice czy prywatnym inwestorom, obiecuj膮 z艂ote g贸ry, bo wymy艣lili jaki艣 „innowacyjny patent”. Totalnie odstrzelone rzeczy im obiecuj膮, a w rzeczywisto艣ci pieni膮dze z emisji by艂y przejadane. To mi si臋 nie podoba艂o.

W tym czasie publikowa艂em ju偶 na swoim blogu i zacz膮艂em opisywa膰 te wszystkie manipulacje. Potem doszed艂em do wniosku, 偶e chyba czas po偶egna膰 si臋 z tym wszystkim, bo nie daj Bo偶e jeszcze co艣 si臋 komu艣 w g艂owie uwik艂a dziwnego. Stwierdzi艂em, 偶e nie ma sensu ryzykowa膰.

W tej ca艂ej uk艂adance nie pasowali mi te偶 ludzie. Towarzystwo finansowe jest takie, jakie jest; jest du偶o nowobogackich dorobkiewicz贸w, kt贸rym woda sodowa uderza do g艂owy i maj膮 problem na tle mentalnym. Mnie te偶 woda sodowa uderzy艂a do g艂owy. To by艂 okres najwi臋kszych imprez w moim 偶yciu, wyszumia艂em si臋 i ciesz臋 si臋, 偶e z tej wsp贸艂pracy zrezygnowa艂em.

Towarzystwo finansowe jest takie, jakie jest; jest du偶o nowobogackich dorobkiewicz贸w, kt贸rym woda sodowa uderza do g艂owy i maj膮 problem na tle mentalnym. Mnie te偶 woda sodowa uderzy艂a do g艂owy

Kiedy to jednak zrobi艂em, pojawi艂 si臋 problem, jak si臋 finansowa膰. Skoro tak fajnie mi to sz艂o, zna艂em meandry rynku, to mo偶e zacz膮膰 handlowa膰 na w艂asny rachunek? Tak te偶 zrobi艂em. Rozpocz膮艂em handel na w艂asny rachunek, tylko 偶e ja si臋 nie zmieni艂em psychicznie, mentalnie, ca艂y czas trwa艂a impreza. By艂y oszcz臋dno艣ci, by艂y jakie艣 zyski i by艂y te偶 straty. Ich si臋 nie da艂o unikn膮膰. I kiedy one si臋 pojawia艂y, to wraz z nimi pytanie: 鈥Kurde, wczoraj by艂a impreza, tutaj rynek dzi艣 poci膮gn膮艂 i co dalej?鈥. Policzy艂em sobie, 偶e przy takim trybie 偶ycia mo偶e poci膮gn臋 jeszcze rok 鈥 dwa lata, wi臋c kilka razy 鈥瀢aln膮艂em g艂ow膮 w mur鈥, ogarn膮艂em si臋 i postanowi艂em znowu wr贸ci膰 do IT.

By艂a to dla mnie bardzo trudne pod wzgl臋dem psychicznym. Wcze艣niej chwali艂em si臋 przed znajomymi, 偶e nie musz臋 nic robi膰, kasa praktycznie sama leci z nieba, z rynku. Teraz musia艂em to prze艂kn膮膰. Tak w艂a艣ciwie przez rok czasu dochodzi艂em do takiej mentalnej stabilizacji, 偶eby u艂o偶y膰 sobie w g艂owie my艣l, 偶e z rynku nie da si臋 do ko艅ca 偶y膰, zw艂aszcza je艣li pieni膮dze z gie艂dy s膮 przeznaczane na jakie艣 g艂upoty, w szczeg贸lno艣ci na alkohol i inne u偶ywki. Ciesz臋 si臋, 偶e uda艂o mi si臋 to wszystko pouk艂ada膰 w g艂owie. Dopiero w 2014 roku sta艂em si臋 takim typowym, 艣wiadomym inwestorem czy tam uczestnikiem rynku, je艣li to tak mo偶na nazwa膰.

M贸wisz o momencie, kiedy inwestowa艂e艣 na sw贸j prywatny rachunek?

Tak.

Blog, kt贸ry prowadzisz spekulant.com.pl, do艣膰 zreszt膮 popularny w tym 艣rodowisku 鈥 jakie jest jego za艂o偶enie, geneza i grupa docelowa?

Je艣li chodzi o grup臋 docelow膮, to powiem szczerze, 偶e nie celowa艂em w konkretne grono. Na pocz膮tku to by艂o na zasadzie notatki, pami臋tnika gie艂dowego, co艣 w tym stylu. Nie by艂o to skierowane do konkretnej grupy docelowej, natomiast chcia艂em si臋 w jakim艣 miejscu podzieli膰 swoimi przemy艣leniami na temat manipulacji.

Co mnie najbardziej zdziwi艂o to to, 偶e ja praktycznie nie udziela艂em si臋 w mediach spo艂eczno艣ciowych w Polsce w tamtym czasie i w momencie gdy w nie wszed艂em, stwierdzi艂em: 鈥Kurde, przecie偶 ci ludzie robi膮 dok艂adnie to samo, co ja robi艂em鈥, czyli imprezy, wydawanie kasy, chwalenie si臋 jakimi艣 kosmicznymi wynikami, w og贸le pomijaj膮c straty. Pomy艣la艂em: 鈥To tak nie mo偶e by膰, mo偶e warto zacz膮膰 pisa膰 jak jest naprawd臋, stan膮膰 w opozycji, a nie jak ka偶dy by chcia艂, 偶eby by艂o?

Na przestrzeni lat jako艣 si臋 to rozwin臋艂o. Na pewno w jakich艣 ma艂ych gronach os贸b na rynku Forex czy na rynku kontrakt贸w terminowych blog i ja jeste艣my jako艣 rozpoznawalni, bo przez kilka lat przedstawia艂em swoje zagrania odno艣nie rynku DAX. Ludzie szukali sygna艂贸w transakcyjnych, ten blog by艂 w艂a艣nie tak traktowany. Ja jako艣 szczeg贸lnie atencji nie szuka艂em, bo t臋 atencj臋 mia艂em w艂a艣nie na tych szalonych imprezach. Stwierdzi艂em, 偶e jak chc臋 szuka膰 atencji, to cyrk, kabaret i sceny s膮 takim miejscem, a to mi nie pasowa艂o. Wol臋 sobie siedzie膰 skromnie, w ciszy, nie wychyla膰 si臋.

Warsztat inwestycyjny Dawida

Porozmawiajmy troch臋 o twoim podej艣ciu do inwestowania i twoim warsztacie od momentu, kiedy ju偶 odszed艂e艣 z pracy w bran偶y finansowej i zacz膮艂e艣 inwestowa膰 na sw贸j rachunek. Jaki jest teraz tw贸j g艂贸wny cel inwestowania na rynku? Rozumiem, 偶e masz te偶 藕r贸d艂o dochodu z bran偶y IT, w kt贸rej pracujesz, i obok tego masz inwestycje na rynkach. Jak膮 one pe艂ni膮 wi臋c rol臋?

Pe艂ni膮 one bardzo fajn膮 rol臋, bo w tej chwili moje wynagrodzenie jest zwi膮zane jest z tym, ile czasu po艣wi臋c臋 jakim艣 konkretnym projektom. Z uwagi na obecn膮 sytuacj臋 te projekty s膮 powstrzymywane, wi臋c to 藕r贸d艂o jest jakby chwilowo wyschni臋te. Niemniej jednak na przestrzeni tych kilku lat ogarn膮艂em si臋 mentalnie i ten kapita艂 uda艂o si臋 podreperowa膰. Teraz moja aktywno艣膰 rynkowa jest nastawiona bardziej na stabilny wzrost kapita艂u. My艣l臋 o jakim艣 zabezpieczeniu emerytalnym itd., tak nieskromnie m贸wi膮c 鈥 doros艂em do doros艂ego 偶ycia.

Zale偶y mi wi臋c g艂贸wnie na pomna偶aniu kapita艂u. Oczywi艣cie czasami zdarzy si臋 te偶 potrzeba zakupu czego艣 wi臋kszego i ten rynek jest wtedy w stanie troszk臋 pom贸c. Nie nastawiam si臋 jednak na jakie艣 wielkie zyski, po prostu staram si臋, 偶eby ten kapita艂 stabilnie sobie r贸s艂 bez ponoszenia wi臋kszego ryzyka.

Na jakich rynkach jeste艣 aktywny?

Wiem, 偶e twoje rozmowy w podcastach s膮 g艂贸wnie prowadzone z inwestorami na rynkach akcyjnych. Ja akurat na akcjach nie jestem jako艣 szczeg贸lnie aktywny, bardziej rynek terminowy w Niemczech czy w USA. Od pewnego czasu te偶 handluj臋 kontraktami na VIX. Zaczynam troszk臋 opcjami sobie operowa膰. Bardziej jestem nastawiony na rynek derywat贸w ni偶 na rynek akcyjny czy rynek obligacji.

U mnie te偶 kilka os贸b by艂o jednak wybitnie z rynku terminowego, np. Linda Raschke czy chocia偶by Tom Basso.

Powiedz mi, czy twoje podej艣cie do rynku, do analizy okre艣li艂by艣 angielskim mianem systematic 鈥 algorytmicznym, ilo艣ciowym, czy s膮 to mo偶e strategie bardziej oparte na twojej intuicji, pr贸bie wyczucia rynku?

Teraz to ju偶 jest bardziej systematic, ale tutaj warto powiedzie膰 o jednej rzeczy. Du偶o os贸b my艣li, 偶e systematic to jest system algorytmiczny, te ca艂e quanty itd. Nie mam z tym nic wsp贸lnego. Owszem, s膮 jakie艣 algorytmy, ale takie proste i na w艂asne potrzeby, nic wyrafinowanego. Moje podej艣cie jest teraz praktycznie w pe艂ni systemowe, czyli opieram swoje strategie i inwestowanie na przyk艂adzie modeli rynkowych.

Chodzi o proces decyzyjny. Jest systemowy, systematyczny?

Tak, dok艂adnie. Nie tylko sama strategia jest systemowa, ale te偶 ten proces decyzyjny. Staram si臋 nie korzysta膰 z jednego modelu, natomiast dywersyfikuj臋 sw贸j portfel pod k膮tem procesu decyzyjnego, kt贸ry jest oparty na kilku modelach. Nie jest tak, 偶e korzystam np. z modelu pod膮偶ania z trendem, tylko 艂膮cz臋 np. pod膮偶anie za trendem z momentum albo z mean reversion. To wszystko jest zale偶ne od mojej w艂asnej analizy.

Nie jest tak, 偶e korzystam np. z modelu pod膮偶ania z trendem, tylko 艂膮cz臋 np. pod膮偶anie za trendem z momentum albo z mean reversion

Mo偶e opowiesz nieco wi臋cej o swoich strategiach? Jaki jest zakres czasowy, czy to s膮 kr贸tkoterminowe, czy 艣rednioterminowe strategie? Sporo handlujesz na zmienno艣ci i du偶o piszesz o strategiach naruszenia stref popytowo-poda偶owych. Gdyby艣 m贸g艂 chocia偶 pobie偶nie nakre艣li膰, na czym polegaj膮 te twoje strategie?

Mo偶e zaczn臋 od d艂ugo艣ci. Je偶eli handluj臋 na rynku terminowym, to jestem ograniczony tylko i wy艂膮cznie do d艂ugo艣ci serii terminowej danego kontraktu. Kontrakty na indeksy wygasaj膮 co kwarta艂, wi臋c moja pozycja w rynku nie mo偶e trwa膰 d艂u偶ej ni偶 3 miesi膮ce, chyba 偶e j膮 zroluj臋, wtedy jest przetrzymywana kolejne 3 miesi膮ce.

Cz臋stotliwo艣膰 zawierania transakcji jest r贸偶na. Mam strategi臋 Intraday, jedn膮 na rynek ameryka艅ski mini S&P500 Futures 鈥 tam transakcje s膮 zawierane praktycznie codziennie. Mo偶e akurat nie teraz, bo odpu艣ci艂em sobie z uwagi na podwy偶szon膮 zmienno艣膰, a to jest te偶 strategia w pe艂ni zautomatyzowana. Na pozosta艂ych rynkach raz na miesi膮c, dwa razy, mo偶e trzy podejmuj臋 jak膮艣 transakcj臋 na rynku, tak 偶e to nie jest dosy膰 cz臋sty handel.

Z perspektywy czasu to si臋 bardzo zmieni艂o. W przesz艂o艣ci by艂o tak, 偶e zaczyna艂em od typowego scalpingu 鈥 setek, a nawet tysi臋cy transakcji. Z biegiem czasu d艂ugo艣膰 przebywania na rynku si臋 wyd艂u偶y艂a, a ilo艣膰 transakcji zmniejszy艂a.

Cz臋stotliwo艣膰 i d艂ugo艣膰 transakcji s膮 g艂贸wnie uwarunkowane ryzykiem, bo ryzyko jest znacznie mniejsze, je艣li transakcji wykonujesz znacznie mniej. To zauwa偶y艂em akurat na przyk艂adzie day tradingu, gdzie kiedy艣 przez 3-4 lata handlowa艂em regularnie, codziennie na kontrakcie terminowym na DAX-a. Prowizje by艂y ogromne itd. Stwierdzi艂em, 偶e po co si臋 m臋czy膰 codziennie, skoro mo偶na sobie zbudowa膰 strategi臋 艣rednioterminow膮, kt贸ra da o wiele lepsze wyniki, nie tylko pod k膮tem finansowym, ale i emocjonalnym. Nie ma tutaj takiego du偶ego zaanga偶owania emocjonalnego jak przy codziennym handlowaniu.

Dlaczego wybra艂e艣 akurat rynek niemiecki? Nie wiem, jak jest teraz, ale swego czasu na DAX-ie by艂y spore wymagania kapita艂owe, je偶eli chodzi nawet o sam depozyt.

To wynika艂o z mojej wcze艣niejszej pracy, bo tam w艂a艣nie du偶o inwestowali艣my na niemieckim rynku futures. I rzeczywi艣cie, kiedy艣 te wymogi kapita艂owe by艂y du偶e, bo teraz ju偶 s膮 znacznie mniejsze, bo zosta艂 wprowadzony kontrakt Mini DAX, kt贸ry jest pi臋ciokrotnie mniejszy od tego du偶ego kontraktu. My艣l臋, 偶e teraz ka偶dy indywidualny inwestor mo偶e sobie pozwoli膰 na handel na tym realnym rynku niemieckim.

Ja ten rynek wybra艂em tylko dlatego, 偶e zosta艂em nim zara偶ony. To nie by艂 jaki艣 m贸j indywidualny wyb贸r, po prostu gdzie艣 tam si臋 uczy艂em wszystkiego w oparciu o DAX-a i tak mi zosta艂o. Ten rynek mi pasuje, jest taki w miar臋 spokojny. Koszty transakcyjne s膮 nie najwi臋ksze. Polecam w ka偶dym razie 鈥 handlowanie na rynku terminowym warto zacz膮膰 od DAX-a.

Sporo zajmujesz si臋 zmienno艣ci膮, ale o tym za chwil臋. Tak szybko podpytam, czy korzystasz mo偶e z jakiej艣 formy analizy fundamentalnej?

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s艂ynnej serii ksi膮偶ek J. Schwager鈥檃, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi臋dzy innymi o swoich do艣wiadczeniach podczas wielkich krach贸w finansowych. Daje r贸wnie偶 wiele praktycznych porad dla ka偶dego kto chce zarabia膰 na rynkach finansowych.

Czytaj dalej 鈫

Teraz nie korzystam, korzysta艂em kiedy艣. Nie jestem jej zwolennikiem. Uwa偶am, 偶e rynki odzwierciedlaj膮 realne transakcje zawierane przez uczestnik贸w rynku, a nie to, co si臋 dzieje w gospodarce, co si臋 dzieje w przedsi臋biorstwach. Analiza fundamentalna jest dobra dla os贸b, kt贸re interesuj膮 si臋 jak膮艣 bran偶膮, sektorem przemys艂owym itd. Nie uwa偶am, 偶eby mia艂o to wi臋kszy wp艂yw przede wszystkim na kr贸tki czy 艣redni termin na rynkach finansowych. Co z tego, 偶e inflacja wynosi przyk艂adowo 1,25 proc., gdy to nie ma 偶adnego znaczenia dla ceny. By膰 mo偶e ma to znaczenie dla samej dzia艂alno艣ci sp贸艂ki, ale dla transakcji, dla ruchu cenowego nie ma tak naprawd臋 偶adnego znaczenia.

