Zapisz si─Ö na m├│j newsletter i otrzymuj powiadomienia o nowych tre┼Ťciach!

┼Üwiat inwestycyjny mo┼╝na podzieli─ç na dwie podstawowe grupy inwestor├│w: pasywnych i aktywnych. Pomi─Ödzy tymi ┼Ťwiatami cz─Östo mo┼╝na us┼éysze─ç za┼╝arte dyskusje o wy┼╝szo┼Ťci jednych nad drugimi. Pasywni inwestorzy wychodz─ů z za┼éo┼╝enia, ┼╝e nie ma sensu bi─ç si─Ö z rynkiem, gdy┼╝ w efekcie pr─Ödzej to my b─Ödziemy pobici. Na drugim biegunie inwestorzy aktywni twierdz─ů, ┼╝e lepiej wzi─ů─ç sprawy we w┼éasne r─Öce ni┼╝ dryfowa─ç z rynkiem. Jak to zatem jest? Warto walczy─ç z rynkiem, czy nie?

Prawda, jak to zwykle w ┼╝yciu, le┼╝y wed┼éug mnie po┼Ťrodku. Owszem, dla wi─Ökszo┼Ťci inwestowanie pasywne b─Ödzie prawdopodobnie najlepszym rozwi─ůzaniem, ale to nie oznacza, ┼╝e nie mo┼╝na pr├│bowa─ç wyj┼Ť─ç poza t─Ö sfer─Ö, je┼Ťli bardzo tego chcemy. Bez wzgl─Ödu na cokolwiek, w ka┼╝dym przypadku warto odrobi─ç zadanie domowe, tak by ka┼╝da nasza decyzja by┼éa w pe┼éni ┼Ťwiadoma. Pami─Ötajmy, ┼╝e nikt lepiej od nas samych nie zadba o nasze w┼éasne pieni─ůdze. ­čÖé

W tym odcinku

  • Wasze pierwsze opinie o oprogramowaniu System Trader (ST)
  • Co to jest inwestowanie pasywne
  • Co to jest inwestowanie aktywne
  • Wady i zalety ka┼╝dego z podej┼Ť─ç do iwestowania
  • Co wybra─ç: pasywne, czy aktywne inwestowanie?

Zaproszenie do dyskusji

Serdecznie zapraszam Ci─Ö do komentowania i zadawania pyta┼ä, bezpo┼Ťrednio na tej stronie poni┼╝ej, lub na mojej stronie na FacebookÔÇÖu lub moim profilu TwitterÔÇÖowym.

Alternatywnie mo┼╝esz zada─ç pytanie g┼éosowe, nagrywaj─ůc si─Ö na SpeakPipe. Pami─Ötaj tylko, ┼╝e masz 90 sekund na nagranie ­čÖé

Bardzo zale┼╝y mi na Twoim g┼éosie, za kt├│ry ju┼╝ teraz z g├│ry bardzo dzi─Ökuj─Ö ­čÖé

Ôťĺ TRANSKRYPT PODCASTU

czyli wersja do czytania

Wst─Öp

Witam serdecznie w 50. odcinku podcastu ÔÇ×SystemTraderÔÇŁ. Tak naprawd─Ö to dopiero przed chwil─ů zauwa┼╝y┼éem, ┼╝e jest to okr─ůg┼éy numer odcinka. ­čÖé W zwi─ůzku z tym bardzo dzi─Ökuj─Ö za to, ┼╝e jeste┼Ťcie ze mn─ů. Ja te┼╝ sobie sam dzi─Ökuj─Ö, ┼╝e wytrwa┼éem. I my┼Ťl─Ö, ┼╝e te trudne okresy, przynajmniej najtrudniejsze, s─ů ju┼╝ za mn─ů, chocia┼╝ z pewno┼Ťci─ů jeszcze wiele ci─Ö┼╝kich chwil mnie czeka.

Zanim przejd─Ö do omawiania w┼éa┼Ťciwego tematu tego odcinka, to mam kilka og┼éosze┼ä „parafialnych”. Przede wszystkim, 16 maja wreszcie uda┼éo mi si─Ö przedstawi─ç moj─ů prac─Ö, kt├│r─ů rozpocz─ů┼éem pod koniec 2018 roku. Chodzi oczywi┼Ťcie o oprogramowanie System Trader (w skr├│cie ST). By┼éo ci─Ö┼╝ko. Co prawda powiedzia┼éem, ┼╝e poka┼╝─Ö efekty swojej pracy w pierwszej po┼éowie maja, a zrobi┼éem to dzie┼ä po, czyli konkretnie 16 maja, ale mam nadziej─Ö, ┼╝e nikt si─Ö z tego powodu na mnie nie obrazi┼é. ­čÖé

Jak zbudowa─ç sw├│j portfel, czyli aplikacja System Trader (ST)

A co to w og├│le jest System Trader? Jest to oprogramowanie skierowane przede wszystkim do os├│b, kt├│re chc─ů inwestowa─ç wed┼éug planu i chc─ů robi─ç to samodzielnie. Chc─ů odrobi─ç takie zadanie domowe, wiedzie─ç, jak zbudowa─ç sw├│j portfel i po prostu inwestowa─ç wed┼éug planu, a nie wed┼éug emocji. Oprogramowanie dost─Öpne jest zupe┼énie za darmo, przynajmniej w pierwszych miesi─ůcach. Jak s─ůdz─Ö przynajmniej przez p├│┼é roku, zanim wypuszcz─Ö pe┼én─ů wersj─Ö p┼éatn─ů ÔÇô najpewniej w formie abonamentu ÔÇô oprogramowanie b─Ödzie zupe┼énie za darmo. Mo┼╝na wej┼Ť─ç po prostu na stron─Ö i pobra─ç za free i ┼Ťmia┼éo korzysta─ç. Obecnie jest ju┼╝ ponad p├│┼é tysi─ůca pobra┼ä w niespe┼éna dziewi─Ö─ç dni. Liczba ta ro┼Ťnie, wi─Öc bardzo dzi─Ökuj─Ö ka┼╝demu, kto zdecydowa┼é si─Ö pobra─ç t─Ö aplikacj─Ö.

Zale┼╝y mi na tym, ┼╝eby to by┼éo oprogramowanie, kt├│re naprawd─Ö b─Ödzie mog┼éo pom├│c inwestorom przej┼Ť─ç z czystej teorii, z takiego czytania tylko teoretycznych dywagacji, na grunt praktyczny.

Pobierz aplikacj─Ö System Trader (ST)

  • Projektuj portfel w oparciu o wbudowane strategie
  • Konfiguruj strategi─Ö wed┼éug w┼éasnych preferencji
  • Testuj portfel na wbudowanych danych historycznych
  • Pobierz bie┼╝─ůce dane rynkowe z darmowych ┼║r├│de┼é
  • Inwestuj wed┼éug planu, nie emocji

UWAGA Oprogramowanie jest w wersji testowej i mo┼╝liwe s─ů problemy podczas jego funkcjonowania. Wszelkie problemy techniczne b─Öd─Ö stara┼é si─Ö rozwi─ůzywa─ç na bie┼╝─ůco. Prosz─Ö jednak o cierpliwo┼Ť─ç, gdy┼╝ ze wzgl─Ödu na ogrom pracy jestem mniej dost─Öpny i nie mog─Ö indywidualnie pom├│c ka┼╝demu z Was z osobna. Kliknij w niniejszy link po wi─Öcej informacji. Dzi─Ökuj─Ö! ­čÖé

Pobierz

Wiele b┼é─Öd├│w i uwag ju┼╝ zosta┼éo przez Was zg┼éoszonych, za co serdecznie dzi─Ökuj─Ö. Naprawd─Ö widz─Ö tutaj mega wielkie zaanga┼╝owanie z Waszej strony. Trudno wymieni─ç ka┼╝dego z Was z osobna, dlatego te┼╝ w obawie, ┼╝eby kogo┼Ť zwyczajnie nie pomin─ů─ç, m├│wi─Ö to tak grupowo ÔÇô jestem bardzo wdzi─Öczny za ka┼╝d─ů wskaz├│wk─Ö i uwag─Ö z Waszej strony! Przepraszam te┼╝, je┼Ťli nie mog─Ö szybko odpisa─ç na Wasze maile albo by─ç mo┼╝e zdarzy┼éo si─Ö, ┼╝e jaki┼Ť mail, komentarz lub pytanie pomin─ů┼éem. Jest tego tak du┼╝o, ┼╝e zwyczajnie mog─Ö nie nad─ů┼╝a─ç.

Ale jedno zdecydowanie obiecuj─Ö: dzi─Öki Wam aplikacja b─Ödzie realnie uwzgl─Ödnia┼éa Wasze potrzeby. Zale┼╝y mi na tym, ┼╝eby to by┼éo oprogramowanie, kt├│re naprawd─Ö b─Ödzie mog┼éo pom├│c inwestorom przej┼Ť─ç z czystej teorii, z takiego czytania tylko teoretycznych dywagacji, na grunt praktyczny. Co jest te┼╝ dla mnie istotne, to na┼Ťladowanie kogo┼Ť jest do┼Ť─ç dyskusyjne, je┼Ťli chodzi o inwestowanie. Dlatego te┼╝ to oprogramowanie pozwala ka┼╝demu z Was odrobi─ç to zadanie domowe we w┼éasnym tempie. Tak aby ten portfel m├│g┼é odwzorowywa─ç Wasze osobiste preferencje.

Kolejna beta wersja oprogramowania zaplanowana jest na koniec czerwca, pocz─ůtek lipca 2020 roku.

Co do samego oprogramowania. Poniewa┼╝ jest ono nadal w wersji beta test├│w, wi─Öc zawiera jeszcze wiele b┼é─Öd├│w. Te b┼é─Ödy, kt├│re mi zg┼éosili┼Ťcie, w wi─Ökszo┼Ťci s─ů ju┼╝ poprawione. Je┼╝eli pojawiaj─ů si─Ö uwagi, np. co do tego, jakie nowe funkcjonalno┼Ťci do┼éo┼╝y─ç do oprogramowania, staram si─Ö je r├│wnie┼╝ uwzgl─Ödnia─ç w moich planach prac na przysz┼éo┼Ť─ç. Oczywi┼Ťcie nie mog─Ö obieca─ç, ┼╝e wszystko b─Öd─Ö w stanie zrealizowa─ç, a ju┼╝ na pewno nie tu i teraz. Natomiast kolejna beta wersja oprogramowania zaplanowana jest na koniec czerwca/pocz─ůtek lipca 2020 roku.

Facebook z nasz─ů grup─ů dyskusyjn─ů?

Pojawi┼é si─Ö jeszcze temat spo┼éeczno┼Ťci oprogramowania ST. Poniewa┼╝ jest Was coraz wi─Öcej i chcecie wymienia─ç si─Ö mi─Ödzy sob─ů uwagami, m.in. pod moimi artyku┼éami na blogu, to jest taka idea, ┼╝eby stworzy─ç miejsce, gdzie wszyscy zainteresowani b─Öd─ů mogli sobie swobodnie dyskutowa─ç. Oczywi┼Ťcie pad┼éo wiele r├│┼╝nych propozycji od Reddit do jakich┼Ť zamkni─Ötych for├│w, czy grupy na Facebooku. My┼Ťl─Ö, ┼╝e na t─Ö chwil─Ö, chocia┼╝ Facebook nie jest idealnym miejscem do prowadzenia dyskusji, jest to na pewno narz─Ödzie najlepsze do tego celu. W momencie, kiedy mam bardzo du┼╝o pracy, a bardzo ma┼éo czasu, po prostu najszybciej i naj┼éatwiej jest mi stworzy─ç tak─ů grup─Ö na Facebooku. I najpewniej w┼éa┼Ťnie do tego, przynajmniej na pocz─ůtku, dojdzie.

Ewentualnie w przysz┼éo┼Ťci, je┼Ťli b─Ödzie nam bardzo mocno doskwiera─ç to, jak dzia┼éa Facebook i to, ┼╝e jeste┼Ťmy uzale┼╝nieni od zewn─Ötrznej platformy, to wtedy b─Öd─Ö stara┼é si─Ö zorganizowa─ç jakie┼Ť inne miejsce na dyskusj─Ö. By─ç mo┼╝e w┼éa┼Ťnie w formie takiego zamkni─Ötego forum. Prawdopodobnie niebawem otworz─Ö wi─Öc grup─Ö na Facebooku, gdzie b─Ödzie mo┼╝na porozmawia─ç w tematyce inwestowania. Przede wszystkim, je┼Ťli chodzi o wykorzystanie w praktyce oprogramowania ST.