Oczywi艣cie s膮 te偶 dane makro publikowane okresowo i mo偶na zauwa偶y膰 jak膮艣 wi臋ksz膮 zmienno艣膰 w okresie ich publikacji czy tam analizy istotnych zmian w fundamentach sp贸艂ki, ale to s膮 jednorazowe skoki. Ja z analizy fundamentalnej nie korzystam.

To mo偶e porozmawiajmy o indeksie zmienno艣ci czy w og贸le o zmienno艣ci. Cz臋sto na ten temat piszesz, czy to na Twitterze, czy u siebie na stronie. Tutaj te偶 jest wiele nieporozumie艅, wiele rzeczy korygujesz, ale czy m贸g艂by艣 pocz膮tkuj膮cym s艂uchaczom w dos艂ownie kilku s艂owach wyt艂umaczy膰, czym jest ta zmienno艣膰 i jak nale偶y rozumie膰 co艣 takiego, jak VIX, czym to w og贸le jest?

Nie wiem, czy zmienno艣膰 da si臋 wyt艂umaczy膰 w kilku s艂owach, to jest dosy膰 skomplikowany temat. 馃檪

Generalnie na zmienno艣膰 mo偶na spojrze膰 na dwa sposoby. Jeden ze sposob贸w spojrzenia na zmienno艣膰 jest bardziej filozoficzny, a drugi bardziej techniczny, matematyczny. Je偶eli spojrzymy na matematyczn膮 definicj臋 zmienno艣ci, to ona jest niczym innym, jak standardowym odchyleniem.

T艂umacz膮c 艂opatologicznie: jest to miara zasi臋gu ruchu cenowego w okre艣lonym czasie 鈥 tak to mo偶na prosto zdefiniowa膰. Trzeba pami臋ta膰, 偶e zmienno艣膰 nie informuje nas, w jakim kierunku pod膮偶y艂a cena, tylko o wielko艣ci tej zmiany. Czyli np. 5 proc., niezale偶nie, czy to b臋dzie w g贸r臋, czy w d贸艂. Zmienno艣膰 pozwala inwestorom na handel niekierunkowy. Jednym z g艂贸wnych instrument贸w do handlu zmienno艣ci膮 s膮 opcje. Zmienno艣膰 jest jednym z najwa偶niejszych czynnik贸w do ich wyceny.

Generalnie na zmienno艣膰 mo偶na spojrze膰 na dwa sposoby. Jeden ze sposob贸w spojrzenia na zmienno艣膰 jest bardziej filozoficzny, a drugi bardziej techniczny, matematyczny

Je偶eli chodzi o zmienno艣膰 zdefiniowan膮 w spos贸b bardziej filozoficzny, to jest to co艣 na zasadzie 鈥瀙ogody rynkowej鈥, czyli s膮 to warunki, w kt贸rych s膮 realizowane za艂o偶enia naszej strategii inwestycyjnej. Jest to g艂贸wny czynnik, kt贸ry wp艂ywa na nasze emocje.

Zainteresowa艂em si臋 zmienno艣ci膮 pod wp艂ywem Christophera Cole鈥檃 z Artemis Capital Management, kt贸ry prezentuje naprawd臋 艣wietne podej艣cie do indeksu VIX, indeksu zmienno艣ci implikowanej. Indeks VIX jest to indeks zmienno艣ci implikowanej, 30-dniowej zmienno艣ci implikowanej dla opcji na indeks S&P 500. 艁opatologicznie zasada jest taka: je偶eli rynek spada, to zmienno艣膰 si臋 zwi臋ksza, je偶eli rynek ro艣nie, to zmienno艣膰, ta implikowana, spada. Co za tym idzie: ten indeks b臋dzie wzrasta艂 w przypadku spadk贸w, a b臋dzie spada艂 w przypadku wzrostu indeksu S&P 500.

Trzeba jednak pami臋ta膰 o tym, 偶e ze wzgl臋du na to, 偶e zmienno艣膰 jest niekierunkowa, jak np. teraz, gdy obserwujemy wzrosty po 5-6 proc., to ten indeks b臋dzie tak czy siak r贸s艂, bo ta zmienno艣膰 jest po prostu podwy偶szona. Zmienno艣膰 jako taka jest te偶 wyznacznikiem irracjonalno艣ci na rynku. Indeks zmienno艣ci implikowanej ro艣nie pod wp艂ywem zwi臋kszonego popytu na opcje PUT. Te opcje s膮 najcz臋艣ciej wykorzystywane do zabezpieczenia swoich portfeli akcyjnych.

Indeks VIX jest takim niejako barometrem rynkowym, cho膰 nie mo偶na na niego patrze膰 tak dos艂ownie. Og贸lnie jest przyj臋te, 偶e to jest indeks strachu, tylko trzeba pami臋ta膰 o tym, 偶e ta zmienno艣膰 jest niekierunkowa. Przywykli艣my do tego, 偶e ta zmienno艣膰 implikowana, wyra偶ona poprzez indeks VIX, ro艣nie, gdy dochodzi do spadk贸w indeksu S&P 500. Mamy te偶 jaki艣 VI-DAX, czyli odpowiednik VIX-a na niemieckim DAX-ie.

Wracaj膮c do ruch贸w zmienno艣ci: generalnie przyj臋艂o si臋, 偶e im wi臋ksze s膮 spadki, tym ta zmienno艣膰 jest wy偶sza. To zreszt膮 zawsze wida膰 przy okazji korekt rynkowych 鈥 wzrosty s膮 stabilne, nie ma tych ruch贸w po 5-10 proc. w ci膮gu dnia. Natomiast gdy dochodzi do spadk贸w, to widzimy gwa艂towne, dynamiczne ruchy w d贸艂. Jak S&P 500 ro艣nie, to VIX spada.

Generalnie chodzi o to, 偶eby nie patrze膰 艣lepo na indeks VIX, tak jak zreszt膮 na ka偶dy inny indeks czy wska藕nik gie艂dowy. Mo偶e si臋 zdarzy膰 tak jak obecnie, przy zamieszaniu z koronawirusem, 偶e indeksy potrafi膮 rosn膮膰 o 5-6 proc. w trakcie dnia. Ta zmienno艣膰 nawet w trakcie wzrost贸w jest wysoka. A gdyby艣my si臋 cofn臋li do lat 90., to ta zmienno艣膰 by艂a o wiele wy偶sza, ni偶 jest teraz. Wtedy 艣rednia zmienno艣膰 wynosi艂a oko艂o 20-25 proc. w skali roku, w USA ta 艣rednia oscylowa艂a oko艂o 10 proc. i 艣rednia tam wychodzi艂a oko艂o 14-16 procent w skali roku, wi臋c to jest du偶a r贸偶nica. Nie nale偶y wi臋c bra膰 zmienno艣ci dos艂ownie.

Je偶eli kto艣 zdecyduje si臋 na handel zmienno艣ci膮, to powinien najpierw zrobi膰 porz膮dny research. Tak jak m贸wi艂em wcze艣niej, zach臋cam do publikacji Christophera Cole鈥檃 z Artemis Capital Management, kt贸ry w 艣wietny spos贸b prezentuje podej艣cie do zmienno艣ci. Co prawda, jest tam troch臋 storytellingu, ale jest on przyjazny, nie ma w nim 偶adnych teorii spiskowych.

Zmienno艣膰 jest bardzo ciekawym instrumentem. Teraz powiedzia艂em o zmienno艣ci jako aktywach. A jest ona ciekawa te偶 pod tym wzgl臋dem, 偶e s膮 to tak naprawd臋 jedyne aktywa, kt贸re w okresie zawirowa艅 rynkowych sprawuj膮 si臋 najlepiej. Planuj臋 w艂a艣nie po艂膮czy膰 sobie zmienno艣膰, handel na wzrost zmienno艣ci z jakim艣 portfelem pasywnym, kt贸ry b臋dzie mia艂 ekspozycj臋 na rynki wschodz膮ce czy globalne, 偶eby ten portfel by艂 long only i 偶eby r贸wnocze艣nie ta ekspozycja na zmienno艣膰 by艂a wzrostowa, 偶eby w przypadku zawirowa艅 ten portfel by艂 dobrze zabezpieczony.

Czy to taka forma ubezpieczenia, polisy?

Mo偶e nie dos艂ownie polisy, bo ta zmienno艣膰 podczas trend贸w wzrostowych maleje, wi臋c pojawia艂yby si臋 straty. Bardziej jako wyp艂aszczenie krzywej kapita艂u. Nie traktowa艂bym tego jak typowej polisy, bo tak膮 nie jest.

Je偶eli chodzi o strategie, kt贸re budujesz, m. in. wykorzystuj膮c do tego te偶 zmienno艣膰, ale te偶 i inne instrumenty, to jak podchodzisz do tematu ich budowania, weryfikowania? S膮 co najmniej dwa podej艣cia 鈥 przynajmniej mi si臋 podoba艂o, w jaki spos贸b przedstawi艂 to Robert Carver. Pierwsze z nich to jest tzw. data first, gdzie po prostu bierzemy dane wej艣ciowe i staramy si臋 na ich bazie zbudowa膰 jaki艣 model, strategi臋. Natomiast drugie podej艣cie to jest tzw. idea first, czyli najpierw mamy jaki艣 pomys艂 do wykorzystania, jak膮艣 znan膮 anomali臋, kt贸ra wyst臋puje na rynku, np. momentum, a nast臋pnie wykorzystuj膮c ten pomys艂 staramy si臋 dopiero zbudowa膰 jaki艣 model, strategi臋. Nie staramy si臋 jej za bardzo dopasowywa膰 do danych, bo jest ich wtedy zwykle mniej, bo s膮 to bardziej d艂ugoterminowe strategie. Z kolei w tym pierwszym podej艣ciu zwykle tych danych powinno by膰 wi臋cej, np. przy wykorzystaniu strategii high frequency trading (HFT). Jak podchodzisz do swojego procesu budowania takich strategii, takich modeli?

Tak jak m贸wisz, Robert Carver fajnie to opisa艂 w swojej ksi膮偶ce, bodaj偶e Systematic Trading.
Warto powiedzie膰 o jednej bardzo fajnej kwestii, bo opieranie strategii na modelach typu pod膮偶anie za trendem, momentum czy mean reversion, to jest najprostsza rzecz, jaka mo偶e by膰 do zrobienia. Tak jak powiedzia艂e艣, do stworzenia takiego modelu nie potrzebujemy du偶ej ilo艣ci danych. Mo偶emy potrzebowa膰 np. danych tylko z ko艅ca dnia, nie musimy mie膰 takiego live streamu, 偶e potrzebujemy dane tikowe. To jest ogromny plus, bo 艂atwiej jest zrozumie膰, sk膮d si臋 bior膮 zyski i straty.

U mnie wygl膮da to tak, 偶e jest jaki艣 model, powiedzmy pod膮偶anie za trendem, i to ja okre艣lam sobie sygna艂, kt贸ry da艂by mi mo偶liwo艣膰 wej艣cia w rynek zgodnie z trendem. Najcz臋艣ciej s膮 to 艣rednie krocz膮ce albo przeci臋cie si臋 艣rednich, albo wyj艣cie ceny poza 艣redni膮. W przypadku trendu wzrostowego po prostu czekam na moment, kiedy cena przejdzie g贸r膮 przez 艣redni膮 krocz膮c膮. Nast臋pnie, w oparciu o wcze艣niej wspomnian膮 zmienno艣膰, definiuj臋 sobie wielko艣膰 pozycji i jakie艣 dopuszczalne obsuni臋cie kapita艂owe.

Trzeba pami臋ta膰, 偶e nie wszystkie strategie nadaj膮 si臋 do ka偶dej wielko艣ci pozycji. Mo偶e by膰 tak, 偶e jest fajny trend, ale mamy ogromn膮 zmienno艣膰. Tutaj istnieje takie ryzyko, 偶e je偶eli wejdziemy ze zbyt du偶ym kapita艂em, to mo偶emy ponie艣膰 bardzo du偶膮 strat臋, niezale偶nie od tego, czy nasza analiza by艂a trafna, czy nasz model by艂 odpowiedni. Mo偶emy by膰 wcze艣niej wybici na tych stop lossach ni偶 przypuszczali艣my.

Trzeba pami臋ta膰, 偶e nie wszystkie strategie nadaj膮 si臋 do ka偶dej wielko艣ci pozycji

Tak to w du偶ym skr贸cie u mnie wygl膮da, bo jeszcze analizuj臋 sobie rynki i na podstawie tych analiz dobieram modele. Nast臋pnie przychodzi proces testowania strategii, najcz臋艣ciej w Excelu lub w Pythonie. Nie jestem specjalist膮 od tego drugiego programu, ale mam znajomego, z kt贸rym wsp贸艂pracuj臋, i on mnie uczy. Zauwa偶y艂em, 偶e j臋zyk tego programu jest bardzo pomocny, bo pozwala zaoszcz臋dzi膰 bardzo du偶o czasu. U mnie kiedy艣 to wygl膮da艂o tak, 偶e pobiera艂em dane ze strony stooq.pl i musia艂em je przenosi膰 do Excela, pisz膮c przy tym r贸偶ne funkcje. Teraz mam gotowy szablon napisany w Pythonie, w kt贸rym zmieniam parametry strategii i to wszystko.

Chcia艂em jeszcze podpyta膰 o kwesti臋 ryzyka. Chodzi mi o tzw. curve fitting, z my艣l膮 szczeg贸lnie o tych, kt贸rzy s膮 mniej zaawansowani, 偶eby dobrze zrozumieli kontekst. Istnieje takie powiedzenie: je偶eli mamy dane i b臋dziemy je wystarczaj膮co mocno torturowa膰, wyznaj膮 nam, cokolwiek zechcemy.

ETF w praktyce, czyli prosta strategia dla globalnego rynku akcji i obligacji

Inwestowanie mo偶e by膰 nie tylko proste, ale nie musi zabiera膰 te偶 masy czasu. Przedstawiam prost膮 strategi臋, kt贸ra za ostatnie 70 lat zarabia艂a przeci臋tnie 15% rocznie.

Czytaj dalej 鈫

M贸wi膮c inaczej 鈥 s膮 dzisiaj takie narz臋dzia, kt贸re na wej艣ciu otrzymuj膮 dane historyczne, np. dotycz膮ce notowa艅 gie艂dowych za ostatnie 20-30 lat, a nast臋pnie algorytmy same buduj膮 na ich bazie strategie, kt贸re przynajmniej w testach, historycznych symulacjach daj膮 dobre wyniki. Jest jednak ogromne ryzyko, 偶e to niestety nie powt贸rzy si臋 w przysz艂o艣ci, na realnym rynku, tzw. ryzyko zbytniego dopasowania do krzywej, tego curve fittingu. Jak sobie radzisz z tym problemem, 偶eby nie zbudowa膰 strategii, kt贸ra jest za bardzo 鈥瀢ytorturowana鈥, oparta na danych historycznych i niestety b臋dzie 藕le rokowa膰, je偶eli chodzi o przysz艂o艣膰?

To jest fajny temat. Generalnie mo偶esz stworzy膰 sobie strategi臋, mo偶esz zrobi膰 kilkaset tysi臋cy backtest贸w i znajdziesz ten jedyny maj膮cy sharpe ratio na poziomie 50. Trzeba jednak pami臋ta膰, 偶e to, co si臋 zdarzy艂o w przesz艂o艣ci niekoniecznie musi si臋 powt贸rzy膰 w przysz艂o艣ci. Najcz臋艣ciej jest tak, 偶e si臋 nie powtarza. Widzimy te trendy, wi臋c mo偶emy sobie wyobrazi膰, 偶e je偶eli by艂 on spadkowy, to po nim nast膮pi wzrostowy i to ma jakie艣 logiczne uzasadnienie. Problem jest z wy艂apaniem tego trendu.

U mnie to wygl膮da tak, 偶e nie stosuj臋 jednego modelu, dywersyfikuj臋 wszystko pomi臋dzy r贸偶ne modele, staram si臋 jak najmniej optymalizowa膰. Korzystam z wielu 艣rednich krocz膮cych, kt贸re nazwa艂em strefami 艣rednich krocz膮cych i analizuj臋 je pod k膮tem zmienno艣ci. Nie zmieniam tych parametr贸w. Je偶eli uwa偶am, 偶e jest za du偶a zmienno艣膰, to dany sygna艂 by艂 fa艂szywy. Oczywi艣cie mo偶na si臋 pomyli膰, to jest normalne. Ci臋偶ko stworzy膰 strategi臋, kt贸ra mia艂aby 99 czy nawet 80 procent skuteczno艣ci.

Curve fitting, overfitting to jest zmora. Najcz臋艣ciej mo偶na je spotka膰 w Internecie, gdzie firmy szkoleniowe czy analitycy pokazuj膮 swoje wyniki, a w艂a艣ciwie jeden historyczny wynik. Gdyby艣 stworzy艂 symulacj臋 na podstawie np. metody Monte Carlo, to by si臋 okaza艂o, 偶e ta strategia przez wi臋kszo艣膰 czasu nie nadaje si臋 do niczego, bo tracisz.

Curve fitting, overfitting to jest zmora. Najcz臋艣ciej mo偶na je spotka膰 w Internecie, gdzie firmy szkoleniowe czy analitycy pokazuj膮 swoje wyniki, a w艂a艣ciwie jeden historyczny wynik

Wydaje mi si臋, 偶e do tego tematu trzeba podchodzi膰 zdroworozs膮dkowo i 艂膮czy膰 to z dosy膰 racjonalnym podej艣ciem do zarz膮dzania kapita艂em, zarz膮dzania ryzykiem, 偶eby nie anga偶owa膰 si臋 wielkimi kwotami, tylko ma艂膮 艂y偶eczk膮, powoli.

Czyli generalnie podej艣cie systemowe jest bardzo fajne. Nale偶y natomiast mie膰 z ty艂u g艂owy wszelkie ryzyka, jakie si臋 z tym wi膮偶膮, 偶eby nie przedobrzy膰. Zw艂aszcza dzisiaj to ryzyko bardzo mocno si臋 ujawnia. Mamy komputery umo偶liwiaj膮ce robienie cud贸w z danymi i je偶eli kto艣 nie mia艂 z tym do艣wiadczenia, mo偶e p贸j艣膰 na 艂atwizn臋 i cieszy膰 si臋, 偶e ma co艣 super w symulacji, ale w rzeczywisto艣ci to mo偶e wygl膮da膰 i najcz臋艣ciej wygl膮da zdecydowanie gorzej.

Je偶eli chodzi o narz臋dzia, z czego jeszcze korzystasz? Wspomnia艂e艣 ju偶 o Excelu, o Pythonie znajduj膮cych si臋 w twojej palecie rozwi膮za艅.

Excel ma, moim zdaniem, og贸lne zastosowanie w ca艂ej bran偶y finansowej. Wsz臋dzie spotkasz specjalist贸w od VBA, od Excela 鈥 arkusz kalkulacyjny to bardzo pomocne narz臋dzie. Python s艂u偶y bardziej do automatyzacji tego wszystkiego, 偶eby nie klika膰 i nie pobiera膰 r臋cznie tych plik贸w csv z portali. Wpisujesz sobie jak膮艣 funkcj臋, a wszystko dzieje si臋 automatycznie.

Dane pobieram z IQFeed 鈥 portalu dostarczaj膮cego dane m.in. z rynku niemieckiego. Pobieram je tak偶e z stooq.pl je偶eli szukam danych dziennych, nie ma tam danych Intraday. Chyba nie mam nic innego du偶ego w swoim warsztacie.

A jakie艣 p艂atne serwisy, typu stockcharts.com, finviz.com?

Je偶eli o tym m贸wisz to oczywi艣cie, korzystam z tego pierwszego, bo jest mi 艂atwiej wrzuci膰 wykres czy podzieli膰 si臋 czym艣 na blogu. O wiele 艂atwiej jest mi skorzysta膰 z gotowych rozwi膮za艅, kt贸re s膮 przeznaczone do analizy technicznej, gdzie mo偶na ju偶 mie膰 obraz wykresu z naniesionymi 艣rednimi itd. To jest dosy膰 du偶e u艂atwienie.

Korzystamy tak偶e, ze znajomym, z quandl.com, bo sprzedajemy dane do mniejszego funduszu w USA, nie pami臋tam jego nazwy. To s膮 dane pokazuj膮ce aktywno艣膰 u偶ytkownik贸w (symptomy spadkowe czy wzrostowe) na kilku naszych rodzimych portalach internetowych, dotycz膮ce wypowiedzi odno艣nie sp贸艂ek notowanych na GPW czy portalach prowadz膮cych fora na temat sp贸艂ek ameryka艅skich, niemieckich. Razem ze znajomym agregujemy te dane i p贸藕niej je sprzedajemy. Nie ma z tego du偶ych pieni臋dzy. To jest taka bardziej pasja, kt贸ra by膰 mo偶e kiedy艣 przerodzi si臋 w wi臋kszy biznes.

Tematy r贸偶ne

Rozumiem. To wszystko, je偶eli chodzi o dzia艂, w kt贸rym chcia艂em przepyta膰 ci臋 na okoliczno艣膰 tego, jak wygl膮da twoje w艂asne podw贸rko. Chcia艂bym teraz przej艣膰 do sekcji, w kt贸rej porozmawiamy na wiele r贸偶nych temat贸w.

Pierwsze pytanie, jakie mam, takie og贸lne, niedotycz膮ce ci臋 wprost, to dlaczego, twoim zdaniem, jest wiele inteligentnych, wykszta艂conych os贸b, kt贸re wydaj膮 si臋 by膰 te偶 racjonalne 偶yciowo, a zachowuj膮 si臋 kompletnie nieracjonalnie, je偶eli chodzi o decyzje podejmowane na rynkach finansowych? Z czego to si臋 bierze? Gdyby艣 m贸g艂 spr贸bowa膰 to w jaki艣 spos贸b skatalogowa膰, jakie to s膮 powody?

G艂贸wnymi powodami s膮 emocje, chciwo艣膰 i strach. By艂o ju偶 wiele bada艅 na ten temat, wiele os贸b otrzyma艂o za to Nagrody Nobla, jest wiele publikacji. Wszystko sprowadza si臋 do tego, 偶e jako ludzie nie zachowujemy si臋 racjonalnie. Je偶eli mia艂bym podj膮膰 decyzj臋 finansow膮 na zasadzie intuicji, to bym najpewniej 藕le wybra艂.

Najcz臋艣ciej to wszystko wynika z tego, 偶e jako inwestorzy, jako ludzie szukamy drogi na skr贸ty. Jeste艣my bombardowani informacjami w mediach, 偶e tutaj co艣 wzros艂o, kto艣 osi膮gn膮艂 fajny wynik. Wchodzisz na fora internetowe, a tam pe艂no wyci膮g贸w z kont. Brokerzy, domy maklerskie przeprowadzaj膮 wyk艂ady i analizy z lud藕mi, kt贸rzy uzyskali konkretne kwoty na rynkach. Najcz臋艣ciej s膮 to przypadkowe, wy艣rubowane zyski.

Zauwa偶, 偶e nie ma tam w og贸le mowy o ryzyku. Nikt nie m贸wi, ile straci艂, wszyscy m贸wi膮 o tym, ile kto zarobi艂. I taki inwestor, widz膮c co艣 takiego, pomy艣li sobie: jestem doktorem, np. chirurgiem, jestem m膮dry, a tamten go艣膰 tylko klika w jakim艣 tam programie? To ja te偶 tak zrobi臋 鈥 skopiuj臋 go i zarobi臋 tak samo. Niestety to tak nie dzia艂a.

Planujemy decyzje na podstawie tej drogi na skr贸ty, planujemy podj膮膰 szybki zysk, kt贸ry jest obarczony ogromnym ryzykiem. I nie daj Bo偶e, je偶eli uda nam si臋 osi膮gn膮膰 zysk jeszcze szybciej ni偶 zak艂adali艣my. Wtedy my艣limy sobie: skoro raz si臋 uda艂o, to uda si臋 drugi raz, ale zwi臋kszymy wielko艣膰 pozycji na kontraktach terminowych. Zapominamy niestety o ryzyku i je偶eli dojdzie do straty, to przy zwi臋kszonej alokacji kapita艂u b臋dzie ona potworna. Najcz臋艣ciej ko艅czy si臋 to potocznym bankructwem, czyli wyzerowaniem konta, poniesieniem bardzo du偶ej straty kapita艂owej.

Czyli rynki daj膮 te偶 tak膮 iluzj臋 艂atwo艣ci zarabiania pieni臋dzy? W gruncie rzeczy osoba, kt贸ra nie ma 偶adnego przygotowania, mo偶e wej艣膰 na rynek i zwyk艂ym trafem zarobi膰 tu i teraz pieni膮dze. Najcz臋艣ciej ta osoba jednak nie pomy艣li, 偶e ten zarobek by艂 wynikiem szcz臋艣cia, ale zechce to kontynuowa膰, by膰 mo偶e jeszcze zwi臋kszaj膮c swoje ryzyko. Dlatego to chyba nie jest takie proste, jak si臋 wydaje, przynajmniej na pocz膮tku.

Nie wiem, czy to rynek daje tak膮 iluzj臋, czy bardziej my sami sobie nie tworzymy takiej iluzji? Wydaje mi si臋, 偶e zarobienie pieni臋dzy na rynku nie jest problemem, bo 鈥 tak jak m贸wisz 鈥 mo偶esz mie膰 z艂oty strza艂, szcz臋艣cie i szybko zarobisz pieni膮dze. Problemem jest nietracenie pieni臋dzy.

Kiedy艣 by艂em na szkoleniu Van Tharpa. Powiedzia艂 tak膮 fajn膮 kwesti臋, 偶e konsekwencj膮 nietracenia jest zarabianie. Na jego szkoleniach nie uczysz si臋 zarabia膰, tylko tego, jak nie traci膰, k艂adzie du偶y nacisk na ryzyko. Mo偶na si臋 tam naprawd臋 podszkoli膰, je偶eli chodzi o zarz膮dzanie ryzykiem. Nie reklamuj臋 tego, by艂em na tym szkoleniu wiele lat temu, nie wiem, jak to teraz wygl膮da merytorycznie. Wydaje mi si臋, 偶e po prostu nie umiemy nie traci膰.

Rynek jest te偶 bardzo brutalny i nawet ludzie, kt贸rym wydaje si臋, 偶e maj膮 jaki艣 plan dzia艂ania, cz臋sto porzucaj膮 go w najgorszym mo偶liwym momencie. Pami臋tam, co si臋 dzia艂o, jak zacz臋艂y si臋 te wielkie spadki zwi膮zane z koronawirusem i rynki zacz臋艂y lecie膰 w przepa艣膰. Morgan Housel, kt贸ry jest do艣膰 mocno aktywny na Twitterze, bardzo fajnie napisa艂 wtedy o tych inwestorach, kt贸rzy powo艂ywali si臋 zwykle na Buffetta, 偶e w zesz艂ym tygodniu cytowali jego s艂owa: 鈥瀉kcje kupuj膮 na ca艂e 偶ycie, licz膮 si臋 przede wszystkim dywidendy, wieloletni okres inwestowania i to, co si臋 teraz dzieje nie ma 偶adnego znaczenia, je偶eli chodzi o ich portfel inwestycyjny鈥. Kilka dni p贸藕niej zacz臋li ju偶 jednak cytowa膰 Johna Maynarda Keynesa, kt贸ry czasami sprzedawa艂 akcje, chocia偶 nie by艂 tego wielkim zwolennikiem, ale jednak potrafi艂 ucina膰 straty. Jeszcze kilka dni p贸藕niej, jak napisa艂 Morgan Housel, ci sami inwestorzy zacz臋li cytowa膰 Bibli臋, bo ju偶 by艂o tak 藕le, 偶e zapomnieli o tym, i偶 wcze艣niej m贸wili o Buffetcie.

To te偶 pokazuje, 偶e cz臋sto nie doceniamy tego, 偶e emocje mog膮 nas naprawd臋 sporo kosztowa膰, je偶eli chodzi o ich prze偶ywanie na rynku. A maj膮 one ogromny wp艂yw na podejmowanie decyzji.

Chcia艂em tutaj od razu dopyta膰 o co艣 takiego jak storytelling. Zauwa偶y艂em, 偶e wiele os贸b, z r贸偶nych powod贸w, bardzo sceptycznie podchodzi do inwestowania w oparciu o modele statystyczne, o twarde fakty, liczby. Jednak bardzo cz臋sto te same osoby ch臋tnie kupuj膮 czy inwestuj膮 w oparciu o tzw. storytelling, czyli dobrze opowiedziane historie. Im lepiej opowiedziana historia, tym lepiej, przynajmniej dla opowiadaj膮cego, bo ma wi臋ksz膮 szans臋, 偶e te historie b臋d膮 si臋 cieszy艂y powodzeniem.

Z czego bierze si臋 to, 偶e jeste艣my do艣膰 oporni na twarde fakty, a z kolei bardzo ch臋tnie chcemy pod膮偶a膰 w oparciu o historie, kt贸re nie zosta艂y w 偶aden spos贸b sprawdzone? S膮 tylko po prostu dobrze opowiedziane i to wystarcza, 偶eby na ich podstawie podejmowa膰 decyzje.

Tylko i wy艂膮cznie z niewiedzy i braku umiej臋tno艣ci analizy twardych fakt贸w. Zauwa偶, 偶e bardzo lubimy opowie艣ci, niewa偶ne, czy ma ona charakter pozytywny czy negatywny, chocia偶 wi臋cej jest tych drugich. Storytelling opiera si臋 o ba艅ki spekulacyjne, Fed-y itd. To s膮 jakie艣 niestworzone historie.

Storytelling przemawia bardziej, bo po pierwsze masz fajn膮 opowie艣膰. Je偶eli kto艣 jest dobrym m贸wc膮, nie tak jak ja, tylko potrafi si臋 艂adnie wys艂owi膰, m贸wi sk艂adnie, 艂adnie, spokojnie, to ta osoba b臋dzie mia艂a o wiele wi臋ksze 鈥瀊ranie鈥 w艣r贸d inwestor贸w ni偶 osoba, kt贸ra b臋dzie przedstawia膰 tabelk臋 ze stopami zwrotu, standardowym odchyleniem itd. Wynika to w艂a艣nie z braku umiej臋tno艣ci analizy.

Storytelling jest czym艣 w rodzaju przeka藕nika pomi臋dzy dan膮 statystyczn膮 a jak膮艣 fajn膮 opowie艣ci膮. Je偶eli kto艣 opowiada o ba艅kach spekulacyjnych, przez p贸艂 godziny m贸wi o tym, jak bardzo 藕le jest w gospodarkach i nagle dochodzi do spadku, jak teraz podczas epidemii koronawirusa, no to ma dow贸d, storytelling zadzia艂a艂. Nikt nie b臋dzie si臋 zastanawia艂, czy to jest wynik tego, 偶e mieli艣my du偶e zaanga偶owanie w funduszach pasywnych, czy po prostu ten spadek si臋 nale偶a艂, ale nie jest przesadzony itd.

Storytelling jest czym艣 w rodzaju przeka藕nika pomi臋dzy dan膮 statystyczn膮 a jak膮艣 fajn膮 opowie艣ci膮

Storytelling zawsze b臋dzie w cenie. Podtrzymuj臋 moj膮 opini臋, 偶e z tradingu nie da si臋 utrzyma膰 鈥 zawsze musi by膰 ten storytelling. Te historie musz膮 by膰 gdzie艣 tam sprzedawane itd.