Na koniec jeszcze jedno og┼éoszenie. ­čÖé 19 kwietnia na najlepszepolskiepodcasty.pl znalaz┼éa si─Ö wzmianka o moim podca┼Ťcie jako audycji, kt├│rej warto pos┼éucha─ç. Bardzo dzi─Ökuj─Ö za takie wyr├│┼╝nienie. Cieszy mnie, ┼╝e poza bran┼╝─ů czysto finansow─ů jestem te┼╝ dostrzegany gdzie┼Ť szerzej. To bardzo mi┼ée, zw┼éaszcza ┼╝e uwa┼╝am, i┼╝ tre┼Ťci, jak chocia┼╝by te zawarte w dzisiejszym odcinku, skierowane s─ů tak naprawd─Ö nie tylko do os├│b zainteresowanych finansami, ale praktycznie do ka┼╝dego ┼Ťwiadomego obywatela, kt├│ry chce w ┼Ťwiadomy spos├│b budowa─ç sw├│j kapita┼é. Ten odcinek jest dla os├│b pocz─ůtkuj─ůcych. Raz jeszcze bardzo dzi─Ökuj─Ö serwisowi Najlepsze Polskie Podcasty za to, ┼╝e mnie wyr├│┼╝nili na ┼éamach swojej strony oraz na Twitterze. ­čÖé

My┼Ťl─Ö, ┼╝e teraz ju┼╝, po tym nieco przyd┼éugim wst─Öpie, mo┼╝emy przej┼Ť─ç do meritum tego odcinka. Zapraszam.

Definicje

Jak zatem inwestowa─ç ÔÇô aktywnie czy pasywnie? Aby dobrze si─Ö w og├│le rozmawia┼éo w tej tematyce, to na pocz─ůtek o absolutnych podstawach. Odpowiedzmy sobie albo spr├│bujmy sobie odpowiedzie─ç na pytanie, czym jest inwestowanie pasywne, a czym jest inwestowanie aktywne. Mo┼╝e zacznijmy w┼éa┼Ťnie od tego pasywnego.

Inwestowanie pasywne

Inwestowanie pasywne to taka forma inwestowania, gdzie nie ma pr├│by aktywnego reagowania na zmiany rynku. Je┼╝eli przyk┼éadowo na rynku pojawiaj─ů si─Ö spadki i m├│wimy, ┼╝e jest trend spadkowy, jest bessa, to my po prostu nie staramy si─Ö reagowa─ç na to w ┼╝aden spos├│b, np. poprzez wychodzenie z rynku akcji albo poprzez kupowanie sp├│┼éek niedowarto┼Ťciowanych, kiedy uwa┼╝amy, ┼╝e ich warto┼Ť─ç, ich wycena jest poni┼╝ej ich warto┼Ťci. Po prostu nie staramy si─Ö robi─ç niczego, czego jak uwa┼╝amy, rynek sam ju┼╝ nie zrobi┼é.

Inwestowanie pasywne to taka forma inwestowania, gdzie nie ma pr├│by aktywnego reagowania na zmiany rynku.

Nie staramy si─Ö by─ç jak gdyby m─ůdrzejsi od tego rynku. Kupujemy sta┼éy portfel, czyli wk┼éadamy do takiego portfela jedn─ů lub wi─Öcej klas aktyw├│w i w┼éa┼Ťciwie to tyle. Trzymamy taki sta┼éy portfel i nic z nim nie robimy.

Mo┼╝e poza jedn─ů rzecz─ů. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e powiemy sobie: chcemy w portfelu po┼éow─Ö mie─ç w akcjach, a po┼éow─Ö w obligacjach, to co jaki┼Ť czas tylko robimy tzw. rebalancing (rebalansowanie). M├│wimy sobie, ┼╝e akcje tak mocno uros┼éy, ┼╝e z portfela 50/50 zrobi┼é si─Ö portfel 70/30, a wi─Öc sprzedamy troch─Ö tych akcji, kt├│re uros┼éy, tak ┼╝eby m├│c dokupi─ç nieco obligacji i aby portfel m├│g┼é zn├│w by─ç w tej pierwotnej formie, jak─ů sobie za┼éo┼╝yli┼Ťmy, czyli 50/50. Taki zupe┼énie hipotetyczny portfel.

Harry Browne powiedzia┼é sobie w ten spos├│b: je┼╝eli chcesz inwestowa─ç pieni─ůdze, warto robi─ç to w prosty spos├│b ÔÇô podziel go na cztery cz─Ö┼Ťci i 25 procent ulokuj w z┼éoto, kolejne 25 procent zainwestuj w akcje. Kolejne 25 procent przeznacz na got├│wk─Ö. Ostatnia ─çwiartka idzie w obligacje rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych.

Inny przyk┼éad. Aby by┼éo bardzo realnie, to we┼║my konkretny, bardzo klasyczny, portfel modelowy zaproponowany przez Harry’ego Browne.

Harry Browne powiedzia┼é sobie w ten spos├│b: je┼╝eli chcesz inwestowa─ç swoje pieni─ůdze, warto robi─ç to w prosty spos├│b ÔÇô podziel go na cztery r├│wne cz─Ö┼Ťci i 25 procent ulokuj w z┼éoto, kolejne 25 procent zainwestuj w akcje. W jego przypadku w oryginale by┼éy to akcje z indeksu S&P 500, czyli 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich, poniewa┼╝ on sam by┼é Amerykaninem. Kolejne 25 procent przeznacz na got├│wk─Ö.

Mo┼╝na zrobi─ç to w nieco bardziej sprytny, inteligentny spos├│b ÔÇô poprzez kupno bon├│w skarbowych rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych (ang. Treasury Bills, T-Bills). Czyli, owszem, nie b─Ödzie tutaj jakiego┼Ť pobijania rynku, natomiast b─Ödzie przede wszystkim pr├│ba takiego dzia┼éania, aby got├│wka przynajmniej nie traci┼éa na warto┼Ťci, czyli zwalczy┼éa chocia┼╝by inflacj─Ö. Okazuje si─Ö, ┼╝e przez ostatnie 100, 120 lat bony skarbowe w Stanach Zjednoczonych pozwoli┼éy przynajmniej zwalczy─ç inflacj─Ö. Zatem 25 procent pakujemy w got├│wk─Ö, ale w formie takich w┼éa┼Ťnie bon├│w skarbowych. Ostatnia ─çwiartka takiego portfela w tym konkretnym przypadku idzie w obligacje rz─ůdu Stan├│w Zjednoczonych. Harry Browne powiedzia┼é o 30-letnich obligacjach.

Czyli mamy bardzo prosty portfel z┼éoto, akcje, got├│wk─Ö i obligacje. I w┼éa┼Ťciwie to tyle. Nie staramy si─Ö w og├│le przewidywa─ç, czy z┼éoto b─Ödzie sz┼éo w g├│r─Ö, czy w d├│┼é. Podobnie z akcjami. R├│wnie┼╝ nie przewidujemy, czy stopy procentowe b─Öd─ů sz┼éy w g├│r─Ö i b─Ödzie to ci─ů┼╝y┼éo na obligacjach, czy by─ç mo┼╝e b─Öd─ů w┼éa┼Ťnie sz┼éy w d├│┼é i obligacje b─Öd─ů zyskiwa─ç. Oczywi┼Ťcie w tym momencie te stopy procentowe s─ů tak nisko, ┼╝e ci─Ö┼╝ko tutaj, ┼╝eby by┼éy jeszcze ni┼╝ej. Nie chodzi tutaj o samo za┼éo┼╝enie. My nie staramy si─Ö w ┼╝aden spos├│b przewidywa─ç czegokolwiek, tylko wk┼éadamy do portfela cztery aktywa i to wszystko. Raz do roku mo┼╝emy sobie wej┼Ť─ç na rachunek i sprawdzi─ç, czy te ─çwiartki s─ů nadal ─çwiartkami, czy si─Ö nie okaza┼éo na przyk┼éad, ┼╝e kt├│re┼Ť z tych aktyw├│w zamiast 25 procent nie zajmuje nam ju┼╝ 40 procent.

Jeżeli mamy 500 spółek w indeksie S&P 500, czyli 500 największych spółek amerykańskich, to nie znaczy, że w tym indeksie waga każdej spółki jest taka sama.

Ale co to znaczy, ┼╝e kupujemy akcje? Powiedzia┼éem, ┼╝e kupujemy akcje w postaci indeksu S&P 500. Dlaczego w┼éa┼Ťnie S&P 500? A je┼╝eli nie S&P 500, to co?

Ot├│┼╝, je┼╝eli chodzi o pasywne inwestowanie, to przynajmniej ja zgadzam si─Ö z tym, co powiedzia┼é Meb Faber w ostatnim wywiadzie, jakiego mi udzieli┼é, a do kt├│rego wys┼éuchania lub przeczytania zach─Öcam ÔÇô jest r├│wnie┼╝ przet┼éumaczony na j─Özyk polski. Powiedzia┼é, ┼╝e dla niego jedyna prawdziwa pasywna strategia, to jest indeks wa┼╝ony kapitalizacj─ů. Mo┼╝e brzmi to strasznie, ale jest bardzo proste. Co to znaczy indeks wa┼╝ony kapitalizacj─ů? To znaczy, ┼╝e je┼╝eli mamy 500 sp├│┼éek w indeksie S&P 500, czyli 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich, to nie znaczy, ┼╝e w tym indeksie waga ka┼╝dej sp├│┼éki jest taka sama. Im wi─Öksza sp├│┼éka, czyli im wi─Öksza jej warto┼Ť─ç, kapitalizacja, tym udzia┼é w indeksie jej jest wi─Ökszy.

Dlaczego posiadanie planu na rynku jest konieczno┼Ťci─ů oraz jak zachowa─ç si─Ö podczas krachu gie┼édowego ÔÇô opowiada Meb Faber

Meb Faber w ekskluzywnym wywiadzie w prosty spos├│b t┼éumaczy jak w prosty spos├│b w rzetelny spos├│b podej┼Ť─ç do zagadnie┼ä zwi─ůzanych z inwestowaniem na rynkach kapita┼éowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Dlaczego tak? Dlatego, ┼╝e po pierwsze jest to naturalne. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e zrobili┼Ťmy sw├│j w┼éasny indeks. Mieli┼Ťmy 10 tysi─Öcy z┼éotych i kupili┼Ťmy 10 sp├│┼éek po tysi─ůc z┼éotych ka┼╝da. Za┼é├│┼╝my te┼╝, ┼╝e ten portfel po jakim┼Ť czasie ur├│s┼é do kwoty 100 tysi─Öcy z┼éotych. Ale nie oznacza to od razu, ┼╝e wszystkie te sp├│┼éki uros┼éy r├│wno w taki spos├│b, ┼╝e z tysi─ůca z┼éotych ka┼╝da sp├│┼éka uros┼éa do 10 tysi─Öcy i dzi─Öki temu mamy 100 tysi─Öcy, tylko pewnie pojawi─ů si─Ö tam sp├│┼éki, kt├│re by─ç mo┼╝e nawet straci┼éy. By─ç mo┼╝e niekt├│re zbankrutowa┼éy, a niekt├│re z tego pierwotnego tysi─ůca dosz┼éy do 50 tysi─Öcy, poniewa┼╝ by┼é to jaki┼Ť wielki sukces biznesowy. Kr├│tko m├│wi─ůc, trzymaj─ůc taki portfel i nie robi─ůc z nim absolutnie nic, czyli trzymaj─ůc go pasywnie, w pewnym momencie dochodzimy do punktu, w kt├│rym sp├│┼éki te odnosz─ů wielki sukces, wiod─ů pewien prym w tym naszym indeksie.

Wida─ç to bardzo dobrze w przypadku indeksu S&P 500 ÔÇô ┼╝eby nie m├│wi─ç tylko o jakich┼Ť abstrakcyjnych przyk┼éadach. Mamy tam 500 najwi─Ökszych sp├│┼éek ameryka┼äskich, ale tak naprawd─Ö 15ÔÇô20 procent kapitalizacji ca┼éego indeksu wyrabia, kolokwialnie m├│wi─ůc, pi─Ö─ç sp├│┼éek: Microsoft, Apple, Amazon, Alphabet, czyli Google, i Facebook. Tylko pi─Ö─ç sp├│┼éek, pomimo ┼╝e jest ich 500 w indeksie, wyrabia robot─Ö 15ÔÇô20 procent dla ca┼éego indeksu.

Optuj─Ö za podej┼Ťciem, aby kosztem nawet potencjalnych zysk├│w portfel ten jeszcze bardziej rozproszy─ç, jeszcze bardziej zdywersyfikowa─ç i by─ç mo┼╝e zamiast inwestowania tylko w akcje ameryka┼äskie zainwestowa─ç bez spekulowania globalnie, w akcje ca┼éego ┼Ťwiata.