Kolejna kwestia dotyczy 艣wiata tzw. retaili, czyli inwestor贸w indywidualnych, handluj膮cych czy te偶 inwestuj膮cych na swoim prywatnym rachunku i inwestor贸w instytucjonalnych, profesjonalnych. Bardzo cz臋sto u ciebie na blogu, r贸wnie偶 na Twitterze jak obserwuj臋, piszesz na ten temat, tak偶e o nieracjonalno艣ci inwestor贸w indywidualnych. Na czym polega g艂贸wna r贸偶nica mi臋dzy tymi dwiema grupami uczestnik贸w rynku?

Najwi臋ksza r贸偶nica jest w kontroli ryzyka. Inwestorzy profesjonalni, nie m贸wi臋 tu o profesjonalnych inwestorach indywidualnych, ale o pracuj膮cych dla bank贸w, funduszy, gdzie s膮 ca艂e dzia艂y zarz膮dzania ryzykiem 鈥 oni nie mog膮 podj膮膰 ryzyka, jakiego tylko chc膮. Maj膮 z g贸ry okre艣lony limit na wej艣cie w pozycj臋, na poniesion膮 strat臋 i musz膮 si臋 tego trzyma膰. Historia zna jakie艣 przypadki niepos艂usze艅stwa 鈥 to chyba by艂 J茅r葟me Kerviel z Soci茅t茅 G茅n茅rale 鈥

Rouge Trader.

鈥, kt贸ry troch臋 nadu偶y艂 zaufania banku i doprowadzi艂 do dosy膰 du偶ej katastrofy, handluj膮c niemieckimi kontraktami na DAX-ie. Niemniej tutaj chodzi o to, 偶e g艂贸wna r贸偶nica polega na kontroli ryzyka.

Dodatkowo inwestorzy profesjonalni maj膮 zupe艂nie inne zaplecze technologiczne. Taki zwyk艂y inwestor, kt贸ry chce zacz膮膰 przygod臋 z rynkiem kontrakt贸w terminowych, najcz臋艣ciej rozpocznie od rynku CFD, od MetaTradera?, ale to nie jest to samo, co taki prawdziwy rynek terminowy. R贸wnie偶 szybko艣膰 realizacji zlece艅 jest o wiele wi臋ksza po stronie inwestor贸w profesjonalnych. Te wszystkie rzeczy nak艂adaj膮 si臋 na siebie i powoduj膮, 偶e inwestorzy indywidualni b臋d膮 si臋 zachowywa膰 bardziej irracjonalnie w por贸wnaniu do profesjonalnych.

Fajnie to te偶 wygl膮da na pozycjonowaniu si臋 inwestor贸w na rynkach. S膮 raporty CFTC, ale jest te偶 taki Polak, Ignacy Mostowicz, cho膰 to jego pseudonim, nie wiem, jak naprawd臋 si臋 nazywa. Przedstawia on pozycjonowanie si臋 uczestnik贸w na rynkach finansowych z podzia艂em na dealer, market maker, bank, hedge fund czy inwestor indywidualny. Mo偶na zauwa偶y膰, 偶e to pozycjonowanie si臋 inwestor贸w instytucjonalnych jest bardziej harmoniczne, a w艣r贸d retaili panuje chaos.

To wynika w艂a艣nie z tego, 偶e przetrzymujemy pozycje na du偶ych stratach, ucinamy bardzo szybko zyski, je偶eli rynek si臋 odwr贸ci, nie kontrolujemy ryzyka, brakuje plan贸w. Je偶eli plan nie sk艂ada si臋 z takich temat贸w jak kontrola ryzyka, kontrola kapita艂u, jakiego艣 modelu, to polegniemy na rynku, tutaj nie ma wyj膮tk贸w. Niewa偶ne, czy uwa偶asz si臋 za specjalist臋 czy masz intuicj臋. Je偶eli nie masz planu, to mo偶esz i艣膰 na przystanek i rozda膰 pieni膮dze stoj膮cym tam osobom, na to samo wyjdzie.

Powiedzia艂e艣 t臋 istotn膮 rzecz na pocz膮tku, ale nie wiem, czy dostatecznie to wybrzmia艂o: fakt bycia inwestorem indywidualnym nie oznacza, 偶e jeste艣my skazani na pora偶k臋. Indywidualny inwestor r贸wnie偶 mo偶e post臋powa膰 w spos贸b profesjonalny i mo偶e nawet wykorzystywa膰 to na swoj膮 korzy艣膰. Natomiast og贸艂 takich inwestor贸w post臋puje faktycznie tak, jak to przedstawi艂e艣.

Tak, dok艂adnie.

Chcia艂em jeszcze zapyta膰 o co艣, co my艣l臋, 偶e b臋dzie interesowa艂o wiele os贸b. Cz臋sto si臋 zreszt膮 takie pytania pojawiaj膮 lub przychodz膮 mejlem 鈥 czy z inwestowania na w艂asny rachunek mo偶na si臋 utrzyma膰? Czy b臋d膮c na rynku uda si臋 zarabia膰 regularne i godziwe pieni膮dze?

Wiem, 偶e takie postawienie tematu samo w sobie ju偶 jest do艣膰 dyskusyjne. 呕eby ta dyskusja by艂a bardziej realna, za艂贸偶my, 偶e kto艣 potrzebuje oko艂o 200 tysi臋cy z艂otych w skali roku, 偶eby utrzyma膰 siebie, swoj膮 rodzin臋, 偶eby 偶y膰 komfortowo. Ile taka osoba musia艂aby mie膰 swojego kapita艂u, kt贸rym b臋dzie dzia艂a膰 na rynku finansowym, 偶eby mog艂a, m贸wi膮c kolokwialnie, wycisn膮膰 z tego 艣rednio tak膮 kwot臋 rocznie?

Wiemy, 偶e ci臋偶ko tutaj o jak膮艣 powtarzalno艣膰, jak na lokacie, gdzie mamy zagwarantowane, 偶e b臋dziemy mie膰 tyle i tyle procent na koniec roku; z tym mo偶e by膰 gorzej. Jak widzisz ten temat, je偶eli chodzi o utrzymywanie si臋 z gie艂dy?

To jest dosy膰 ci臋偶ki temat do uchwycenia. Mi si臋 nie uda艂o utrzyma膰 z gie艂dy, ale w tym, co powiem, nie jestem stronniczy. Nie patrz臋 przez sw贸j pryzmat, tylko staram si臋 spojrze膰 na to og贸lnie.

Trzeba jasno powiedzie膰, 偶e wi臋kszo艣膰 os贸b nie da rady utrzyma膰 si臋 z gie艂dy. Nie wierz臋 w co艣 takiego, 偶e kto艣 w wieku 18 lat wchodzi na rynek, wp艂aca 5 tysi臋cy z艂otych i przez kolejne 40 lat b臋dzie si臋 utrzymywa膰 z tego, generuj膮c rocznie 200 tysi臋cy z艂otych. To jest niemo偶liwe. Mo偶esz t臋 kwot臋 osi膮gn膮膰 przez zupe艂ny przypadek, powiedzmy w kwietniu, ale nie ma takiej mo偶liwo艣ci 偶eby艣 osi膮ga艂 taki zysk regularnie, co roku. Jest to bardzo trudne, w szczeg贸lno艣ci je偶eli nie masz 偶adnego planu.

Nie wierz臋 w co艣 takiego, 偶e kto艣 w wieku 18 lat wchodzi na rynek, wp艂aca 5 tysi臋cy z艂otych i przez kolejne 40 lat b臋dzie si臋 utrzymywa膰 z tego, generuj膮c rocznie 200 tysi臋cy z艂otych

Je偶eli masz jak膮艣 konkretn膮 strategi臋, to 偶eby osi膮gn膮膰 te 200 tys. z艂 w skali roku, wtedy bez kilku milion贸w na koncie nie wchodzi艂bym w rynek. Nie ma takiej mo偶liwo艣ci. Nawet je偶eli masz te kilka milion贸w z艂otych, to musia艂e艣 je jako艣 zdoby膰, prac膮 na etacie, w艂asn膮 dzia艂alno艣ci膮, jakkolwiek. Warto si臋 zastanowi膰, czy jest sens rzuca膰 co艣, co da艂o ci zysk, przych贸d w wielko艣ci 3-4 milion贸w, czy to jest gra warta 艣wieczki? Natomiast gdyby艣 mia艂 portfel wielko艣ci powiedzmy 20, 40 milion贸w, no to obligacje i te 200 tys. mo偶na sobie z samych obligacji wyci膮gn膮膰. Ale generalnie to jest bardzo ci臋偶ki temat.

Wi臋kszo艣膰 os贸b wychodzi z za艂o偶enia, 偶e zarobili milion z艂otych i nagle rzucaj膮 wszystko i od teraz b臋d膮 si臋 utrzymywa膰 z rynku, ale to tak nie dzia艂a niestety. Je偶eli nie masz stabilnej strategii, to mo偶e by膰 ci臋偶ko. W jednym roku mo偶esz mie膰 fajny zysk, ale np. przez dwa 鈥 trzy kolejne lata tego zysku mo偶e w og贸le nie by膰 albo b臋dzie bardzo ograniczony. Trzeba te偶 pami臋ta膰 o podatkach, bo od ka偶dego zysku trzeba zap艂aci膰 podatek.

Robi艂em wywiady z osobami, kt贸re zarz膮dza艂y pieni臋dzmi innych ludzi, pracowa艂y w funduszach, np. hedgingowych. Takimi osobami by艂a np. Linda Raschke czy Tom Basso. Je偶eli one zarz膮dza艂y kilkuset milionami dolar贸w i z zysku 艣ci膮ga艂y 20 proc. plus 2 proc. od zarz膮dzanego kapita艂u, to je偶eli m贸wimy o tych mitycznych wielkich pieni膮dzach, bo tak wielu ludzi postrzega rynki finansowe, to to w艂a艣nie na tym polega, na wielkiej skali. To nie polega na tym, 偶e oni zarabiali po kilkaset procent rocznie, tylko 偶e oni po prostu operowali na bardzo du偶ych kwotach. My艣l臋, 偶e to jest du偶e nieporozumienie, cho膰 przyznam, 偶e na pocz膮tku te偶 tak my艣la艂em. Nie mia艂em pieni臋dzy, mia艂em 5 tys. z艂, my艣la艂em, 偶e z czasem ukr臋c臋 z tego wielk膮 sum臋 i b臋d臋 z tego 偶y艂, i w og贸le b臋dzie fajnie, i to b臋dzie pi臋kne, proste i przyjemne. To jest te偶 taka troch臋 pu艂apka.

Tak.

A je偶eli chodzi o osoby, kt贸re chc膮 brn膮膰 w pr贸b臋 inwestowania na w艂asnym rachunku i chc膮 faktycznie robi膰 to same? Za艂贸偶my, 偶e nawet maj膮 w tym kierunku upodobania, pasje. Jak taki pocz膮tkuj膮cy inwestor mo偶e znale藕膰 zaufane 藕r贸d艂a wiedzy? Czym si臋 powinna taka osoba kierowa膰? Wiemy, 偶e jest bardzo du偶o szarlatan贸w dooko艂a, kt贸rzy opowiadaj膮 niestworzone historie, niestety jest tu te偶 du偶o scamu? To te偶 tworzy z艂膮 reputacj臋 tej bran偶y szkoleniowej. To nie znaczy, 偶e wszyscy robi膮 z艂膮 robot臋, ale jest jednak bardzo wielu oszust贸w, m贸wi膮c wprost. Jak taka osoba, kt贸ra chce si臋 nauczy膰 i w艂o偶y膰 w to sw贸j wysi艂ek, mo偶e znale藕膰 zaufane 藕r贸d艂a wiedzy?

To jest dobre pytanie. Generalnie, je偶eli kto艣 wchodzi na rynek, a nie ma o nim zielonego poj臋cia, to ma du偶y problem. To powinno tak wygl膮da膰, 偶e najpierw trzeba zdoby膰 du偶膮 wiedz臋 na temat rynku, a potem zacz膮膰 z nim przygod臋. Jak znale藕膰 tak膮 zaufan膮 osob臋? Jest to trudne. Mo偶na zacz膮膰 od czego艣 takiego, jak nauka mikrostruktury rynkowej, tych mechanizm贸w, zdobycie informacji o instrumencie finansowym, na kt贸rym b臋dziemy handlowa膰, pr贸bowa膰 stworzy膰 jaki艣 w艂asny model itd. Nie brn膮艂bym w szkolenia, kt贸re m贸wi膮, 偶e mamy strategi臋 xyz, kt贸ra da ci xxx procent w skali roku 鈥 nie wierz臋, 偶e co艣 takiego istnieje. Omija艂bym to szerokim 艂ukiem.

Ci臋偶ko, rzeczywi艣cie ci臋偶ko jest znale藕膰 co艣 pewnego w obecnym okresie, w XXI wieku, gdy jest ten szum informacyjny, mnogo艣膰 tych serwis贸w. Rozpocz膮艂bym jednak od nauki, od zdobycia informacji na temat mikrostruktury rynkowej. To mo偶na zdoby膰 w ksi膮偶kach, na YouTubie, tych materia艂贸w jest pe艂no. Po prostu mie膰 jak najbardziej obiektywne spojrzenie na rynek ni偶 subiektywne, poprzez pryzmat wynik贸w osi膮ganych przez jak膮艣 osob臋, szkoleniowca.

Cz臋sto mo偶na si臋 spotka膰 z takim prze艣wiadczeniem, 偶e trzeba by膰 na rynku przez xx lat 鈥 10, 15 czy 5 lat, zanim si臋 cz艂owiek nauczy, ale to tak nie dzia艂a. Cena, jak膮 zap艂acisz przez te 5-10 lat, mo偶e by膰 tak wielka, 偶e stracisz rodzin臋, stracisz pieni膮dze, wejdzie ci komornik na konto itd.

Praktyczne wykorzystanie prostej strategii wykorzystuj膮cej ETF

W tym wpisie przedstawiam jak w praktyce mo偶na wykorzysta膰 prost膮 strategi臋 dla rynku akcji i obligacji, r贸wnie偶 w ramach konta IKE/IKZE.

Czytaj dalej 鈫

Jak to kiedy艣 powiedzia艂a Linda Raschke: rynki finansowe s膮 bodaj najdro偶szym sposobem na to, 偶eby si臋 czego艣 dowiedzie膰 o sobie.

Dok艂adnie tak jest. S膮 osoby, kt贸re rzeczywi艣cie potrafi膮 si臋 utrzyma膰 z tego rynku i robi膮 to nawet w do艣膰 fajny spos贸b. U ciebie na pocz膮tku by艂 Krzysztof 艁ucjan, on si臋 utrzymuje tylko i wy艂膮cznie z rynku. Trzeba tylko doda膰, 偶e on nie zaczyna艂 od wp艂acenia symbolicznych 5 tys. z艂, tylko bra艂 normaln膮 prac臋, gdzie zdobywa艂 ten kapita艂. On sobie uk艂ada艂 to 偶ycie.

Jest ju偶 na rynku od ponad 20 lat.

W艂a艣nie. Tyle lat ju偶 si臋 utrzymuje z rynku, ale to nie znaczy, 偶e ka偶dy b臋dzie si臋 m贸g艂 utrzyma膰. No w艂a艣nie 鈥 czy ka偶dy mo偶e p贸j艣膰 do Krzysia, a Krzysiu mu powie: 鈥濻艂uchaj, musisz zrobi膰 to, to i to鈥. Ka偶dy z nas mo偶e da膰 wskaz贸wki, co zrobi膰 i czego si臋 nauczy膰, ale to ju偶 od ciebie zale偶y, jak to wykorzystasz. Ci臋偶ki temat.

Cz臋sto si臋 m贸wi o rynkach finansowych w kontek艣cie wielu przek艂ama艅, mit贸w odno艣nie inwestowania. Gdyby艣 m贸g艂 tu wymieni膰 chocia偶 kilka? Najcz臋艣ciej pojawiaj膮 si臋 mity w kontek艣cie inwestowania na rynkach, w kontek艣cie rynk贸w finansowych.