Ale wci─ů┼╝ jeszcze je┼Ťli chodzi o inwestowanie pasywne mamy problem, jaki rynek wybra─ç. Dlaczego w takim razie mamy inwestowa─ç w S&P 500, tak jak powiedzia┼é Harry Browne, czyli 25 procent w portfelu powinny stanowi─ç akcje i powinien by─ç to w┼éa┼Ťnie indeks S&P 500? A mo┼╝e kto┼Ť powie sobie, ┼╝e woli inny indeks. I o ile indeks ameryka┼äski faktycznie okazywa┼é si─Ö bardzo dobry za ostatnie dziesi─ůtki lat, o tyle bywa┼éy kraje na ┼Ťwiecie, gdzie stawiaj─ůc wszystko na jeden taki kraj, okaza┼éoby si─Ö, ┼╝e straciliby┼Ťmy wszystkie swoje pieni─ůdze.

Dlatego te┼╝ optuj─Ö za takim podej┼Ťciem, aby kosztem nawet potencjalnych zysk├│w portfel ten jeszcze bardziej rozproszy─ç, jeszcze bardziej zdywersyfikowa─ç i by─ç mo┼╝e zamiast inwestowania tylko w akcje ameryka┼äskie zainwestowa─ç bez spekulowania globalnie, w akcje ca┼éego ┼Ťwiata. S─ů r├│┼╝ne indeksy, kt├│re odwzorowuj─ů globalny rynek akcji, np. MSCI World. Ale nie tylko. S─ů te┼╝ inne.

Zamykaj─ůc temat inwestowania pasywnego, jak widzimy, nie staramy si─Ö tutaj niczego w ┼╝adnej mierze przewidywa─ç. Ale to te┼╝ ma pewn─ů s┼éabsz─ů stron─Ö. Pewn─ů konsekwencj─ů tego podej┼Ťcia jest to, ┼╝e z definicji inwestowanie pasywne jest inwestowaniem d┼éugoterminowym. Kto┼Ť ma woln─ů got├│wk─Ö i pomy┼Ťli sobie, ┼╝e mo┼╝e wrzuci j─ů na kilka miesi─Öcy w taki pasywny portfel. Po co to ma zarabia─ç, gdzie┼Ť tam, na lokacie w banku, marne jakie┼Ť u┼éamki procenta. Mo┼╝e si─Ö wtedy okaza─ç, ┼╝e jest to bardzo z┼ée podej┼Ťcie. Mo┼╝liwe, ┼╝e za kilka miesi─Öcy, gdy b─Ödziemy potrzebowa─ç tych pieni─Ödzy, to po prostu portfel ten b─Ödzie wart mniej ni┼╝ w momencie, kiedy go utworzyli┼Ťmy. Dlatego przy takim portfelu trzeba planowa─ç d┼éugoterminowo.

Inwestowanie aktywne

Mniej wi─Öcej wiemy ju┼╝, czym jest inwestowanie pasywne. Teraz ju┼╝ nieco szybciej p├│jdzie nam uporanie si─Ö ze zdefiniowaniem, czym jest inwestowanie aktywne. Jest to oczywi┼Ťcie, jak sama nazwa wskazuje, przeciwie┼ästwo inwestowania pasywnego. Staramy si─Ö tu przyj─ů─ç strategi─Ö, kt├│ra zmienia w czasie zawarto┼Ť─ç portfela. Czyli to nie jest tak, jak przy inwestowaniu pasywnym, gdzie ustalamy sobie na sztywno jakie┼Ť tam wagi i, tak jak w tym przypadku portfela Harry’ego Browne, staramy si─Ö tylko te wagi trzyma─ç w czasie. W tym przypadku mo┼╝emy ca┼ékowicie zmienia─ç wagi w naszym portfelu. Mo┼╝na nawet porzuci─ç s┼éowo ÔÇ×wagiÔÇŁ i powiedzie─ç, ┼╝e je┼╝eli na przyk┼éad na rynku akcji s─ů wzrosty, to b─Ödziemy inwestowa─ç w akcje, a je┼╝eli na rynku akcji jest na odwr├│t, czyli s─ů spadki, to my b─Ödziemy lokowa─ç ┼Ťrodki na przyk┼éad w obligacjach.

Staramy si─Ö tu przyj─ů─ç strategi─Ö, kt├│ra zmienia w czasie zawarto┼Ť─ç portfela.

Przyk┼éadem takiej taktyki jest szeroko opisywana przeze mnie strategia GEM, czyli Global Equities Momentum wykorzystuj─ůca anomali─Ö momentum lub w og├│le jakakolwiek inna strategia oparta o momentum. To jest w┼éa┼Ťnie przyk┼éad strategii aktywnej, ale to nie oznacza, ┼╝e tylko w oparciu o momentum mo┼╝na budowa─ç takie strategie. Jest bardzo wiele innych metod i technik, kt├│re pozwalaj─ů tworzy─ç strategie aktywne, jak cho─çby mean reversion.

Mo┼╝e teraz nieco z mojego podw├│rka, czyli co┼Ť bardziej technicznego ÔÇô powr├│t do ┼Ťredniej (ang. mean reversion). Przyk┼éadowo, ┼╝eby zobrazowa─ç to osobom, kt├│re s─ů mniej zaawansowane: je┼╝eli mamy mocny rynek byka, jak na przyk┼éad przez ostatnie ponad 10 lat w Stanach Zjednoczonych, to wtedy, pomimo ┼╝e co jaki┼Ť czas pojawiaj─ů si─Ö jakie┼Ť drobne korekty, to rynek zawraca po chwili i idzie jeszcze wy┼╝ej. Mean reversion polega w┼éa┼Ťnie na tym, ┼╝e w sytuacji kiedy rynek spada, kupujemy, wierz─ůc, ┼╝e rynek zn├│w zawr├│ci (powr├│ci do ┼Ťredniej) i pozwoli nam na tym zarobi─ç.

Jest to oczywi┼Ťcie tylko jeden z przyk┼éad├│w. Nie mog─Ö pomin─ů─ç ca┼éej palety r├│┼╝nych strategii opartych o analiz─Ö fundamentaln─ů, jak chocia┼╝by odmiana inwestowania w oparciu o analiz─Ö fundamentaln─ů, jakim jest inwestowanie dywidendowe ciesz─ůce si─Ö bardzo du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů w┼Ťr├│d inwestor├│w indywidualnych. Albo te┼╝ pr├│ba samodzielnego inwestowania polegaj─ůcego na poszukiwaniu sp├│┼éek wed┼éug nas niedowarto┼Ťciowanych i czekanie, a┼╝ takie sp├│┼éki zostan─ů dowarto┼Ťciowane przez rynek, co pozwoli nam na tym zarobi─ç.

Je┼╝eli chodzi o inwestor├│w i analiz─Ö fundamentaln─ů, to zdecydowanie trzeba tutaj wspomnie─ç o Warrenie Buffetcie, a je┼╝eli chodzi o analiz─Ö techniczn─ů, kt├│ra jest cz─Östo nieco gorzej traktowana, zw┼éaszcza przez powa┼╝nych inwestor├│w, to b─Öd─Ö troch─Ö z┼éo┼Ťliwy i wymieni─Ö takie nazwisko jak Jim Simons. To jest klasyka analizy technicznej i ten go┼Ť─ç de facto ma wyniki lepsze ni┼╝ Warren Buffett, co nie znaczy, ┼╝e analiza techniczna jest lepsza od analizy fundamentalnej. Takie dyskusje, wed┼éug mnie, nie maj─ů w og├│le ┼╝adnego sensu.

Podsumowuj─ůc, jak widzimy w inwestowaniu aktywnym staramy si─Ö na bie┼╝─ůco reagowa─ç i odpowiada─ç na to, co robi rynek i w oparciu o to podejmowa─ç decyzje, co do tego portfela kupi─ç, co sprzeda─ç itd.

To, co jest odmienne od podej┼Ťcia pasywnego, to fakt, ┼╝e o ile w podej┼Ťciu pasywnym ewidentnie inwestujemy d┼éugoterminowo, tak przy inwestowaniu aktywnym mo┼╝e ono wyst─ůpi─ç w formie inwestycji kr├│tkoterminowej, czyli czasami kupujemy co┼Ť dos┼éownie na u┼éamki sekund. Nie robi tego cz┼éowiek, a raczej maszyna, ale to ju┼╝ jest takie ekstremum. Generalnie mo┼╝na kupowa─ç aktywa na bardzo kr├│tki czas, chocia┼╝by na minuty, godziny czy dni, ale mo┼╝e by─ç to r├│wnie┼╝ podej┼Ťcie aktywne d┼éugoterminowe. Chocia┼╝by sam Warren Buffett jest aktywnym inwestorem d┼éugoterminowym.

Różnica zdań między inwestorami

Możemy powiedzieć, że mniej więcej wiemy już, czym jest inwestowanie aktywne i pasywne. Zanim jednak przejdziemy do omawiania ich wad i zalet, to jeszcze taki mały wywód.

Inwestowanie w zagraniczne ETF z Polski (r├│wnie┼╝ w ramach IKE/IKZE)

Dzi┼Ť bez problemu mo┼╝na otworzy─ç konto maklerskie w niemal dowolnym miejscu na ┼Ťwiecie i cieszy─ç si─Ö dost─Öpem do rynk├│w zagranicznych kupuj─ůc na przyk┼éad akcje czy coraz bardziej powszechne fundusze ETF. R├│wnie┼╝ coraz wi─Öcej biur maklerskich w Polsce oferuje mo┼╝liwo┼Ť─ç inwestowania na zagranicznych parkietach, a od pewnego czasu nawet w ramach kont emerytalnych IKE/IKZE.

Czytaj dalej Ôćĺ

Inwestorzy aktywni cz─Östo krytykuj─ů inwestowanie pasywne i na odwr├│t ÔÇô inwestorzy pasywni krytykuj─ů inwestor├│w aktywnych. Dla przyk┼éadu: przeciwnicy aktywnego inwestowania m├│wi─ů, ┼╝e taki rodzaj inwestowania, to jest wr├│┼╝enie z fus├│w na bazie przesz┼éo┼Ťci.

Moim zdaniem stwierdzenie to nie jest do ko┼äca trafione, bo to samo dotyczy r├│wnie┼╝ podej┼Ťcia pasywnego, je┼Ťli by┼Ťmy uczciwie na to spojrzeli. Bo, o co chodzi w pasywnym inwestowaniu? Dobieramy do portfela jakie┼Ť aktywa, np. akcje, z┼éoto, obligacje, towary, tylko dlatego, ┼╝e historycznie zarabia┼éy one wi─Öcej ni┼╝ got├│wka. Ale sk─ůd to wiemy? Wiemy to z danych historycznych. Nie ma sensu zatem m├│wienie, ┼╝e inwestor aktywny podchodzi do tego w inny nieco spos├│b i zamiast spogl─ůda─ç na to, czy akcje ros┼éy przez ostatnie 120 lat, to on sobie patrzy na to, czy przez ostatnie 120 lat by┼éa anomalia momentum i je┼╝eli widzi t─Ö anomali─Ö momentum, to j─ů wykorzystuje.

M├│wi─ůc jeszcze inaczej, w obu przypadkach jest pewien element wiary, ┼╝e przesz┼éo┼Ť─ç nawet je┼Ťli si─Ö nie powt├│rzy, to, jak mawia┼é Mark Twain, b─Ödzie si─Ö rymowa─ç.

Jednak zar├│wno inwestor pasywny, jak i inwestor aktywny musi si─Ö posi┼ékowa─ç danymi historycznymi. M├│wi─ůc jeszcze inaczej, w obu przypadkach jest pewien element wiary, ┼╝e przesz┼éo┼Ť─ç nawet je┼Ťli si─Ö nie powt├│rzy, to, jak mawia┼é Mark Twain, b─Ödzie si─Ö rymowa─ç. Poniewa┼╝ ani w pasywnym, ani w aktywnym inwestowaniu nic nie jest pewne. Przekonanie, ┼╝e akcje ros┼éy przez ostatnie kilka wiek├│w i prawdopodobnie tak si─Ö b─Ödzie dzia┼éo dalej, bo ┼Ťwiat idzie do przodu, jest s┼éuszne, ale gwarancji takiej nie ma.

Nie chcia┼ébym te┼╝, aby zabrzmia┼éo to w ten spos├│b, ┼╝e by─ç mo┼╝e aktywne inwestowanie jest takie super hiper, bo jest bardziej elastyczne od inwestowania pasywnego i mo┼╝e lepiej w┼éa┼Ťnie takie wybra─ç. Trzeba zwr├│ci─ç uwag─Ö na jedn─ů istotn─ů kwesti─Ö: wi─Ökszo┼Ťci z nas wydaje si─Ö, ┼╝e pobijanie rynku jest prostsze ni┼╝ faktycznie ma to miejsce w rzeczywisto┼Ťci. Jest to klasyczny b┼é─ůd tzw. nadmiernej pewno┼Ťci siebie, dobrze opisany w literaturze przez chocia┼╝by psychologi─Ö behawioraln─ů. Pobijanie rynku, ale nie m├│wi─Ö tu o takim przypadku, ┼╝e komu┼Ť uda┼éo si─Ö zarobi─ç, bo po prostu mia┼é szcz─Ö┼Ťcie, ale o pobijaniu w d┼éugim terminie, liczonym w latach, w dekadach, jest bardzo, bardzo ci─Ö┼╝kie. Wi─Ökszo┼Ťci tylko si─Ö wydaje, ┼╝e pobijaj─ů rynek i myl─ů szcz─Ö┼Ťcie z umiej─Ötno┼Ťciami. Niestety pobijanie rynku jest bardzo ci─Ö┼╝kie i naprawd─Ö ka┼╝dy, kto pr├│bowa┼é to robi─ç, po kilku, kilkunastu latach na pewno stwierdzi, ┼╝e to takie banalne wcale nie jest.

Zamiast popada─ç w ┼Ťlepe powtarzanie pewnych przekona┼ä, warto stara─ç si─Ö wypracowa─ç w┼éasne argumenty, przepracowa─ç je, zrozumie─ç, a nie stosowa─ç jak kalk─Ö.

W swoim podka┼Ťcie go┼Ťci┼éem kilku znamienitych go┼Ťci, kt├│rzy od lat pobijaj─ů rynki i aktywnie inwestuj─ů, jak chocia┼╝by Linda Raschke, czyli wybitnie kr├│tkoterminowa inwestorka, a w┼éa┼Ťciwie traderka, czy Tom Basso ÔÇô inwestor zdecydowanie bardziej d┼éugoterminowy, pod─ů┼╝aj─ůcy za trendem. R├│wnie┼╝ Gary Antonacci, kt├│ry z kolei inwestuje na rynkach ju┼╝ od pocz─ůtku lat siedemdziesi─ůtych. Takie rzeczy faktycznie maj─ů miejsce w naturze, natomiast nie oznacza to, ┼╝e jest to proste. Dlatego zamiast popada─ç w ┼Ťlepe powtarzanie pewnych przekona┼ä, warto stara─ç si─Ö wypracowa─ç w┼éasne argumenty, przepracowa─ç je, zrozumie─ç, a nie stosowa─ç jak kalk─Ö.

Wady i zalety inwestowania pasywnego

Przyjrzyjmy si─Ö teraz nieco bli┼╝ej zaletom i wadom inwestowania pasywnego. Zdecydowanie wielk─ů zalet─ů s─ů niskie koszty, jakie wi─ů┼╝─ů si─Ö z tego rodzaju inwestowaniem. Przede wszystkim w obecnej dobie, kiedy kr├│luj─ů ETF-y, czyli niskokosztowe fundusze indeksowe, mo┼╝na inwestowa─ç niemal praktycznie za darmo. Je┼╝eli mamy fundusze, kt├│re pobieraj─ů op┼éat─Ö na poziomie 0,03 procent w skali roku, a nie 3 procent, jak p┼éac─ů cz─Östo inwestorzy TFI, czyli towarzystw inwestycyjnych. Tylko 0,03 procent, czyli sto razy mniej w skali roku, wi─Öc mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e niemal┼╝e za darmo! Oczywi┼Ťcie kto┼Ť powie, ┼╝e jeszcze trzeba ETF-a kupi─ç, trzeba za to zap┼éaci─ç, w postaci jakiej┼Ť prowizji. No tak, ale m├│wimy tutaj o inwestowaniu d┼éugoterminowym, a wi─Öc mo┼╝emy przez lata trzyma─ç takiego ETF-a, a faktyczne koszty takiego portfela mog─ů by─ç drastycznie niskie.

Optymalizacja pod k─ůtem podatkowym

Kolejna zaleta inwestowania pasywnego to optymalizacja pod k─ůtem podatkowym. Je┼╝eli mamy podej┼Ťcie buy & hold, czyli kup i trzymaj, to mo┼╝emy przez lata nie p┼éaci─ç podatku od zysk├│w kapita┼éowych. Jedyne podatki, jakie b─Ödziemy musieli ewentualnie zap┼éaci─ç, to b─Öd─ů podatki z dywidendy i to tylko w sytuacji, je┼╝eli b─Ödziemy trzyma─ç pieni─ůdze na koncie, kt├│re jest opodatkowane. W sytuacji, gdy inwestujemy na przyk┼éad w ETF-a na WIG20 w ramach Konta Emerytalnego IKE IKZE, to tam trzymaj─ůc takiego ETF-a w niesko┼äczono┼Ť─ç, nie b─Ödziemy nigdy p┼éaci─ç ┼╝adnego podatku. Czy to od dywidend, kt├│re s─ů de facto akumulowane w tym ETF-ie, czy nawet z zysku kapita┼éowego. Je┼╝eli nawet inwestujemy na koncie, kt├│re jest opodatkowane i trzymamy t─Ö inwestycj─Ö w niesko┼äczono┼Ť─ç, to zwykle nie pojawia si─Ö podatek od zysk├│w kapita┼éowych. Chyba ┼╝e robimy jaki┼Ť rebalancing, o kt├│rym wspomina┼éem wcze┼Ťniej, to wtedy mo┼╝e si─Ö zdarzy─ç, ┼╝e pojawi si─Ö jaki┼Ť zysk.

Je┼╝eli nawet inwestujemy na koncie, kt├│re jest opodatkowane i trzymamy t─Ö inwestycj─Ö w niesko┼äczono┼Ť─ç, to nie pojawia si─Ö podatek od zysk├│w kapita┼éowych (poza dywidendami).

Podatek do zap┼éacenia mo┼╝e si─Ö pojawi─ç natomiast je┼╝eli chodzi o dywidendy ze sp├│┼éek zagranicznych, a wi─Öc nawet, je┼╝eli inwestujemy na koncie, kt├│re nie wymaga p┼éacenia podatku Marka Belki. Dzi─Ökujemy, panie Marku, za wprowadzenie na kr├│tki czas, chyba na jeden rok, podatku (mamy rok 2020). Gratulujemy „kr├│tkiego” terminu. ­čśë Natomiast nawet na koncie IKE IKZE, je┼╝eli kupimy sobie akcje czy ETF-y i b─Ödziemy je trzyma─ç bardzo d┼éugo, to owszem nie b─Ödziemy p┼éaci─ç podatku od zysk├│w kapita┼éowych, ale je┼╝eli dywidendy b─Öd─ů wyp┼éacane, to podatek, tzw. ÔÇ×u ┼║r├│d┼éaÔÇŁ, pojawi si─Ö w przypadku np. ameryka┼äskich sp├│┼éek ÔÇô b─Ödzie to zwykle 15 procent. Jest to temat bardzo szeroki, zale┼╝y od kraju, ale te┼╝ od gie┼édy itd.

M├│wi─ůc og├│lnie inwestowanie pasywne mo┼╝e by─ç bardzo efektywne podatkowo. Jeszcze tylko jedna uwaga: je┼╝eli kupujemy ETF-y, poniewa┼╝ idealnie si─Ö nadaj─ů do inwestowania pasywnego, gdzie jednym posuni─Öciem mo┼╝emy kupi─ç ca┼éy rynek, zamiast wybiera─ç poszczeg├│lne sp├│┼éki do portfela lub kupi─ç ca┼éy rynek nie tylko akcji, ale te┼╝ innej klasy aktyw├│w, np. naby─ç obligacje, nieruchomo┼Ťci lub towary, to warto wybiera─ç ETF-y akumuluj─ůce, czyli nie wyp┼éacaj─ůce dywidendy w postaci got├│wki, tylko takie, kt├│re inwestuj─ů od razu w fundusz kupony dywidendowe. W ten spos├│b nie b─Ödziemy musieli p├│┼║niej niczego kupowa─ç, bo to ju┼╝ b─Ödzie zainwestowane.

Zaangażowanie czasowe inwestora jest bardzo małe.

Jeżeli chodzi o kolejne zalety inwestowania pasywnego, to bardzo dużym plusem jest to, że nie wymaga ono od nas wiele czasu. Zaangażowanie czasowe inwestora jest bardzo małe. Nawet jeżeli weźmiemy strategię Harry Browne, gdzie mamy cztery elementy w portfelu, można to ograniczyć dosłownie do czterech zwykłych ETF-ów.

Wystarczy, ┼╝e raz do roku zalogujemy si─Ö do takiego rachunku. Po┼Ťwi─Öcimy na to mo┼╝e 5ÔÇô10 minut i ewentualnie przeprowadzimy tzw. rebalansing, czyli sprawdzimy, czy wszystko jest w porz─ůdku i dopilnujemy, aby ca┼éy portfel by┼é r├│wno podzielony na te cztery cz─Ö┼Ťci. I to wszystko ÔÇô raz na ca┼éy rok, a nawet mo┼╝emy to robi─ç rzadziej. Mo┼╝e si─Ö oka┼╝e, ┼╝e po roku te wagi s─ů na tyle zbli┼╝one do orygina┼éu, ┼╝e nie warto niczego zmienia─ç. I to jest bardzo du┼╝y plus.

Mo┼╝e si─Ö oczywi┼Ťcie okaza─ç, ┼╝e kto┼Ť chce dop┼éaca─ç regularnie ÔÇô raz na miesi─ůc, raz na kwarta┼é lub raz na p├│┼é roku. Co do zasady warto te┼╝ patrze─ç na koszty i je┼╝eli s─ů to niewielkie kwoty, to lepiej czasami je nieco skumulowa─ç z kilku miesi─Öcy, a nawet w skali roku i jednorazowo je ÔÇ×wypycha─çÔÇŁ na rynek, bo b─Ödzie to bardziej op┼éacalne pod wzgl─Ödem koszt├│w, jakie musimy ponie┼Ť─ç, np. w postaci prowizji.

Nie musimy by─ç ekspertami finansowymi

M├│wi─ůc kr├│tko, je┼Ťli kto┼Ť serio nie chce po┼Ťwi─Öca─ç czasu i energii rynkom, nie chce analizowa─ç tych rynk├│w finansowych, to najlepszym podej┼Ťciem b─Ödzie, otworzenie sta┼éego portfela. Mamy na start 80ÔÇô90 procent lub wi─Öcej szans na to, ┼╝e pobijemy wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy inwestycyjnych na rynku. Mo┼╝emy temu po┼Ťwi─Öci─ç dos┼éownie 5ÔÇô10 minut w roku i zaj─ů─ç si─Ö zupe┼énie czym┼Ť innym, niezwi─ůzanym z rynkami, np. swoim biznesem, rozwojem zawodowym lub realizowa─ç si─Ö w zupe┼énie innych obszarach. Wcale te┼╝ nie musimy by─ç ekspertami finansowymi.

Ostatni─ů zalet─Ö, jak─ů sobie wynotowa┼éem w zwi─ůzku z inwestowaniem pasywnym, jest prostota. Jak ju┼╝ wcze┼Ťniej wspomina┼éem, inwestowanie takie jest proste i poniewa┼╝ nie staramy si─Ö pobija─ç rynku, to w ka┼╝dym momencie wiemy, co my w tym portfelu mamy. Nie musimy reagowa─ç na to, ┼╝e na przyk┼éad jest teraz sytuacja z COVID-19, a wi─Öc trzeba wyrzuca─ç w pop┼éochu akcje z portfela, ┼╝eby parkowa─ç je w np. obligacjach. W tym inwestowaniu, bez wzgl─Ödu na cokolwiek, b─Ödziemy mie─ç zawsze sta┼éy sk┼éad portfela. Nie musimy si─Ö wi─Öc w ┼╝aden spos├│b g┼éowi─ç, co nale┼╝y teraz zrobi─ç, bo rynek jest obecnie w odwrocie.

W praktyce, je┼╝eli chodzi o inwestowanie pasywne, mo┼╝na skorzysta─ç zamiast z ETF-├│w z us┼éug tzw. robodoradc├│w, kt├│rzy coraz bardziej s─ů widoczni nawet na rynku polskim. Chocia┼╝ mam pewn─ů w─ůtpliwo┼Ť─ç, czy jest sens p┼éacenia za t─Ö us┼éug─Ö, je┼╝eli samemu mo┼╝na zbudowa─ç taki portfel bardzo szybko i po┼Ťwi─Öci─ç na to niewiele czasu. Jest tu du┼╝o rzeczy do rozwa┼╝enia, bo dochodzi te┼╝ kwestia, jakimi ┼Ťrodkami dysponujemy. Dlatego te┼╝ my┼Ťl─Ö, ┼╝e je┼╝eli kto┼Ť z Was jest zainteresowany i dysponuje nieco mniejszymi ┼Ťrodkami finansowymi, to odsy┼éam do odcinka, w kt├│rym rozwa┼╝am, czy warto inwestowa─ç przy pomocy robodoradcy i czym w og├│le jest robodoradca.