Tych mit贸w jest rzeczywi艣cie bardzo du偶o, a najcz臋艣ciej s膮 one tworzone przez osoby, kt贸re nie maj膮 zielonego poj臋cia o rynkach, nie maj膮 poj臋cia o tym, o czym m贸wi膮. To, z czym najcz臋艣ciej si臋 teraz mo偶na spotka膰 鈥 wydaje mi si臋, 偶e to jest jaka艣 plaga w ostatnich latach 鈥 偶e psychologia jest najwa偶niejsza. To nie jest prawda. Musisz mie膰 plan, kt贸ry b臋dzie dopasowany do twojej psychiki, do twojej mentalno艣ci. To troch臋 brzmi tak, 偶e wchodzisz w rynek, oboj臋tnie jakim kapita艂em, oboj臋tnie w jakim kierunku, i czekasz. I po prostu musisz by膰 silny psychicznie, musisz wytrzyma膰. To tak nie dzia艂a.

Wyzerujesz konto i jeste艣 dalej silny. 馃檪

Dok艂adnie. Dlatego wydaje mi si臋, 偶e to jest jeden z najwi臋kszych mit贸w. To nie znaczy, 偶e psychologia nie jest wa偶na 鈥 bo jest bardzo wa偶na, ale wszystko musi mie膰 r臋ce i nogi. To nie mo偶e by膰 tak, 偶e jeden czynnik ma wi臋ksz膮 wag臋 od drugiego. Tak samo jest z kontrol膮 ryzyka, 偶e wystarczy tylko kontrolowa膰 ryzyko i nie musisz mie膰 偶adnego planu. To jeden z wi臋kszych mit贸w, kt贸ry mnie osobi艣cie bardzo irytuje. Mo偶esz mie膰 superekstrakontrol臋 tego ryzyka, ale co z tego, je偶eli b臋dziesz ponosi艂 straty przez 3-4 kolejne lata, co wtedy? Mam na my艣li tak膮 sytuacj臋: masz ca艂y czas ma艂e, powtarzalne straty, niby kontrolujesz to ryzyko, straty s膮 ma艂e, ale je偶eli one ca艂y czas wyst臋puj膮, to co艣 jest nie tak. Kontrola ryzyka jest istotna, ale ona musi wsp贸艂gra膰 z ca艂ym twoim planem, z ca艂膮 twoj膮 strategi膮. Nie ma czego艣 takiego, 偶e kontrola ryzyka b臋dzie najwa偶niejsza.

Kontrola ryzyka jest istotna, ale ona musi wsp贸艂gra膰 z ca艂ym twoim planem, z ca艂膮 twoj膮 strategi膮

Kolejnym takim mitem s膮 chyba market makerzy i rynek CFD, bo to polowanie na stop lossy, banki centralne itd. Nie rozumiem tego, no mo偶e cz臋艣ciowo, bo jak si臋 zapytasz os贸b, kt贸re handluj膮 gdzie艣 tam na zewn膮trz Polski, w USA czy w Wielkiej Brytanii, to one m贸wi膮 otwarcie, 偶e rynek broker贸w detalicznych strasznie zbezcze艣ci艂 poj臋cie market makera. Dla market makera w ich wersji najlepszym rynkiem jest taki, kt贸ry si臋 nie rusza, bo on zarabia tylko na spreadzie. Jego nie obchodzi, czy b臋dzie zysk ze swojej pozycji kontraktowej, czy te偶 strata, bo on zarabia na spreadzie.

Na 艣wiecie ten marketing broker贸w detalicznych typu CFD spowodowa艂 to, 偶e ludzie wierz膮, 偶e maker zawsze musi czy艣ci膰 stop lossy, bo market maker to market maker. Te wszystkie transakcje klient贸w s膮 agregowane na serwerach brokera i mo偶e rzeczywi艣cie dochodzi na nich do manipulacji kursami, 偶eby wyci膮膰 stop lossy. W takim przypadku strata klienta jest zyskiem brokera, ale to jest ograniczone tylko do broker贸w detalicznych, market maker贸w. Nie nale偶y myli膰 market makera z takim prawdziwym market makerem, animatorem rynku.

Kolejnym mitem s膮 banki centralne, kt贸re poluj膮 na stop lossy. Tego naprawd臋 nie rozumiem, sk膮d to si臋 bierze. Sk膮d si臋 rodz膮 pomys艂y, 偶e FED wchodzi na rynek terminowy S&P 500 albo EBC na rynek DAX i kosi stop lossy Kowalskiego handluj膮cego w Poznaniu czy w Warszawie. To jest dla mnie absurd.

Spisek. 馃檪

Tak. Banki tak nie dzia艂aj膮. One oczywi艣cie skupuj膮 aktywa z rynku, ale to jest rynek obligacji, produkt贸w bankowych, kredytowych, nie pami臋tam ich dok艂adnej nazwy, chyba NBS 鈥 Mortgage Backed Securities. Oni tam rzeczywi艣cie dzia艂aj膮, ale nie na takiej zasadzie, 偶eby wykosi膰 kogo艣 z tego rynku, to by by艂o bez sensu.

OK. To teraz otworz臋 kolejn膮 puszk臋 Pandory. Chcia艂em z tob膮 przej艣膰 przez kilka podej艣膰 do inwestowania, gdzie cz臋sto si臋 tocz膮 mi臋dzy r贸偶nymi obozami, pochodz膮cymi z r贸偶nych szk贸艂 i wyznaj膮cych r贸偶ne filozofie postrzegania rynk贸w, do艣膰 istotne wojny. Pierwsze takie por贸wnanie, je偶eli chodzi o dwie szko艂y inwestowania, jakie sobie wynotowa艂em, to podej艣cie uznaniowe, dyskrecjonalne, intuicyjne versus podej艣cie ilo艣ciowe, systemowe. Ju偶 sobie nieco powiedzieli艣my na ten temat w dzisiejszym wywiadzie, ale jakby艣 teraz scharakteryzowa艂 g艂贸wne r贸偶nice tych dw贸ch podej艣膰. Czy to jest tak, 偶e jedno jest lepsze od drugiego, czy w og贸le ci臋偶ko to postrzega膰 w tych kategoriach? Jak ty podchodzisz do tego tematu?

Wiesz, z tego typu dyskusjami mo偶na si臋 spotka膰, np. na Twitterze, sam czasem uczestnicz臋 w tych internetowych bojach. One maj膮 charakter bardziej filozoficzny, nie maj膮 takiego wymiaru, kt贸ry by mia艂 znaczenie dla naszego portfela. Trzeba pami臋ta膰 o jednej rzeczy: je偶eli chcemy handlowa膰 dyskrecjonalnie, chcemy korzysta膰 z w艂asnej intuicji, to musimy pami臋ta膰 o tym, czym jest intuicja. Intuicja to jest wiedza i do艣wiadczenie.

Je偶eli wchodzisz na rynek, a nigdy wcze艣niej nie mia艂e艣 z tym do czynienia, to twoja wiedza na temat funkcjonowania rynku jest zerowa. Liczysz po prostu na 艂ut szcz臋艣cia. Je偶eli uda ci si臋 wygra膰 z rynkiem, powiedzmy przez rok b臋dziesz 艣ci膮ga艂 zysk, to mo偶esz doj艣膰 do wniosku, 偶e twoja intuicja jest na tak wysokim poziomie, 偶e nic ci wi臋cej nie brakuje, 偶e jeste艣 w stanie zarabia膰 w ten spos贸b przez kolejne na艣cie lat. A to mo偶e by膰 kwestia przypadku, kwestia intuicji, dobrego czucia rynku, to tak nie dzia艂a.

Najcz臋艣ciej osoby, kt贸re decyduj膮 si臋 na handel dyskrecjonalny, to s膮 osoby zarz膮dzaj膮ce portfelami w funduszach, kt贸re s膮 rzeczywi艣cie na tym rynku przez d艂ugi czas, zdoby艂y sobie do艣wiadczenie itd. Najcz臋艣ciej jest to do艣wiadczenie zdobywane w oparciu o handel systematyczny, w oparciu o te modele.

Gdybym ja sta艂 przed wyborem 鈥 intuicja czy handel systemowy, to poszed艂bym w handel systemowy, bo zrozumienie rozwini臋tych modeli jest proste, tylko trzeba realnie patrze膰 na wyniki. Nie b臋dziemy osi膮ga膰 kolosalnych sum przez ca艂y czas, ca艂y okres naszej aktywno艣ci na rynku. Tak to mniej wi臋cej wygl膮da.

Dodam ze swojej strony, 偶e podej艣cie systemowe, ilo艣ciowe, statystyczne 鈥 ono jest cz臋sto 藕le rozumiane, bo ludzie szukaj膮 takiego przys艂owiowego 艣wi臋tego Graala, jakiej艣 idealnej strategii, natomiast jest to 艣lepa uliczka. Tutaj chodzi o co艣 innego, 偶eby ten proces decyzyjny by艂 systemowy, systematyczny, nie by艂 obarczony naszymi emocjami. To oczywi艣cie nie oznacza, 偶e b臋dziemy ca艂y czas zarabia膰, b臋d膮 te偶 pope艂niane b艂臋dy, ale b臋d膮 to b艂臋dy 鈥瀞ystematyczne鈥. Chodzi o to, 偶eby艣my nie podejmowali decyzji pod wp艂ywem ogromnych emocji, kt贸re prze偶ywamy zw艂aszcza wtedy, kiedy ten rynek jest mocno rozchwiany. Tu jest przewaga tego podej艣cia. Natomiast, je艣li kto艣 ma do艣wiadczenie i odpowiedni膮 konstrukcj臋 psychiczn膮, to jasne, 偶e mo偶e wtedy dzia艂a膰 w oparciu o podej艣cie bardziej uznaniowe. Tak jak powiedzia艂e艣 鈥 tu jest potrzebne do艣wiadczenie.

Kontynuuj膮c problematyk臋 r贸偶nych podej艣膰 do inwestowania, to kolejny du偶y temat/topik to jest aktywny versus pasywny. Te osoby, kt贸re nie wierz膮, 偶e mo偶na w og贸le pobija膰 rynek, 偶e mo偶na na nim zarabia膰 w aktywny spos贸b, pr贸buj膮c wybiera膰 moment kupna/sprzeda偶y, staraj膮 si臋 inwestowa膰 pasywnie i rezygnuj膮 z pr贸by tego pobijania rynku. Jak ty to w og贸le postrzegasz, jak wyznaczy膰 granice, gdzie si臋 ko艅czy to aktywne inwestowanie, a gdzie si臋 zaczyna pasywne? Czy to w og贸le jest mo偶liwe? Nawet je偶eli kupimy sobie indeks, ETF na indeks WIG20 na GPW, to tak naprawd臋 ten indeks nie jest wyryty w kamieniu i tam co jaki艣 czas dochodzi do zmian sk艂adu portfela sp贸艂ek, jakie wchodz膮 w ten indeks. Jest to wi臋c strategia sama w sobie. Co prawda nie my podejmujemy decyzj臋, jaka sp贸艂ka wchodzi/wypada z indeksu, ale jednak indeks zmienia si臋 w czasie, wi臋c tutaj ci臋偶ko m贸wi膰, 偶e to jest takie w 100 proc. pasywne. Jak ty to postrzegasz, je偶eli chodzi o por贸wnanie aktywny versus pasywny?

Fajnie powiedzia艂e艣 o tym, 偶e indeksy gie艂dowe ulegaj膮 zmianom. Abstrahuj膮c od tej definicji takiego poprawnego pasywnego inwestowania, chyba ka偶dy wie, o co w tym chodzi mniej wi臋cej. Je偶eli mia艂bym wyb贸r, czy pojedynczo kupi膰 20 sp贸艂ek z WIG20 albo jedn膮 jednostk臋 certyfikatu ETF na WIG20, to zdecydowanie kupi艂bym jednostk臋 certyfikatu. W ten spos贸b zap艂aci艂bym zdecydowanie mniejsze prowizje. Przy aktywnym zarz膮dzaniu musia艂bym: co chwil臋 monitorowa膰, czy indeks spada lub ro艣nie, jakie s膮 prowizje, czy co艣 uleg艂o zmianie itd. To aktywne inwestowanie mog艂oby stwarza膰 problemy, trzeba by mie膰 du偶o czasu, 偶eby to wszystko monitorowa膰.

Je偶eli mia艂bym wyb贸r, czy pojedynczo kupi膰 20 sp贸艂ek z WIG20 albo jedn膮 jednostk臋 certyfikatu ETF na WIG20, to zdecydowanie kupi艂bym jednostk臋 certyfikatu

R贸偶nica mi臋dzy aktywnym a pasywnym inwestowaniem jest g艂贸wnie w prowizjach i w marketingu. Jest teraz jaki艣 boom na to pasywne inwestowanie. Niewa偶ne co kupisz, tylko kup to pasywnie, kup t臋 ekspozycj臋 na S&P 500 czy jaki艣 inny indeks przez pasywny ETF i to wystarczy. To tak nie dzia艂a. Gdzie, na jakim艣 etapie zawsze musi by膰 aktywne zarz膮dzanie.

Za艂贸偶my, 偶e kupi艂e艣 ekspozycj臋 na S&P 500 w styczniu czy lutym tego roku, gdzie by艂y te szczyty wszech czas贸w. Teraz indeks wzr贸s艂, ale wcze艣niej by艂 30 proc. ni偶ej. I teraz pytanie: czy wytrzyma艂by艣 tak膮 30-procentow膮 presj臋, czy nie? Ci臋偶ko tutaj odpowiedzie膰 jednoznacznie. A je偶eli inwestujesz aktywnie, to masz jednak t臋 swobod臋, 偶e utniesz te straty. Nie b臋dziesz wyznawa艂 zasady, 偶e trzymam ponad wszystko. Oczywi艣cie jest ca艂y marketing oparty o Buffetta: 鈥濲e偶eli kupi艂by艣 S&P 500 w styczniu 2000 kt贸rego艣 tam roku i trzyma艂by艣 do dzisiaj, to mia艂by艣 xx procent鈥. Nie wiem. 200, 300, 400 procent zysku 鈥 to jest dosy膰 z艂udne prze艣wiadczenie.

Ja jestem zwolennikiem 艂膮czenia inwestowania pasywnego z aktywnym. Mo偶e nie inwestowania pasywnego, ale lepiej mie膰 ekspozycj臋 na d艂u偶sze ETF-y, kt贸re s膮 zarz膮dzane pasywnie 鈥 o, to mo偶e brzmi lepiej. Staram si臋 gdzie艣 tam zbudowa膰 taki portfel 鈥 艂膮cz膮c aktywne z pasywnym. Statystyki pokazuj膮, 偶e ci aktywni inwestorzy rzeczywi艣cie maj膮 troch臋 gorsze wyniki.

Aktywni inwestorzy maj膮 gorsze wyniki?

Chodzi艂o mi tutaj o fundusze. Je偶eli zdecydujemy si臋 na fundusze rzeczywi艣cie aktywnie zarz膮dzane, to faktycznie wyniki wi臋kszo艣ci s膮 gorsze. Ale s膮 te偶 fundusze, kt贸re sobie 艣wietnie radz膮. Natomiast inwestor indywidualny, kt贸ry wie, co robi, nie powinien mie膰 takich dylemat贸w.

Jak powiedzia艂e艣 鈥 kwestia koszt贸w. To aktywne inwestowanie z pewno艣ci膮 wygrywa, je偶eli chodzi o kwesti臋 koszt贸w. W moim ostatnim podca艣cie udost臋pni艂em jednak tabelk臋, jakie s膮 roczne, historyczne stopy zwrotu. Wspomina艂e艣 o indeksie S&P 500 鈥 za ostatnie 100 lat on rocznie przyrasta艂 o 10 proc. To brzmi fajnie, ale je偶eli na艂o偶ymy na to inflacj臋, to wynik ju偶 jest poni偶ej 7 proc., ale to jeszcze nie jest ta z艂a informacja. Z艂a informacja jest taka, 偶e taki inwestor musia艂by du偶o prze偶y膰, bo 80-procentowy spadek.