S─ů te┼╝ wadyÔÇŽ

No dobrze, ale ┼╝eby nie by┼éo tak, ┼╝e widz─Ö tylko same plusy inwestowania pasywnego, to powiedzmy troch─Ö o jego wadach. Tutaj pewna uwaga: to, co jedni postrzegaj─ů jako zalet─Ö, inni mog─ů postrzega─ç jako wad─Ö. Dla przyk┼éadu, je┼╝eli chodzi o inwestowanie pasywne ÔÇô dla jednych ta prostota, o kt├│rej m├│wi┼éem i brak reagowania na to, co robi rynek mo┼╝e by─ç zalet─ů, podczas gdy dla innych mo┼╝e by─ç wad─ů. Wyobra┼║cie sobie, ┼╝e w przeci─ůgu kilku tygodni rynek akcji traci kilkadziesi─ůt procent, np. 30 procent, co mia┼éo miejsce w sytuacji COVID-19, a my po prostu nie robimy nic. Siedzimy i patrzymy, jak ten portfel topnieje. Oczywi┼Ťcie dla jednych mo┼╝e by─ç to zalet─ů, ale ja to sobie wynotowa┼éem jako wad─Ö, poniewa┼╝ s─ů osoby, kt├│re nie potrafi─ů spokojnie na tak─ů sytuacj─Ö spogl─ůda─ç. Wola┼éyby co┼Ť z tym fantem poczyni─ç i zastosowa─ç inn─ů strategi─Ö poruszania si─Ö po rynku.

Czasami pr├│by pobijania rynku ko┼äcz─ů si─Ö tym, ┼╝e faktycznie to my zostajemy pobici przez rynek i w efekcie dowozimy wynik gorszy ni┼╝ rynek.

Inna wada, chocia┼╝ raczej umowna, bo r├│┼╝nie z tym w praktyce bywa, to to, ┼╝e potencjalnie inwestowanie pasywne generuje ni┼╝sze stopy zwrotu. Oczywi┼Ťcie dla tych, co wierz─ů, ┼╝e s─ů w stanie pobija─ç rynek. Je┼╝eli chcemy aktywnie inwestowa─ç, czyli si┼é─ů rzeczy bardziej si─Ö anga┼╝owa─ç, wk┼éada─ç w to wi─Ökszy wysi┼éek, to chcemy co┼Ť z tego tytu┼éu uzyska─ç. Je┼╝eli na koniec dnia mieliby┼Ťmy taki sam wynik jak na portfelu pasywnym, to po co w og├│le cokolwiek robi─ç ÔÇô b─Ödziemy tylko traci─ç czas, a de facto nic na tym nie zyskamy. Wi─Öc wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│re decyduj─ů si─Ö na inwestowanie aktywne stara si─Ö co┼Ť mie─ç w zamian. W praktyce jednak r├│┼╝nie z tym bywa. Czasami pr├│by pobijania rynku ko┼äcz─ů si─Ö tym, ┼╝e faktycznie to my zostajemy pobici przez rynek i w efekcie dowozimy wynik gorszy ni┼╝ rynek. Je┼╝eli ┼éaskawie nie przyjmiemy tego, co nam rynek daje i chcemy wi─Öcej, to rynek mo┼╝e niestety by─ç takim niemi┼éym panem, uderzy─ç nas nieco po ┼éapkach i za kar─Ö da─ç nam gorszy wynik lub wr─Öcz strat─Ö.

M├│wi─Ö tutaj z lekk─ů doz─ů sarkazmu, ale mo┼╝e powiedzmy sobie o jakich┼Ť konkretach. Berkshire Hathaway, czyli sp├│┼éka Warrena Buffetta, od marca 1980 do ko┼äca roku 2019 wypracowa┼éa ┼Ťrednioroczny zysk ponad 19 procent ka┼╝dego roku, trac─ůc jednak po drodze w najgorszym momencie 51 procent. Dla por├│wnania: gdyby kto┼Ť w roku 1980 w marcu stwierdzi┼é, ┼╝e nie chce inwestowa─ç z Warrenem Buffettem i b─Ödzie inwestowa┼é pasywnie, chocia┼╝ de facto kupuj─ůc akcje Warrena Buffetta m├│g┼é to zrobi─ç pasywnie trzymaj─ůc te akcje. Warren Buffett nie kupi┼é tam indeksu tylko stara┼é si─Ö te akcje jako┼Ť rotowa─ç w portfelu i wybiera─ç te, kt├│re w jego oczach po prostu rokowa┼éy najlepiej. Gdyby┼Ťmy wi─Öc w roku 1980 jednak kupili indeks S&P 500, to w tym czasie zarobiliby┼Ťmy nie ponad 19 procent, ale niespe┼éna 12 procent ka┼╝dego roku, trac─ůc mniej wi─Öcej 50 procent. Ewidentnie zatem Warren Buffet ka┼╝dego roku pozwala┼é dowie┼║─ç wynik lepszy o co najmniej 8 procent.

Czy to jest wynikiem szcz─Ö┼Ťcia, ┼╝e Warren Buffett urodzi┼é si─Ö nieco lepiej mo┼╝e od innych i po prostu mu si─Ö udaje pobija─ç ten rynek przez 40 lat? Moim zdaniem nie do ko┼äca jest to tylko szcz─Ö┼Ťcie. Aby jednak by─ç uczciwym, od maja 2002 do maja 2020, przez 18 lat, Warren Buffett, a konkretnie jego sp├│┼éka Berkshire Hathaway przegrywa z indeksem S&P 500. Czyli, o ile by┼Ťmy zainwestowali w roku 1980 i trzymali do dzi┼Ť akcje Warrena Buffetta, to byliby┼Ťmy na plusie wzgl─Ödem inwestora pasywnego, o tyle gdyby┼Ťmy w biznes Warrena Buffetta weszli dopiero w roku 2002, to do dzi┼Ť zarobiliby┼Ťmy mniej ni┼╝ przy pasywnym inwestowaniu w indeks S&P 500. Indeks S&P 500 za ostatnie 18 lat zarobi┼é dok┼éadnie 299 procent, natomiast Warren Buffet zarobi┼é 253 procent.

Inwestowanie pasywne jest z definicji inwestowaniem d┼éugoterminowym, a wi─Öc nie ma tutaj mowy o tym, ┼╝e inwestujemy co┼Ť na miesi─ůc lub na rok.

Ostatnia cecha, postrzegana przez niekt├│rych jako wada, to fakt, ┼╝e inwestowanie pasywne jest z definicji inwestowaniem d┼éugoterminowym, a wi─Öc nie ma tutaj mowy o tym, ┼╝e inwestujemy co┼Ť na miesi─ůc lub na rok. S─ů to zwykle inwestycje liczone w latach ÔÇô pi─Ö─ç, dziesi─Ö─ç lat ÔÇô lub wr─Öcz w dekadach i wtedy takie portfele maj─ů zdecydowanie wi─Ökszy sens, bo mniejszy jest wp┼éyw kr├│tkoterminowych ruch├│w na rynku, kt├│re by─ç mo┼╝e zmusza┼éyby nas do wyp┼éacania pieni─Ödzy z rynku w najgorszym mo┼╝liwym momencie.

Wady i zalety inwestowania aktywnego

Wiemy ju┼╝, jakie s─ů wady i zalety inwestowania pasywnego, to teraz porozmawiajmy chwil─Ö o tym, jak to wygl─ůda w przypadku inwestowania aktywnego.

Z pewno┼Ťci─ů zalet─ů takiego podej┼Ťcia jest elastyczno┼Ť─ç, bo portfel mo┼╝e zmienia─ç si─Ö w odpowiedzi na zmiany rynkowe. Zn├│w wr├│c─Ö do COVID-19. Wszystko zale┼╝y od tego, kto za pomoc─ů takiego portfela inwestuje. Dla jednych mo┼╝e to by─ç zalet─ů, dla innych wad─ů. Je┼Ťli jednak nasze akcje w portfelu trac─ů na warto┼Ťci, to sprzedajemy i np. inwestujemy w co┼Ť innego.

Kolejna zaleta to mo┼╝liwo┼Ť─ç pobijania rynku. Mo┼╝liwo┼Ť─ç, ale nie gwarancja! Bo zarabianie na rynku powy┼╝ej tego, co daje rynek, czyli pobijanie tego rynku, jest naprawd─Ö cholernie ci─Ö┼╝kie.

W przypadku inwestowania pasywnego w┼éa┼Ťciwie nie mamy wyboru, musimy inwestowa─ç d┼éugoterminowo.

Ostatnia zaleta to mo┼╝liwo┼Ť─ç podej┼Ťcia do tego inwestowania zar├│wno w spos├│b kr├│tkoterminowy, jak i d┼éugoterminowy. W przypadku inwestowania pasywnego w┼éa┼Ťciwie nie mamy wyboru, musimy inwestowa─ç d┼éugoterminowo. W przypadku natomiast inwestowania aktywnego, mo┼╝na inwestowa─ç bardzo kr├│tkoterminowo, czyli nawet na koniec dnia zamyka─ç wszystkie pozycje na rynku i id─ůc spa─ç mie─ç sam─ů got├│wk─Ö w portfelu.

Je┼╝eli chodzi natomiast o wady inwestowania aktywnego, to s─ů to zwykle wy┼╝sze koszty. M├│wi─Ö ÔÇ×zwykleÔÇŁ, poniewa┼╝ je┼╝eli jest to inwestowanie d┼éugoterminowe, mimo ┼╝e aktywne, to te koszty s─ů mniejsze, chocia┼╝ i tak zwykle wi─Öksze ni┼╝ przy inwestowaniu pasywnym. Natomiast je┼╝eli chodzi o inwestowanie kr├│tkoterminowe, to te koszty mog─ů by─ç bardzo du┼╝e i to nie chodzi tylko o prowizje maklerskie, kt├│re musimy p┼éaci─ç. Mam na my┼Ťli r├│wnie┼╝ po┼Ťlizgi cenowe, kt├│re mog─ů by─ç znacznie wy┼╝sze ni┼╝ prowizje, jakie p┼éacimy brokerom.

Kolejna wada to ryzyko. O ile w pasywnym inwestowaniu mamy ÔÇ×gwarantowany wynik rynkuÔÇŁ, o tyle je┼Ťli chodzi o inwestowanie aktywne mamy ryzyko, ┼╝e tak naprawd─Ö dowieziemy wynik gorszy ni┼╝ rynek. Mo┼╝e nam grozi─ç, ┼╝e to my b─Ödziemy pobici przez rynek. Warto pami─Öta─ç, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç funduszy inwestycyjnych, to jest ponad 80, a nawet 90 procent w okresie 10-, 15-letnim nie pobija rynku. Je┼╝eli fundusz wykr─Öci pi─Ökn─ů stop─Ö zwrotu w danym roku, to bardzo ch─Ötnie b─Ödzie si─Ö tak─ů informacj─ů dzieli┼é ze swoimi klientami. Ale ju┼╝ mniej ch─Ötnie b─Ödzie chcia┼é pokaza─ç, ┼╝e za 15 lat przegra┼é z rynkiem. B─Ödzie to pokazywa┼éo, ┼╝e jednak nie warto inwestowa─ç w taki fundusz, lepiej kupi─ç pasywny indeks, na przyk┼éad na WIG 40, WIG 20 czy S&P 500 i w ten spos├│b inwestowa─ç.

Bardzo mocno tu upraszczam ÔÇô tak naprawd─Ö kwestie budowania portfela s─ů bardziej zawi┼ée. Wspomn─Ö tutaj o oprogramowaniu ST, kt├│re pokazuje, jak takie portfele mo┼╝na budowa─ç, jak je konstruowa─ç i kt├│re zawiera w sobie szereg r├│┼╝nych wbudowanych, gotowych do wykorzystania portfeli.

Zw┼éaszcza m┼éodsze osoby mog─ů by─ç zach┼éy┼Ťni─Öte tym, ┼╝e kto┼Ť siedzi przed dziesi─Öcioma monitorami i zarabia pieni─ůdze na rynku, natomiast zwykle takie osoby nie zdaj─ů sobie sprawy, jak to mo┼╝e by─ç wyczerpuj─ůce.

Ostatnia wada, je┼╝eli chodzi o inwestowanie aktywne, przede wszystkim takie kr├│tkoterminowe. Zw┼éaszcza m┼éodsze osoby mog─ů by─ç zach┼éy┼Ťni─Öte tym, ┼╝e kto┼Ť siedzi przed dziesi─Öcioma monitorami i zarabia pieni─ůdze na rynku, natomiast zwykle takie osoby nie zdaj─ů sobie sprawy, jak to mo┼╝e by─ç wyczerpuj─ůce. Nie tylko emocjonalnie, ale r├│wnie┼╝ czasowo.