To ju偶 jest du偶y game changer 鈥 niewielu by艂oby w stanie przez co艣 takiego przej艣膰, pomijaj膮c takie przypadki, 偶e przy pasywnym inwestowaniu, je偶eli kto艣 by si臋 ogranicza艂 tylko do jakiego艣 w膮skiego rynku, to mo偶e si臋 zdarzy膰 tak, 偶e ten rynek utonie i ju偶 nigdy nie wyp艂ynie. Dlatego te偶, tak jak wspomnia艂e艣 przy tym pasywnym inwestowaniu, to jest mo偶e jaka艣 forma bardzo d艂ugoterminowego inwestowania, natomiast trzeba mie膰 jak膮艣 strategi臋, jak sobie skroi膰 taki portfel, jak sobie rozpracowa膰 ryzyko. No i cho膰by taka sytuacja, jak robienie rebalancingu, co ile, jak. To ju偶 burzy obraz takiej idealnej pasywnej strategii, poniewa偶 zmiany w tym portfelu i tak b臋d膮 zachodzi膰.

Tu jest te偶 jeszcze jedna kwestia. Powiedzia艂e艣, 偶e 鈥瀗a przestrzeni ostatnich 100 lat鈥 鈥 musia艂by艣 prze偶y膰 te 100 lat, 偶eby osi膮gn膮膰 taki wynik. Mo偶emy tak na szybko wspomnie膰 o jednej rzeczy, m贸wi膮c o horyzontach inwestycyjnych. Gdzie艣 tam si臋 utar艂o, 偶e te 20-30-letnie horyzonty inwestycyjne s膮 dobre, ale dla mnie to te偶 jest jeden z takich mit贸w. Przechodz膮c na emerytur臋 w wieku 60 lat, nie b臋dziesz inwestowa艂 z nastawieniem na kolejne 30 lat. Dla mnie takim realnym horyzontem inwestycyjnym jest maksymalnie 5 lat. Przez te 5 lat mo偶esz nic nie robi膰, po prostu inwestowa膰 pasywnie, ale to ci i tak nie gwarantuje jakich艣 zadowalaj膮cych st贸p zwrotu.

Kontynuuj膮c ten w膮tek 鈥 d艂ugoterminowe podej艣cie do kr贸tkoterminowego, jak tutaj te r贸偶nice twoim zdaniem wygl膮daj膮, czy mo偶na powiedzie膰, 偶e kt贸re艣 jest lepsze lub gorsze, 艂atwiejsze czy trudniejsze, o jakich艣 innych mo偶e cechach?

To wszystko zale偶y od tego, w jakim wieku jest uczestnik rynku, jakie ma zaplecze finansowe. Generalnie inwestowanie kr贸tkoterminowe, je偶eli m贸wimy o date tradingu, wi膮偶e si臋 z du偶ymi emocjami, mamy o wiele wi臋ksze ryzyko poniesienia straty ni偶 przy inwestowaniu d艂ugoterminowym. Inwestowanie d艂ugoterminowe wydaje mi si臋 bardziej odpowiednie dla os贸b o bardziej stabilnej sytuacji 偶yciowej, kt贸re nie chc膮 si臋 wystawia膰 na jakie艣 ogromne ryzyko. Dla nich d艂ugoterminowe inwestycje s膮 jak najbardziej odpowiednie.

Kr贸tkoterminowe cz臋sto maj膮 w sobie ten element spekulacyjny, tego szale艅stwa spekulacyjnego. Je偶eli nie potrafimy tego kontrolowa膰, je偶eli nie potrafimy kontrolowa膰 swoich emocji, to kr贸tkoterminowe inwestowanie b臋dzie dla nas zab贸jcze.

Dla siebie znalaz艂em co艣 po艣rodku, co si臋 nazywa 艣redni termin. Jest to odpowiedni dla mnie horyzont trwania na rynku. Pozycja trwa tam maksymalnie trzy miesi膮ce i mi to odpowiada. Nie wiem, czy tutaj mo偶na powiedzie膰, 偶e kr贸tkoterminowe inwestowanie ma przewag臋 nad d艂ugoterminowym. Pewnie w niekt贸rych elementach tak 鈥 np. je偶eli chcemy sobie szybko zbudowa膰 kapita艂 na jakie艣 przysz艂e inwestycje i wiemy, co robimy. Mo偶e si臋 zdarzy膰 przez zwyk艂y przypadek, 偶e zarobimy w kr贸tkim terminie, ale wtedy ju偶 musimy szybko odej艣膰 od tego inwestowania i przerzuci膰 si臋 na d艂u偶szy okres. D艂ugoterminowe inwestowanie jest raczej domen膮 inwestor贸w, kt贸rych widzisz w Karpaczu na konferencji WallStreet, tych wszystkich pan贸w i wszystkie panie, tak 艂adnie poubieranych. Taka iluzja 鈥 przyjecha艂 inwestor d艂ugoterminowy. Niestety ci inwestorzy d艂ugoterminowi te偶 maj膮 swoje za uszami. Tak to wygl膮da mniej wi臋cej.

Czyli to jest te偶 kwestia dopasowania strategii do swoich preferencji, do swojej sytuacji. To nie jest tak, 偶e jeden rozmiar b臋dzie pasowa艂 na wszystkich, tylko trzeba t臋 rozmiar贸wk臋 dopasowa膰 do siebie.

A je偶eli chodzi o wykorzystanie r贸偶nych anomalii rynkowych? Je偶eli ju偶 si臋 zdecydujemy inwestowa膰, czy kr贸tko-, czy d艂ugoterminowo, b臋dziemy chcie膰 w jaki艣 spos贸b inwestowa膰, do wyboru s膮 r贸偶ne anomalia. Za艂贸偶my, 偶e kto艣 robi to w spos贸b kompleksowy i chce inwestowa膰 w zaplanowany spos贸b. I takie anomalia, jak dobrze opisane w literaturze momentum czy powr贸t do 艣redniej (mean reversion), czy te偶 inwestowanie w warto艣膰 (value 鈥 Warren Buffett), jak widzisz ewentualne r贸偶nice mi臋dzy tymi podej艣ciami, w tym znaczeniu, czy da艂oby si臋 wyszczeg贸lni膰, kt贸re s膮 lepsze, gorsze? Jak w og贸le widzisz ten temat?

Generalnie najlepszym podej艣ciem jest pod膮偶anie za trendem. To jest chyba najlepsze z mo偶liwych podej艣膰.

Generalnie najlepszym podej艣ciem jest pod膮偶anie za trendem. To jest chyba najlepsze z mo偶liwych podej艣膰

鈥濼rend is your friend鈥.

Dok艂adnie. Do momentu, w kt贸rym si臋 nie sko艅czy. 馃檪

鈥濼rend is your friend鈥. 鈥 Dok艂adnie. Do momentu, w kt贸rym si臋 nie sko艅czy

Tak m贸wi艂 Ed Seykota. 馃檪

Dok艂adnie. Z jednej strony mamy Warrena Buffetta, kt贸ry pokazuje, 偶e inwestowanie w warto艣膰 ma rzeczywi艣cie du偶y potencja艂, z drugiej strony mamy wywiad, kt贸ry przeprowadzi艂e艣 z Garym Antonaccim, kt贸ry pokazuje, 偶e momentum te偶 jest dochodowym modelem. On te偶 jest chyba najlepszym tego przyk艂adem, bo wychodzi mu to super. Ty przedstawi艂e艣 swoj膮 strategi臋 GEM, kt贸ra te偶 ma bardzo fajne zastosowanie, chyba opart膮 o ten model Gary鈥檈go.

Tak, Gary鈥檈go Antonacciego, generalnie momentum.

W ka偶dej z tych dziedzin, na ka偶dej p艂aszczy藕nie znajdziemy kogo艣, kto osi膮gn膮艂 sukces. Pytanie tylko, czy te jednostki s膮 wyznacznikiem tego, 偶e te strategie s膮 dobre czy z艂e. Moim zdaniem nie, bo strategie powinni艣my wybiera膰 pod siebie, a nie z takiej perspektywy, 偶e kto艣 inny osi膮gn膮艂 dobry wynik, czy poleg艂 na tym.

Osobi艣cie do inwestowania w warto艣膰 podchodz臋 bardzo sceptycznie. By膰 mo偶e dlatego, 偶e nie mam takich umiej臋tno艣ci analizy jak Warren Buffett. I wydaje mi si臋, 偶e wi臋kszo艣膰 ludzi na 艣wiecie nie ma takich umiej臋tno艣ci. Zauwa偶, 偶e jego portfel sk艂ada si臋 chyba tylko z 50 sp贸艂ek?
Mo偶e nieco wi臋cej, ale jest tam mniej ni偶 100. Jest to do艣膰 mocno skoncentrowany portfel, bior膮c pod uwag臋 kapita艂, jakim dysponuje. Chyba ponad po艂owa tego kapita艂u jest ulokowana w sze艣ciu sp贸艂kach, w艣r贸d kt贸rych jest Coca-

Inwestowanie w warto艣膰 do mnie akurat nie przemawia, bo nie mam takich umiej臋tno艣ci jak Warren Buffett czy kto艣 inny pos艂uguj膮cy si臋 analiz膮 fundamentaln膮. Jakby nie patrze膰, inwestowanie w warto艣膰 to jest w艂a艣nie ta analiza fundamentalna, ma tam du偶e zastosowanie. Nie wiem, ci臋偶ko mi odpowiedzie膰, czy kt贸ra艣 z tych p艂aszczyzn mia艂aby wi臋ksze znaczenie.
Czyli to ju偶 jest kwestia preferencji konkretnej osoby. By膰 mo偶e to jest te偶 tak, 偶e warto jednak mie膰 w portfelu, obstawia膰 w wy艣cigu wiele r贸偶nych koni. Np. momentum ma swoje momenty, kiedy dzia艂a OK, ale ma momenty, kiedy w艂a艣nie dzia艂a ju偶 gorzej, i wtedy mo偶na to 艣wietnie uzupe艂ni膰 powrotem do 艣redniej (mean reversion), kt贸ry dzia艂a na innym horyzoncie czasowym.

Generalnie, gdy konstruujemy portfel, kt贸ry jest z艂o偶ony z kilku zupe艂nie r贸偶nych anomalii, linia kapita艂u si臋 wyg艂adza i to te偶 powoduje, 偶e 艂atwiej jest takim portfelem zarz膮dza膰 od strony psychologicznej. Jest wtedy mniejszy b贸l, gdy jest obsuni臋cie, z kt贸rego wychodzimy rok, dwa lata, bo by膰 mo偶e w tym czasie jaka艣 inna strategia poradzi sobie znacznie lepiej.

Dok艂adnie. Ja te偶 w艂a艣nie bardziej przeprowadzam t臋 dywersyfikacj臋 na podstawie strategii ni偶 aktyw贸w, kt贸re s膮 w portfelu. Jak m贸wisz, mo偶na po艂膮czy膰 momentum z powrotem do 艣redniej i to fajnie wychodzi.

To teraz mam jeszcze jedno por贸wnanie, je偶eli chodzi o r贸偶ne podej艣cia do inwestowania, tylko nie wiem, na ile uda mi si臋 to w ramach podcastu pokaza膰. O ile jest to koncepcja prosta, z zakresu matematyki, statystyki, to wiele os贸b to przera偶a. Znacznie 艂atwiej by艂oby to pokaza膰 na obrazkach.

Wyobra藕my sobie tak膮 sytuacj臋, 偶e kto艣 ma zbi贸r transakcji, jakie przeprowadzi艂. Jedna transakcja zarobi艂a procent, druga straci艂a procent, trzecia zarobi艂a dwa procent itd. Gdyby艣my wszystkie te transakcje zebrali i narysowali histogram, to mieliby艣my rozk艂ad tych transakcji, widzieliby艣my, ile razy zarobili艣my 1 procent, 2 procent, czy te偶 jakie by艂y straty.

Pytanie moje jest tutaj takie: jaki wp艂yw ma wsp贸艂czynnik sko艣no艣ci (ang. skewness), bo ta sko艣no艣膰 tego rozk艂adu jest pozytywna i negatywna? Jakby艣my sobie ten histogram rozrysowali, jakby艣my sobie zebrali te wszystkie nasze wyniki transakcji, to ten histogram mo偶e by膰 przekrzywiony w praw膮/lew膮 stron臋. W lewo to jest w stron臋 strat (zero jest gdzie艣 tam na 艣rodku), w prawo mamy t臋 cz臋艣膰 zyskown膮.

Pytanie te偶 opiera si臋 na tym, 偶e niekt贸re osoby s膮 bardziej sk艂onne pod膮偶a膰 za strategi膮, kt贸ra cz臋艣ciej przyznaje im racj臋, czyli cz臋艣ciej zarabiaj膮. 80 proc. to s膮 transakcje zyskowne, a tylko 10-20 proc. to s膮 transakcje stratne. Ka偶dy my艣li, 偶e to w艂a艣nie na tym polega, 偶eby mie膰 jak najwi臋cej razy pozytywne wyniki z transakcji.

Z drugiej strony s膮 chocia偶by takie strategie, jak pod膮偶anie za trendem, gdzie pomimo tego 偶e np. 30 proc. transakcji to s膮 transakcje zyskowne, a 70 proc. transakcji to s膮 transakcje stratne, wci膮偶 takie strategie mog膮 by膰 zyskowne. Wtedy jednak rozk艂ad prawdopodobie艅stwa troch臋 inaczej wygl膮da.

Jak ty do tego tematu podchodzisz? Czy jeste艣 w stanie w lepszy spos贸b to wyt艂umaczy膰 ni偶 ja, bo niestety moja wyobra藕nia jest do艣膰 ma艂a, je偶eli chodzi pr贸b臋 przedstawienia tego przed mikrofonem?

Najlepiej to wszystko opisuje co艣, co si臋 nazywa efektem dyspozycji. Mamy tak膮 tendencj臋, 偶e je偶eli wejdziemy w rynek i on si臋 odwr贸ci, i ta pozycja b臋dzie generowa膰 straty, to b臋dziemy trzyma膰 te straty tak d艂ugo, a偶 zostaniemy wystrzeleni na margin callu. M贸wi臋 z perspektywy rynku terminowego, bo na rynku akcji margin call贸w nie ma, chocia偶 te偶 mo偶na si臋 lewarowa膰, ale mniejsza z tym.

Mamy tak膮 tendencj臋, 偶e je偶eli wejdziemy w rynek i on si臋 odwr贸ci, i ta pozycja b臋dzie generowa膰 straty, to b臋dziemy trzyma膰 te straty tak d艂ugo, a偶 zostaniemy wystrzeleni na margin callu

Je艣li b臋dziemy trzyma膰 t臋 strat臋 tak d艂ugo, do momentu, do kt贸rego rynek nie powr贸ci tam, dok膮d powinien i艣膰, to my t臋 strat臋, ten zysk utniemy na bardzo niskim poziomie. Czyli trzymali艣my pozycj臋 na ogromnej stracie, straty nie zrealizowali艣my, ale zrealizowali艣my nasz ma艂y zysk. Wtedy to wygl膮da tak, 偶e wi臋kszo艣膰 tych naszych transakcji b臋dzie rzeczywi艣cie zyskownych, ale 艣redni zysk na tych transakcjach b臋dzie o wiele ni偶szy od 艣redniej straty. Je偶eli trzymamy za wszelk膮 cen臋, to jest bardzo du偶e prawdopodobie艅stwo, 偶e taka strata si臋 pojawi i ona b臋dzie bardzo du偶a.

To du偶o m贸wi o tym, czy mamy wdro偶one zarz膮dzanie kapita艂em, czy te偶 nie. Warto sobie na to spojrze膰, je偶eli kto艣 zdecyduje si臋 na jakie艣 szkolenia u kogo艣 przez Internet i te osoby udost臋pniaj膮 swoje statementy, i chwal膮 si臋, 偶e maj膮 80-90 proc. skuteczno艣ci. Warto spojrze膰 na ich wyniki pod k膮tem tego wsp贸艂czynnika sko艣no艣ci. Daj臋 sobie r臋k臋 uci膮膰, 偶e 90 proc. tych os贸b ma negatywne wyniki, ten ogon jest tam bardziej w lew膮 stron臋 skierowany. Z tego mo偶na wysnu膰 taki wniosek, 偶e osoba z tym 鈥瀕ewym ogonem鈥 nie ma poj臋cia, co robi, nie ma planu, nie ma 偶adnego zarz膮dzania ryzykiem.