Linda Raschke, czyli traderka kr├│tkoterminowa, po┼Ťwi─Öca na rynki nawet 60 godzin w skali tygodnia, a wi─Öc jest to dobre p├│┼étora etatu. Warto o tym pami─Öta─ç i uzmys┼éowi─ç sobie, ┼╝e sp─Ödzanie wi─Öcej czasu przed ekranem bynajmniej nie oznacza, ┼╝e zawsze zarobimy wi─Öcej pieni─Ödzy. To nie jest tak, ┼╝e kto┼Ť p┼éaci nam stawk─Ö godzinow─ů za siedzenie na rynku i je┼╝eli b─Ödziemy d┼éu┼╝ej siedzie─ç przed monitorem, to wi─Öcej zarobimy. Nie zawsze to tak dzia┼éa. Powiedzia┼ébym nawet, ┼╝e zwykle tak to nie dzia┼éa, zw┼éaszcza w przypadku inwestor├│w pocz─ůtkuj─ůcych.

Linda Bradford Raschke, czarodziejka z Wall Street

Bohaterka s┼éynnej serii ksi─ů┼╝ek J. SchwagerÔÇÖa, Czarodzieje Rynku. W tym wywiadzie Linda opowiada mi─Ödzy innymi o swoich do┼Ťwiadczeniach podczas wielkich krach├│w finansowych. Daje r├│wnie┼╝ wiele praktycznych porad dla ka┼╝dego kto chce zarabia─ç na rynkach finansowych.

Czytaj dalej Ôćĺ

Trudny wyb├│r inwestora

Co zatem wybra─ç ÔÇô inwestowa─ç pasywnie czy inwestowa─ç aktywnie? Dla wi─Ökszo┼Ťci os├│b inwestowanie pasywne jest najlepsz─ů mo┼╝liw─ů opcj─ů. Bez wzgl─Ödu na wszystko warto jednak odrobi─ç zadanie domowe. I to bez r├│┼╝nicy, czy inwestujemy aktywnie czy pasywnie. Z pomoc─ů przychodzi oprogramowanie System Trader, kt├│re mo┼╝na sobie pobra─ç. Warto odrobi─ç to zadanie domowe i przerobi─ç konkretne scenariusze. M├│wi─ůc inaczej, nale┼╝y opracowa─ç plan poruszania si─Ö po rynku finansowym.

Aby pom├│c zw┼éaszcza osobom pocz─ůtkuj─ůcym, to na kanale YouTube pojawiaj─ů si─Ö tworzone przeze mnie kolejne filmy prezentuj─ůce portfele sta┼ée, czyli inwestowanie pasywne. Z czasem b─Öd─Ö pokazywa┼é te┼╝ konkretne aktywne strategie. Jest to o tyle przydatne, ┼╝e nie jest to tylko gadanie na YouTubie, o tym, ┼╝e wrzucicie sobie do sta┼éego portfela z┼éoto, akcje i obligacje i ju┼╝ b─Ödzie fajnie, tylko s─ů rozpatrywane konkretne przypadki, kt├│re pokazuj─ů, jak takie portfele naprawd─Ö si─Ö zachowuj─ů na rynku.

Podobnie b─Ödzie ze strategiami. To nie b─Ödzie rada typu: ÔÇ×Jak b─Ödzie ros┼éo, to wtedy sobie kupuj akcjeÔÇŁ. Co to znaczy, ┼╝e ro┼Ťnie? Czy wzrasta wtedy, kiedy ro┼Ťnie na jednej sesji, na pi─Öciu sesjach czy na stu itd. W filmach b─Öd─ů konkretne realne strategie i nie b─Öd─Ö m├│wi┼é tylko, jak to robi─ç. B─Ödzie mo┼╝na w prosty spos├│b, przy pomocy oprogramowania, nad kt├│rym pracuj─Ö, nie wydaj─ůc swoich pieni─Ödzy, wypr├│bowa─ç dan─ů strategi─Ö.

Zyski to nie wszystko

Je┼╝eli chodzi o takie oprogramowanie, to chcia┼ébym przestrzec zw┼éaszcza osoby pocz─ůtkuj─ůce. Pad┼éo kiedy┼Ť pytanie: kt├│ra strategia ze znajduj─ůcych si─Ö na moim oprogramowaniu jest najlepsza. Tak sformu┼éowane pytanie wskazuje na to, ┼╝e taka osoba nie do ko┼äca wie, o co pyta. Nie chodzi absolutnie o to, ┼╝eby komu┼Ť ubli┼╝a─ç. Raczej bardziej, ┼╝eby pewne kwestie dopowiedzie─ç. Nie mo┼╝emy spogl─ůda─ç na strategi─Ö tylko przez pryzmat zysk├│w.

Nie mo┼╝emy spogl─ůda─ç na strategi─Ö tylko przez pryzmat zysk├│w.

Zyski to jest tylko jedna strona r├│wnania je┼╝eli chodzi o inwestowanie. Nale┼╝y r├│wnie┼╝ pami─Öta─ç o drugiej stronie, a mianowicie o ryzyku. To, ┼╝e zarobili┼Ťmy 10-15 procent w skali roku ÔÇô fajnie, super, ┼Ťwietnie, ale przy jakim ryzyku i czy byliby┼Ťmy w stanie to ryzyko zaakceptowa─ç? Przede wszystkim chodzi o to, czy ta strategia, przy pomocy kt├│rej chcemy si─Ö porusza─ç po rynku, odpowiada nam mentalnie. Nie ma takiej strategii, kt├│ra b─Ödzie zarabia┼éa w ka┼╝dym mo┼╝liwym momencie. Ka┼╝da b─Ödzie przechodzi┼éa przez gorsze momenty trwaj─ůce czasami kilka dni, tygodni, miesi─Öcy, a mo┼╝e nawet lat. Dlatego warto, zw┼éaszcza w takich trudnych sytuacjach, mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tego, co wzi─Öli┼Ťmy sobie na plecy, ┼╝eby m├│c przetrwa─ç.

Dla u┼éatwienia mo┼╝na te┼╝ stosowa─ç kilka strategii lub podej┼Ť─ç r├│wnocze┼Ťnie. Nie jest to z┼éym pomys┼éem, poniewa┼╝ nawet je┼╝eli jedna strategia w danym momencie traci, to by─ç mo┼╝e inna strategia akurat zarabia i ┼éatwiej jest nam z tym portfelem inwestycyjnym. Je┼╝eli jednak chodzi o mnie, to sk┼éania┼ébym si─Ö raczej ku portfelowi mieszanemu. Osobi┼Ťcie wyszed┼éem od stricte aktywnego. Oczywi┼Ťcie nie zawsze mi to wychodzi┼éo. Strategia ta jest bardzo ci─Ö┼╝ka i zdecydowanie mog─Ö potwierdzi─ç, ┼╝e gdybym od roku 2007 do dzi┼Ť, czyli do roku 2020, mia┼é taki portfel, mo┼╝e nie Harry Browne, ale Ray’a Dalio, czyli gdybym inwestowa┼é pasywnie, to prawdopodobnie nie zarobi┼ébym mniej ni┼╝ poprzez inwestowanie aktywne. Pope┼éni┼éem mn├│stwo b┼é─Öd├│w w tym inwestowaniu i musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e jest to naprawd─Ö ci─Ö┼╝kie.

Dzisiaj mam inny zestaw do┼Ťwiadcze┼ä, ale pomimo tego, ┼╝e mam du┼╝o wi─Öcej wiedzy, to dojrza┼éem do tego, ┼╝eby w moim portfelu by┼éa r├│wnie┼╝ cz─Ö┼Ť─ç portfela stricte pasywnego. Wszystko robi─Ö w tym kierunku, ┼╝eby coraz wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç portfela wykroi─ç w stron─Ö czysto pasywn─ů, ┼╝eby nie wszystko by┼éo tylko i wy┼é─ůcznie inwestowane w spos├│b aktywny.

Zakończenie

Z mojej strony to wszystko. Zapraszam jeszcze raz serdecznie do tego, ┼╝eby zaznajomi─ç si─Ö z oprogramowaniem System Trader, kt├│re mo┼╝na pobra─ç ze strony systemtrader.pl/ST. Do niczego nie zobowi─ůzuje, a mo┼╝na si─Ö po prostu wiele nauczy─ç. Obecnie, i przez co najmniej kilka kolejnych miesi─Öcy, b─Ödzie dost─Öpne zupe┼énie za darmo. Naprawd─Ö gor─ůco zach─Öcam.

B─Öd─Ö r├│wnie┼╝ wdzi─Öczny za wszelkie komentarze na iTunes, co z kolei pozwoli mi dociera─ç z moim przekazem w podcastach szerzej. B─Öd─Ö te┼╝ wdzi─Öczny za wszelkie komentarze w innych miejscach, jak chocia┼╝by na blogu czy na YouTubie. Je┼Ťli pojawi─ů si─Ö jakie┼Ť pytania do mnie, to z ch─Öci─ů b─Öd─Ö na nie odpowiada┼é, tak wi─Öc zapraszam do kontaktu.

Jacek

  1. ┼Üwietny ponadczasowy artyku┼é, kt├│ry bardzo dobrze si─Ö czyta. Pod koniec tekstu wspomnia┼ée┼Ť o portfelu mieszanym. Z tej okazji mam pytanie jakie wagi dziel─ůce cz─Ö┼Ťci na aktywn─ů i pasywn─ů stosujesz Ty lub osoby, na kt├│rych si─Ö wzorujesz i przede wszystkim dlaczego takie:)?

    • Cze┼Ť─ç Bart┼éomiej,

      Dzi─Ökuj─Ö za komentarz. ­čÖé

      Uwa┼╝am, ┼╝e to jest kwestia bardzo indywidualna. Osobi┼Ťcie mam sporo do┼Ťwiadczenia z aktywnym portfelem, ale te┼╝ z czasem przekona┼éem si─Ö jak to jest ci─Ö┼╝ki kawa┼éek chleba. Dlatego obecnie mam ju┼╝ pewn─ů cz─Ö┼Ť─ç portfela wykrojon─ů na pasywne inwestowanie, cho─ç z czasem ta alokacja b─Ödzie si─Ö nieco zwi─Öksza─ç.

      Je┼Ťli kto┼Ť jest zupe┼énie pocz─ůtkuj─ůcy to polecam zacz─ů─ç od pasywnego portfela, a przynajmniej przewa┼╝y─ç go w portfelu. Przynajmniej do czasu, kiedy w bardziej ┼Ťwiadomy spos├│b b─Ödziemy m├│c inwestowa─ç aktywnie (je┼Ťli w og├│le).

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Jacku,

        Czy mo┼╝esz poleci─ç jak─ů┼Ť literatur─Ö jak podej┼Ť─ç do tematu stworzenia takiego mieszanego portfela? Na co zwr├│ci─ç uwag─Ö?

        Czy liczysz jakie ┼é─ůcze┼ä ryzyko ma Tw├│j ca┼éy portfel?

        Jakich miar u┼╝ywasz do jego oceny?

        • Hej Artur,

          Mo┼╝e nie wprost to o co pytasz, ale interesuj─ůc─ů pozycj─ů jest ÔÇťSmart Portfolios: A practical guide to building and maintaining intelligent investment portfoliosÔÇŁ Roberta Carvera.

          Zwykle spogl─ůda si─Ö na korelacje, tak przynajmniej robi┼éem przy kr├│tkoterminowych strategiach i planuj─Ö te┼╝ zaimplementowa─ç to w ST, cho─ç i tu mo┼╝na si─Ö przeoptymalizowa─ç.

          Obecnie staram si─Ö pod─ů┼╝a─ç w tak─ů stron─Ö, ┼╝e dziel─Ö portfel na kilka cz─Ö┼Ťci (uznaniowo): momentum, mean-reversion, value oraz pasywny. Ten proces trwa ju┼╝ od miesi─Öcy, ale p├│ki co nie wiem kiedy si─Ö zako┼äczy… Generalnie jednak chc─Ö by to by┼éo proste i w zgodzie ze moimi oczekiwaniami. ­čÖé

          Co do ryzyka, to tu dobra rada Cliff’a Asnessa: pomno┼╝y─ç ryzyko x2 w stosunku do tego co by┼éo w testach.

          Pozdrawiam,
          Jacek

  2. Jacku

    Czy te wszystkie strategie portfela o kt├│rych piszesz (momentum, mean-reversion, value oraz pasywny) realizujesz w ramach jednego konta brokerskiego? Czy korzystasz z kilku broker├│w tak aby zdywersyfikowa─ç ryzyko np. upadku brokera?

    Obecnie w EU mo┼╝na inwestowa─ç w ameryka┼äskie ETF-y wy┼é─ůcznie za po┼Ťrednictwem broker├│w DIF oraz Exante z czego ten pierwszy jest do┼Ť─ç drogi wi─Öc de fakto zostaje tylko jeden. ­čÖé

    • Mozna tez u innych brokerow np: IG w UK (Ja wiem Brexit ;)) – trzeba dobrze poszukac i swiat sie nie konczy na DIF i Exante ­čÖé

      Wystarczy wpisac: „execution only” broker + nazwa kraju

      I mamy liste ktore moga handlowac bezposrednio na rynkach zagranicznych bez wymaganych KID’ow.