Najlepiej wybra膰, jak m贸wi艂e艣, np. pod膮偶anie za trendem albo wybiera膰 strategie, kt贸re ci generuj膮 nie za cz臋ste zyski. Te zyski nie powinny si臋 pojawia膰 tak cz臋sto, jak w przypadku transakcji, gdzie skuteczno艣膰 jest 90 proc., ale kontrolujemy ryzyko i wtedy te straty b臋d膮 o wiele mniejsze ni偶 艣redni zysk. Wtedy ten rozk艂ad b臋dzie w艂a艣nie zaokr膮glony, skierowany bardziej w praw膮 stron臋. O takim inwestorze mo偶na powiedzie膰, 偶e on rzeczywi艣cie potrafi kontrolowa膰 swoje ryzyko, ma jaki艣 plan, wie, co robi.

Tu nie chodzi koniecznie o to, 偶eby wiedzie膰, w jakim kierunku p贸jdzie rynek, czy S&P 500 b臋dzie za dwa tygodnie na poziomie 2 czy 3 tysi臋cy punkt贸w. Chodzi w艂a艣nie o to, 偶eby wiedzie膰, jak to ryzyko skontrolowa膰. Rynek nie idzie jednoliniowo do g贸ry, on gdzie艣 tam po drodze skr臋ca, s膮 jakie艣 korekty, cofni臋cia, itd. To w艂a艣nie najbardziej pokazuje, jak sobie radzimy z zarz膮dzaniem kapita艂em.

Takie proste, wydawa艂oby si臋, pytanie o r贸偶ne podej艣cia do inwestowania, a to tak naprawd臋 jest temat rzeka. To pokazuje, zw艂aszcza tym pocz膮tkuj膮cym osobom, 偶e inwestowanie finalnie, w sensie samej procedury, jest proste, ale nie jest takie 艂atwe, jak m贸wi艂 Buffett.

O inwestowaniu i najlepszym inwestorze wszechczas贸w, Warrenie Buffecie, opowiada Tomasz Jaroszek

Pigu艂a wiedzy o inwestowaniu na rynkach kapita艂owych oraz o tym, czego nauczy膰 mo偶e nas najlepszy inwestor w historii - Warren Buffett

Czytaj dalej 鈫

Nagrywamy ten odcinek 9 kwietnia. Jak widzisz sytuacj臋 na 艣wiecie w zwi膮zku z pandemi膮 koronawirusa? Czy widzisz tu pozytywne scenariusze na przysz艂o艣膰? Nie pytam tylko w aspektach rynkowych, ale te偶 w aspektach 偶ycia, zdrowia. Masz mo偶e jakie艣 swoje przemy艣lenia na ten temat?

To trudny temat. 呕a艂uj臋, 偶e o tym m贸wimy, bo tej epidemii nie powinno by膰. To ogromna tragedia dla wielu ludzi na ca艂ym 艣wiecie. Do偶yli艣my do czas贸w, w kt贸rych musimy rozmawia膰 o wp艂ywie epidemii na rynki finansowe. By艂y wcze艣niej epidemie 鈥 SARS, 艣wi艅skiej grypy, ale to nie mia艂o takich rozmiar贸w.

Globalnych rozmiar贸w, pandemii.

W艂a艣nie. To jest s艂abe, 偶e to si臋 sta艂o, ale nie mamy na to wp艂ywu. Rynki zareagowa艂y, tak jak zareagowa艂y 鈥 pojawi艂y si臋 dosy膰 mocne spadki. Warto pami臋ta膰, 偶e to nie jest kryzys finansowy, on si臋 mo偶e przerodzi膰 w kryzys finansowy. W tej chwili mamy kryzys gospodarczy, bo ludzie siedz膮 zamkni臋ci w domach, te rynki spadaj膮 itd.

To, co mnie najbardziej zastanawia, to to, jak rynki reaguj膮 na t臋 ca艂膮 sytuacj臋. Mieli艣my spadek o 30 proc., teraz mamy wzrost o prawie 25 proc. indeksu S&P 500. Troch臋 irracjonalno艣膰 zapanowa艂a na rynkach. Wydaje mi si臋, 偶e rynki b臋d膮 dalej spada膰, 偶e czeka nas jeszcze jedna fala wyprzeda偶y. Jak to si臋 uspokoi, to wtedy rzeczywi艣cie mo偶emy zobaczy膰 jaki艣 mocny impuls wzrostowy. Jak ci wszyscy pozamykani w domach ludzie rusz膮 po prostu do sklep贸w, jako艣 nakr臋c膮 z powrotem gospodark臋. Mog臋 si臋 myli膰, je偶eli chodzi o to nakr臋cenie gospodarki, nie jestem mocny w tematach gospodarczych, ekonomicznych, ale tak to widz臋.

Jak ci wszyscy pozamykani w domach ludzie rusz膮 po prostu do sklep贸w, jako艣 nakr臋c膮 z powrotem gospodark臋

A je偶eli mia艂by艣 to w jakich艣 ramach czasowych zamkn膮膰, to jest to kwestia miesi臋cy, czy raczej kwestia lat, 偶eby艣my wr贸cili do zupe艂nej normalno艣ci?

Mi si臋 wydaje, 偶e pomoc w r贸偶nych pa艅stwach przychodzi od rz膮du, z bank贸w itd. Nie wiem, na ile ta pomoc jest realna, w sensie 鈥 na ile ona pomaga realnie.

No wiesz, banki centralne poluj膮 na te stop lossy, wi臋c鈥

No w艂a艣nie 鈥 je偶eli zapolowali teraz na te stop lossy, to mo偶e by膰 problem.

呕artuj臋 oczywi艣cie. 馃檪

Oczywi艣cie, 艣miejemy si臋. Nie wiem, ci臋偶ko mi to umiejscowi膰 w czasie. To jest pierwszy raz, kiedy mnie taka sytuacja spotka艂a w 偶yciu, my艣l臋, 偶e jak ka偶dego zreszt膮, wi臋c ci臋偶ko tutaj to jako艣 racjonalnie oceni膰. Mo偶emy si臋 tutaj bawi膰 we wr贸偶bit贸w, ale to b臋d膮 tylko wr贸偶by.

Rozumiem. Ci臋偶ko tutaj o jakie艣 naprawd臋 twarde prognozy, bo tak naprawd臋 nikt nie zna tej przysz艂o艣ci.

Dok艂adnie. Tak jak m贸wili艣my wcze艣niej, czy raczej jak ja m贸wi艂em, bo to jest bardziej moje przekonanie, rynki nie odzwierciedlaj膮 rzeczywistej sytuacji finansowej, ekonomicznej danego pa艅stwa, danej sp贸艂ki itd., wi臋c te obecne wzrosty s膮 bardziej reakcj膮, te wszystkie rebalansowania market maker贸w, jakie艣 dzia艂a艅 bank贸w itd., to mo偶e by膰 tylko kr贸tkotrwa艂e.

Takim przyk艂adem irracjonalno艣ci niech b臋dzie fakt, 偶e w cotygodniowym raporcie o nowych bezrobotnych w USA zwykle te liczby by艂y mocno poni偶ej miliona, by艂y liczone w setkach tysi臋cy w perspektywie tygodnia. Teraz pierwszy raz w historii by艂o tak, 偶e w ci膮gu tygodnia przyby艂o 3 miliony bezrobotnych. Dok艂adnie w tym samym dniu indeks S&P 500 w USA mimo tego wzr贸s艂 o ponad 6 proc. Z kolei w Polsce w tym samym dniu, pomimo 偶e bran偶a finansowa, banki otrzyma艂y rekomendacj臋, 偶eby po prostu nie wyp艂aca艂y dywidendy, mimo wszystko 艂adnie sobie ros艂y 鈥 PKO BP 7 proc., PZU +6 proc. Podobna sytuacja by艂a chyba tydzie艅 czy dwa tygodnie p贸藕niej, kiedy tych bezrobotnych przyby艂o jeszcze wi臋cej, 6 milion贸w, i to zaledwie w jednym tygodniu w USA. Mimo tego rynki wcale si臋 nie za艂ama艂y, tylko po prostu dalej par艂y na p贸艂noc. To pokazuje, jak te informacje dotykaj膮ce bezpo艣rednio ekonomii wcale nie maj膮 prze艂o偶enia w czasie rzeczywistym, przynajmniej na gie艂dy.

No tak. Oczywi艣cie mog膮 by膰 jakie艣 inne czynniki. Nie chc臋 tutaj wyrokowa膰, bo bardzo fajnie mo偶na powiedzie膰: 鈥Tyle pieni臋dzy wp艂yn臋艂o na rynek, wi臋c to jest po prostu wynik dzia艂ania w艂a艣nie tych bank贸w centralnych鈥. Tak naprawd臋 ja tego nie wiem. Nie wiem, czy kto艣 to wie.
Tylko widzisz, tutaj te偶 m贸wimy o takiej narracji. Zauwa偶, 偶e w momencie, gdy FED og艂osi艂 ten s艂ynny nieograniczony skup aktyw贸w, to S&P 500 spad艂 tam chyba -2 proc. czy co艣 takiego.

Dok艂adnie, dok艂adnie.

I w mediach by艂o: 鈥Kurde, FED nie daje rady鈥. Dwa tygodnie p贸藕niej 鈥FED dzia艂a鈥 itd. To jest troch臋 takie myl膮ce.

Dok艂adnie.

Za du偶o jest sprzecznych informacji na rynku, je艣li chodzi o t臋 pandemi臋.

Wydaje mi si臋, 偶e to te偶 jest dobry pow贸d dla os贸b, kt贸re szukaj膮 swojego miejsca na rynku. W takich czasach inwestowanie oparte na modelach jest dobre, bo po prostu interpretowanie nap艂ywaj膮cych wiadomo艣ci, podejmowanie decyzji na ich bazie jest bardzo, bardzo trudne, zw艂aszcza, 偶e jest mn贸stwo emocji. Pod膮偶anie za planem, twardym planem, kt贸ry tych emocji nie zawiera, jest w moim przekonaniu przynajmniej o wiele prostsze. Oczywi艣cie nie jest to takie proste, kiedy nasz portfel traci pieni膮dze, ale mimo wszystko przynajmniej te decyzje s膮 podejmowane w bardziej obiektywny spos贸b.

A jakie widzisz perspektywy dla naszego rynku, je艣li chodzi o Gie艂d臋 Papier贸w Warto艣ciowych w Warszawie? Jej obecna kondycja jest powiedzmy taka, jaka jest. Od lat jest mocno krytykowana. Czy masz jak膮艣 swoj膮 prognoz臋 co do perspektyw GPW?

Powt贸rz臋, bo ju偶 o tym troszk臋 rozmawiali艣my offline: ja perspektyw dla GPW nie widz臋.

Optymista. 馃檪

Chcia艂bym powiedzie膰 co艣 optymistycznego, ale niestety nie mog臋, patrz膮c na nasz膮 gie艂d臋. Oczywi艣cie wyceny tych wszystkich sp贸艂ek s膮 fajne, atrakcyjne, ale problem jest na g贸rze. Problem jest z rz膮dem, problem jest z ustawodawc膮, ca艂ym KNF-em, ca艂ym zarz膮dem GPW i problem le偶y te偶 gdzie艣 tam u prezes贸w tych wszystkich sp贸艂ek. Mo偶e i gie艂da wzro艣nie, ale to s膮 takie wzrosty, kt贸re, nie wiem, czy one faktycznie s膮, czy one si臋 utrzymaj膮?

M贸wi膮c kr贸tko: nie jeste艣 optymist膮, je偶eli chodzi o przysz艂o艣膰 naszej gie艂dy?

Nie jestem, m贸wi膮c szczerze. Oczywi艣cie ta gie艂da mo偶e wzrosn膮膰, powiedzmy o 10-15 proc. czy 20 proc., ale wydaje mi si臋, 偶e b臋dzie to kr贸tkotrwa艂y efekt. Niestety najlepszym rozwi膮zaniem dla naszej gie艂dy by艂oby jej przej臋cie przez jaki艣 zagraniczny kapita艂 typu w艂a艣nie Eurex, bo u nas nie ma inwestor贸w zagranicznych. U nas po 2011 roku, gdy zosta艂y przez rz膮d na艂o偶one podatki od kopalin miedziowych na KGHM, zobaczyli艣my ogromny odp艂yw inwestor贸w. Tak偶e spadek zmienno艣ci, gdzie kiedy艣 WIG20 kr贸lowa艂, je艣li chodzi o zmienno艣膰 i p艂ynno艣膰. Teraz mamy CD Projekt, ale to jest jedna sp贸艂ka. I dziwne analizy, 偶e CD Projekt jest najwi臋ksz膮 sp贸艂k膮 pod wzgl臋dem kapitalizacji, prze艣cign膮艂 PKN czy PKO. To jest s艂aba narracja w wykonaniu naszych ekspert贸w 鈥 takie skupianie si臋 na jednej sp贸艂ce zamiast skupia膰 si臋 na ca艂o艣ci. Gdzie ta ca艂o艣膰 po prostu le偶y i kwiczy.

Najlepszym rozwi膮zaniem dla naszej gie艂dy by艂oby jej przej臋cie przez jaki艣 zagraniczny kapita艂 typu w艂a艣nie Eurex, bo u nas nie ma inwestor贸w zagranicznych

Niestety. 呕eby tak zwizualizowa膰 miejsce polskiej gie艂dy na mapie 艣wiata: tak naprawd臋 kapitalizacja ca艂ej gie艂dy warszawskiej jest 3-4 razy mniejsza ni偶 np. kapitalizacja takich firm jak Apple czy Microsoft. Nawiasem m贸wi膮c, jest mn贸stwo sp贸艂ek ameryka艅skich pojedynczo kilka razy wi臋kszych od ca艂ej naszej gie艂dy. To te偶 chyba troch臋 m贸wi o tym, jak ta nasza gie艂da kwitnie, a raczej, jak w艂a艣nie chyba niestety ostatnie czasy wskazywa艂y, jak idzie w drug膮 stron臋.

Ko艅cz膮c powoli nasz膮 dzisiejsz膮 rozmow臋, czy by艂by艣 w stanie co艣 poradzi膰 takim osobom, kt贸re chc膮 samodzielnie zacz膮膰 inwestowa膰 na rynku kapita艂owym? By膰 mo偶e poleci膰 jakie艣 藕r贸d艂a wiedzy, 藕r贸d艂a nauki, autor贸w, trader贸w, inwestor贸w, cokolwiek, co przychodzi ci na my艣l, co jest godne polecenia?

B臋d臋 si臋 zawsze powtarza膰 w tej kwestii, wspominam o tym na blogu, Twitterze, Facebooku: to jest s艂uchanie twoich podcast贸w.

Dzi臋kuj臋 bardzo.

Nie ma za co. Podchodzisz do tematu bardzo profesjonalnie, wybierasz dosy膰 ciekawe osoby z zagranicznego 艣wiata inwestycji. Mo偶na si臋 du偶o nauczy膰, prowadzisz to w taki spos贸b bardziej przydatny dla os贸b pocz膮tkuj膮cych, wi臋c ka偶dy tu mo偶e znale藕膰 co艣 dla siebie. Linkujesz te偶 ksi膮偶ki wspominane przez te osoby itd., wi臋c na pewno twoje podcasty s膮 ogromnym 藕r贸d艂em wiedzy dla os贸b nie tylko pocz膮tkuj膮cych, ale i dla zaawansowanych. Sam te偶 si臋 wzoruj臋 na twojej strategii, teraz buduj臋 w艂a艣nie pod tym kontem z ekspozycj膮 na rynki globalne.

Poza twoim podcastem na pewno by si臋 jeszcze co艣 znalaz艂o鈥 Przer贸偶ne ksi膮偶ki os贸b, kt贸re s膮 ju偶 na rynkach i opisuj膮 swoje podej艣cia, pokazuj膮, jak budowa膰 jakie艣 modele. To jest w艂a艣nie fajne, nie 偶eby tylko pokazywa艂y, 偶e mo偶na zrobi膰, tylko pokazuj膮, w jaki spos贸b mo偶na stworzy膰 sw贸j model.

Czyli mniej storytellingu a wi臋cej fakt贸w.

Tak 鈥 偶eby ka偶dy mia艂 mo偶liwo艣膰 przy艂o偶enia warsztatu do siebie 鈥 co艣 na takiej zasadzie.