      Oczywiscie oplaty sa o rzedy wysze niz u innych ale to samo przez siebie rozumie, ze nie jest to ÔÇÜu brokeraÔÇÖ (MM), ale bezposrednio na rynku gieldowym.

      Do tego trzeba policzyc jeszcze ÔÇÜcustody feeÔÇÖ – plus pare innych oplat, no ale da sie znaledz alternatywe

    • Hej Daniel,

      Obecnie mam dwa konta brokerskie: Interactive Brokers i DM BOŚ (dla IKE/IKZE). Jedyne co robię, to staram się nie trzymać gotówki (albo ograniczać do minimum) na koncie brokera.

      Pozdrawiam,
      Jacek

  3. Jacku,
    Wertuj─Ö Tw├│j blog, ale nie znalaz┼éem nigdzie informacji czy pr├│bowa┼ée┼Ť analizowa─ç strategi─Ö GEM z postawionym StopLossem. W sytuacji gwa┼étownych spadk├│w jak w marcu m├│g┼éby pewnie ograniczy─ç nieco straty.
    Znalaz┼éem jeden artyku┼é na blogu G. Antonacciego o stoplossie, gdzie pisze o pozytywnych rezultatach jego stosowania przy strategiach opartych o momentum, ale bez szczeg├│┼é├│w w jaki spos├│b stop loss jest uwzgl─Ödniony, jakie s─ů sygna┼éy do ponownego zakupu po wyrzuceniu z pozycji itd.
    Czy mo┼╝esz poleci─ç metody na wdro┼╝enie stoplossa do GEM i czy testowa┼ée┼Ť takie strategie?

    • Hej Piotrek,

      Pr├│bowanie dodawania stop-lossÔÇÖa, czy czegokolwiek innego w odpowiedzi na ostatnie wydarzenia to bardzo z┼éy pomys┼é, prowadz─ůcy do przeoptymalizowania strategii. Ka┼╝de du┼╝e, niecodzienne zachowanie rynku powoduje wysyp strategii, kt├│re s─ů na nie gotowe (niestety po fakcie, nie przed). ­čÖé

      W FAQ na stronie GaryÔÇÖego (pytanie What about using stop-losses with dual momentum?) napisane jest co┼Ť odwrotnego ÔÇô ┼╝e w przypadku Dual Momentum nie daj─ů one nic w zamian. Nawet je┼Ťli uda Ci si─Ö poprawi─ç wynik za ostatni kwarta┼é (co trudne nie jest) to nale┼╝y jeszcze uwzgl─Ödni─ç 70 lat wcze┼Ťniejszej historii…

      Zdecydowanie lepiej jest do┼éo┼╝y─ç do portfela inn─ů strategi─Ö, ni┼╝ katowa─ç dane.

      Nie sprawdza┼éem SL dla GEM, ale dla innej strategii momentum na akcje (kt├│ra b─Ödzie dzia┼éa─ç od kolejnej wersji w ST) — tam ewidentnie SL nie pomaga┼é.

      Pozdrawiam,
      Jacek

      • Jacku, Tak z ciekawo┼Ťci, dla momentum na akcje testowales z trailing stop loss?

        • Tak, poza ST. SL/TS ma sens w przypadku pod─ů┼╝ania za trendem na kontraktach terminowych. Ale tak sobie my┼Ťl─Ö, ┼╝e mo┼╝e dodam SL/TS nawet dla GEM czy innych strategii momentum ÔÇô cho─çby do poeksperymentowania. ­čÖé

          • My┼Ťla┼éem nad tym TS i wydaje mi si─Ö ┼╝e mo┼╝e to mie─ç sens. Przyk┼éad z marca maxDD=34.

            Dla jasno┼Ťci. Nie chodzi mi by optymalizowa─ç strategi─Ö, pod te konkretne wydarzenie, ale doda─ç po prostu wentyl bezpiecze┼ästwa. Bo co je┼╝eli nast─Öpnym razem maxDD b─Ödzie jeszcze wi─Öksze? Cz─Östo m├│wisz by ryzyko pomno┼╝y─ç x 2. To kolejne mo┼╝e by─ç i 68 ­čśë

            Niestety nie mogę tego sam sprawdzić bo nie mam danych historycznych. ETF to niespełna 20 lat.

            My┼Ťl─Ö, ┼╝e dla sporej cz─Ö┼Ťci z nas ochrona kapita┼éu jest wa┼╝niejsza ni┼╝ maksymalizacja zysku.

          • Hej Artur,

            Faktycznie GEM nie bada┼éem z TS/SL — wi─Öc postaram si─Ö to doda─ç. Ciekaw jestem jak to wypada z konfrontacj─ů np. z transzowaniem portfela. Problem z GEM polega bowiem na tym, ┼╝e jest si─Ö all in/out. ­čÖé

            Niestety zakopa┼éem si─Ö w pracy nad totalnie niefunkcjonalnymi sprawami, jak upgrade biblioteki graficznej. ­čÖé Ale odkopi─Ö si─Ö i podzia┼éamy. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

          • Zastanawiam si─Ö tylko jaki przyj─ů─ç sygna┼é ponownego wej┼Ťcia.

            Mo┼╝e by czeka─ç do kolejnego sprawdzenia licz─ůc miesi─ůc od ko┼äca miesi─ůca z maxDD.

            Albo ile┼Ť % odbicia po spadku.

          • To jest dobra uwaga, Artur. ­čÖé

            W przypadku trend following dla kontrakt├│w terminowych jest pro┼Ťciej ÔÇô dzia┼éamy w interwa┼éach dziennych lub tygodniowych, jak pada sygna┼é przeciwny, otwieramy pozycje przeciwn─ů (z long na short, z short na long).

            Zatem tu pewnie idziemy od razu w obligacje, a przy miesi─Öcznej rewizji robimy ewentualn─ů korekt─Ö w portfelu (tj. je┼Ťli GEM m├│wi, ┼╝e nadal akcje, to wracamy do akcji). Wida─ç wariant├│w mo┼╝e by─ç wiele. Mo┼╝na te┼╝ robi─ç samo transzowanie, np. co tydzie┼ä.

            Ale z rynkiem akcji jest nieco inaczej, poniewa┼╝ tu dominuje mocno powr├│t do ┼Ťredniej ÔÇô akcje w naturalny spos├│b maj─ů tendencj─Ö do wzrost├│w (jakkolwiek dziwacznie to brzmi ÔÇô chodzi o por├│wnanie w kontek┼Ťcie do innych klas aktyw├│w).

            Sprawa kolejna ÔÇô je┼Ťli zrobimy z GEM strategi─Ö dzienn─ů (bo ka┼╝dego dnia b─Ödziemy aktualizowa─ç poziom TS), to z leniwej strategii robi si─Ö ju┼╝ co┼Ť, co anga┼╝uje nas mentalnie na rynku mocniej. Ja pami─Ötam te swoje wakacje na pla┼╝y, gdy w hallu hotelowym szuka┼éem internetu, bo otwiera┼é si─Ö rynek na futures. ­čÖé Albo sprawdzanie w nocy o 4:00 rano jak ma si─Ö moja pozycja na kontraktach na platyn─Ö na CME.

            Ale do tematu wr├│cimy, obiecuj─Ö. A i od Gary’ego co┼Ť jeszcze wyci─ůgn─Ö mo┼╝e, bo sporo robi on dla profesjonalnych zarz─ůdzaj─ůcych w USA nadal. ­čśë

          • Cze┼Ť─ç Jacku,

            Bardzo ciekawe spostrze┼╝enie by nie zrobi─ç z GEM strategii dziennej.

            Przy otwieraniu pozycji możemy jednak ustawić od razu TS. Gdy zadziała nic nie robimy. Mamy na koncie u maklera gotówkę do czasu kolejnego rebalancingu.

            W moim założeniu TS ma być wentylem bezpieczeństwa i chronić kapitał. Dać więcej czasu strategii by zweryfikowała jaki powinien być sygnał.

            Czekanie do kolejnego rebalancingu mo┼╝e by─ç jednak niewystarczaj─ůce. Ten problem wyst─ůpi┼é w lutym. Mimo spadku o -12% strategia nadal na marzec by┼éa w akcjach. Sygna┼é wej┼Ťcia by─ç mo┼╝e powinien by─ç silniejszy.

            Jestem ciekaw jakby wypad┼é TS kontra transzowanie w testach. Stawiam na TS bo przy lookback=12M transzowanie mo┼╝e by─ç niewystarczaj─ůce. Ale niech testy przem├│wi─ů ­čśë

          • Hej Artur,

            Osobi┼Ťcie bardziej sk┼éania┼ébym si─Ö ku transzowaniu, bo nie zmienia to logiki strategii. Mniejsze ryzyko przeoptymalizowania. Mo┼╝e by─ç nawet banalne transzowanie typu pocz─ůtek miesi─ůca i po┼éowa miesi─ůca. To ju┼╝ przy ekstremalnych ruchach powinno mocno eliminowa─ç timing-luck.

            Sztywny SL te┼╝ bardziej mi pasuje ni┼╝ TL (cho─ç nie wiem co lepsze by si─Ö okaza┼éo). Problem z SL/TL mam taki, ┼╝e wchodzimy w buty w mean-reversion. Przy ruchu typu -10%, gdy g┼é├│wny trend nadal jest wzrostowy, to zwykle miejsce wej┼Ťcie pod w┼éos na d┼éug─ů pozycj─Ö.

            Tak czy owak ÔÇô z czasem opcja powinna si─Ö pojawi─ç. Cho─ç ju┼╝ wiem, ┼╝e Gary nie by┼éby szcz─Ö┼Ťliwy, znaj─ůc jego podej┼Ťcie. ­čśë

            Niech testy przem├│wi─ů. ­čÖé

            Pozdrawiam,
            Jacek

      • Jacku, czy mog─Ö teraz w aplikacji ST cz─Ö┼Ťciowo zasymulowa─ç transzowanie ustawiaj─ůc „Cz─Östotliwo┼Ť─ç rebalancowania portfela” na 2 razy w miesi─ůcu?

        Zdecydowanie poprawia wynik ­čśë

        • Nie do ko┼äca, bo transzowanie dzieli portfel na transze. Tu co dwa tygodnie robisz to na ca┼éym portfelu w takim ustawieniu. ­čÖé

          Przy prawdziwym transzowaniu, robi┼éby┼Ť to co miesi─ůc, tylko w r├│┼╝nych jego okresach, dla danej transzy.

  4. Dlaczego podajesz Simonsa jako przyk┼éad analizy technicznej? Stochastyczne r├│wnania r├│zniczkowe oraz z┼éo┼╝ony zautomatyzowany system daleko odbiega od poj─Öcia analizy technicznej. Warren Buffet te┼╝ u┼╝ywa lewaru i jakby si─Ö urodzi┼é w Japonii i mia┼éby ten sam pomys┼é long na Japonie to by┼Ť o nim nie s┼éysza┼é. Zreszt─ů on z Mungerem zarz─ůdza aktywnie:). I pop┼éyn─ů┼é na liniach lotniczych, Heinz, zobaczymy co jeszcze (nie do ko┼äca buy and hold forever). Tak samo jak Buffet ktory w tym wieku ciagle je fast food i popija kola – reklama, nie pamietalby jak sie nazywa. Material dobry dla amator├│w. Co to wogole za argument ┼╝e Raszke poswieca 60 h tyg. ? Chcesz by─ç w czym┼Ť dobry musisz po┼Ťwi─Öci─ç produktywny czas. Klepanie tego samego nic Ci nie da. Pogladaj te┼╝ dok┼éadniej Chat with Traders kt├│ry pr├│bujesz na┼Ťladowa─ç. Zreszt─ů dobrze bo wywiady maj─ů warto┼Ť─ç.

    • Hej Max,

      Dzi─Öki za komentarz i trosk─Ö o mnie. ­čÖé

      1/ Analiza techniczna to analiza ceny. Dla mnie fakt, czy stosujesz do tego r├│wna┼ä r├│┼╝niczkowych, macierzy nieosobliwych, jednostek urojonych oraz sztucznej inteligencji jest wt├│rny. Oczywi┼Ťcie to moja opinia ÔÇô mo┼╝esz mie─ç swoj─ů.

      2/ Co do Buffetta: tak, oczywi┼Ťcie, ┼╝e to inwestor aktywny. Cho─ç i on sam ostatnio sporo kupowa┼é ETF na S&P 500. ­čśë Natomiast Buffett jest tu gdzie jest dlatego wed┼éug mnie, ┼╝e ma swoja strategi─Ö dzia┼éania i konsekwentnie ni─ů pod─ů┼╝a. Wielu chce mu udowodni─ç, ┼╝e nie umie inwestowa─ç, ale p├│ki co nikt lepszego track recordu za 70 lat inwestowania nie ma.

      3/ Argument z Lind─ů przytoczy┼éem, by u┼Ťwiadomi─ç tych, kt├│rzy s─ůdz─ů, ┼╝e trading to prosta droga do bogactwa.