OK. Dawid, wielkie, wielkie dzi臋ki za po艣wi臋cony dzisiaj czas. Troch臋 ci臋 wym臋czy艂em, wiem, 偶e zdrowotnie tutaj troch臋 cierpisz, ale jako艣 dali艣my rad臋, wi臋c ogromnie to doceniam. Link do tego odcinka b臋dzie znajdowa艂 si臋 pod adresem systemtrader.pl/048, tak jak numer tego odcinka. Zach臋cam te偶 wszystkich s艂uchaczy do komentowania i zadawania pyta艅. Dawid, b臋d臋 mia艂 te偶 ogromn膮 pro艣b臋 鈥 je偶eli si臋 b臋d膮 pojawia艂y do ciebie jakie艣 pytania pod tym odcinkiem u mnie na stronie, to je艣li m贸g艂by艣 odpowiedzie膰 na te ewentualne pytania, to by艂bym bardzo wdzi臋czny.

Oczywi艣cie, jak najbardziej. R贸wnie偶 dzi臋kuj臋 za zaproszenie. Jest mi ogromnie mi艂o, pierwszy raz mi si臋 zdarzy艂o wzi膮膰 udzia艂 w czym艣 takim. Troszk臋 tremy by艂o, ale przebrn臋li艣my. I tak jak m贸wisz, je艣li b臋d膮 komentarze, to ja z ch臋ci膮 odpowiem, oczywi艣cie w grzeczny spos贸b, nie jaki艣 butny. 馃檪

Jeste艣 osob膮, kt贸ra cz臋sto potrafi bardzo, bardzo bezpo艣rednio wyra偶a膰 swoj膮 opini臋. Ja to szanuj臋. 馃檪

呕eby nie przera偶a膰 ludzi… Nie musz膮 si臋 obawia膰, ka偶de pytanie tutaj b臋dziemy stara膰 si臋 zaadresowa膰, wi臋c prosz臋 si臋 nie ba膰 Dawida. 馃檪

Oczywi艣cie, jak najbardziej.

Dawid, wielkie dzi臋ki, trzymaj si臋, du偶o zdrowia 偶ycz臋 i do us艂yszenia niebawem.

Dzi臋ki r贸wnie偶, Jacku, i do us艂yszenia. Cze艣膰.

Cze艣膰, pozdrawiam.

  1. Sporo by艂o obalania mit贸w na temat rynku, o tym, 偶e najprawdopodobniej nie da si臋 z tego utrzymywa膰 / mie膰 regularnych dochod贸w i jakby wszystko zabrzmia艂o do艣膰 zniech臋caj膮co. Dla mnie brak艂o troche informacji co jest realne, czego **mo偶na** si臋 spodziewa膰 gdy ju偶 zdob臋dzie si臋 troche tego do艣wiadczenia, jakiego rodzaju zyski s膮 realne… wiem, 偶e nie ma jednej odpowiedzi na typu „10% i kropka” i pewnie trzeba by drugi odcinek, ale chcia艂bym wiedzie膰 „dlaczego warto” i czego mog臋 si臋 spodziewa膰 gdy zacznie mi wychodzi膰. Czy jest to powiedzmy jaki艣 spos贸b by szybciej uzbiera膰 pieni膮dze na mieszkanie, albo od艂o偶y膰 na emerytur臋? czy regularne zyski rok w rok s膮 mo偶liwe?

    • Hej Tomek,

      Poprosz臋 Dawida, 偶eby odpowiedzia艂 na to pytanie, jako Go艣膰 odcinka. 馃檪

      Od siebie napisz臋 tylko tyle, 偶e aby 偶y膰 z rynku to trzeba mie膰 (1) w艂asny fundusz inwestycyjny, gdzie zarz膮dzaj膮c kas膮 innych ludzi masz efekt skali, (2) bardzo du偶y prywatny kapita艂.

      W innych przypadkach lepiej skupi膰 si臋 na w艂asnej pracy/biznesie, a odk艂adane 艣rodki stara膰 si臋 sensownie pomna偶a膰 powy偶ej inflacji i nie pope艂ni膰 jakiego艣 kardynalnego b艂臋du po drodze. To i tak sprawi, 偶e b臋dziesz pewnie w lepszej sytuacji finansowej od 99% ludzi wok贸艂. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

    • Hej Tomek.
      Inwestowanie jest dla ka偶dego, ale nie wszystkie typy inwestycji s膮 odpowiednie dla ka偶dego. Uwarunkowane jest to g艂贸wnie sytuacj膮 偶yciow膮/materialn膮, akceptacj膮 ryzyka itp.

      Uczynienie z handlu derywatami jedynego 藕r贸d艂a przychodu jest bardzo ci臋偶kie. Uzyskiwanie regularnych dochod贸w jest mo偶liwe, ale tylko w przypadku konkretnego planu i uzbrojenia si臋 w cierpliwo艣膰. Szybciej to osi膮gniesz bez d藕wigni ni偶 z d藕wigni膮.

      Czy regularne zyski rok w rok s膮 mo偶liwe?

      S膮 mo偶liwe, chocia偶 nie b臋d膮 si臋 zawsze pojawia膰. Przez powiedzmy 5 lat mo偶esz uzyskiwa膰 dodatnie stopy zwrotu, a w 6 roku pojawi si臋 strata. To mo偶e te偶 wygl膮da膰 zupe艂nie inaczej np. strata pojawi si臋 ju偶 w pierwszym roku inwestowania.

      O jakich stopach zwrotu mowa? Przy wi臋kszych portfelach, gdzie masz mniejsz膮 akceptacj臋 na ryzyko 5-10% jest jak najbardziej mo偶liwe z wykorzystaniem wspomnianych prostych modeli. Przy zastosowaniu d藕wigni, te stopy zwrotu mog膮 by膰 wy偶sze, ale te偶 obarczone o wiele wi臋kszym ryzykiem. Mo偶e si臋 zdarzy膰, 偶e wejdziesz w pozycje Mini-DAX Futures i przez zupe艂ny przypadek notowania wzrosn膮 o 600 pkt w jeden dzie艅. 600 x 5 EUR = 3000 EUR – tyle by艣 zyska艂. Natomiast takie sytuacje nie zdarzaj膮 si臋 codziennie. Je偶eli nie mia艂by艣 planu i nie zamyka艂by艣 akceptowalnych strat straci艂by艣 te 3000 EUR. Je偶eli wielko艣膰 Twojego rachunku wynosi艂a 7000 EUR, nie mia艂by艣 ju偶 dalszej mo偶liwo艣ci handlu Mini-DAX Futures. Warto艣膰 Twojego konta spad艂a poni偶ej wymaganego depozytu.

      Czy jest to spos贸b by od艂o偶y膰 na emerytur臋?

      Jak najbardziej, ale konkretny plan jest r贸wnie偶 potrzebny.

      Czy jest to powiedzmy jaki艣 spos贸b by szybciej uzbiera膰 pieni膮dze na mieszkanie?

      Je偶eli masz w planach zakup mieszkania powiedzmy za 10 lat. Inwestowanie mo偶e pom贸c dofinansowa膰. Je偶eli masz w planach kupi膰 mieszkanie za rok i pieni膮dze, kt贸re masz od艂o偶one na mieszkanie chcesz ulokowa膰 w handel kontraktami terminowymi, zastanowi艂bym si臋 dwa razy czy jest sens. Mo偶e si臋 uda膰, ale mo偶esz te偶 straci膰 wi臋kszo艣膰 tego kapita艂u. Mo偶esz si臋 spotka膰 w Internecie z historiami os贸b, kt贸re wp艂aci艂y 1000 z艂 na konto brokerskie oferuj膮ce handel zlewarowanymi CFD i w miesi膮c zarobi艂y 30-40 tys. z艂. Moim zdaniem to s膮 przypadkowe wyniki i kto艣 mia艂 po prostu szcz臋艣cie.

      Czego mo偶esz si臋 spodziewa膰 jak ju偶 zacznie Ci wychodzic? Zauwa偶ysz, 偶e przez dywersyfikacj臋 b臋dziesz redukowa膰 zmienno艣膰 w portfelu i tym samym stopa zwrotu b臋dzie bardziej stabilna.

      Zmienno艣膰, ryzyko nie s膮 sta艂e i przez ca艂y okres inwestycji b臋d膮 ulega膰 wi臋kszym lub mniejszym zmianom. Wi臋c z pewno艣ci膮 b臋d膮 si臋 pojawia膰 okresy z obsunieciem kapita艂o. Trzeba to zaakceptowa膰.

      • Dzi臋ki Panowie za komentarze, wiele mi rozja艣ni艂y.

        Mia艂bym jeszcze jedno pytanie do Ciebie Dawid, odnosz臋 wra偶enie 偶e twoim celem jest dywersyfikacja, ograniczanie ryzyka, w miar臋 regularna stopa zwrotu. Jestem ciekaw czy podejmujesz si臋 dora藕nie – gdy masz tak膮 potrzeb臋 albo jest okazja – bardziej ryzykownych kr贸tkoterminowych/intraday-owych spekulacji gdzie liczysz tak jak poda艂e艣 na przyk艂adzie Mini-DAXa na ponadprzeci臋tny zysk? I czy uwzgl臋dniasz to w ca艂ej strategii.

        Dzi臋ki

        • Hej,

          Moja dywersyfikacja bardziej skupia si臋 na strategiach, ani偶eli klasach aktyw贸w. Dla przyk艂adu ostatnia ekspozycja spadkowa na Mini-DAX Futures zako艅czy艂a si臋 strat膮, ale w tym samym czasie handlowa艂em kr贸tkoterminowo na wzrost E-mini S&P 500 Futures (VXV:VIX), gdzie uda艂o si臋 uzyska膰 pozytywn膮 stop臋 zwrotu.

          Taka typowo laicko rozumiana dywersyfikacja (posiadanie nieskorelowanych ze sob膮 akcji) powoduje, 偶e gdy potrzebujemy tej dywersyfikacji np. podczas dynamicznych krach贸w/spadk贸w, to jej po prostu w taki spos贸b nie osi膮gniemy.

          Czy podejmujesz si臋 dora藕nie 鈥 gdy masz tak膮 potrzeb臋 albo jest okazja 鈥 bardziej ryzykownych kr贸tkoterminowych/intraday-owych spekulacji?

          Od d艂u偶szego czasu nie podejmuj臋 sie bardziej ryzykownych spekulacji.

          Obecnie intraday jest u mnie praktycznie nieobecny poza E-mini S&P 500 Futures. Je偶eli zostanie zawarta transakcja, mo偶e si臋 zdarzy膰 silny ruch zgodny z wypozycjonowaniem si臋. Natomiast mentalnie nie nastawiam si臋 na to, 偶e takie ruchy b臋d膮 za ka偶dym razem.

          Co do Mini-DAX. Standardowo handluj膮 1-3 kontraktami Mini, poniewa偶 moje strategie nie nadaj膮 si臋 do handlu wi臋kszym wolumenem. Tym samym straty i zyski b臋d膮 ma艂e, ale mo偶e pojawi膰 si臋 okres, gdzie zwi臋kszam ekspozycj臋 do 3 kontrakt贸w i nagle pojawi si臋 informacja, na kt贸r膮 rynek zareaguje euforycznymi spadkami/wzrostami. Je艣li b臋d臋 „ustawiony” w dobrym kierunku wtedy zysk rzeczywi艣cie mo偶e by膰 wi臋kszy. Trzeba jednak jasno powiedzie膰, 偶e to nie jest „ponadprzeci臋tny zysk” w rozumieniu takim, 偶e z rynku spadaj膮 miliony.

          Bardziej nastawiam si臋 na podej艣cie w stylu „ma艂e zyski i ma艂e straty + okazyjnie wi臋kszy zysk” dlatego w艂膮czam do portfela ekspozycj臋 „long volatility”. Przez d艂u偶szy czas ekspozycja „long vol” generuje ma艂e zyski lub nawet niewielkie straty, ale w przypadku zawirowa艅 rynkowych pojawia si臋 du偶y zysk. Je偶eli po艂膮czysz to z niezlewarowan膮 ekspozycj膮 na wzrost indeks贸w, otrzymujesz fajnie zdywersyfikowany portfel. Masz sytuacj臋, w kt贸rej podczas wzrostu np. ETF na S&P 500 generuje Ci +20%, z long vol masz strat臋 rz臋du 6-7%. W momencie turbulencji S&P 500 straci -15%, ale long vol da Tobie 15-20% (mo偶e nawet wi臋cej) – m贸wi膮c bardzo ogl臋dnie.

          Pozdrawiam

  2. Ch艂opaki, odwalacie kawa艂 dobrej roboty. Szacun! Czytam/s艂ucham obydwu. Dzi臋kuj臋 za Wasz wk艂ad!

  3. Ja z Dawidem jeste艣my dla siebie ja藕niowymi, troch臋 bra膰mi bli藕niakami.To m膮dry go艣膰, sw贸j ch艂op. Warto podkre艣li膰, 偶e nie dopuszcza do siebie wielu ludzi wi臋c fajnie, 偶e zas艂u偶y艂e艣:)

  4. Dzi臋kuje Wam bardzo za materia艂, naprawd臋 du偶a dawka wiedzy dla pocz膮tkuj膮cych. Tym bardziej super, 偶e bez 偶adnych magicznych rynkowych historyjek.
    Nawi膮zuj膮c do odcinka, rozwa偶a艂e艣 mo偶e pr贸b臋 zaproszenia do programu samego Van Tharp’a?
    Nie wiem jak wygl膮da jego stosunek do takich wyst臋p贸w, ale skoro ju偶 ty艂u znamienitych go艣ci uda艂o Ci si臋 zaprosi膰, to mo偶e z nim te偶 by si臋 uda艂o?

    • Hej Filip,

      Kontaktowa艂em si臋 z Van Tharpem jaki艣 rok temu co najmniej i byli艣my wst臋pnie um贸wieni na wywiad. Wszystko si臋 jednak rozmydli艂o, bo mia艂 napi臋ty kalendarz, a i ja sporo mam rzeczy na g艂owie. Mo偶e wr贸c臋 do tematu z nim w tym roku jeszcze. 馃檪

      Pozdrawiam,
      Jacek

  5. Pytanie do Dawida i Jacka. Jakie ksi膮偶ki polecacie na zupe艂ny pocz膮tek o zarz膮dzaniu ryzykiem?

  6. Na sam pocz膮tek poleca艂bym Roberta Carvera i „Systematic Trading”

    Ksi膮偶ki Eucana Sinclaira, gdyby艣 chcia艂 zg艂臋bi膰 kontrol臋 ryzyka z wykorzystaniem opcji – w poni偶szych ksi膮偶kach masz praktycznie wszystko, czym s膮 opcje i czym nie s膮 opcje.

    Euan Sinclair 鈥濷ption Trading: Pricing and Volatility Strategies and
    Techniques鈥
    Euan Sinclair 鈥濾olatility trading鈥

    Na poziomie bardziej zaawansowanym:
    Harry Markowitz „Risk-Return Analysis Volume 3”

    Natomiast z takiej beletrystyki oko艂o inwestycyjnej:

    Mark Douglas „W transie inwestowania. Podbij rynek pewno艣ci膮 siebie, 偶elazn膮 dyscyplin膮 i postaw膮 zwyci臋zcy.”

    Pozdrawiam

  7. Jacku, ciekawym pomys艂em by艂o by zaproszenie Rafa艂a Zaorskiego.
    Ostatni przez 6 dni transmitowa艂 na 偶ywo na FB jak pomna偶a kwot臋 100k do kwoty 1M+.

    Wiem, 偶e to nie Tw贸j styl spekulowania, ale rozmowa mog艂aby by膰 ciekawa.

    • Nie m贸wi臋 nie, z ka偶dym warto rozmawia膰, nawet je艣li ma zupe艂nie inne pogl膮dy ode mnie. Obecnie jestem mocno przeci膮偶ony ogromem zada艅, ale co艣 pomy艣limy. 馃檪

Napisz sw贸j komentarz

Zaprojektuj sw贸j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt贸re w prosty spos贸b pozwoli Ci dobra膰 strategi臋 inwestycyjn膮, spe艂niaj膮c膮 Twoje potrzeby i wymagania.