      Co do Chat With Traders — bardzo sporadycznie s┼éucham tego podcastu. Cho─ç nie sil─Ö si─Ö na to, by kogokolwiek na┼Ťladowa─ç — robi─Ö po prostu swoje, na miar─Ö swoich mo┼╝liwo┼Ťci. Sam nie uwa┼╝am si─Ö za eksperta od inwestowania/tradingu, dlatego staram si─Ö korzysta─ç z wiedzy i do┼Ťwiadczenia os├│b, kt├│re cz─Östo na rynku s─ů d┼éu┼╝ej ni┼╝ ┼╝yj─Ö. Do tego tworz─Ö oprogramowanie, kt├│re ma pom├│c ludziom w bardziej ┼Ťwiadomym inwestowaniu.

      ­čÖé

      Serdecznie pozdrawiam,
      Jacek

      • Warren Buffett przekroczy┼é ┼Ťredni─ů d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia o 10 lat i zajmuje si─Ö inwestowaniem od dziecka. Uwa┼╝asz, ┼╝e Simons jest s┼éabszym inwestorem tylko dlatego, ┼╝e zacz─ů┼é inwestowa─ç w wieku 50 lat?

        • Hej Manik,

          Uwa┼╝am, ┼╝e ka┼╝dy robi swoj─ů robot─Ö i nie ma sensu tak tematu traktowa─ç na serio. ­čÖé Na pewno Buffett ma wi─Öcej do przekazania zwyk┼éemu zjadaczowi chleba, ni┼╝ Simons, kt├│ry znalaz┼é swoj─ů nisz─Ö, totalnie nieosi─ůgaln─ů dla indywidualnego inwestora.

          Pozdrawiam,
          Jacek

  5. Uwa┼╝am ┼╝e rzeczy trzeba upraszczac na ile to tylko mo┼╝liwe – Brzytwa Ochama. Ty jednak jak wi─Ökszo┼Ť─ç starasz si─Ö upraszczac za bardzo. Te historyjki o Buffecie (gdzie w tym Munger). Mniej czasu inwestowanie pasywne. Par─Ö godzin w tygodniu. To jest mamienie. Ty chyba sobie sprawy nie zdajesz ile trzeba czasu po┼Ťwi─Öci─ç na analiz─Ö fundamentaln─ů, aktualny stan gospodarki, trendy, zebrania zarz─ůdu, nawet rozmowy z pracownikami firm w kt├│re inwestujesz. Nawet Tw├│j Buffet (popularny i wygodny jako „przyklad”) sam sp─Ödza b. du┼╝o czasu. Zreszt─ů mia┼é te┼╝ mentora Grachama oraz na pocz─ůtku nie by┼éo tak kolorowo. Polecam „Foulled by Randomness” Taleba. Nie wmawiaj tutaj ludziom ┼╝e mniej czasu musisz sp─Ödzi─ç nad pasywnym inwestowanie. Dopiero jak sp─Ödzisz min 1000 produktywnych godzin mo┼╝na taka dyskusje podj─ů─ç. Jak by to by┼éo takie proste to 95% ludzi nie wtapialo by kasy w d┼éu┼╝szym terminie. Wracaj─ůc do Simonsa on i jego pokroju zdobywali medale Fieldsa z matematyki (Tak jak Nobel bo nie ma Nobla z matmy). To jest poziom o kt├│rym wi─Ökszo┼Ť─ç ludzi mo┼╝e pomarzy─ç. Analiza ceny jako analiza techniczna to jedno. Ale poziomy stop, lewar, allokacjie to juz money managment. Wiec nie upraszczaj za bardzo. Dla amatorow twoje materialy to dobry poczatek ale wiele zlych schematow sam masz oraz je przkazujesz. Te schematy to zbytnie upraszczanie, slogany typu 10% rocznie, czy tez inwestowanie pasywne na poczatek. Mozna dodac ze ludzie tez maja rozne osobowosci oraz bardziej lub mniej sprawdzaja sie w roznych strategiach inwestowania.

    • Hej Max,

      Dzi─Öki za komentarz. ­čÖé

      Wida─ç skupiasz si─Ö przede wszystkim na tym, ┼╝eby przywali─ç drugiej osobie, bez rzetelnego spogl─ůdania na merytoryk─Ö. Moje argumenty zatem i tak nie maj─ů wielkiego znaczenia, cho─ç postaram si─Ö raz jeszcze. ­čÖé Vide cho─çby kwestia osobowo┼Ťci, o kt├│rej wspominasz ÔÇô na ka┼╝dym kroku to podkre┼Ťlam… Prezentuj─ůc konkretne algorytmy/strategie czy oprogramowanie nad kt├│rym pracuj─Ö, przestrzegam, ┼╝e to nie jest tak proste w praktyce, na jakie wygl─ůda.

      Mo┼╝e nam opowiesz co┼Ť o swoich do┼Ťwiadczeniach zatem, bez zadzierania nosa? Dotychczas si─Öga┼éem po ludzi maj─ůcych nawet po 50 lat do┼Ťwiadczenia i konkretne osi─ůgni─Öcia, a mo┼╝e mamy takie osoby tu na miejscu. Kogo┼Ť, kto bez pokazywania wy┼╝szo┼Ťci nad innymi, rzetelnie podzieli si─Ö swoj─ů wiedz─ů. Zale┼╝y mi, by poza merytoryk─ů panowa┼éa u mnie na stronie te┼╝ kultura.

      Co do Brzytwy Ockhama — w li┼Ťcie do akcjonariuszy BRK z roku 2013 Buffett w┼éa┼Ťnie pisze, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç lepiej sko┼äczy z pasywnym portfelem (jego opinia, nie musisz si─Ö zgadza─ç). T┼éumaczy dlaczego. Analiza fundamentalna, stan gospodarki, zebrania zarz─ůdu — pi─Öknie to wszystko brzmi, ale jak przek┼éada si─Ö to na proces decyzyjny w praktyce pokazuje statystyka. Wi─Ökszo┼Ť─ç przegrywa z indeksem w d┼éugim terminie. Powo┼éujesz si─Ö na noblist├│w, wi─Öc zapewne znasz osoby takie jak Daniel Kahneman, Vernon Smith, Richard Thaler, czy Robert Shiller, kt├│rzy t┼éumacz─ů dlaczego.

      ÔÇ×Foulled by RandomnessÔÇŁ nie czyta┼éem, ale znam ÔÇ×Fooled by RandomnessÔÇŁ (OK, przepraszam, te┼╝ bywam sarkastyczny czasami ­čśë ), o kt├│rym m.in. rozmawia┼éem w┼éa┼Ťnie z Lind─ů Raschke ÔÇô mo┼╝na pos┼éucha─ç ÔÇô zapraszam. ­čÖé

      Rynkom po┼Ťwi─Öcam po┼Ťrednio ponad 1000 godzin rocznie, tak mniej wi─Öcej od 13 lat. Nadal nie uwa┼╝am si─Ö za eksperta i nigdy nim nie b─Öd─Ö, bo robi─Ö to amatorsko. Z pokor─ů przyjmuj─Ö Twoje uwagi, cho─ç wg. mnie solidnie b┼é─ůdzisz.

      Serdecznie pozdrawiam,
      Jacek

    • Dla amatorow twoje materialy to dobry poczatek ale wiele zlych schematow sam masz oraz je przkazujesz.

      Max, mo┼╝e daj ludziom samodzielnie zdecydowa─ç co jest dla nich dobre a co nie?

      P├│ki co Twoja krytyka nie jest konstruktywna ani pomocna.

  6. To twoje odczucie ze skupiam aby „przywalic” drugiej osobie. Odbieraj to jak chcesz. Jednak to nie jest moj cel. Gdzie widzisz brak kultury w wypowiedzi? Nie powoluje sie na Noblistow (tylko na medal Fieldsa odnosnie Simonsa oraz ludzi ktorych zatrudnial).

    Sorry „Fooled by Randomness” – tak oczywiscie zrobilem blad w tytule:). Wiemy jaka pozycje chodzi. Pewnie tez nie podoba Ci sie styl Taleba ­čÖé Przygladam sie paru Twoim materialom. Rowniez temu z Linda Raschke. Kahemana „Thinking, fast and slow” czytalem uwazam ze to jedna a najlepszych pozycji jesli chodzi o modele mentalne oraz myslenie statystyczne oraz psychologie rynku. Reszte autorow po czesci czytalem. Polecam rowniez uwazne przeczytanie „The Man Who Solved the Market” Zuckermana – moze to troche pomoze wyciagnac wiecej wnioskow co do Simonsa. Dzieki merytorycznej wymianie kazdy moze sie czegos nauczyc. Nie zgadzam sie z czescia Twojego przekazu. Cuz nie zadowlisz wszystkich. Co nie znaczy ze te wywiady i materialy nie maja wartosci bo maja. Robisz dobra robote, strona tez niezla. I jezeli uwazasz ze bladze to pomoz i powiedz dlaczego? Bo
    …skrytykowalem konstruktywnie czesc Twoich pogladow? Bo zle napisalem tytul po angielsku? Tez mozna cos robic 20 lat i robic to zle. Znam wielu takich inzynierow. Wiec takie argumenty perswazyjne do nie do mnie.

    • Hej Max,

      Ka┼╝dy ma prawo do swoich pogl─ůd├│w, byle wyra┼╝a─ç je z szacunkiem do drugiej osoby.

      Tak na szybko ÔÇô co do Simonsa, polecam wywiad jaki zrobi┼éem z Robertem Carverem (je┼Ťli nie s┼éucha┼ée┼Ť), kt├│ry w temacie ma znacznie wi─Öcej do powiedzenia jako by┼éy quant z Londy┼äskiego City ni┼╝ ja. W─ůtek ksi─ů┼╝ki by┼é tam poruszony.

      Co do mojej dzia┼éalno┼Ťci: staram si─Ö tylko przekazywa─ç to, co zrobili o wiele m─ůdrzejsi ode mnie. Sam jak powiedzia┼éem jestem amatorem, samoukiem.

      Wszystkiego dobrego! ­čÖé

      Jacek

  7. Wszystkiego dobrego:). Jesli mozna stosujesz na okroglo dwa zabiegi perswazyjne (tylko moja obserwacja):
    – jestem tylko amatorem (13 lat doswiadczenia)
    – tylko staram sie przekazac wiedze innych madzejszych (sk─ůd wiesz ┼╝e s─ů madzejsi?)

    To jest dyplomatyczne. Jednak nie wiem czy nie przesadzasz. Masz swoje zdanie I jak wszyscy pr├│bujesz wyci─ůgn─ů─ç z tego optimum dla siebie. Tak mi si─Ö kojarzy du┼╝o kultury z korpo:) Du┼╝o dogmat├│w.

    • Tu nie chodzi Max o dyplomacje, a o ludzk─ů uczciwo┼Ť─ç. Jestem z zawodu programist─ů (cho─ç nie pracuj─Ö ju┼╝ w korpo), kt├│ry jako hobby ma pasj─Ö do rynk├│w. Nie mam formalnego wykszta┼écenie z zakresu inwestowania. Ale ka┼╝dy musi decyzje podejmowa─ç samodzielnie. Obecnie staram si─Ö po┼é─ůczy─ç te dwa ┼Ťwiaty (IT+finanse).

      Moje do┼Ťwiadczenia s─ů moimi do┼Ťwiadczeniami ÔÇô mog─Ö w oparciu o nie wyra┼╝a─ç swoje opinie, pozwala mi to zaprasza─ç go┼Ťci i z nimi rozmawia─ç. Zacytuj─Ö tu Buffetta, kt├│ry dzi┼Ť pojawi┼é si─Ö ju┼╝ wiele razy ­čÖé :

      Cho─ç nie ma czego┼Ť takiego jak najlepszy system inwestycyjny na ┼Ťwiecie, istnieje system, kt├│ry najlepiej sprawdza si─Ö w┼éa┼Ťnie tobie. Kiedy ju┼╝ wybierzesz taki system musisz si─Ö go trzyma─ç.

      A ┼╝eby nie by┼éo, ┼╝e pomijam Mungera, voil├á — oddajmy mu g┼éos:

      Wierz─Ö w mo┼╝liwo┼Ť─ç opanowania najlepszych rzeczy, kt├│re zosta┼éy ju┼╝ wymy┼Ťlone przez innych ludzi. Nie wierz─Ö natomiast w pr├│b─Ö wymy┼Ťlenia wszystkiego od pocz─ůtku samemu. Nikt nie jest tak m─ůdry.

      ­čÖé

      Pozdrawiam,
      Jacek

Napisz sw├│j komentarz

Zaprojektuj sw├│j portfel inwestycyjny

ST to oprogramowanie, kt├│re w prosty spos├│b pozwoli Ci dobra─ç strategi─Ö inwestycyjn─ů, spe┼éniaj─ůc─ů Twoje potrzeby i wymagania.